Skip to main content

Full text of "Monumenta Germaniae historica inde ab anno Christi quingentesimo usque ad annum millesimum et quingentesimum"

See other formats


/?C*<Ji 



oorh 



S**&! 






v^r 



1 ■*: 4 



* u '■* 



»*& 






■*C / 



***** 



w 







w**?kz ^l 


■^ 


^•'•JvSK*^ 




? r m '*^£SKEj£\ 1 





S£ & 



W^ ?*** ' 






">*£*V 



? ^- 



»v 






Mw. 



' %& 













'V 



ufc 



Digitized by the Internet Archive 

in 2011 with funding from 

University of Toronto 



http://www.archive.org/details/p2monumentagermani04hann 



MONVMENTA 



GERMANIAE 



HISTOMCA 



INDE AB ANNO GHKISTI QVINGENTESIMO 

VSQVE AD ANNVM MILLESIMVM 

ET QVINGENTESIMVM 



EDIDIT 



SOCIETAS APERIENDIS FONTIBVS 

RERVM GERMANICARVM MEDII AEVI. 



LEGVM SECTIO IV. 

CONSTITVTIONES ET ACTA PVBLICA IMPERATORVM ET REGVM. 

TOMI IV. PARS II. 



HANNOVERAE et LIPSIAE 
IMPBNSIS BIBLIOPOLIl IIAHNIANI. 

SIOMLX— XI. 



CONSTITVTIONES 

ET 

ACTA PVBLICA 

IMPERATORVM ET REGVM. 



TOMVS IV. 

INDE AB A. MCCXCVIII. VSQVE AD A. MCCCXIII. 

PARS II. 

EDIDIT 

IACOBVS SCHWALM. 



HANNOVERAE et LIPSIAE 

IMPENSIS BIBLIOPOLII HAHNIANI. 

MCMIX— XI. 




JUN-2 

(o3 49 



Kx officina aulao Vimarionsis typographioa. 




xLn- tomi quarti parte II. lectori obJata omnia ea qaae olim in editione 
Pertziana legebantur quinque voluminibus absoluta! Adnotari liceat, ex quin- 
gentis octoginta tribus numeris huius partis II. octo tantum apud Pertzium 
pubtici iuris factos esse. 

Contra ea quae in praefatione partis I. scripsimus ordinem Appendicum 
pauttutum mutavimus, Apochas rationum camerae et thesaurariae Actis pontificum 
potius praeponentes. 

Ordines coronationis , de quibus in prooemiis tomorum primi et secundi 
dictum est, in finem totius corporis Constitutionum reiecti sunt. Solum ordinem 
coronationis Romanae a. 1312. pag. 609 sqq. iam edidimus. 

Praeter virum cl. Karotum Zeumer huius sectionis curatorem de tomo quarto 
optime meruerunt vir d. B. Salomon, qui in ptagutis corrigendis operam navavit, 
Indicem rerum composuit, eiusque frater Fr. Salomon, qui Indicem chrono- 
logicum tomorum I — IV. conscripsit, ac vir d. Fr. Wilhelm Vindobonensis, 



VI PROOEMIUM. 

qui documentum pretiosissifnum nr. 1204. benivolenter nobiscum communicavit. 
His omnibus gratias referimus ex animi sententia. 

Dissertatiuncidam, quam passim in prooemiis citamus, cle reliquiis archivi 
Heinrici VII imperatoris eiusque camerae notariorum registris tractantem in 
periodici 'Neues Arcliiv' tomo XXXVII. proposituri sumus. 

Prior huius partis II. fasciculus paginas 713 — 1444 complectens iam 
a. 1908. ex. prodiit. 

Tomi quinti Actorum regni Ludeivici IV. et Friderici III. partem primam 
continentis fasciculus prior a. 1909. iam prodiit, cdter exeunte a. 1911. emittetur. 

Dabam Hamburgi die 20. m. Martis a. 1911. 



HAC ALTERA TOMI QUARTI PARTE 
CONTINENTUR: 

Praefatio Y 

Heinrici VII. Constitutiones. (Gontinuatio.) 713—1090 

723. 724. Mandata Pisanis missa. 1312. lan. 3.— 18 713. 714 

723. Mandatum prius. Ian. 3. (P * deest.) 713 

724. Mandatum alterum. Ian. 18. (P. deest.) 713 

725. 726. Litterae Clementis V. regi directae. 1312. Ian. 3.-8. . . . 714—716 

725. Litterae de revocando mandato regio. Ian. 3. (P. deest.) . . 714 

726. Litterae de iuramento regis Siciliae per internuntios recipiendo. 

Ian. 8. (P. deest.) 715 

727 — 729. Scripta ad res monetarias spectantia. 1312. Ian. 13 716 — 721 

727. Edictum de monetis alterum. Ian. 13. (P. deest.) 716 

728. Fragmentum constitutionis magistrorum monetarum. (Ian. 13.) 

(P. deest.) 720 

729. Notitia de cursu monetarum Grallice conscripta. (P. deest.) . 720 

730. Mandatum de comitatu Nuringes. 1312. Ian. 22. (P. deest.) ... 721 

731. Scriptum pro comite Palatino. 1312. Ian. 22. (P. deest.) .... 722 

732. Mandatum civibus de Sinzich missum. 1312. Ian. 24. (P. deest.) . 723 

733. Gratia Laudensibus concessa. 1312. Ian. 24. (P. deest.) .... 723 

734. Mandatum de statu Thuringiae. 1312. Ian. 27. (P. deest.) ... 725 

735. Delegatio iudicum. 1312. Ian. 27. (P. deest.) 725 

736. Mandatum advocato provinciali missum. 1312. Ian. 28. (P. deest.) 727 

737. Cassatio compromissi. 1312. Febr. 4. (P. deest.) 727 

738. 739. Scripta pro Opizone de Spinula. 1312. Febr. 6 728. 729 

738. Augmentatio telonei. (P. deest.) . 728 

739. Commissip vicariatus castri Stazzani. (P. deest.) 729 

740. Mandatum de stura solvenda. 1312. Febr. 13. (P. deest.) .... 730 

741. 742. Ordinatio capitanei generalis per Lombardiam. 1312. Febr. 13. 

(Febr. ex.) 730. 731 

741. Commissio regis. Febr. 13. (P. deest.) 730 

742. Mandatum capitanei generalis. (E^ebr. ex.) (P. deest.) . . . 731 

743. Obligatio bonorum imperii. 1312. Febr. 16. (P. deest.) 732 

744. Concessio telonei. 1312. Febr. 16. (P. deest.) 732 

745. 746. Mandata e formulario sumpta. (131 1. Oct. ex.— Febr. med.) . 733. 734 

745. Mandatum de restitutione bonorum. (P. deest.) 733 

746. Mandatum vicario directum. (P. deest.) 734 

*) Id est in editione Pertziana LL. II. 



DD 

i 

.M8 

I 11 Cl 



VIII INDEX. 

747— 749. Scripta pro abbate Fuldensi. 1312. Febr. 24.— Mart. 18. . . 734—736 

747. Mandatum teloneariis directum. Febr. 24. (P. deest.) . . . 734 

748. Mandatum episcopo Herbipolensi missum. Febr. 24. (P. deest.) 735 

749. Mandatum de castris non aedificandis. Mart. 18. (P. deest.) . 735 

750. Concessio feudi. 1312. Febr. 24. (P. deest.) 736 

Quitatio Heinrici de Rapoltstein. 1312. Mart. 6. (P. deest.) . . . 736 not. 1. 

751. 752. Tractatus cum Roberto rege Siciliae. 1312. Mart. 10.— Apr. 1. 737—742 

751. Procuratorium Heinrici regis. Mart. 10. (P. deest.) .... 737 

752. Litterae Clementis V. Heinrico regi missae. Apr. 1. (P. deest.) 739 
753—756. Reformatio civitatis Pisanae. 1312. Mart. 17. Apr. 18. . . 743—747 

753. Constitutio anzianorum. Mart. 17. (P. deest.) 743 

754. Homagium civitatis iteratum. Mart. 17. (P. deest.) .... 744 

755. Liberatio carceratorum, renuntiatio et nova concessio potestariae 

et capitaneatus. Mart. 17. (P. deest.) ....... 745 

756. Declaratio de iuribus marescalci regii. Apr. 18 (P. deest.) . 746 
757. Syndicatus, terrae Cortonae. 1312. Mart. 17. (P. deest.) .... 747 
758—760. Scripta pro nobilibus de Weinsberg. 1312. Mart. 20. — 27. . . 748—751 

758. Scriptum primum. Mart. 20. (P. deest.) 749 

759. Scriptum alterum. Mart. 24. (P. deest.) 750 

760. Scriptum tcrtium. Mart. 27. (P. deest.) 750 

761. Mandatum civitati Mantuanae missum. 1312. Mart. 21. (P. deest.) 751 

762. 763. Mandata de solutione pecuniae. 1312. Mart. 29.— 31. . . . 752. 753 

762. Mandatum ad Fridebergenses et Wetzlarienses. Mart. 29. 

(P. deest.) 752 

763. Mandatum ad Ezzelingenses. Mart. 31. (P. deest.) .... 753 

764. Commissio vicariatus Astensis. 1312. Mart. 31. (P. deest.) . . . 753 
764 a. (1288.) Litterae ambasiatorum regi Aragonum missae. (1312.) 

Mart. 31. (P. deest.) 1423 

765. 766. Unio cum Friderico rege Trinacriae (1312. Mart. ex. Apr. in.) 754 — 756 

765. Scriptum foederis. (P. deest.) 754 

766. Instructio nuntiorum. (P. deest.) 756 

767. Restitutio iudicum et notariorum Brixiensium. 1312. Apr. 1. (P. deest.) 756 

768. 769. Bannitio civitatum Tusciae et Lombardiae. 1312. Apr. 11.— 18. 757 — 763 

768. Sententia contra Lucam, Senas, Parmam, Regium. Apr. 11. 

(P. 524.) 757 

769. Exceptio trium iudicum Parmensium. Apr. 18. (P. deest.) . . 763 
770 — 773. Scripta pro civitate Savonensi. 1312. Apr. 11.— 13. (P. deest.) 764. 765 

770. Receptio in protectionem imperii. Apr. 11. (P. deest.) . . . 764 

771. Cassatio telonei. Apr. 12. (P. deest.) 764 

772. Privilegium de non evocando. Apr. 12. (P. deest.) .... 765 

773. Mandatum contra facinorosos. Apr. 13. (P. deest.) .... 765 

774. Scriptum pro oppido Leutkirch. 1312. Apr. 13. (P. deest.) ... 766 
774a. (1289.) Litterae regis Siciliae regi Aragonum missae. 1312. Apr. 20. 

(P. deest.) 1427 

775. 776. Assignatio termini iudicialis. 1312. Apr. 20.— Oct. 3 766—769 

775. Scriptum regis. Apr. 20. (P. deest.) 766 

776. Scriptum archiepiscopi Coloniensis. Oct. 3. (P. deest.) . . . 768 
777—780. Tractatus cum cardinalibus de coronatione Romana fienda. 1312. 

Mai. lO.-Mai. 31 769—778 

777. RequisitioneB regia priores. Mai. 10. (P. deest.) 769 



INDEX. IX 

pag. 

778. Allegationes cardinalibus datae. (P. deest.) 771 

779. Requisitiones regis alterae. (Mai. ex.) (P. deest.) .... 774 

780. Litterae cardinalium Iohanni comiti Gravinae missae. Mai. 31. 

(P. deest.) 776 

781—787. Tractatus cum Roberto rege Siciliae. 1312. Mai. 12. — Iun. 20. 778—786 

781—783. Acta tractatuum. Mai. 12.— 18 778—781 

781. Litterae credentiales regis Siciliae. Mai. 12. (P. deest.) 779 

782. Propositiones eiusdem. (P. deest.) 779 

783. Instrumentumsuperreceptionenuntiorum. Mai. 18. (P.deest.) 781 
784 — 787. Litterae Florentinorum. Iun. 17.— 20 781—786 

784. Litterae priores regi Siciliae directae. Iun. 17. 18. (P. deest.) 782 

785. Litterae ad Gentilem Ursinum. Iun. 20. (P. deest.) . . 783 

786. Litterae alterae regi Siciliae missae. Iun. 20. (P. deest.) 783 

787. Instructio nuntiorum ad eundem missorum. Iun. 20. 

(P. deest.) . . . 784 

787 a — c. (1290 — 1295.) Relationes Christiani Spinulae regi Aragonum 

missae. 1312. Mai. 26.— Iun. 27 1428—1432 

787a. (1290.) Relatio prima. Mai. 26. (P. deest.) 1428 

787 b. (1291.) Relatio secunda. Iun. 4. (P. deest.) 1429 

787 c. (1292.) Relatio tertia. Iun. 27. (P. deest.) 1430 

788. Mandatum advocato provinciali Burgundiae missum. 1312. Iun. 13. 

(P. deest.) 787 

789. Cessio iurisdictionis in Urbe regi facta. 1312. Iun. 13. (P. deest.) 787 

790. Scriptum super scultetatu Sletstadiensi primum. 1312. Iun. 19. . . 788 
791 — 793. Litterae Clementis V. regi missae. 1312. Iun. 19. . .... 789—791 

791. Litterae priores. (P. deest.) 789 

792. Litterae alterae. (P. deest.) 790 

793. Fragmentum litterarum. (P. deest.) 791 

794. Requisitiones iteratae cardinalibus factae. 1312. Iun. 22. (P. deest.) 792 

795. Cessio bonorum imperii. 1312. Iun. 24. (P. deest.) 794 

796— 812. Coronatio Romana. 1312. Iun. 29. — Iul. 6. 1312. (Iul. ex.) — 

1313. Apr. 30 795—814 

796 — 798. Scripta ad ipsam coronationem spectantia. 1312. Iun. 29. 795 — 799 

796. Iuramenta et protestatio regis in die coronationis. (P. deest.) 795 

797. Testimonium nuntiorum apostolicorum de coronatione effecta. 

(P. deest.) 796 

798. Litterae consensus imperatoris. (P. 529—535.) .... 798 
799. 800. Constitutio contra haereticos et sacrilegos. (Iun. 29.) . . 799 — 801 

799. Forma latina. (P. 535.) 799 

800. Forma Gallice conscripta. (P. deest.) 800 

801 — 803. Litterae encyclicae imperatoris. 1312. Iun. 29 801 — 806 

801. Encyclica in forma maiori. (P. deest.) 801 

802. Encyclica in forma minori. (P. 535.) 804 

803. Encyclicae forma tertia. (P. deest.) 805 

804. 805. Litterae regratiatoriae cardinalibus missae. (1312. Iun. 29.) 806. 807 

804. Litterae priores. (P. deest.) 806 

805. Litterae alterae. (P. deest.) 806 

806. Encyclica archiepiscopi Trevirensis de coronatione imperatoris. 

1312. Iun. 30. (P. deest.) . 807 

LL. CONSTITUTIONES IV. II 



X I N D E X. 

pag- 

807—809. Scripta ad iuramentum praestitum spectantia. 1312. Iul. 6. 807—811 

807. Iuramentum imperatoris. (P. 536.) 807 

808. Protestatioimperatorissuperiuramentopraestito. (P.deest.) 809 

809. Litterae nuntiorum pontifici directae. (P. deest.) . . . 810 
§10 — 812. Responsiones ad encyclicam imperatoris. (1312. Iul. ex.) — 

1313. Apr. 30 811—814 

810. Responsio Clementis V. papae. (1312. Iul. ex.) (P. deest.) 811 

811. Responsio Philippi regis Franciae. (1312. Iul. ex.— Aug.) 

(P. deest.) 812 

812. Responsio Edwardi regis Angliae. 1313. Apr. 30. 

(P. deest.) 814 

813 814 Innovatio privilegiorum monasterii Baumgarten. 1312. Iun. 30. — 

Iul. 1 814-816 

813. Scriptum confirmationis. Iun. 30. (P. deest.) 814 

814. Mandatum advocato provinciali missum. Iul. 1. (P. deest.) . 816 
815 — 823. Tractatus unionis cum Friderico rege Trinacriae iterati. 1312. 

Iul. 4 816—826 

815 — 822. Scripta ex parte imperatoris emissa 817 — 825 

815. Procuratorium imperatoris de unione contrahenda. 

(P. deest.) 817 

816. Scriptum foederis. (P. deest.) 818 

817. Procuratorium imperatoris de matrimonio complendo. 

(P. deest.) 819 

818. Scriptum sponsaliorum. (P. deest.) 820 

819. Commissio officii admiratiae. (P. deest.) 822 

820. Mandatum de eodem Venetis aliisque directum. (P. deest.) 823 

82 1 . Litterae imperatoris de facto Roberti regis Siciliae. 

(P. deest.) 823 

822. Litterae eiusdem de facto Tuscorum. (P. deest.) . . . 824 

823. Index scriptorum ex parte regis Trinacriae emissorum. (P. deest.) 825 
824—830. Homagia et privilegia diversorum. 1312. Iul. 4.-9 826—832 

824. Infeudatio Waltheri iunioris de Gerolseck. Iul. 4. (P. deest.) 826 

825. 826. Scripta pro Manfredo de Claromonte. Iul. 5 827—829 

825. Instrumentum fidelitatis praestitae. (P. deest.) .... 827 

826. Privilegium imperatoris. (P. deest.) 828 

827 — 829. Scriptaadarchiepiscopum Arelatensem spectantia. Iul. 5. — 9. 829 — 832 

827. Instrumentum fidelitatis. Iul. 5. (P. deest.) 829 

828. Privilegium imperatoris prius. Iul. 9. (P. deest.) . . . 830 

829. Privilegium eiusdem altcrum. Iul. 9. (P. deest.) ... 831 
830. Forma concessionis feudi. (P. deest.) 832 

831. Proniissio pro comite de Bucheck. 1312. Iul 8. (P. deest.) ... 832 

832. Scriptuni Buper scultetatu Sletstadiensi secundum. 1312. Iul. 14. 

(P. decst.) 833 

833. Prfrilegium archiepiscopo Trevirensi concessum. 1312. Iul. 18. 

(I*. deest.) 834 

834. Privilogium pro Diethero de Katzenellenbogen. 1312. Iul.20. (P.deest.) 836 
835—837. Litterae Florentinorum diversis missae. 1312. Iul. 20.— 25. . 837 — 840 

835. Littorao ad capitaneos exercitua in Urbe. Iul. 20. (P. deest.) 837 

836. Litterae ad Iohannem comitem Gravinae. lul. 20. (P. deest.) 838 
s:;7. Litterae ad Robertum regem Siciliac. Iul. 25. (P. deest.) . . S39 



INDEX. XI 

838. Mandatum de nemore imperii. 1312. IuL 21? (P. deest.) .... 840 

839 — 845. Scripta ad treugam a papa indictam spectantia. 1312. Aug. 1.— 15. 841 — 850 

839 — 842. Protestationes et responsiones imperatoris. Aug. 1. — 6. . 841 — 848 

839. Protestatio prior. Aug. 1. (P. deest.) 841 

840. Protestatio altera. Aug. 6. (P. deest.) 843 

841. Responsiones cardinalibus factae. Aug. 6. (P. deest.) . 844 

842. Instrumentum super omnibus confectum. Aug. 6. (P. deest.) 847 
843. 844. Litterae Roberti regis Siciliae. Aug. 14 849. 850 

843. Litterae ad pontificem. (P. deest.) 849 

844. Litterae ad Philippum regem Franciae. (P. deest.) . . 849 
845. Assignatio pecuniae cardinali episcopo Ostiensi facta. Aug. 1.5. 

(P. deest.) 850 

846. Homagium terrae Cortonae iteratum. 1312. Sept. 6. (P.deest.). . 850 

847. Responsiones ad litteras Clementis V. papae iteratas. 1312. Sept. 10. 

(P. deest.) 853 

848. 849. Citatio Roberti regis Siciliae. 1312. Sept. 12.— 1313. Ian. 21. 854-857 

848. Publicatio edicti. 1312. Sept. 12. (P. deest.) 854 

849. Remotio edicti. 1313. Ian. 21. (P. deest.) 856 

850. Mandatum de guerra viva contra rebelles incipienda. 1312. Sept. 20. 

(P. deest.) 857 

851 — 870. Scripta ad iura et bona imperii in Tuscia spectantia. 1312. 

Sept. 29.-1313. Febr. 23 858—886 

851 — 865. Syndicatus et homagia terrarum et castrorum imperii. 1312. 

Sept. 29.— Nov. 25 858—871 

851. Syndicatus communis Settignani. Sept. 29. (P. deest.) . 859 

852. Syndicatus communis Montis Faesulis. Oct. 9. (P. deest.) 860 

853. Syndicatus populi S. Pauli ad Emam. Nov. 1. (P. deest.) 861 

854. Syndicatus communis Montis Campolesis. Nov. 2. (P.deest.) 862 

855. Syndicatus populi S.Mariae de Marliano. Nov. 8. (P.deest.) 862 

856. Syndicatus populi Collis Petrosi. Nov. 9. (P. deest.) . 863 

857. Syndicatus populi Yicchii Abbatis. Nov. 9. (P. deest.) . 864 

858. Syndicatus populi S. Nicolai curiae Semifontis. Nov. 9. 

(P. deest.) 865 

859. Syndicatus communis Albulae. Nov. 10. (P. deest.) . . 866 

860. Syndicatus populi Ricavi. Nov. 10. (P. deest.) .... 867 

861. Syndicatus populi Luciani. Nov. 13. (P. deest.) . . . 867 

862. Syndicatus populi S. Martini de Valle. Nov. 13. (P. deest.) 86S 

863. Syndicatus communis S. Casciani. Nov. 14. (P. deest.) . 869 

864. Syndicatus populi Lamolae. Nov. 16. (P. deest.) . . . 869 

865. Syndicatus communis Ceperelli. Nov. 25. (P. deest.) . . 870 
866 — 869. Mandata archiepiscopi Treverensis et comitis Sabaudiae ad 

homines Tusciae spectantia. 1312. Dec. 6. — 1313. 

Febr. 24. 871—873 

866. Mandatum in favorem communis Tignani. 1312. Dec. 6. 

(P. deest.) 871 

867. Mandatum in favorem nobilium de Lucardo. 1313. Ian. 4. 

(P. deest.) 872 

868. Litterae credifivae pro Iohanne de Ferraria. 1313. Ian. 4. 

(P. deest.) 872 

Litterae conductus. 1312. Dec. 15. (P. deest.) . . . . S72not.l. 

II* 



XII INDEX. 

P a o- 

869. Litterae super defensione hominum in districtu S. Mariae 

Novellae et Yallis Pesae. 1313. Febr. 23. (P. deest.) 873 

870. Inquisitio de civitatibus, communibus, castris imperii. (1312. ex.) 

(P. dcest.) 873 

870 a. (1293.) Relatio Christiani Spinulae regi Aragonum missa. 1312. 

Oct. 3(?) (P. deest.) 1432 

871. 872. Mandata substituto advocati provincialis directa. 1312. Oct. 5. — 

1313. Ian. 13 886. 887 

871. Mandatum prius. 1312. Oct. 5. (P. deest.) 886 

872. Mandatum iteratum. 1313. Ian. 13. (P. deest.) 887 

873—875. Mandata de precibus primariis. 1312. Oct. 17 888. 889 

873. Mandatum ecclesiae conventuali in Rinowe missum. 1312. Oct. 1 7. 

(P. deest.) 888 

874. Mandatum episcopo Argentinensi directum. (P. deest.) . . . 888 

875. Notitia de praebendis collatis. (P. deest.) 889 

876. Instrumentum de oblatione litterarum cardinalium. 1312. Oct. 18. 

(P. deest.) 889 

877. 878. Confirmationes sententiarum in favorem monasterii Augiae Maioris. 

1312. Oct. 27 890—895 

877. Confirmatio prioris sententiae. (P. deest.) 890 

878. Confirmatio alterius sententiae. (P. deest.) 893 

879—881. Mandata de hoste facienda. 1312. Nov. 2.-7 896—898 

879. Mandatum prius. Nov. 2. (P. deest.) 896 

880. Mandatum iteratum. Nov. 3. (P. deest.) 896 

881. Instrumentum super publicatione mandatorum confectum. Nov. 7. 

(P. deest.) 897 

882—886. Scripta pro Ioffrido de Liningen. 1312. Nov.— 1313. Ian. 23. . 898-901 

882. Scriptum super scultetatu Sletstadiensi tertium. 1312. Nov. 11. 

(P. deest.) 898 

883. Receptio in vassallum. 1312. Dec. 2. (P. deest.) 899 

884. Mandatum de causa audienda. 1313. Ian. 1. (P. deest.) . . 899 
ss5. Mandatum de bonis imperii redimendis. 1313. Ian. 2. (P. deest.) 900 
886. Mandatum in favorem monasterii de Andlowe. 1313. Ian. 23. 

(P. deest.) 901 

887. Confirmatio consuetudinis civitatis Egrensis. 1312. Nov. 17. (P. deest.) 901 

888. Recognitio debiti. 1312. Dec. 4. (P. deest.) 902 

889. Mandatum in favorem archiepiscopiTrevirensis. 1312. Dec.8. (P.deest.) 903 

890. Processus alterius contra civitatem Florentinam pronuntiatio. 1312. 

Dec. 12. (P. 524 lin. 18— 37.) 903 

891. 892. Scripta ad marchiones Malaspinae spectantia. 1312. Dec. 16. — 

1313. Mart. 19 904 — 906 

891. Svndicatus marchionis Francisci et filiorum. 1312. Dec. 16. 

( p - deest.) 904 

892. Privilegium pro marchione Spineta. 1313. Mart. 19. (P. deest.) 905 
893—899. Mandata de hoste facienda et parlamento visitando. 1312. 

Dec. 18.— 1313. Mai. 5 906—913 

893. 893a. Mandatum fidelibus missum. 1312. Dec. 18. (1313. ante 

lan. 6.) (P. deest.) »uu; 

894. Litterae iteratae episcopo ArgentinenBi directae (1313. Ian. 22.) 

( ]> - ^vhL) 90S 



INDEX. XIII 

pag. 

895. 896. Litterae ad abbates de Aula Regia et de Sedlitz. 1313. 

Ian. 25.— 31. . 909. 910 

895. Litterae priores. Ian. 25. (P. deest.) 909 

896. Litterae alterae. Ian. 31. (P. deest.) 910 

897. Procuratorium nuntii imperialis. 1313. Ian. 28. (P. deest.) . . 910 

898. Responsum civitatis Bisuntinae. 1313. (post Apr. 23.) (P. deest.) 911 

899. Scriptum nuntii imperialis subditis directum. 1313. Mai. 5. 

(P. deest.) 912 

900. Donatio pecuniae a civitate Pisana facta. 1312. Dec. 26 913 

901. Scriptum pro nobilibus de Weinsberg. 1312. Dec. 29 917 

902—906. Mandata de pecunia solvenda Tudertinis missa. 1312. Dec. 30. — 

1313. Febr. 23. ... . 918 

902. Mandatum primum. 1312. Dec. 30. (P. deest.) 918 

903. Mandatum secundum. 1313. Ian. 16. (P. deest.) 918 

904. Mandatum tertium. 1313. Ian. 24. (P. deest.) 919 

905. Mandatum quartum. 1313. Febr. 15. (P. deest.) 919 

906. Mandatum quintum. 1313. Febr. 23. (P. deest.) 919 

907. Mandatum teloneariis Rheni directum. 1313. Ian. 1 920 

908. Donatio Wernhero de Homberg facta. 1313. Ian. 21. (P. deest.) . 921 
909—911. Scripta pro episcopo Curiensi. 1313. Ian. 21 922. 923 

909. Scriptum primum. (P. deest.) 922 

910. Scriptum secundum. (P. deest.) 922 

91.1. Scriptum tertium. (P. deest.) 923 

912. Mandatum de stura solvenda. 1313. Ian. 22. (P. deest.) .... 923 

913. Interlocutio contra Robertum regem Siciliae. 1313. Febr. 12. (P. deest.) 925 

914. Infeudatio comitis Sabaudiae de civitate et comitatu Astensibus. 1313. 

Febr. 22. (P. deest.) 927 

915. 916. Sententiae contra rebelles Tusciae. 1313. Febr. 23 929—951 

915. Sententia contra clerum et vassallos. (P. deest.) 930 

916. Bannitio civitatum altera. (P. 537.) 933 

917. Receptio in protectionem imperii. 1313. Mart. 1. (P. deest.) ... 951 

918. Litterae Clementis V. legato directae. 1313. Mart. 1. (P. deest.) . 952 
918a.b. (1294. 1295.) Relationes Christiani Spinulae regi Aragonum missae. 

1313. Mart. l.-Apr. 22 1432—1434 

91 8a. Relatio prior. Mart. 1. (P. deest.) 1432 

918b. Relatio altera. Apr. 22. (P. deest.) 1433 

919. Donatio altera cardinali episcopo Ostiensi facta. 1313. Mart. 17. 

(P. deest.) 952 

920. Mandatum in favorem histrionis. 1313. Mart. 18. (P. deest.) . . 953 
921— 923. Legatio in Lombardiam missa. 1313. Mart. 21 953—955 

921. Mandatum de conductu praestando. (P. deest.) 954 

922. Litterae credentiales. (P. deest.) 954 

923. Vocatio ad parlamentum et generalem exercitum. (P. deest.) . 954 
924 — 928. Petitiones civitatis Ianuensis et privilegia concessa. (ante et 

post 1313. Mart. 27.) 1313. Mart. 27 956—965 

924 — 926. Petitiones et responsio legatorum (ante et post 1313. 

Mart. 27.) 956—962 

924. Petitiones priores. (1312. in.) (P. deest.) 956 

925. Petitiones posteriores. (post 1313. Mart. 27.) (P. deest.) 958 

926. Responsio legatorum. (post 1313. Mart. 27.) (P. deest.) 961 



Xiv INDEX. 

pag. 

927. 928. Privilegia ab imperatore concessa. 1313. Mart. 27. . . 962—965 

927. Privilegium generale. (P. deest.) 962 

928. Revocatio immunitatum. (P. deest.) 964 

929—932. Constitutiones Pisanae. 1313. Apr. 2 965 

929. 930. Edictum de crimine laesae maiestatis 965. 966 

929. Forma latina. (P. 544.) 965 

930. Forma Gallice conscripta. (P. deest.) 966 

931. 932. Declaratio quis sit rebellis 966—968 

931. Forma latina. (P. 545.) 966 

932. Forma Gallice conscripta. (P. deest.) 967 

933. Praefatio in librum propositorum et expeditorum consilii imperatoris. 

1313. Apr. 6. (P. deest.) 068 

934—941. Legationes ad diversos missae. 1313. Apr. 6.(— Iun. 1.) . . 969—983 

934 — 936. Legatio ad civitatem Ianuensem. Apr. 6. — 1 3 969 — 973 

934. Instructio legatorum. Apr. 6. (P. deest.) 969 

935. Oblatio civis Ianuensis. Apr. 7. (P. deest.) 971 

936. Informatio vicarii imperatori porrecta. Apr. 16. (P. deest.) 971 
937. 938. Legatio ad civitatem Venetam aliosque. Apr. 6.— Mai. 30. 

Iun. 1 973—976 

937. Instructio legatorum. Apr. 6. (P. deest.) 973 

938. Citatio Florentinorum Yenetiae existentium. Mai. 30. Iun. 1. 

(P. deest.) 974 

939. Legatio ad Lombardiam superiorem. Apr. 6. (P. deest.) . . 976 
Fideiussio Guillelmi cardinalis. 1313. Jan. 11. (P. deest.) . . 978not.l. 

940. Legatio ad Lombardiam inferiorem. Apr. 6. (P. deest.) . . . 980 

941. Legatio ad curiam. Apr. 7. (P. deest.) 983 

942. 943. Scripta pro abbate Montis Amiati. 1313. Apr. 9. 10 983. 984 

942. Infeudatio abbatis. Apr. 9. (P. deest.) 983 

943. Receptio in protectionem. Apr. 10. (P. deest.) 984 

944. Recognitio debiti. 1313. Apr. 16. (P. deest.) 985 

945. Institutio vicarii Pisani. 1313. Apr. 18. (P. deest.) 985 

946 — 948. Bannitio et condemnatio Roberti regis Siciliae. 1313. Apr. 26. — 

Mai. 12 985—993 

946. Sententia imperatoris. Apr. 26. (P. 545.) 985 

946 a. (1296.) Mandatum Friderico regi Trinacriae directum. 1313. 

Apr. 30. (P. deest.) 1435 

947. Litterae regis Siciliae. (post Apr. 26.) (P. deest.) 991 

948. Litterae Philippi regis Franciae Clementi V. papae missae. 

Mai. 12. (P. deest.) 993 

949—957. Acta legationis in Lombardiam missae. 1313. Apr. 28.— Iun. 6. 994—999, 

949. Citatio legatorum abbati missa. Apr. 28. (P. deest.) .... 994 

950. Responsio civitatis Brixiensis. Mai. 5. (P. deest.) 994 

951. Litterae legatorum imperatori directae. Mai. 5. (P. deest.) . 995 

952. Rcsponsio civitatum Veronensis et Vicentinae. Mai. 1 7. (P. deest.) 996 

953. Mandatum legatorum abbati missum. Mai. 24. (P. deest.) . . 996 

954. Mandatum alterum eorundem. Mai. 28. (P. deest.) .... 996 

955. Responsio civitatis Mutinensis. (Mai. 28.) (P. deest.) .... 997 

956. Responsio abbatia de Frassinoro. Mai. 30. (P. deest.) . . . 998 

957. Mandatum legatorum potestati Mantuano destinatum. Iun. 6. 

(P. deest.) 999 



INDEX. XV 

pag. 

958—960. Petitiones diversorum. 1313. Apr. (ex.) 999—1002 

958. Petitio vicarii Brixiensis. (P. deest.) 999 

959. Petitio episcopi Brixiensis. (P. deest.) 1000 

960. Petitio vicarii Mediolanensis. (P. deest.) 1000 

961. 962. Petitiones civitatis Pontremulensis. 1313. Apr. (ex.)— (Iun. in.) 1002—1004 

961. Petitio prior. Apr. (ex.) (P. deest.) 1002 

962. Petitio posterior. (Iun. in.) (P. deest.) 1003 

963—973. Ordinationes variae et infeudationes. 1313. Mai. 2. — (Mai. 22.) 1005 — 1008 

963. Ordinationes. Mai. 2. (P. deest.) 1005 

964. Infeudationes. Mai. 6. (P. deest.) 1005 

964a — d. (1297—1300.) Infeudatio marchionis Salutiarum. 1313. 

Mai. 6.— 8 1438-1440 

964 a. (1297.) Instrumentum super infeudatione confectum. 

Mai. 6. (P. deest.) 1438 

964 b-d. (1298-1300.) Scripta infeudationis. Mai. 8. . . . 1439. 1440 

964b. (1298.) Scriptum primum. (P. deest.) 1438 

964 c. (1299.) Scriptum secundum. (P. deest.) 1439 

964 d. (1300.) Scriptum tertium. (P. deest.) 1440 

965. Petitiones civitatis Aretinae. (Mai. 2. — 6.) (P. deest.) . . . 1005 

966. Commissio causae auditoribus palatii facta. (Mai. 4. — 11.) 

(P. deest.) 1006 

967. Commissio notariatus. (Mai. 4.— 11.) (P. deest.) 1006 

968. Ordinatio super officio admiratiae. (Mai. 4.-11.) (P. deest.) . 1007 

969. Ordinatio super apocha rationis fratris Bernardini. (Mai. 11.) 

(P. deest.) 1007 

970. Commissio vicariatus. Mai. 12. (P. deest.) 1007 

971. Infeudationes. Mai. 16. (P. deest.) 1007 

972. Petitio legitimationis. (Mai. 17.-21.) (P. deest.) 1008 

973. Receptio in consiliarem imperatoris. (Mai. 22.) (P. deest.). . 1008 
974—978. Scripta ad servitium militare spectantia. 1313. Mai. 4.-22. 1008—1012 

974. Conventio procuratorum imperatoris cum Spirensibus. Mai. 4. 

(P. deest.) 1008 

975. Receptio castrensis. Mai. 18. (P. deest.) 1009 

976. Receptio in vassallum imperii. Mai. 19. (P. deest.) .... 1010 

977. 978. Scripta pro Egenone de Amatia. Mai. 22 1011. 1012 

977. Obligatio bonorum imperii. (P. deest.) 1011 

978. Mandatum civitati Cumanae directum. (P. deest.) . . . 1011 
979. 980. Legatio ad Fridericum regem Trinacriae. 1313. Mai. 7. . . . 1012—1014 

979. Forma reiecta. (P. deest.) 1012 

980. Forma tradita. (P. deest.) 1013 

981. Consilium iudicis aulae imperialis super rebellibus. 1313. (ante Mai. 16.) 

(P. deest.) 1015 

982. 983. Bannitio civitatis Paduanae. 1313. Mai. 16.— 25 1017—1024 

982. Sententia imperatoris. Mai. 16. (P. deest.) 1017 

983. Mandatum publicationis et executionis. Mai. 25. (P. 549.) . 1023 
984-986. Infeudationes diversorum. 1313. Mai. 20.— 23 1024. 1025 

984. Infeudatio Heinrici de Flandria. Mai. 20. (P. deest.) . . . 1024 

985. Infeudatio comitis Foresii. (post Mai. 20.) (P. deest.) . . . 1024 

986. Infeudatio episcopi Massani. Mai. 23. (P. deest.) 1025 



XVI I N D E X. 

pag. 

987— 989. Instructiones legatorum. 1313. Mai. 22.— 27 1026—1034 

987. 988. Instructiones ad civitatem Ianuensem spectantes. Mai. 22. 1026 — 1032 

987. Instructio vicarii Ianuensis. (P. deest.) 1026 

988. Instructio legati. (P. deest.) 1029 

989. Instructio legatorum ad Mantuanos et Veronenses missorum. 

Mai. 27. (P. deest.) 1032 

990—997. Scripta ad comitem Sabaudiae spectantia. 1313. Iun. 3.— Iul. 15. 1034 — 1041 

990. Mandatum de iuramento fidelitatis praestando. Iun. 3. — 24. 

(P. deest.) 1034 

991. 992. Mandata de castris tradendis. Iun. 3.— Iul. 15 1035. 1036 

991. Mandatum diversis missum. Iun. 3. (P. deest.) . . . . 1035 

992. Mandatum iteratum Philippo de Sabaudia directum. Iul. 15. 

(P. deest.) 1035 

993. Mandatum de auxilio ferendo. Iun. 3.— 16. (P. deest.) . . . 1036 

994. Mandatum de iuramento fidelitatis praestando Astensibus direc- 

tum. Iun. 7. (P. deest.) 1037 

995. 996. Scripta ad investituram comitis Sabaudiae spectantia. 

Iun. ll.-Iul. 10 1037-1040 

995. Privilegium imperatoris iteratum. Iun. 11. (P. deest.) . 1037 

996. Scriptum comitis Sabaudiae. Iul. 10. (P. deest.) . . . 1039 
997. Mandatum Dalphino missum. lun. 27. (P. deest.) 1040 

998. Commissio vicariatus. 1313. Iun. 11. (P. deest.) 1041 

999 — 1002. Privilegium et mandata civitati Norimbergensi concessa. 1313. 

Iun. 11. — Iul. 16 1042—1044 

999. Privilegium imperatoris. Iun. 11. (P. deest.) 1042 

1000— 1002. Mandata imperialia. lun. 26.— Iul. 16 1043—1044 

1000. Mandatum de non evocando. Iun. 26. (P. deest.) . . 1043 

1001. Mandatum de Iudaeis. Iun. 26. (P. deest.) .... 1043 

1002. Mandatum de castro Norimbergensi. Iul. 16. (P. deest.) 1044 
1003—1008. Tractatus finales cum Clemente V. papa. 1313. Iun. 12 — 

(Iul. ex.) 1044—1053 

1003. Processus pontificis contra regnum Siciliae invadentes. Iun. 12. 

(P. deest.) 1044 

1004. Protestatio imperatoris de sententia contra regem Siciliae lata. 

Iul. 4. (P. deest.) 1046 

1005. Responsum imperatoris legatis datum. (post Iul.4.) (P. deest.) 1047 
101)6 — 1008. Legatio imperatoris pontifici missa. (Iul. ex.) . . . 1048 — 1053 

1006. Instructio legatorum. (P. deest.) 1049 

1007. Notitia de gratiis impetrandis. (P. deest.) .... 1052 

1008. Index documentorum portandorum. (P. deest.) . . . 1052 
1008a. (1301.) Scriptum pro Heinrico de Spanheim. 1313. Iun. 15. 

(P. deest.) 14 40 

1009. 1010. Petitiones dominorum de Sabaudia. 1313. (lun. 11. — 25.) . 1053—1055 

1009. Petitiones Philippi e t Ludovici. (P. deest.) 1053 

loio. Ordinatio de facto comitis de Homburg. (P. deest.) . . . 1054 

loll. 1012. Reoeptiones diversorum. 1313. Iun. 25.— Iul. 3 105;) 

101 I. Receptio in consiliarem imperatoris. Iun. 25. (P. deest.) . 1055 

L0t2. Nominatio iudicum oonsiliariorum. Iul. 3. (P. deest.) . . . 1055 

1013 — 1016. Petitiones variae. I 31 3. (Iun. 25.) - (Iul. in.) 1055—1060 

101.3. Petitio communis Cortonensis. 1313. (Iun. 25.) (P. deest.) . 1055 



I N D E X. XVII 

pag. 

1014 — 1016. Petitiones Spinularum de Luculo. 1313. (Iun. ex. — 

Iul. in.) 1056—1060 

1014. Petitiones Rainaldi Spinulae et Lanceloti Nigrini. (Iun. 

ex.) (P. deest.) , 1056 

1015. Petitio Oberti Spinulae prior. (Iul. in.) (P. deest.) . 1056 

1016. Petitio eiusdem altera. (Iul. in.) (P. deest.) ... 1058 
1017—1019. Scripta ad Savonenses spectantia. 1313. (Iun. ex.) . ... 1060—1063 

1017. Querimonia communis contra episcopum. (P. deest.) . . . 1060 

1018. Petitio communis. (P. deest.) 1060 

1019. Petitio episcopi. (P. deest.) 1062 

1020—1022. Petitiones Mediolanensium. 1313. (Iun. ex.) 1063—1065 

1020. Petitio communis. (P. deest.) 1063 

1021. Petitio vicarii et aliorum. (P. deest.) 1063 

1022. Petitio super sententiis contra rebelles. (P. deest.) . . . . 1064 

1023. Petitio super castris Sancti Miniatis. 1313. (Iun. ex.) (P. deest.) 1065 

1024. Petitio Guidonis de Carpona. 1313. (Iun. ex.) (P. deest.) . . . 1067 

1025. Commissio defensionis civitatis Northusensis. 1313. Iul. 5. (P. deest.) 1068 
1026— 1029. Assignationes feudorum. 1313. Iul. 8.— 10 1068. 1069 

1026. Assignatio pro dominis de Moschachia. Iul. 8. (P. deest.) . 1068 

1027. Assignatio pro militibus prior. Iul. 8. (P. deest.) .... 1069 

1028. Assignatio pro militibus altera. Iul. 9. (P. deest.) .... 1069 

1029. Assignatio pro comitibus de Gangalandis. Iul. 10. (P. deest.) 1069 
1030. 1031. Petitiones diversorum. 1313. (ante Iul. 10.) 1070 

1030. Petitio communis Tudertini. 1313. (ante Iul. 10.) (P. deest.) 1070 

1031. Petitio Spinetae Malaspinae. (P. deest.) . . 1070 

1032 — 1035. Petitio et privilegia comitum de Lavania. 1313. (ante Iul. 10.) 

Iul. 10.— 14. 1070-1073 

1032. Petitio comitum. (ante Iul. 10.) (P. deest.) 1070 

1033. Concessio feudorum. Iul. 10. (P. deest.) . 1072 

1034. Privilegium generale. Iul. 14. (P. deest.) 1072 

1035. Infeudatio burgi Pontremuli. Iul. (14.) (P. deest.) . ... 1073 

1036. Recognitio debiti thesaurario facta. 1313. Iul. 14. (P. deest.) . . 1074 

1037. Mandatum Dalphino missum. 1313. Iul. 17. (P. deest.) .... 1074 

1038. 1039. Petitio de regalibus episcopi Leodiensis. 1313. Iul. 18. . . 1075. 1076 

1038. Petitio episcopi. (P. deest.) 1075 

1039. Responsum imperatoris. (P. deest.) 1076 

1040—1042. Petitiones diversorum. 1313. (post Iul. 1.8.) 1076. 1077 

1040. Petitio Rolandi de Castellione. (P. deest.) 1076 

1041. Petitio Thiderici militis. (P. deest.) 1076 

1042. Petitio Paganelli de Vico Pisano. (P. deest.) 1076 

1043. 1044. Privilegia pro episcopo Massano. 1313. M. 27 1077. 1078 

1043. Confirmatio privilegii. (P. deest.) 1077 

1044. Cassatio alienationum feudorum. (P. deest.) 1078 

1045. 1046. Indices documentorum Pisis confecti. (1313. Iul.) .... 1078—1085 

1045. Index documentorum in camera asservatorum. (P. deest.) . 1078 

1046. Indiculus litterarum in guardaroba imperatoris inventarum. 

(P. deest.) 1085 

1047. Mandatum de hoste facienda. 1313. Aug. 1. (P. deest.) .... 1086 

1048. Receptio comitum de Camino in gratiam. 1313. Aug. 4 1086 

LL. CONSTITUTIONES IV. III 



XVIII INDEX. 



pag- 



1048a. (1302.) Litterae regis Trinacriae regi Aragonum missae. 1313. 

Aug. 7. (P. deest.) . . . 1441 

1049. Petitio Gerardi de Insula. (inter 1312. Iul. — 1313. Aug.) (P. deest.) 1088 
1049a. (1303.) Protectione regis Trinacriae de bello contra regem Siciliae 

incipiendo. 1313. Aug. 15. (P. deest.) 1443 

1050. Inventarium iocalium et clenodiorum imperatoris. 1313. Aug. 27. 

(P. deest.) 1088 

1050a. (1304.) Litterae regis Trinacriae regi Aragonum missae. 1313. 

Oct. 18. (P. deest.) 1445 

Appendix I. Acta iustitiariorum curiae. 1091—1112 

1051. Sententia de ecclesiasticis a iudice saeculari non proscribendis. 1298. 

Nov. 21. (P. deest.) 1091 

1052. Sententia pro ducibus de Teck. 1299. Apr. 29. (P. deest.) . . 1092 
1053—1055. Scripta pro ecclesia Goslariensi. 1299. (ante Mai. 21.)— Iul. 1. 1093—1095 

1053. Citatio partis. (ante Mai. 21.) (P. deest.) 1093 

1054. Sententia iudicis curiae. Mai. 22. (P. deest.) 1093 

Scriptum Alberti regis. 1299. Mai 21. (P. deest.). . . . 1093not.l. 

1055. Sententia eiusdem altera. Iul. 1. (P. deest.) 1094 

Mandatum Alberti regis. 1299. Nov. 9. (P. deest.) . . . 1094not.l. 

1056. 1057. Scripta pro marescalco de Pappenheim. (1299. Nov. 13.— 

1300. Febr. 3.) 1095. 1096 

1056. Testimonium de inductione. (1299.) Nov. 13. (P. deest.) . 1095 

1057. Mandatum de assignatione possessionis. 1300. Febr.3. (P. deest.) 1095 
1058. 1059. Scripta in causis contra comitem de Friburg. 1300. Mart. 7. — 

Iul. 13 1096 

1058. Intimatio termini. Mart. 7. (P. deest.) 1096 

1059. Sententia iudicis curiae. Iul. 13. (P. deest.) 1096 

1060 — 1062. Scripta pro marescalco de Pappenheim iterata. 1301. Iun. 7. — 

Iul. 10 1097 

1060. Intimatio termini. Iun. 7. (P. deest.) 1097 

1061. Sententia iudicis curiae. Iul. 10. (P. deest.) 1097 

1062. Sententia eiusdem de proscriptione ferenda. Iul. 10. (P. deest.) 1097 
1063. Relatio de causa contra comitem de Toggenburg iudici curiae missa. 

1301. Nov. 29. (P. deest.) 1098 

1064 — 1070. Scriptapro marescalco de Pappenheim iterata. 1303. Mart. 15. — 

1306. Mai. 4 1099 

1064. Pronuntiatio causae. 1303. Mart. 15. (P. deest.) .... 1099 

1065. Pronuntiatio causae alterius. 1304. Apr. 27. (P. deest.) . . 1099 

1066. Sententia de proscriptione ferenda. 1305. Iul. 31. (P. deest.) 1099 
1007. Citatio partis. (1305. ante Aug. 23.) (P. deest.) .... 1100 

1068. Pronuntiatio causae tertiae. 1305. Sept. 20. (P. deest.) . . 1100 

1069. Mandatum de executione assignanda. 1306. Mai 4. (P. deest.) 1100 

1070. Pronuntiatio causae quartae. 1306. Mai. 4. (P. deest.) . . 1100 
1071. 1072. Scripta causae contra comitem de Friburg. 1303. Iul. 9. — 14. 1101 

1071. Sententia iudicis curiae prior. Iul. 9. (P. deest.) .... 1101 

1072. Sententia eiusdem altera. Iul. 14. (P. deest.) 1101 

107:5. Sententia pro comite de Wirtemberg. 1303. Aug. 14. (P. deest.) . 1102 

1071. Sententia de iure curtis. 1306. Mai. 9. (P. deest.) 1102 



INDEX. XIX 

pag. 

1075. 1076. Vocatio ad iudicium curiae. 1308. Febr. 21 '. . 1103 

1075. Mandatum in forma latina. (P. deest.) 1103 

1076. Mandatum in forma vulgari. (P. deest.) 1103 

1077 — 1084. Acta causae Lutoldi de Regensberg 1103 — 1105 

1077. Citatio partis. (P. deest.) 1104 

1078. Pronuntiatio termini. (P. deest.) 1104 

1079. Pronuntiatio altera. (P. deest.) - . 1104 

1080. Mandatum de assignatione posssessionis. (P. deest.) . . . 1104 

1081. Sententia de proscriptione ferenda. (P. deest.) 1104 

1082. Mandatum de assignatione possessionis. (P. deest.) . . . . 1105 

1083. Testimonium de inductione. (P. deest.) 1105 

1084. Testimonium alterum de eodem. (P. deest.) 1105 

1085 — 1087. Actorum in causa marescalci de Pappenheim continuatio. 1309. 

Mart. 8.— Iul. 2 1106 

1085. Pronuntiatio causae. Mart. 8. (P. deest.) 1106 

1086. Citatio partis. (ante Apr. 9.) (P. deest.) 1106 

1087. Mandatum de assignatione possessionis. Iul. 2. (P. deest.) . 1106 

1088. Mandatum de assignatione possessionis. 1309. Iul. 29. (P. deest.) 1107 

1089. 1090. Testimonia iudici curiae missa. 1309. Oct. 13 1107. 1108- 

1089. Testimonium prius. (P. deest.) . . . 1107 

1090. Testimonium alterum. (P. deest.) 1108 

1091 — 1095. Actorum in causis comitis de Friburg continuatio. 1309. 

Oct. 19— 1310. Ian. 24 1108-1110 

1091. Sententia iudicis curiae. 1309. Oct. 19. (P. deest.) . . . 1108 

1092. Mandatum de inductione. 1310. Ian. 14. (P. deest.) . . . 1109 

1093. Citatio partium. 1310. Ian. 14. (P. deest.) . . . . .' . 1109 

1094. Mandatum de inductione. 1310. Ian. 23. (P. deest.) ... 1109 

1095. Testimonium de assignatione possessionis. 1310. Ian. 24. 

(P. deest.) . . . 1110 

1096. Sententia pro monasterio Bmmbach. 1313. Ian. 17. (P. deest.) . 1110 

1097. Sententia pro episcopo Eistetensi. 1313. Ian. 20. (P. deest.) . . 1111 

1098. Testimonium super assignatione possessionis. 1313. Apr. 6. (P. deest.) 1112 



Appendix II. 

Acta vicariatus generalis per Alemanniam. 1113—1143 

1099—1108. Scripta ad res Thuringiae spectantia. 1310. Dec. 19. — 

1312. Iul. 31 1113-1119 

1099 — 1101. Foedus cum Friderico lantgravio. 1310. Dec. 19. . . 1113—1115 

1099. Scriptum tutorum regis. (P. deest.) 1113 

1100. Ratificatio regis. (P. deest.) 1114 

1101. Scriptum regis alterum. (P. deest.) 1114 

1102. 1103. Scripta Friderici lantgravii. 1311. Ian. 26. 27. . . . 1115. 1116 

1102. Scriptum prius. Ian. 26. (P. deest.) 1115 

1103. Scriptum alterum. Ian. 27. (P. deest.) 1115 

1104. Obligatio iurium imperii. 1311. Apr. 1. (P. deest.) ... 1116 

1105 — 1108. Mandata contra Fridericum lantgravium. 1312. Ian. 7. — 

Iul. 31 • 1117-1119 

1105. Mandatum advocatis missum. Ian. 7. (P. deest.) . . 1117 

III* 



XX I N D E X. 

pag. 

1106. Mandatum civitati Doebeln directum. Ian. 1 1. (P. deest.) 1117 

1107. Mandatum prius Mulhusensibus missum. Mart. 22. 

(P. deest.) 1118 

1108. Mandatum alterum eisdem directum. Iul. 31. (P. deest.) 1118 
1109—1116. Tractatus cum ducibus Austriae. 1311. Mart.30.— 1312. Aug. 18. 1119—1124 

1109. Obligatio ducis. 131 1. Mart. 30. (P. deest.) 1119 

1110— 1116. Tractatus posteriores. 1312. Iul. 25.— Aug. 18. . . . 1120—1124 

1110. 1111. Scriptum foederis. Iul. 25. (P. deest.) ... 1120 

1112. Promissio ducum. Iul. 25. (P. deest.) 1121 

1113. Promissio regis Bohemiae prior. Iul. 25. (P. deest.) 1122 

1114. Quitatio Friderici ducis. Iul. 27. (P. deest.) ... 1123 

1115. Promissio regis Bohemiae altera. Aug. 17. (P. deest.) 1123 

1116. Promissio Friderici ducis. Aug. 18. (P. deest.) . . 1124 
1117. Testimonium de contumatia comitum Holzatiae. 1311. Mai. 4. 

(P. deest.) 1125 

1118 — 1120. Acta causae contra Gerhardum de Landscron. 1311. Iul. 14. — 

Aug. 28 1125. 1126 

1118. Citatio partis. Iul. 14. (P. deest.) 1125 

1119. Litterae excusatoriae archiepiscopi Coloniensis. Aug. 14. 

(P. deest.) 1126 

1120. Protestatio archiepiscopi Moguntinensis. Aug. 28. (P. deest.) 1126 

1121. Mandatum de assignatione possessionis. 1312. Apr. 7. (P. deest.) 1126 

1122. Scriptum in favoremmonasteriiWaltsassensis. 1312. Iun.21. (P. deest.) 1127 
Scriptum Heinrici VII. imperatoris. 1313. Mart. 3. (P. deest.) . 1127 not. 1. 

1123—1125. Sententiae pro monasterio Brumbach. 1312. Sept. 7. . . . 1128. 1129 

1123. Sententia prior. (P. deest.) 1128 

1124. Sententia altera. (P. deest.) 1129 

1125. Mandatum de defensione. (P. deest.) 1129 

1126 — 1129. Vocatio episcopiArgentinensis ad curiam. (1312. Sept.in.— Dec.) 1130. 1131 

1126. Vocatio prior. (Sept. in.) (P. deest.) 1130 

1127. Scriptum invitatorium Rudolfi ducis Bawariae (Nov. Dec.) 

(P. deest.) 1130 

1128. Scriptum invitatorium Ludewici ducis Bawariae. (Nov. Dec.) 

(P. deest.) 1131 

1129. Vocatio iterata. (Dec.) (P. deest.) 1131 

1130. Mandatum de auxilio praestando. 1313. Ian. 21. (P. deest.) . . . 1132 

1131. Receptio ecclesiae in protectionem lmperii. 1313. Ian. 25. (P. deest.) 1132 

1132. ConfirmatioprivilegiorumcivitatisRatisponensis. 1313.Febr.3.(P.deest.) 1133 

1133. 1 134. Infeudationes ecclesiasticae. 1313. Febr. 20.— Mart. 29. . . 1134 

1133. Infeudatio episcopi Salzburgensis. Febr. 20. (P. deest.) . . 1134 

1134. Infeudatio abbatis S. Emmerami. Mart. 29. (P. deest.) . . 1134 
1135. 1136. Scripta pro episcopo Eistetensi. 1313. Febr. 21? — Apr. 21. 1135 

1135. Concessio iuris venandi. Febr. 21? (P. deest.) 1135 

1136. Mandatum Iudaeis missum. Apr. 21. (P. deest.) .... 1135 
1137. 1138. Litterae comitis de Habsburg. (1313.) Mart. 9 1136 

1137. Litterae ad regem Bohemiae. (P. deest.) 1136 

1138. Litterae ad comitem de Hennenbcrg. (P. deest.) .... 1136 
1139—1141. Mandata in favorem monasterii Novimonasterii Herbipolensis. 

1313. Mai. 31 1137. 1138 

1139. Mandatum ad milites de Zimmern. (P. deest.) 1137 



I N D E X. 



XXI 



1140. Mandatum ad episcopum Herbipolensem. (P. deest.) . . 

1141. Mandatum ad nobilem de Hohenloch. (P. deest.) . . . 
1142—1147. Scripta admilitesconquirendosspectantia. 1313. Iun. 1. — Iul. 10 

1142 — 1145. Scripta pro episcopo Augustensi. Iun. 1. — 29. . . 

1142. Obligatio bonorum imperii per advocatum provincialem 

Iun. 1. (P. deest.) 

1 1 43. Promissio eiusdem de litteris procurandis. Iun. 1 . (P. deest.) 

1144. Ratificatio vicarii generalis. Iun. 20. (P. deest.) . 

1145. Approbatio nuntii imperialis. Iun. 29. (P. deest.) . 

1146. Libertatio vicarii generalis pro civitate Augustana. 1313 

Iun. 20. (P. deest.) 

1147. Promissio regis de damnis resarciendis. 1313. Iul. 10. 

(P. deest.) 

1148. Scriptum pro comite de Hennenberg. 1313. Aug. 17. (P. deest.) 



pag. 

1137 

1138 
1139—1142 
1139—1141 

1139 
1139 
1140 
1141 

1141 

1142 
1142 



Appendix III. 

Apochae rationum camerae et thesaurariae. 1143—1197 

1149. Apocha rationis camerae regis. (1310. Dec— 1.311. Iul.) (P. deest.) 1144 

1150. Proventus Baldewini archiepiscopi Trevirensis. (1311. Apr.) (P. deest.) 1148 

1151. Apocha rationis camerae reginae. 1311. Iul. 1. (P. deest.) ... 1150 
1152—1156. Apochae rationum thesaurariae anni 1312 1152 — 1195 

1152. Apocha inde a m. Febr. 9. usque Iun. 28. 1312. Febr. 9.— 

Iun. 28. (P. deest.) 1152 

1153. Notitiae ad apocham praecedentem spectantes. (P. deest.) . 1183 

1154. Apocha inde a m. Iun. 29. usque Oct. 31. 1312. Iun. 29. — 

Oct. 31. (P. deest.) 1184 

1155. Extractus apochae praecedentis. (P. deest.) 1190 

1156. Apocha inde a m. Nov. 1 usque Dec. 31. 1312. Nov. 1.— 

Dec. 31. (P. deest.) 1191 

1157. 1158. Apochae rationum thesaurariae anni 1313 1195 — 1197 

1157. Apocha inde a m. Ian. usque Febr. 1313. Ian. — Febr. 

(P. deest.) 1195 

1 158. Apocha debiti m. Martii. 1313. Mart. (P. deest.) .... 1197 

Appendix IV. Acta pontificum. 1198—1213 

1159. Constitutio paciarii in Tuscia. 1301. Sept. 5. (P. deest.) .... 1198 

1160—1162. Litterae super teloneis Rheni. 1304. Mart. 11.— 1307. Oct. 23. 1200. 1201 

1160. Litterae Benedicti XI. 1304. Mart. 11. (P. deest.) . . . 1200 

1161. Litterae Clementis V. archiepiscopo Coloniensi missae. 1306. 

Dec. 25. (P. deest.) 1201 

1162. Litterae eiusdem archiepiscopo Moguntino directae. 1307. 

Oct. 23. (P. deest.) 1201 

1163. Processus iteratus contra regnum Siciliae invadentes. 1313. Sept. 6. 

(P. deest.) 1202 

1164. Constitutio vicarii generalis in Tuscia. 1314. Mart. 14. (P. deest.) 1205 

1165. 1166. Constitutionum Clementinarum formae priores. (inter 1313. 

Aug. 24. et 1314. Apr. 20.) . . 1207—1213 

1165. Constitutio de iureiurando imperatoris. (P. deest.) .... 1207 

1166. Constitutio in favorem Roberti regis Siciliae. (P. deest.) . . 1211 



XXII 



INDEX. 



pag. 



1167. 
1168. 
1169. 



1171. 
1172. 
1173 



1176— 



1179. 
1180. 
1181. 
H82- 



Appendix V. Scripta Pacis. 1214—1238 

Pax Westfalica prior. 1298. Iun. 24. (P. deest.) 1214 

Pax Bawarica. 1300. Sept. 8. (P. deest.) 1216 

1170. Pax Bohemica. (1300-1301.) 1225. 1226 

1169. Scriptum regis. (P. deest.) 1225 

1170. Recognitio baronum. (P. deest.) 1226 

Scriptum iudicis pacis. 1302. Mai. 14. (P. deest.) 1226 

Promissio de pace servanda. 1304. Iun. 21. (P. deest.) .... 1227 

-1175. Pax Westfalica altera. 1307. Oct. 21.— 1310. Mai. 28. . . 1227—1230 

1173. Scriptum pacis. 1307. Oct. 21. (P. deest.) 1227 

1174. Receptio episcopi Osnaburgensis et civitatum. 1310. Mai. 14. 

(P. deest.) 1229 

1175. Receptio episcopi Mindensis et civitatis. 1310. Mai. 28. 

(P. deest.) 1230 

1178. Uniones pacis terrae Bawaricae. 1308. Mai. 14.— Iun. 2. . . 1230—1234 

1176. Unio episcopi Eistetensis et ducum Bawariae. Mai. 14. 

(P. deest.) 1230 

1177. Unio capituli et civitatis Augustanae cum civitate Ulmensi. 

Mai. 31. (P. deest.) 1231 

1178. Unio capituli et civitatis Augustanae cum ducibus Bawariae. 

Iun. 2. (P. deest.) 1232 

Pax Thuringica. 1311. Apr. 28. (P. deest.) . . . 1234 

Statutum contra nocivos terrae Karinthiae. 1312. Apr. 25. (P. deest.) 1235 

Unio contra pacis turbatores terrae Bawaricae. 1312. Iul.10. (P. deest.) 1236 

-1184. Pax terrarum Orientalium. 1313. lul. 7.— 20 1237. 1238 

1182. Promissio advocati de Wida. Iul. 7. (P. deest.) 1237 

1183. Promissio Heinrici marchionis Brandeburgensis. Iul. 12. 

(P. deest.) 1237 

1184. Promissio Woldemari marchionis Brandeburgensis. Iul. 20. 

(P. deest.) 1238 



1187 

1188 



Appendix VI. Scripta varia. 1239—1307 
1185. 1186. Scripta ad ecclesiam Goslariensem spectantia. (1298.) 1298. 

Nov. 22. . 1239. 1240 

1185. Scriptum comitum de Blankenburg. (1298.) (P. deest.) . . 1239 

1186. Testimonium cancellarii de constitutione procuratoris. 1298. * 

Nov. 22. (P. deest.) 1240 

Petitio archiepiscopi Bisuntini regi porrecta. 1299. Nov.23. (P. deest.) 1240 
-1195. Unio archiepiscoporum et comitis Palatini contra regem. 1300. 

Oct. 14. — 1301. Iul. 21 1241 — 1246 

1188. Scriptum unionis. 1300. Oct. 14. (P. deest.) 1241 

1189—1195. Litterae militum de servitio praestando. 1301. Mart.18 — 

Iul. 21 1242-1246. 

1189. Scriptum militis de Snegelbach et armigerorum de 
Waldecke. Mart. 18. (P. deest.) 1242 

1190. Scriptum armigeri de Schauenburg. Apr. 3. (P. deest.) 1243 

1191. Scriptum domini de Erenburg. Iun. 24. (P. deest.) . (243 
U92; Scriptum Ebrmigeri de Euttenheim. Iul. 4. (P. deest.) 1344 



INDEX. XXIII 

pag. 

, 1193. Scriptnm militum de Lanstein. Iul. 4. (P. deest.) . 1244 

1194. Scriptum armigeri de Kereche. Tul. 6. (P. deest.) . 1245 

1195. Scriptum Engelberti de Sayn. Iul. 21. (P. deest.) . 1245 
1196. 1197. Promissiones electorum de futura electione. 1301. Ian. 10. — 

Mart. 13 . 1246. 1247 

1196. Scriptum archiepiscopi Coloniensis. Ian. 10. (P. deest.) . . 1246 

1197. Scriptum archiepiscopi Maguntini. Mart. 13. (P. deest.) . . 1246 

1198. Investitura iudicis ordinarii. 1302. Iun. 20. (P. deest.) 1247 

1199. Unio regum Franciae et Bohemiae contra regem Romanorum. (1303. 

Mai. ex.) (P. deest.) . .. 1248 

1200—1202. Foedera principum imperii cum rege Franciae. 1305. Febr. 6. — 

Dec. 19 1249—1252 

1200. Scriptum episcopi Virdunensis. Febr. 6. (P. deest.) . . . 1249 

1201. Scriptum comitis Sabaudie. Mart. 26. (P. deest.) .... 1250 

1202. Scriptum archiepiscopi Coloniensis. Dec. 19. (P. deest.) . . 1251 

1203. Testimonium Dalphini regi missum. 1306. Mart. 20. (P. deest.) . 1252 

1204. Apocha rationis burcgravii Rinfeldensis. 1306. Apr. 16. (P. deest.) 1252 

1205. Promissio lantgravii Thuringiae. 1306. IuL 9. (P. deest.) ... 1259 

1206. Petitio archiepiscopi Moguntini. (1306. Nov.— 1308. Apr.) (P. deest.) 1260 

1207. Unio regis Bohemiae et comitis de Wirtemberg. 1308. Febr. 11. 

(P. deest.) 1261 

1208. 1209. Citationes monetariorum. 1308. Dec. 5.. 1262. 1263 

1208. Citatio prior. (P. deest.) 1262 

1209. Citatio altera. (P. deest.) 1263 

1210. Confirmatio receptionis civium. 1309. Iun. 15. (P. deest.) . . . 1264 

1211. Petitio iudicum Moguntinorum. 1309. Nov. 29. (P. deest.) . . . 1264 

1212. 1213. ScriptaducesAustriaetangentia. (1310. Febr.ex.— postMart.8.) 1265. 1266 

1212. Litterae archiepiscopi Salzburgensis Friderico duci missae. 

(Febr. ex.) (P. deest.) 1265 

1213. Litterae Friderici ducis episcopo Argentinensi directae. (post 

Mart. 8.) (P. deest.) 1266 

1214. Quitatio cancellarii regii. 1310. Sept. 6. (P. deest.) 1267 

1215. Litterae Friderici ducis Austriae regi missae. (1310. ex.) . (P. deest.) 1267 

1216. Sententia de operibus absque ducis licentia non aedifieandis. 1311. 

Ian. 1. (P. deest.) 1268 

1217. Promissio comitis Iuliacensis super teloneo inLudesdorf. 1311. Ian. 22. 

(P. deest.) 1268 

Quitatio comitis de Spanheim. 1310. Oct. 2. (P. deest.) . . . . 1268 not. 1. 

1218. Sententia de portorio fluminis Rheni. 1311. Iul. 31. (P. deest.) . 1269 

1219. Supplicatio clericorum regi porrecta. 1311. Oct. 27. (P. deest.) . 1270 

1220. Proclamatio de novis monetis. 1311. Nov. 7. (P. deest.) .... 1270 
1221 — 1223. Acta ad procuratorem fisci in Lombardia spectantia. 1311. 

;Nov. 16.— 1312. Ian. 3 1274. 1275 

1221. Scriptum procuratoris ad Brixienses. 1311. Nov. 16. (P. deest.) 1274 

1222. Promissio Brixiensium. 1311. Nov. 18. (P. deest.) . ... 1274 

1223. Privilegium pro Passarino de Bonacorsis. 1312. Ian. 3. (P.deest.) 1275 
1224, Notitia adcoronationem imperialem spectans. (1312. Iun.29.) (P.deest.) 1275 
1225—1227. ArbitriapacisabarchiepiscopoTrevirensiprolata. 1313. Apr.21. 1280—1290 

1225. Pax civitatis Placentinae. (P. deest.) 1280 

• 1226. Pax civitatis Bobiensis. (P. deest.) 1287 



XXIV INDEX. 

pag- 

1227. Pax civitatis Laudensis. (P. deest.) 1288 

1228 — 1231. Quitationes de pecunia soluta. 1313. Apr. 23.— Mai. 19. . . 1290. 1291 

1228. Quitatio prior pro civitate Turicensi. Apr. 23. (P. deest.) . 1290 

1229. Quitatio pro civitate Constantiensi. Mai. 11. (P. deest.) . . 1291 

1230. Quitatio altera pro civitate Turicensi. Mai. 19. (P. deest.) . 1291 

1231. Quitatio pro Switensibus. (P. deest.) . 1291 

1232. Unio comitum Palatinorum super iure electionis. 1313. Iun! 21. 

(P. deest.) 1292 

1233—1238. Acta civitatis Tervisinae. 1313. Iun. 23.— Sept. 10 1293—1299 

1233. Provisiones civitatis. Iun. 23. (P. deest.) 1293 

1234. Provisiones civitatis alterae. Iul. 4. (P. deest.) 1295 

1235. Procuratorium civitatis. Iul. 20. (P. deest.) 1296 

1236. Litterae nuntiorum imperatoris. Aug. 3. (P. deest.) . . . 1297 

1237. Provisiones civitatis post mortem imperatoris. Sept. 1. — 10. 

(P. deest.) 1297 

1 238. Protestatio procuratorum Bononiae facta. Sept. 10. (P. deest.) 1298 

1239. Promissio archiepiscopi Coloniensis de teloneo novo Bunnensi. 1313. 

Aug. 10. (P. deest.) 1299 

1240. 1241. Litterae Florentinorum. 1313. Aug. 27.— Sept.? 1300 — 1302 

1240. Encyclica de morte imperatoris. Aug. 27. (P. deest.) . . 1300 

1241. Litterae comiti de Wirtemberg missae. Sept. ? (P. deest.) . 1301 
Aliae litterae ad eundem. 1313. Apr. 25. (P. deest.) . . 1301not.l. 

1242. Unio super ofncio camerae imperialis. 1313. Sept. 11. (P. deest.) 1302 
1243 — 1247. Testimonia de morte Heinrici YII. imperatoris. 1313. Sept. 14 — 

1314. Mai. 15 1303—1307 

1243. Scriptum episcopi Aretini. 1313. Sept. 14. (P. deest.) . . 1303 

1244. Scriptum civitatis Aretinae prius. 1313. Sept. 14. (P. deest.) 1304 

1245. Scriptum Florentinorum extrinsecorum. 1313. Sept. 14. 

(P. deest.) 130 5 

1246. Scriptum Wilhelmi cardinalis. (1314.) Apr. 12. (P. deest.) . 1305 

1247. Scriptum civitatis Aretinae alterum. 1314. Mai. 5. (P. deest.) 1306 
Mandatum Roberti regis Siciliae de corona imperatoris. 1316. 

Sept. 20. (P. deest.) 1307not.l. 

Appendix VII. 
Memorialia et Disquisitiones imperatori vel papae 

tradita. 1308—1398 

1248. Memoriale imperatori porrectum. (1312. ex.— 1313. in.) .... 1308 
1249-T-1251. Memorialia pontifici contra imperatorem tradita. (1313. post 

A pr. 26.) 1317-1362 

1249. Notitia de iuramentis ab imperatore praestitis et ordo quaestio- 

num. (P. dcest.) 13 j 7 

1250. Disquisitio prior iuridica. (P. deest.) 1320 

1251. Disquisitionis alterius theologico-iuridicae de eisdem quae- 

stionibus habitae fragmentum. (P. deest.) 1342 

1252—1255. Memorialia pontifici pro Roberto rege Siciliae porrecta. (1312. 

post Aug. 6.)-(post 1313. Aug. 24.) 1362-139S 

1252. Peiitio regis Roberti prior. (1312. post Aug. 6.) (P. deest.) 1362 

1253. IVtitio n-is Roborti altera. (post 1 313. Aug. 24.) (P. deest.) 1369 



INDEX. 



XXV 



1254. Deliberatio contra processum imperatoris habita. (post 1313. 

Aug. 24.) (P. deest.) 

1255. Disquisitio iuridica super eadem re. (post 1313. Apr. 26.) 

(P. deest.) 



pag. 

1373 
1378 



Supplementum ad Alberti et Heinrici regum 

Constitutiones. 1399—1445 

1256. 1257. Acta ad tractatus cum rege Franciae spectantia. 1299. Apr. — 

(post Dec. 8.) 1399—1400 

1256. Litterae Alberti regis super matrimonio contrahendo. Apr. 

(P. deest.) 1399 

1257. Index documentorum ad domicellam Burgundiae spectantium. 

(post Dec. 8.) (P. deest.) 1399 

1258—1263. Mandata de precibus primariis iterata. 1302. Oct. 22.— 1306. 

Iul. 25 1400—1402 

1258. Mandatum primum. 1302. Oct. 22. (P. deest.) 1400 

1259. Mandatum secundum. 1302. Nov. 2. (P. deest.) .... 1401 

1260. Mandatum tertium. 1303. Mart. 15. (P. deest.) 1401 

1261. Mandatum quartum. 1305. Apr. 2. (P. deest.) 1401 

1262. Mandatum quintum. 1305. Nov. 21. (P. deest.) .... 1402 

1263. Mandatum sextum. 1306. Iul. 25. (P. deest.) 1402 

1264. Mandatum archiepiscopo Moguntino missum. (1307. Iul. — Aug.) 

(P. deest.) 1402 

1265. Mandatum de praesentatione. 1307. Oct. 31. (P. deest.) . . . . 1403 

1266. 1267. Mandata ad preces primarias spectantia. (1298—1308.) . . 1403 

1266. Mandatum iteratum. (P. deest.) 1403 

1267. Aliud mandatum. (P. deest.) 1404 

1268. Concessio gratiae capellano facta. (1302—1308.) (P. deest.) . . 1404 



(inter 1309. Ian. 6 et 1312 
(P. deest.) . . . 



(P. deest 
1310. Iun 



30.- 



1269 — 1271. Mandata e formulario sumpta 

Iun. 28.) 

1269. Mandatum de precibus primariis 

1270. Mandatum alterum. (P. deest.) ..... 

1271. Receptio in protectionem. (P. deest.) 

1272. Mandatum de homagio praestando. 1310. Mai. 3. 

1273. 1274. Syndicatus extrinsecorum communis Lucani. 

Oct. 17 

1273. Syndicatus prior. Iun. 30. (P. deest.) . . 

1274. Syndicatus alter. Oct. 17. (P. deest.) . . 

1275. Scriptum ad servitium militare spectans. 1310. Sept. I. (P. deest, 

1276. Syndicatus Rizardi de Orio. 1310. Oct. 17. (P. deest.) . 

1277. 1278. Reformatio civitatis Vercellensis. 1310. Dec. 15.— 11 

1277. Arbitrium pacis. Dec. 15. 16. (P. deest.) .... 

1278. Remissio bannorum. Dec. 18. (P. deest.) .... 

1279. Syndicatus civitatis Albingane. 1311. Febr. 2. (P. deest.) 

1280. Mandatum advocato provinciali missum. 1311. Mart. 13. (P. deest.) 

1281. Syndicatus comitum de Gangalandis. 1311. Iul. 20. (P. deest.) 

1282. 1283. Receptio castrensis. 1311. Iul. 22.— 1313. Ian. 25. . . 

LL. CONSTITUTIONES IV. 



1405—1406 
1405 
1406 
1406 
1407 




0F K 



. 



XXVI I N D E X. 

pag. 

1282. Scriptum regis. 1311. Iul. 22. (P. deest.) 1417 

1283. Litterae consensus. 1313. Ian. 25. (P. deest.) 1418 

1284. Ratificatio translationis. 1311. Aug. 25. (P. deest.) 1419 

1285. Iudicium super bonis rebellium in comitatu Mediolanensi. 1311. 

Sept. 17. (P. deest.) 1419 

1286. Syndicatus extrinsecorum Lucanorum. 1311. Oct. 7. (P. deest.) . 1422 

1287. Scriptum cuiusdam pontifici directum. (1311. Dec.) (P. deest.) . 1422 

1288. (764a.) Litterae ambasiatorum regi Aragonum missae. (1312.) 

Mart. 31. (P. deest.) 1423 

1289. (774a.) Litterae regis Siciliae regi Aragonum missae. 1312. Apr. 20. 

(P. deest.) 1427 

1290—1295. (787a— c. 870a. 918a. b.) Relationes Christiani Spinulae regi 

Aragonum missae. 1312. Mai. 26.— 1313. Apr. 22. ... 1428—1434 

1290. (787a.) Relatio prima. 1312. Mai. 26. (P. deest.) . ... 1428 

1291. (787 b.) Relatio secunda. 1312. Iun. 4. (P. deest.) . . . 1429 

1292. (787c.) Relatio tertia. 1312. Iun. 27. (P. deest.) .... 1430 

1293. (870 a.) Relatio quarta. 1312. Oct. 3(?) (P. deest.) . . . 1432 

1294. (918 a.) Relatio quinta. 1313. Mart. 1. (P. deest.) . . . . 1432 

1295. (918b.) Relatio sexta. 1313. Apr. 22. (P. deest.) .... 1433 
1296. (946a.) Mandatum Friderico regi Trinacriae directum. 1313. Apr. 30. 

(P. deest.) 1435 

1297—1300. (964a— d.) Infeudatio marchionis Salutiarum. 1313. Mai. 6.- 8. 1438—1440 
1297. (964 a.) Instrumentum super infeudatione confectum. Mai. 6. 

(P. deest.) 1438 

1298—1300. (964b— d.) Scripta infeudationis. Mai. 8 1439 — 1440 

1298. (964 b.) Scriptum primum. (P. deest.) 1439 

1299. (964 c.) Scriptum secundum. (P. deest.) 1439 

1300. (964 d.) Scriptum tertium. (P. deest.) 1440 

1301. (1010 a.) Scriptum pro Heinrico de Spanheim. 1313. Iun.15. (P.deest.) 1440 
1302—1304. (1048 a. 1049a. 1050a.) Scripta regis Trinacriae. 1313. 

Aug. 7.— Oct. 18 1441 — 1445 

1302. (1048 a.) Litterae priores regi Aragonum missae. Aug. 7. 

(P. deest.) 1441 

1303. (1049 a.) Protestatio de bello contra regem Siciliae incipiendo. 

1313. Aug. 15. (P. deest.) 1443 

1304. (1050a.) Litterae alterae regi Aragonum missae. Oct. 18. 

(P. deest.) 1445 



1305—1307. (136a. 597 a. 597b.) Litterae ad Gerhardum de Landscron 

spectantia. 1301. Iul. 12.— (1311). Iun. 30 1446 

1305. (136a.) Mandatum Alberti regis. 1301. Iul. 12. (P. deest.) 1446 

1306. (597 a.) Mandatum Heinrici regis. 1311. Mart. 4. (P. deest.) 1446 

1307. (597b.) Litterae credentiales archiepiscopi Coloniensis. (1311.) 

Iun. 30. (P. deest.) 1446 

1308. (482 a.) Promissio marchionis Montisferrati. 1310. Nov.25. (P.deest.) 1447 

1309. (552 a.) Syndicatus civitatis Iporegiensis de subsidio statuendo. 1311. 

lan. 29. (P. deest.) 1448 

1310. (391 a.) Scripta ad marchiones Malaspinae spectantia. 1312. Dec. 

16.— 20. (P. deest.) 1 449 



INDEX. XXVII 

pas. 

1311. (1224 a.) Provisiones variae senatus Yenetiani. (1312 — 1313. Mai.) 

(P. deest.) 1450 

1312. 1313. (918a. 918b.) Litterae Heinrici VII. pro comite Foresii. 1313. 

Mart. 13.-22 1451 — 1452 

1312. (9l8a.) Scriptum infeudationis. Mart. 13. (P. deest.) . . . 1451 

1313. (9l8b.) Mandatum castro Soncini directum. Mart.22. (P.deest.) 1452 
1314. (1238a.) Resignatio feudorum imperii. 1313. Iul. 14 1453 

Index nominum 1454 — 1520 

Index rerum. Scripsit Ricardus Salomon 1521 — 1553 

Index chronologicus in Tomos I — IV. Scripsit Fr. Salomon . . 1554 — 1565 

Addenda et Emendanda 1566 — 1568 



Quae leguntur in editione Pertziana LL. II, pag, 529 — 535 Ordo coronationis v. iam 
supra tom. IV, 1 pag. 606 nr. 644. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 

(CO^TIMJATIO.) 



723. 724. MANDATA PISANIS MISSA. 

1312. Ian. 3.— 18. 

5 723. MANDATUM PRIUS. Ian. 3. 

Proponimus e codice in tabulario archiepiscopali Pisano asservato, cui inscribitur 
'Liber extraordinarius scriptus per me Magelottum filium Tantotenis de Montemagno .... 
a. 1312. ind. VIIII. de mense Martii' fol. 94. Edidit etiam minus recte Bonaini 'Acta 
Henrici VII.' I, 213 nr. 134, ubi de codice male refertur K (P. deest.) 

10 Henricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus nobili viro Guidoni comiti 

Montisfereti potestati et capitaneo, ancianis, consilio et comuni Pisarum, fidelibus suis 
dilectis gratiam suam et omne bonum. 

Discretus vir Gruillelmus de Casanova mercator Avinionensis querulose prcposuit 
coram nobis, quod cum ipse cum navi una blado onerata casualiter et invitus portui 

15 Pisano applicuisset, vos navem et bladum predicta arresta[s]tis et etiam detinuistis in 
ipsius mercatoris dampnum non modicum et iacturam. Quare fidelitati vestre districte 
pre(cipiendo) m(andamus), q(uatinus) sublato invicem dispendio huiusmodi navem et 
bladum libere ac expedite mercatori relaxetis eidem, bladum ipsum, si de navi predicta 
extractum fuisset, in ea reponi facientes. Ita ut dictus mercator vias suas pergere 

20 possit et nos proinde devotionem et fidelitatem vestram non inmerito conmendemus a . 
Dat. Ianue, III. Non. Ian., regni nostri anno tertio. 

724. MANDATUM ALTERUM. Ian. 18. 
Ex eodem codice fol. 99, cui inscriptum est a. 1312. Ian. 23 2 . Edidit Bonaini l. c. 
I, 217 nr. 138. (P. deest.) 

25 723. a ) commendamus c. 

1) Praecedunt in codice haec atramento pallidiori scripta: Hoc est exemplar quarumdam littera- 
rum a domini regis Romanorum sigillatarum consueto sigillo ipsius domini regis. Quarum tenor est 
per omnia infrascriptus , et sequuntur: Que littere erant sigillate a tergo sigillo. 2) Cf. Bonaini 

l. c. 1, 218. Praecedunt in codice : Hoc est exemplar quarumdam litterarum serenissimi principis domini 
30 Henrici regis Romanorum insinuatarum domino Henrico vicario suprascripto per Guillelmum de Casa. 
nova mercatorem Avinionensem et petentem eas in actis archiepiscopalis curie registrari. Quarum 
tenor talis est, et sequuntur: Et que littere sigillate erant a tergo sigillo consueto cere gialle dicti 
domini regis, non abrase, non cancellate et omni suspicione protinus et omnino carentes. 

a ) seqiiitur delet. serenissimi c. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 90 



714 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 724. 725. 

Henricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus nobili viro Guidoni comiti 
Montis Feltri potestati et capitaneo et prudentibus viris angianis, consilio et comuni 
Pisarum, fidelibus suis dilectis gratiam suam et omne bonum. 

Vehementi admiratione ducimur, quod discreto viro Guillelmo de Casanova bladum 
ei per vOs sublatum iuxta mandatum nostrum alias vobis factum * expedire» neglexe- 
ritis. - Cum itaque negotium huiusmodi ob personam ipsius Guillelmi reverendum in 
Christo patrem dominum A(rnaldum) episcopum Sabinensem apostolice sedis legatum 
contingere dinoscatur et propterea ipsum inexpletum relinquere non possimus, fidelitati 
vestre sicut iterum sic attentius precipimus et mandamus omnino volentes, quatinus 
omni tarditate sublata bladum ipsum ipsi Guillelmo integraliter expediatis, omni b ordi- 
natione per vos in contrarium edita omnino cessante. 

Dat. Ianue, XV. Kal. Febr., regni nostri anno quarto. 



725. 726. LITTERAE CLEMENTIS V. REGI 

DIRECTAE. 

1312. Ian. 3.-8. 15 

725. LITTEBAE I)E REVOCANDO MANDATO REGIO. Ian. 3. 

Autographon Pisis in tabulario capituli maioris ecclesiae nr. 1373 asservatum denuo 
contulimus. Bulla deest. Inscripta sunt verba: Carissimo in Christo filio Henrico regi 
Romanorum illustri, itemque manu Bernardi de Mercato: de revocando mandato facto 
quibusdam episcopis de veniendo Romam, cum iverint 8 ad concilium; cf. Indicem docu- 20 
mentorum a. 1313, de quo v. supra ad nr. 298, ubi eadem leguntur additis verbis sub 
bulla papali (= Doenniges l. c. II, 115). Edidit Bonaini l. c. 1, 214 nr. 135. Cf. supra 
nr. 722. ' (P. deest.) 

Clemens episcopus servus servorum Dei carissimo in Christo filio Henrico regi 
Romanorum illustri salutem et apostolicam benedictionem. 25 

Habet venerabilium fratrum nostrorum . . Parmensis, . . Vicentini et . . Florentini 
episcoporum assercio, quod prudencia celsitudinis tue non advertens, quod ipsi ad 
generale concilium, quod impresentiarum auctore Domino celebramus, sicut nonnulli 
alii diversarum partium orbis terre prelati de mandato nostro, quod b ipsos quovis alio 
facto eis auctoritate cuiuslibet pretermisso decuit et oportuit adimplere, vocati persona- 30 
liter accedentes excercent in ipso, prout eis salubrius celitus inspiratur, suarum ministerium 
actionum, eis quod te sequantur ad Urbem et suam ibi presentiam in tue solenniis 
coronationis exhibeant, per litteras regias iniunxisti 2 . De quo tanto amplioris materiam 
admirationis concepimus, quanto te ferventius pro divini nominis gloria et ecclesie 
Romane tue matris honore desiderare confidimus, quod nostre deliberationis auctoritas 35 
multorum, ubi c consuevit salutis copiosa fecunditas reperiri, munita consiliis eidem 
concilio finem imponat laudabilem , qui gratus in terris appareat et reddatur acceptus 
et placidus in excelsis. Quare magnificentiam regiam paterno rogamus et hortamur 

724. a ) corr. ex expodieiuluin c. b ) onmino c. 

725. a ) iuuerint or. b ) in loco raso or. c ) u corr. ex i or. 40 
1) Supra nr. 723. 2) Serratae non sunt; sed cf. supra nr. 695. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 725. 726. 715 

affectu, quatinus premissis digna consideratione pensatis pro nostra et apostolice sedis 
reverentia ab huiusmodi mandati executione desistas, nullius eis vel ipsorum ecclesiis 
propter hoc gravaminis molestiam inferendo. Quod si contra eos vel easdem d ecclesias 
processum aliquem e huiusmodi occasione forsitan habuisti, illum studeas in statum 
pristinum revocare. Ipsi etenim Deo que sua sunt reddunt in eodem concilio diligenter 
et cum ad ecclesias prefatas redierint, reddent liberaliter cesari que debentur ; Sic 
igitur preces et exhortationes huiusmodi ad exauditionis effectum liberaliter introducas, 
quod regalis devocionis sinceritatem eximiam evidentibus indiciis cognoscamus et proinde 
serenitatem tuam dignis valeamus in Domino laudibus commendare. 

Dat. Vienne, III. Nonas Ianuarii f , pontificatus nostri anno septimo. 



726. LITTEBAE DE IURAMENTO REGIS SICILIAE PER INTERNUNTIOS 

RECIPIENDO. Ian. 8. 
Item denuo contulimus autograpJwn eiusdem tabularii nr. 1375. Bulla deest. Praeter 
solitam inscriptionem in dorso nihil exaratum est. 

15 Diversae sunt ab aliis, quae ad eandem rem spectantes in Indice documentorum 

a. 1313. ita notantur: Quod dominus differat iuramentum Roberti recipere usque ad 
coronationem imperialem sub bulla papali, adiecto verbo cur. (Doenniges l. c. II, 115). 
Quas deperditas esse dolemus. Cf. de tractatibus inter Heinricum VII. et Robertum 
regem Siciliae habitis iam supra nr. 467 cap. 7 et nr. 514 cap. 15, itemque infra nr. 751. 

20 752 et 781—783. (P. deest.) 

Clemens episcopus servus servorum Dei carissimo in Christo filio Henrico regi 
Romanorum illustri salutem et apostolicam benedictionem. 

(1) Significavit nobis carissimus in Christo filius noster Robertus Sicilie rex illustris, 
quod dudum post regale susceptum de nostris manibus diadema 1 dilectos filios magi- 

25 strum Petrum Guillelmi de Castronovo a utriusque iuris professorem et Conradum 
de Aquaviva militem, consiliarios et familiares suos, tibi pro comitatibus Provincie et 
Polqualquerii homagium seu fidelitatis sacramentum suo nomine prestituros cum suffi- 
cienti mandato ad tuam presentiam destinavit. Sed providentia tue magnitudinis tunc 
homagio seu sacramento huiusmodi non recepto, receptionem illius usque ad festum 

30 purificationis beate Virginis venturum proxime prorogavit, subnectens in litteris 2 pro- F l^ T tm 2 
rogationis eiusdem, quod idem rex personaliter in festo adesset eodem investituram 
dictorum comitatuum de tuis manibus recepturus 3 . Et demum estate proxima iam 
transacta prefatum regem expresse per tuas litteras cum exhortatione sollicita requisisti 4 , 
quod Rome in medietate mensis Augusti proxime preteriti tue coronationis solenniis perso- A i| n i & 

35 naliter interesset. (2) Verum rex ipse considerans, quod diversarum varietas nationum, 
que te et eum, si ad coronationem eandem ipsum venire contingeret, sequeretur, gravia 
posset turbationes b et scandala suscitare ac multarum gentium et precipue Guelforum ac 
Gebellinorum copiosa diversitas de tua et regis comitiva predicti in tante solennitatis 

725. d ) as corr. ex or^ or. e ) sequitur rasura trium verborum or. *) III. Nonas Ianuarii eadem 
40 ma,nu postea exarata sunt or. 

726. a ) de Castronovo atramento pallidiori eadem manu post exaratum or. b ) in loco raso or. 

1) A. 1309. Aug. 26 fidelitatis homagium praestitit; cf. Regestum Clementis V. nr. 4782. Coronatum 
eum esse die 8. Sept., narrat Villanius l. VIII c. 112. 2) Quae servatae non sunt. 3) Cf. de his 

etiam ea quae refert Nicolaus Botrontinensis (ed. Heyck) pag.3: . . . regem Robertum, cui iam de man- 
45 dato vestro (sc. papae) dederat (sc. Heinricus) licentiam, quod non teneretur recipere feodum suum 
usque ad certum tempus, de quo ad presens non recordor; itemque Instructionem legatorum infra ad 
a. 1313. Apr. 26 edendam. 4) Servatae non sunt; sed cf. Encyclicam supra nr. 607. 

90* 



716 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 726. 727. 

celcbritate specialiter congreganda, que sicut dissimilitudinem corporum deferunt, sic 
diversitatem gestiunt c animorum, et periculosis causarum dissidiis et inter eos iniuriis 
irrogatis, odibilis preconcepto partialitatis affectu, possent livorum et odiorum solita 
renovare discrimina et in ipsos pestiferam ac periculosam d tumultuosis e concertationibus 
recidivare iacturam, pro huiusmodi vitandis periculis rex prefatus consilio deliberato 5 
providit, ad te pro eodem homagio seu sacramento prestando aut pro sua in coronatione 
ipsa exhibenda presentia non venire f , sed propter hoc ad magnitudinem tuam personas 
tuis gratas aspectibus destinare. 

(3) Cum igitur, carissime fili, paternis desideriis cupiamus, prout tuam non latet 
celsitudinem , quod inter te ac regem eumdem, quem tui honoris credimus zelatorem, 10 
ferventis dilectionis grata sinceritas augeatur et indissolubiliter amicitie federe iungantur 
utriusque mutuo voluntates, ac libenter tam periculosis [tumultibus] g ministerio nostre 
sollicitudinis obviemus, regalem magnificentiam paterno rogamus et hortamur affectu, 
quatinus premissis in scrutinio provide considerationis adductis et discusso per 
ma[gnitudinis] g tue sincera precordia diligenter, quod multi doloris in animo sentiremus i5 
angustias, si evenire contrar[ium] g , quod huiusmodi nostrum desiderium impediret, occa- 
sione contingeret premissorum, ab huiusmodi vocationis executione desistas et regem 
eundem tam ad prestandum tibi homagium vel sacramentum huiusmodi quam super 
eius presentia in predicte coronationis exibenda solenniis habeas pro nostra et apostolice 
sedis reverentia liberaliter excusatum dictumque homagium seu sacramentum a memo- 20 
ratis personis pro dicto rege recipias et ipsarum presentiam in coronationis predicte 
solenniis nomine dicti regis admittas, cum per hoc eventui tam periculosi discriminis 
salubriter obvietur. Ac [si] g forsan aliqui per ipsius regis absentiam iuri tuo dicerent 
in aliquo derogari, multa poterunt intra b vos reperiri remedia, per que iuris tui con- 
servationi super premissis plenarie poterit provideri. (4) Sic igitur precibus et exhor- 25 
tationibus apostolicis convertas regalis magnitudinis intellectum, quod cuiuslibet turba- 
tionis, que posset ex premissis quomodolibet suboriri, vitata materia, inter te ac regem 
prefatum nullius succrescat amaritudo discordie odium vel scandalum paritura nosque 
serenitatem tuam dignis in Domino laudum commendationibus attollamus. 

Dat. Vienne, VI. Id. Ianuarii', pontificatus nostri anno septimo. 30 



727-729. SCRIPTA AD RES MONETARIAS 

SPECTANTIA. 

1312. Ian. 13. 
V. iam supra nr. 669. 697. 698. 

727. EDICTUM DE MONETIS ALTERUM. Ian. 13. 35 

Denuo accuratissimc conhdimus M minutam a Bernardo dc Mercato satis diligenter 
scriptam, scd partim valdc corrosam et omnino dissipatam, quae inter Acta et collectanea 

t-U. <■) u in loco raso or. d ) pestiferam et periculosam in loco raso arlius scripta or. e ) sis in 
loco raso or. *) secunda e in loco raso or. e) uncis inclusa corrosa sunt or. b ) r corr. ex e, a 

sine correctura scripta or. ') VI, hl. Iunuarii stilo acutiori eadem manu exarata or. 40 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 727. 71 7 

eiusdem notarii servatur Taurini in tabulario regio 'Diplomi imperiali Maszo 4 nr. 1T 
(z= Doenniges Ms. VI, de guo v. supra ad nr. 604) fol. 39 — 44 (fol. 42 — 44 vacuis relictis). 
Edidit Doenniges l. c. II, 29 nr. 16 a. Cf. etiam ea guae notat FicJcer 'Beitriige zur 
Urkundenlehre' II, 41 sq. — Bbhmer, Beg. Heinr. 446. (P. deest.) 

5 Henricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus. 

Ad universorum no[ti]c[ia]m | volumus pervenire, quod nos circa ea que totius 

reipublice utilit[atem] | .... 11 mus a ad laudem omnipotentis Dei et exalta- 

tionem j ire solicite vigilare tor earum | 

. . . . s . . eu toti humano b generi est necess[arium] | ro Romano. Ve[rum] 

10 totus eius[dem] imperii | ticiam ibidem alii 

| usqfue] stabiliter est | a . . . . 

ut hoc de . . . . no pro .... habito | prius diligenti consilio . . . . tat . . r . 

[nobi]libus, proceribus . . et | consiliariis nobis .... et . . . pluribus aliis nostris | 

subditis [speciali]ter expertis, de monetis nostris novis bon[is] | . . [istis vi]cibus faciendis, 

15 cudendis et fabricandis in Ytalia | et . . . endis ubique terrarum in modum qui sequitur 
duxerimus ordinandum. 

1. In primis statuimus et ordinamus, quod fiat moneta grossa sive denarii grossi 
de argento. Qui denarii vocabuntur imperiales grossi et erunt de pondere quadraginta 
octo denariorum eiusdem monete pro marcha ad marcham nostram Medyolani, et erunt 

20 de lege ad undecim denarios et duos granos ad argentum finum. Et expendentur 
quilibet denarius dicte monete pro duobus solidis et novem denariis imperialium vete- 
rum, et pro duobus solidis Ianuensium parvorum, et pro tribus solidis et quinque 
denariis et quarta parte unius denarii Astensium parvorum, et pro duobus solidis 
Vienensium esperonatorum, et pro quatuor solidis Provinisinorum de Roma, et pro 

25 sex solidis Lucensium parvorum, et pro quinque solidis et tribus denariis bagatinorum, 
et pro quinque solidis et tribus denariis Pisanorum, et pro duobus solidis aquileneis 
de Sardinea, et pro duobus denariis et tercia parte unius denarii Venetorum gros- 
sorum, et pro viginti duobus denariis imperialium novorum parvorum monete nostre 
nove infrascripte. Et c non debent elongari dicti denarii de sua iusta lege plus vel 

30 minus uno grano et dimidio nec de suo iusto pondere plus quam dimidio denario de 
forti ad debilem. 

2. Et d si reperiantur dicti denarii de lege plus vel minus de sua iusta lege uno 
grano et dimidio, volumus quod per custodem nostrum deliberentur, quousque sit facta 
recompensatio de pluritate ad e minoritatem et de minoritate ad maioritatem. Et si 

35 reperiatur plus vel minus in dicta lege unum granum tantum, propter hoc non remane- 
bit quin dicta moneta deliberetur. Semper f tamen fiat recompensatio etc. de f plus 
vel minus. Et c pro tercia parte unius denarii si reperiatur plus vel minus suo iusto 
pondere, non remanebit propter hoc quin dicta moneta deliberetur. E[t s]emp[er fiat] g 
recompensatio de [pluralitate] g , de maioritate et minoritate in sequenti deliberancia d . 

40 3. Item statuimus, quod fiat alia moneta argentea sive denarii de argento qui 

vocabuntur imperiales terciori. Et valebunt tres istorum denariorum unum grossum impe- 
rialium monete nostre suprascripte, et erunt de pondere duodecim solidi eiusdem monete 
pro marcha ad marcham predictam et de lege supradictorum imperialium grossorum, 
et non debent alongari de suo iusto pondere plus quam dimidio denario de forti ad 

45 727. a ) in hac arenga punctis indicantur litterae in 31 deletae. b ) toto kumanj 31. c ) nova 

linea M. &) caput 2. mutato ductu alio atramento exaratum M. e ) sequitur maior delet. 31. 

f ) Semper — de supra lineam stilo acutiori atramento paliidiori addita ; prius scriptum erat: De quarto unius 
grani plus vel minus non fiet recompensatio (verbis plus vel minus supra lineam additis) 31. 

g) uncis inclusa corrosa sunt M. 



718 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 727. 

debilem pro marcha nec h debent alongari de sua iusta lege plus vel minus quam uno 
"•rano et dimidio. Et expendetur quilibet istorum denariorum pro octo denariis Ianuensi- 
bus parvis, et pro octo denariis Vienensibus esperonatis 1 predic[tis], et pro undecim 
imperialibus parvis veteribus, et pro t[re]decim denariis et tribus partibus unius 
denarii Astensium parvorum, et pro duobus solidis Luquensium, et pro sexdecim 5 
denariis Provenisinis de Roma, et pro viginti uno bagatinis, et pro viginti uno 1 
denariis Pysanis, et pro octo aquileneis de Sardinea, et pro septem denariis et 
tercio unius denarii imperialium novorum parvorum monete nostre infrascripte, et 
novem ex eis denariis expendentur pro septem Venetis grossis. 

4. Et k si reperiatur dicta moneta plus vel minus de sua iusta lege uno grano 10 
et dimidio, nolumus quod deliberetur, donec recompensatio fiat ut supra. Et si uno 
grano tantum, nolumus quod pro uno grano impediatur quin deliberetur. Set semper 
fiat recompensacio ut supra. Et si fortior vel debilior reperiatur de suo iusto pondere 
dimidio denario plus vel minus, propter hoc non stabit quin deliberetur magistris. Set 
semper fiat recompensacio ut supra. 15 

5. E[t] k custodes nostri tenentur facere assagium de duabus monetis predictis 
argenteis, videlicet de dimidia uncia usque ad terciam vicem, si custodes viderint 
expedire. 

6. Item statuimus, quod fiat moneta parva sive denarii parvi imperiales. Et erunt 
de pondere viginti duorum solidorum et octo denariorum pro marcha ad marcham pre- 20 
dictam, et de lege duorum denariorum et viginti granorum ad argentum finum, nec 
debent alongari de suo iusto pondere plus de duodecim denariis fortibus et duodecim 
denariis debilibus in marcha. Item non debent alongari de sua iusta lege plus vel 
minus quam uno grano et dimidio. Et expendentur 1 videlicet viginti duo denarii huius 
monete pro uno imperiali grosso monete supradicte. 25 

7. Et m si reperiatur dicta moneta plus vel minus de sua iusta lege dimidio grano, 
propter hoc non stabit quin n deliberetur magistris. Sed semper fiat recompensacio in 
sequenti deliberantia ut supra, facto assaio de uno quarterio uncie. Et si reperiatur 
debilior de° lege iusta sua p uno grano q et dimidio, non deliberabitur, donec facta fuit 
recompensacio ut supra. Et si reperiatur dicta moneta debilior uno denario de r suo 30 
iusto pondere, propter hoc non stabit quin deliberetur. Set in proxima sequenti de- 
liberatione fiet recompensatio 8 . Et si debilior [ultra]* unum denarium reperiatur, non 
deliberabitur, quousque facta sit recompensatio. 

8. Item statuimus et ordinamus, quod fiat moneta aurea sive denarii de auro qui 
vocabuntur Augustarii. Et erunt de pondere quadraginta sex denariorum eiusdem 35 
monete pro marcha ad marcham predictam, et de lege viginti quaractarum 11 et dimidie 
ad aurum finum sine aliquo remedio in pondere neque lege. Et ligabuntur sic, quod 
una r cum dictis viginti quaractis et dimidia auri fini erunt due quaracte et dimidia 
argenti fini et una quaracta cupri. Et expendentur isti denarii de auro, videlicet qua- 
tuor pro quinque florenis auri et duobus Turonensibus grossis de argento. Et quilibet 40 
istorum denariorum expendetur pro quatuordecim denariis grossis imperialibus monete 
nostre supradicte. 

«27. h ) sequitur delega[. .] delet. M. >) supra lineam add. JA. k ) capita 4. et 5. mutato ductu 

alio atramento exarata M. 1) sequuntur deleta quilibet denarius eiusdem (supra lineam huius) monete 

pro u M. m ) caput 7. mutato ductu alio atramento exaralum M. n ) cjno M. °) de — sua supra 45 

lineam add. M. p) sequitur ec deletum M. <i) sequitur vel uno grano delet. M. r ) supra lineam M. 
8 ) corr. ex recompensatione M. *) desunt 5 lilterae, verbum incertum M. u ) c supra lineam M. 

1) Sic in M; sed cf. infra pag. 721 lin. 3. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 727. 719 

9. Et v quod monetarii monetarum predictarum dabunt nobis: videlicet pro qualibet 
marcha denariorum grossorum operatorum duos denarios et dimidium francos, et de 
denariis terczelis septem denarios et dimidium pro marcha operata v * francos, et de 
parvis denariis imperialibus quatuor denarios eiusdem monete pro marcha operata 

5 francos, et pro moneta de auro predicta quatuor denarios Augustarios pro marcha 
operata francos. 

10. Has autem monetas nostras predictas sic fieri volumus et iubemus et ipsas 
faciendas, fabricandas et cudendas nostro nomine et pro nobis committimus dilecto fideli 
et | familiari nostro Philippo [de Nig]ro w civi Ianue et eius x | sociis et . .' y 

10 magistrum monetarum nostrarum | constituimus et [cre]amus et z | 

quam dyu nobis placuerit id | 

Medyol | Ianue fabricare [volumus] a | et ordinamus, quod 

dilectus fidelis et familiaris noster Georgius Alyon civis Astensis in moneta nostra 
Astensi medietatem habeat, et ipsum Georgium una cum dicto Philippo ad dictam 

15 monetam Astensem magistrum associamus et pro medietate in ipsa moneta in honere, 
honore et utilitate cum dicto Philippo magistrum constituimus et creamus. 

1 1. Qui magistri, videlicet quilibet pro parte sua, promiserunt nobis bona fide et 
per corporalia iuramenta tactis quilibet ipsorum sacrosanctis euangeliis et sub obliga- 
tione omnium bonorum suorum, quod in officio supradicto et in omnibus aliis nobis et 

20 Romano imperio fideles erunt, et quod in predictis et predicta tangentibus fraudem 
sive dolum non committent nec committi suo posse per alium patientur, quodque 
supradictas monetas nostras bene et legitime facient ad honorem nostrum et tocius 
reipublice utilitatem. 

12. Volumus tamen, statuimus et decernimus, quod facta deliberancia de dictis 
25 monetis per b custodes nostros de aliquo deffectu, qui c postmodum in ipsis monetis sic 

deliberatis d reperiretur, ipsi magistri in aliquo non teneantur nec super eo debeant 
ulterius molestari. 

1.3. Item e volumus et dictis magistris concedimus, quod in quibuslibet aliis locis 
Ytalie possint dictas nostras monetas facere, ubi eis melius videbitur expedire ad f utili- 
30 tatem nostram g , dum tamen quibuscunque aliis propter hoc non fiat iniuria. 

[14. Item h volumus, quod dicti magistri dictas nostras monetas habeant per spatium 

quatuor annorum hac die presenti inchoandorum et proxime subsequendorum , dum 1 

tamen bene fecerint'. Et promittimus eis, quod ipsas monetas ab eis non auferemus 

ante finem dictorum quatuor annorum, nisi forefacerent quod absit, propter quod ipsas 

35 perdere mererentur.] 

15. Item k volumus et dictis magistris concedimus in quibuslibet aliis | locis .... 

| monetas | 

. . . facere ubi | 

Anno Domini millesimo tricentesimo XII, indic. X, die terciadecima mensis Ianuarii, 
40 in domo domini Barnabosii de Auria extra portam Ianue in contrata sancti Thome, 
presentibus dominis Treverensi, Leodiensi, comite Sabaudie, Manuelo de Yeran et 
Frederico 1 . 

727. v ) caput 9. mutato ductu exaratum M. v *) supra lineam M. w ) uncis inclusa corrosa 

sunt M. x ) cancellatum esse videtur M. y) punctis indicantur litterae deletae M. z ) hic supra 

45 lineam scripta sunt donec de [ ] M. a ) omnino incertum M. b ) sequilur deleium magistros 

nostros M. c ) quod M. d ) sic deliberatis supra lineam M. e ) capiti 13. in margine adiectum est: 

nonvacatsedvaletJtf. f )ad utilitatem nostram supra lineam 31. 8) sequuntur deleta excepta 

civitate et districtu Ianue M. h ) caput 14. deletum est in margine posito verbo vacat M. *) dum — 
benefecerint supra lineam M. k ) capitis 15. omnino corrosi quae supersunt signo intercalandi posito scripta 

50 sunt post Anno — Frederico M. *) ita clesinit in medio lineae M. 



720 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 728. 729. 

728. FRAGMENTUM CONSTITUTIONIS MAGISTRORUM MONETARUM. 

(Ian. 13.) 
Signo clironologico carens, sed certe eidem tempori vindicandum 1 servatur ibidem 
fol. 41'. Denuo contulimus. Edidit Doenniges l. c. II, 32 not. 1. (P. deest.) 

Henricus Dei gratia etc. universis vicariis, castellanis et officialibus suis ceteris- & 
que fidelibus suis, ad quos presentes littere pervenerint, gratiam suam et omne 
bonum. 

Universitati vestre tenore presentium facimus manifestum, quod nos de legali[ta]te 
et industria prudentum virorum Philippi de Nigro civis lanue et Georgii Alyon civis 
Astensis familiariorum et fldelium a nostrorum dilectorum plenam fiduciam obtinentes, io 
eisdem Philippo et Georgio commisimus monetas nostras, quas de novo cudi et fabri- 
cari volumus, faciendas et cudendas et fabricandas in Ytalia et in quibuslibet locis 
Ytalie, ubi eis melius videbitur expedire, ubi et in quibus licitum est nobis monetas 
nostras facere fabricari: videlicet monetam grossam sive denarios grossos de argento 
qui vocabuntur imperiales grossi et expendentur quilibet ipsorum denariorum pro duo- 15 
bus solidis et novem denariis imperialium veterum, et pro duobus solidis Ianuensium 
parvorum, et pro tribus solidis et quinque denariis et quarta parte unius denarii 
Astensium parvorum, et pro duobus solidis Yienensium esperonatorum, et pro qua- 
tuor solidis b . 



729. NOTITIA DE CURSU MONETARUM GALLICE CONSCRIPTA. 20 

Ad edicti supra nr. 727 instituta spectans itemque signo chronologico carens servatur 
in eodem tabidario 'Diplomi imperiali Maszo 3 nr. 23' (= Doenniges Ms. IV, de quo 
v. supra ad nr. 563) post Constitutionem supra nr. 669 inserta. Scripta est a Bemardo 
de Mercato. Denuo contidimus. Edidit Doenniges l. c. II, 32 nr. 166. (P. deest.) 

n c. i 2 ' 1- II se fera monoie dargent deners a gros de pois de XLYIII deners gros par 25 

marc al marc de Melan e de XI deners e II grains de loi a argent b fin. E vaudra 
chascuns deners II s(ols) IX deners emperiaux, II s(ols) de Genuins, III s(ols) Y 
deners e quarta Astesains, II s(ols) Vienins , IIII s(ols) Provenesins de Roma, YI 
s(ols) Luqueis, Y s(ols) III deners de pacatins, Y s(ols) IIII 2 deners Pisans, II 
s(ols) d'aquilins de Sardagna. E li Y vaurront YI gros Tournois. Item d II Yiniciains e 30 
terz e d'argent. E vourra chascuns de ces deners gros XXII deners de emperiaux mies 
dessouz escriz d . E ne se doit eslognier nus deners de sa f droite loy» pluis de I grain 
pluis ou de I grain meins' 1 . E ne se doit 1 eslognier de son droit pois pluis de dimy 
dener au marc au fort e au foible. 

c 3. 2. Item k se feront deners d'argent, dont les III vaurront I gros, e seront de pois 3 s 

de XII s(ols) au marc de Melan e de la loy des gros dessus diz. E ne se doivent 
eslognier de lour droiturier pois plus de dim(y) den(ers) au fort e au foible au marc e 
de la^oi a un grain pluis e a un grain meins. E vauront chascuns deners YIII deners 

728. a ) fideliorum M. b) ita desinit M. 

729. a ) den 7 s semper M. b) sequitur deletum fiin .1/. c) Y j e „ j/ d) Item — escriz signo 40 
posito scripta sunt post folble .1/. e ) super quarta delet. M. f) a corr. ex on M. 8) super pois 
delet. M. •>) sequiiur de loy delet. M. i) se doit corr. ex soit M. k ) caput 2. siyno posito exara- 
lum est post cap. 3. M. 

1) Cf. supra wr. 727 mp.10. 2) Sic pro III; cf. supra pag. 7 17 Jin. 26. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 729. 730. 721 

Genuins e VIII deners Vienins, XI emperiaux foibles 1 , XIII Astenses e III 
quartre, II m s(ols) Luqueis, XVI Provenesins de Roma, XXI deners baga- 
tins n , XIII deners Pisains, VIII aquilins de Sardegna, e les IX vaurront VII 
Viniciains. E vaurra chascuns deners VII deners e le terz p de emperiaux mies des- 
5 souz escriz. 

3. Item se feront petiz deners emperiaux de peis de XXII s(ols) VIII deners le c. 6. 
marc au marc dessus dit e de ley a II deners e XX grains a argent fin q . E ne se 
eslogneront de lour droiturier peis pluis de XII forz e de XII foibles au marc, e pour 
tant seront delivres. Item ne se doivent eslognier de lour droite loi pluis de I grain 

io pluis e I grain meins. E nule delivrance ne se face de ces monoies de pluis ou de 
meins que dessus est dit. E vaurront les XXII deners I gros deners r de la monoie 
dessus dite. 

4. Item se feront Augustars d'or qui seront de pois de XLVI deners au marc de c. 8. 
Melan. E seront de ley de XX caractes e demi a or fin senz remedes ne a fort ne a 

15 foible ne de loy. E vaurront li IIII V florins d'or e II Tournois gros. Et vaurront 
chascuns deners d'or XIIII deners gros d'argent dessus diz, e III s(ols) VI deners des 
autres deners d'argent tercerreuz dessus diz. E vaurra de poaz deners emperiaux mies 
dessus diz XXV s(ols) VIII deners. 



730. MAKDATUM DE COMITATU NURINGES. 

20 1312. Ian. 22. 

Denuo descripsimus autograplwn, quod superest Monaci in tabulario generali regni 
JBaivarici 'Kaiserselekt Nachtrag' 1 nr. 181. Sigillum, quod olim pendebat loro membranaceo, 
iam desideratur. Scriptum est manu hominis Italici. In verso legitur eadem ui videtur 
manu cancellariae regiae scriptum: fyta (= Registrataj. Cf. supplicationem ad has res 
25 spectantem a. 1311. Oct. 27 regi porrectam, quam infra in Appendice Variorum proponemus. 
— Bohmer, Reg. Heinr. 448. (P. deest.) 

Heinricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus universis sacri Romani 
imperii fidelibus presentes litteras inspecturis gratiam suam et omne bonum. 

Accedens ad nostre maiestatis presentiam vir nobilis Ph(ilippus) senior de Valken- 

30 stein nobis humiliter supplicavit, quatinus comitatum de Nuringes, quem vir nobilis 
Eberh(ardus) de Bruberg advocatus Wetreb(ie) nostro et imperii nomine cepit occupare, 
sibi de benignitate regia restituere dignaremur. Attendentes igitur obsequia devota, 
que idem Ph(ilippus) nobis exhibere promisit, dictum comitatum cum pertinentiis suis sibi 
restituimus ipsumque retinere volumus comitatum eundem, sicut hactenus possedit et 

35 tenuit, antequam per ipsum Eberh(ardum) de Bruberg nostro nomine fuerat occupatus. 
Mandantes advocato Wetrebie qui pro tempore fuerit et aliis quibuscumque, ne predicto 
Ph(ilippo) vel posteris suis contra huiusmodi restitucionem nostram in eodem comitatu 
vel pertinentiis suis impedimentum aliquod prebeant aut gravamen. In cuius rei 

testimonium presentes litteras maiestatis nostre sigillo iussimus communiri. 

40 Dat. Ianue, XI. Kal. Febr., anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, regni 

vero nostri anno quarto. 

729. !) supra lineam add. 31. m ) praecedit XII Luqueis delet. 21. n ) b corr. ex n M. °) vaurra 
chascuns deners supra lineam add. M; cf. not. sequ. p) sequitur vaudront delet. M. i) sequuntur 

deleta E seront a XII deners forz e a XII foibles a del M. r ) sequitur deletum et M. 



LL. CONSTITUTIONES IV. 91 



1311. 
lun. 24 



722 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 731. 

731. SCRIPTUM PRO COMITE PALATINO. 

1312. Ian. 22. 

Documentum memordbile hucusque ineditum descripsit vir d. H Herre Monacensis 
ex autographo tabularii secreti reipublicae Bawaricae. Pendet sigillum valde laesum 
loro membranaceo. In verso nihil exaratum est. Litterae regis vel ducis, quae in nostro r. 
documento memorantur, omnes haud servatae sunt K — Bohmer, Reg. Heinr. 449. Regesten 
der Pfalzgrafen 1678. (P. deest.) 

Heinricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus universis sacri Romani 
imperii fidelibus presentes litteras inspecturis gratiam suam et omne bonum. 

(1) Exaltat honorem et statum principis ac imperii affectuosa devotio subiectorum, 10 
dum ad obsequendi promptitudinem gratiosis et allectivis muneribus provocantur. De- 
lectat igitur regalem providentiam, illustrem Rudolfum comitem palatinum Reni ducem 
Bawarie principem nostrum dilectum, qui nostris ad presens et imperii laudabiliter 
insistit serviciis in partibus Italie, nostre munificentie prevenire favoribus suisque satis- 
facere sumptibus, prout tenemur, quos in electione nostra Frankenfurdensi et in coro- 15 
natione nostra in Aquisgrano se sustinuisse fatetur, super quibus litteras nostras se 
obtinere asserit, positis et auditis responsionibus et documentis nostris, theloneum, 
quod in Chuba a festo beati lohannis baptiste transacto proxime ibidem recepit, indul- 
gemus et auctoritate regia concedimus tenendum et colligendum usque ad festum 
iim. 12 24. beati Iohannis baptiste proxime nunc venturum et abinde per biennium continuum, ut 20 
de qualibet carrata vini sex Turonenses grossi et de aliis rebus per alveum Reni 
transeuntibus iuxta proportionem huiusmodi debitum et solitum theloneum exigatur. 
Ita videlicet quod percepta thelonei memorati nobis in solutionem eorundem sumptuum, 
si nostris positis et auditis dictis a ac responsionibus debitores remanserimus, compu- 
tentur et plenarie defalcentur. (2) Idem vero dux Bawarie litteras nostras, quas pro 25 
restituendis et solvendis predictis sumptibus habere dicitur, exhibere promisit et tenetur 
ante lapsum termini pro servicio nobis faciendo, prout in litteris super eo confectis 
continetur, coram nobis in partibus Italie ac intentionem suam per easdem ut expedit 
declarare. Yerumtamen si littere predicte per earum portitorem de partibus Alamanie 
versus Italiam venientem sine fraude ac dolo quomodolibet perderentur aut propter 30 
alia impedimenta legittima venire non possent, extunc ad probandum et ostendendum 
dictarum expensarum debitum in Alamania audiemus et recipiemus vel per alium recipi 
faciemus documenta legittima dicti ducis. ISFec tamen propter defectum litterarum, si 
non venirent, ut dictum est, vel pro solutione perceptorum de theloneo predicto ipsum 
invitum retinebimus in obsequio, quod presentialiter nobis ad presens in Italia dinosci- 35 
tur exhibere, post lapsum temporis ordinati. (3) Prefato quoque duci defectum debi- 
torum, si positis et auditis responsionibus et documentis nostris summam, quam habere 
debebit et docebit, ut prcmittitur, complete colligere non posset, de dicti thelonei pro- 
ventibus supplerc tenebimur in eodem theloneo vel in aliis locis, ubi fuerit oportunum. 
Hac adiecta conditione, quod si dictum ducem in probationibus suis auditis responsioni- 40 
bus nostris. ut dictum est, fortasse deficere contingeret, extunc percepta de thelonco 
predicto per pecuniam vel scrvicium, prout potius habere voluerimus, nobis tenebitur 

731. a ) sic or. 

1) Ea, quac notat Herzberg-Frimkci 'Milthciliinijen des Instituts. Ergarmmgsbanff 1,296, non omnino 
recte indicantur. 45 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 731. 732. 733. 723 

resarcire. In cuius rei testimonium presentes litteras maiestatis nostre sigillo iussimus. 
communiri. 

Dat. Ianue, XI. Kal. Febr., anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, regnf 
vero nostri anno quarto. 



732. MANDATUM CIVIBUS DE SINZICH 

MISSUM. 

1312. Ian. 24. 

Denuo contulit A. Wyss b. m. autographon archivi burggraviatus de Sinzich, quod 
tunc Nassoviae erat in tabulario liberorum baronum a Stein. Sigilli dorso impressi vestigia 
10 apparent. Edidit Bohmer 'Acta imperii selecta 1 pag. 448 nr. 640 e schedis Kindlingerianis 
tabidarii regii Monasteriensis, quae ad autographum redeunt. (P. deest.) 

Heinricus Dei gracia Romanorum rex semper augustus prudentibus viris 

magistro civium, consulibus et civibus in Sinchehe, fldelibus suis dilectis, graciam 
suam et omne bonum. 

15 Miratur quam plurimum regia celsitudo, quod vos strennuos viros Iohannem de 

Flamershem et fratres ipsius, homines subditos, familiares et servitores nobili[sJ viri 
Gryrardi domini de Landescrone dilecti fidelis nostri, in bonis et iuribus suis gravare et 
variis molestiis perturbare non desistitis, licet hoc faciendi alias vobis firmiter dederimus 
in mandatis 1 . Eapropter fidelitati vestre nunc denuo sub obtentu nostri favoris et gracie 

20 districte precipimus et mandamus, quatinus prefatum Iohannem et fratres suos bonis et 
iuribus suis, quibus pater ipsorum utebatur, quiete et pacifice uti et gaudere penriittatis 
ac eosdem gravare seu molestare super premissis de cetero penitus caveatis, restituentes 
ac eciam e[mend]antes a eisdem ea, que ipsis et uxori dicti Iohannis ablata vel forefacta 
noscuntur indebite vel iniuste. Nos enim ipsi Iohanni et fratribus suis, qui nostris in 

25 Italie partibus fideliter et constanter inherent obsequiis, ad instanciam prefati Grirardi 
de Landescrone, si secus feceritis in premissis, omnino providebimus de remediis opor- 
tunis, taliter quod a gravaminibus et molestacionibus eorundem de necessitate desistere 
vos continget. 

Dat. Ianue, VIIII. Kal. Febr., regni nostri anno quarto. 



733. GRATIA LAUDENSIBUS CONCESSA. 

1312. Ian. 24. 

Denuo contulimus L Librum iurium civitatis Laudensis pag. 190, de quo v. supra 
ad nr. 556. Est rubrum: Litera gratie concesse fidelibus civitatis Laude super rebus 
ipsorum recuperandis a . Orthographiae Italicae vestigia omnia adnotare supersedimus. 

732. a ) foramen or. 

733. a ) rucupandis L. 

1) Quod mandatum servatum non est. 

91* 



724 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 733. 

Ex eodem fonte iam ediderunt a. 1877. Bonaini 'Acta Henrici VW I, 385 nr. 204 et 
a. 1885. Vignati loco supra ad nr. 502 citato II, 478 nr. 455. (P. deest.) 

Heinricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus strenuo viro Iohanni de 
Lucino vicario suo Laudensi et ceteris vicariis qui pro tempore fuerint, fidelibus suis 
dilectis gratiam suam et omne bonum. & 

(1) Significatum est nobis ex parte quam plurium fidelium nostrorum civitatis Laude, 
qui de dicta civitate expulsi fuerunt seu qui de dicta civitate ipsi et predecessores ipso- 
rum pro parte recesserunt et per nos postmodum ex beneficio pacis nostre 1 reducti sunt 
in dicta civitate et restituti ad eorum bona, quod quam plures de dicta civitate et di- 
strictu detinentes bona et iura et possessiones ipsorum eis restituere contradicunt et 10 
pacis nostre beneficium cum effectu obtinere nequeunt. pro eo quod testes propter anti- 
quitatem temporis haberi non possunt, per quos probare valeant, quod ipsi vel prede- 
cessores eorum bona, possessiones et iura que petunt tenuissent et possedissent, eo 
tempore quo exiverunt civitatem predictam. Per instrumenta tamen et per libros rege- 
storum et alias scripturas antiquas civitatis predicte parati sunt probare et probant de is 
iure ipsorum. (2) Quare cum ad nos pertineat subvenire oppressis et indebite aggra- 
vatis et maliciis hominum obviare, qui quod suum non est retinere conantur et pacis 
nostre beneficium restringere pocius quam augere nituntur, tenore presencium vobis 
precipimus et mandamus, volumus ac etiam ordinamus, quod si predicti fideles nostri 
per testes vel instrumenta seu alia legiptima documenta sive scripturas antiquas comunis 20 
Laude, fama et aliis indiciis ac argumentis rationabilibus cohoperantibus, summariam 
fidem vobis fecerint, quod res, possessicnes, bona et iura, que petunt sibi restitui, ad 
ipsos pertineant vel ad predictos possessores ipsorum quoad proprietatem vel posses- 
sionem vel quasi vel alio quovis iure vel modo pertinuerint eisdem, de plano et breviter 
de predictis que petunt restitutionem incontinenti sibi fieri faciatis et instrumenta vel 25 
scripturas dicti comunis, cum fama et aliis indiciis in dicte pacis nostre et fidelium 
nostrorum favorem fidem adhibentes eisdem, prout in ipsis videbitur contineri, servetis 
et servari faciatis incorruptibiliter fidelibus nostris predictis. Ita quod beneficio pacis 
nostre modis predictis et omnibus quibuscumque aliis, quibus melius et brevius fieri 
po[ssit], dicti fideles nostri gaudeant cum effectu, cum intentionis nostre sit pacis nostre 30 
beneficium non restringere, set augere. (3) Predicta per vos servari volumus et man- 
damus, nisi illi, contra quos restitutionem fieri postulant, incontinenti fidem legiptimam 
vobis fecerint, quod res, quas tenent ab illis, qui restitutionem sibi fieri postulant, titulo 
iusto aliquo habuissent. 

Dat. Ianue, nono Kal. Februar., anno Domini millesimo CCCXII. regni vero 35 
nostri anno quarto 2 . 

1) Supra nr. 556. 2) Authenticatio in L haee rerba praebet: (S. N.) Ego Aymericus Codecasa 

notarius palatii et officialis ad cameram armarii coruunis Laude predictas litteras et privilegium missas 
per predictum domiuum regem et presentatas strenuo viro domino Maracio Guinzano vicario Laudensi 
pro maiestate regali anno Domini MCCCXII, die Veneris XII. mensis Madii, et sigillatas sigillo pen- 40 
denti cere glauce, in quo est statua seu ymago dicti domiui regis et in quo scripta sunt hec verba 
circuencia ipsum sigillum et incipiencia super caput ymaginis dicti domini regis precedente venerabili 
signo crucis: f Henricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus, vidi et legi. Et de mandato 
dicti domiui vicarii in hoc registro descripsi, nichil addens vel minuens, quod sensum mutet vel variet 
intellectum, ad etemam rei memoriam, ut unicuique de predictis fieri possit copia et ut servetur ab 45 

ibus sicut hautenticum ipsarum. Et me subscripsi dicto anno et die. In hospicio domini vicarii 
Laudensis, presentibus dominis Bocacio Garatto, Iacobo de Vistar(ino), Dorato Cagamosto, Percivallo 
de Overguacha et pluribus aliis testibus rogatis. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 734. 735. 725 

734. MANDATUM DE STATU THURINGIAE. 

1312. Ian. 27. 

Autographon tabularii generalis regni Bawarici 'Mainz Erzstift II. Nachtrag fasc. 3\4? 
asservatum denuo descripsimus. Sigilli foramina sex parva apparent. Inscriptionem prae- 
5 bet: Vener. P. Magunt. archiepo principi | et secretario nro krino. Edidit Wegele 
'Friedrich der Freidige' pag. 455 nr. 86. — Bbhmer, Reg. Heinr. 450. (P. deest.) 

Heinr(icus) Dei gratia Romanorum rex semper augustus venerabili P(etro) 
Magunt(ino) archiepiscopo, principi et secretario suo karissimo gratiam suam et omne 
bonum. 

10 (1) Littere tue 1 , quas nobis direxisti noviter, reserabant, quod in partibus Thu- 

ringie et Saxonie in castris et munitionibus tuis multas obsidiones et lesiones patitur 
ecclesia Maguntina per quosdam principes et nobiles dictarum partium. Quod nobis 
omnino noveris displicere. Quamvis igitur presentia tua karissimo primogenito et prin- 
cipi nostro Iohanni regi Bohemie illustri quam plurimum oportuna foret, tamen ne per 

15 absentiam tuam eveniat, prout in dictis scripsisti litteris, irrecuperabile detrimentum, 
quod per tuam provideutiam congruis remediis poterit impediri et in brevi salubriter 
reformari, permittimus et placet serenitati nostre, quod ecclesiam tuam accedas ad 
tempus et ibidem que bonum statum et honorem tuum et ipsius a , sicut attentius et 
citius poteris, ordines et procures. Ita videlicet quod quam cito per nos aut predictum 

20 regem Bohemie ad gerendum curam ipsius et regni revocatus fueris, voluntarie versus 
Bohemiam revertaris. 

(2) Ad hoc sinceritatem tuam rogamus cum affectu, quatinus ad reprimendum et 
humiliandum iniquos conatus illustris Frid(erici) filii . . lantgravii Thuringie, sicut ex- 
pedire videris, per homines tuos constanter et viriliter procedere studeas. Qui sicut 

25 nobis scripsisti, pluries universa et singula pacta per dictum filium nostrum secum inita 2 
violavit et in nullo penitus observavit. Ad quod per homines imperii et dicti filii nostri, 
ut eidem negotio efficacius insistere valeas, auxilium tibi volumus exhiberi. 
Dat. Ianue, VI. Kal. Febr., regni nostri anno quarto. 



735. DELEGATIO IUDICUM. 

30 1312. Ian. 27. 

Contidimus 1) codicem A. 261 inf. bibliothecae Ambrosianae Mediolanensis saec. XV. 

fol. 16' . Contulit etiam 2) codicem Vaticanum lat. 2962 fol. 19' vir d. Henricus Pogatscher. 

Potiores tantum codicum lectiones adnotavimus. Cum codicibus editio Muratoriana 'Berum 

Italicarum scriptores' X, 412 (= Albertinus Mussatus l. V. c. X) parata fere omnino 

35 concordat. — Bbhmer, Beg. Heinr. 451. (P. deest.) 

734. a ) an addendum respiciunt? 

1) Quae servatae non sunt. 2) Quae in Appendice Actorum vicariatus generalis per Alemanniam 
proponemus. 



726 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 735. 

Henricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus vicariis suis civitatum 
Padue et Vicentie, qui nunc sunt vel pro tempore fuerint, et omnibus fidelibus Romani 
imperii et vicariis et offitialibus suis quibuscumque, ad quos presentes littere pervene- 
rint, fidelibus suis dilectis gratiam suam et omne bonum. 

(1) Cum iuxta nostre decentiam maiestatis causas dissensionum et errorum, qui et 5 
que inter fideles nostros Paduanos et Vicentinos eorumque comunia et singulares per- 
sonas poterant generare discrimina, curantes diligenti sollicitudine removere et ad 
pacificum statum reducere super bonis, iuribus et possessionibus [im]mobilibus a Padua- 
norum sitis in civitate Vicentie et districtu et e converso super bonis, iuribus et b posses- 
sionibus immobilibus Vicentinorum sitis in civitate Padue et districtu necnon et super 10 
aqua seu fluvio c Bachilionis privilegia quedam hinc inde duxerimus concedenda 1 , super 
quorum executione facienda venerabilem virum Aymonem Gebenensem episcopum 
principem et secretarium nostrum illo duxerimus transmittendum, qui certo super hoc 
facto processu sententiam tulit, prout in instrumentis publicis 2 , que super hiis conscribi 
iussit, plenius continetur, nec, ut pro parte Paduanorum nobis insinuatum est, privilegia 15 
predicta et sententia de facto, ut nostre intentionis fuit et est, iuxta ipsorum tenores et 
formas suas sint sortita effectus et executioni mandata, volentes omnino ipsa privilegia 
et concessiones in totum, prout concessimus et conscribi atque sigillari fecimus, inviola- 
biliter observari, prudentem virum Bassianum de Gruaziis legum professorem et Iohan- 
nem de Casti[ljione nostri palacii auditores, familiares et consiliarios nostros dilectos, ad 20 
partes et loca Paduani et Vicentini districtuum presentialiter duximus transmittendos. 
(2) Quibus deliberato consilio nostrorum iudicum et sapientum tenore presentium dedi- 
mus in mandatis, ut dicta privilegia tamquam iusta et rationabilia et iuri consona et 
sententiam predictam impleant et exequantur, prout scripta sunt, integraliter cum effectu. 
Iubentes, ut ad locum comunem inter civitates Padue et Vicentie seu alibi prope ipsas, 25 
ubi tutius et comodius sit partibus convenire, secundum discretionem eorundem acce- 
dant et vocatis ad se omnibus et singulis Paduanis et Vicentinis dicentibus seu dicere 
volentibus, se spoliatos fuisse suis bonis, iuribus et possessionibus immobilibus tempori- 
bus in dictis privilegiis contentis, recipiunt capitula et probationes a singulis super bonis, 
iuribus et possessionibus immobilibus et iuribus ac rebus, que dicere et ostendere volu- 30 
erint se possedisse et tenuisse temporibus contentis in privilegiis antedictis et quibus 
se asserere voluerint fuisse eisdem temporibus spoliatos. Et veritate reperta ipsos de 
ipsis bonis, iuribus et possessionibus, super quibus fecerint iustas probationes, ponant et 
inducant auctoritate nostra in vacuam, liberam et expeditam possessionem et in statum 
pristinum ipso facto, prout ante erant. In quibus predictis omnibus et dependentibus 35 
ex eisdem plenam et liberam eisdem concedimus potestatem, arbitrium et auctoritatem, 
quavis solempnitate vel solempnitatibus iuris omissis. (3) Volumus autem, quod dicti 
Bassianus et Iohannes in predictis et circa predicta et dependentibus ex eisdem sum- 
marie procedant et procedere possint et debeant absque libello, de plano et breviter 
et sine strepitu et figura iuditii et per omnem modum et viam, per quem et quam sibi 40 
melius et celerius videbitur posse fieri, ad executionem omnium predictorum pro favore 
spoliatorum et contradictores, inobedientes et rebelles punire et cohercere possint et 
condcmpnare et penas eisdem imponere et ipsos mulctare, secundum quod sibi ipsis d 
melius videbitur faciendum. (4) Mandantes vobis et vestrum cuilibet, quatinus in 
predictis omnibus, prout vobis dicti Bassianus et Iohannes dixerint pro executione « 
predictorum omnium faciendum e , pareatis et efficaciter intendatis. Quibus in predictis 
omnibus et dependentibus ex premissis committimus vices nostras, reiectis excusationibus, 

7:{.). a) mobilibus 1. 2. b ) et deest 1. c ) flumine 2. M. d ) deest 2. e ) facienda 1. 2. 

1) Cf supra nr. 627. 2) Quae servatae non sunt. Sed cf. Alberthtum Mussatum 1. c. X,373. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 735. 736. 737. 727 

allegat(ionibus), impedimentis et appellationibus quibuscumque. Quod si ambo seu 
uterque eorum hiis exequendis interesse non poterint, alter eorum ea nichilominus exe- 
quatur. (5) Volumus quoque, quod factis restitutionibus supradictis ad plenum omnino 
ius cuilibet reservetur, ita quod per eas f restitutiones nulli in iure suo preiudicium 
s generetur. 

Dat. Ianue, VI. Kal. Febr., anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, regni 
vero nostri anno quarto. 



736. MANDATUM ADVOCATO PROVINCIALI 

MISSUM. 

io 1312. Ian. 28. 

Pepetimus editionem nostram, quam iam paravimus 'Neues ArcJiiv 1 XXIII, 49 
nr. 25 ex autograpJw tabularii secreti domus regiae Bawaricae. Supersunt vestigia sigilli 
secreti cerae rubrae dorso impressi. Scriptum est eadem manu ac mandatum supra nr. 661. 

(P. deest.) 

15 Heinricus Dei gracia Romanorum rex semper augustus nobili viro Georgio comiti 

Veldencie advocato provinciali fideli suo dilecto graciam suam et omne bonum. 

Fidelitati tue precipimus et mandamus, quatinus provido viro Heinrico de Colonia 

civi Spirensi, dilecto creditori nostro, in villa Vtersheim, quam a eidem cum pertinenciis 

suis omnibus dudum per nostras litteras concessimus 1 , non sinas per nobilem virum 

20 Hermannum de Hohenvels preiudicium, impedimentum vel obstaculum aliquid interponi, 

quominus idem Heinricus dictam villam cum pertinenciis suis pacifice valeat possidere. 

Dat. Ianue, V. Kalen. Febr., regni nostri anno quarto. 



737. CASSATIO COMPROMISSI. 

1312. Febr. 4. 

25 Exemplavit iam olim J. FicJcer ex transsumto a. 1340. Ian. 20. confecto, quod asser- 

vatur Vercellis in tdbulario civitatis 'Biscioni 2' fol. 255' (= WinJcelmann 'Acta imperii 
ineditc? II, 257 nr. 404). (P. deest.) 

Henricus Dei gracia Romanorum rex semper augustus universis sacri imperii 
fidelibus et subiectis, ad quos presentes littere pervenerint, graciam suam et omne 
30 bonum. 

735. *) eos 2. 

736. a ) ua in loco raso or. 
1) Quae servatae non sunt. 



728 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 737. 738. 

Ex parte nobilis viri Petri de Azelio nostri amici dilecti conquerendo fuit expo- 
situm coram nobis, quod licet ipse et predecessores sui ac homines de Azelio longis 
temporibus retroactis steterunt in possessione paciffica, non solvendo fodra vel collectas 
cum comuni et hominibus Vercellarum vel cum eisdem aliqua onera realia vel personalia 
subeundo a pro castro, territorio b et hominibus suis de Azelio, ipsum castrum cum mero 5 
et misto imperio et iurisditione plenaria c libere possidendo, comune tamen et homines 
Vercellarum a quatuor vel quinque annis citra contra dictum Petrum exercitum facientes, 
sibi et hominibus suis et eorum rebus et possessionibus contra Deum et iusticiam plurima 
gravamina intulerunt. Propter quod idem Petrus timens, ne sibi deterius eveniret, facto 
compromisso in potestatem tunc temporis Vercellarum, per potestatem predictum, sicut 10 
asseritur, extitit arbitratum, quod idem Petrus de Azelio equos tenere et cum suis 
hominibus ad exercitum ire teneretur cum comuni et hominibus Vercellarum. Quare 
idem Petrus nobis humiliter supplicavit, quod dictum compromissum totaliter anullantes 
ipsum et homines suos de Azelio in illam libertatem reducere dignaremur, in qua erant, 
antequam fieret dictum compromissum. Nos autem ipsius Petri supplicationibus benig- i 5 
nius annuentes, dictum compromissum, si premissis veritas suffragatur, auctoritate regia 
cassamus et irritamus ac nullius decrevimus momenti dictumque Petrum et homines 
suos ad observationem ipsius volumus non teneri, et nichilominus ipsum et homines 
suos in illam personarum d libertatem reducimus per presentes, in qua erant, antequam 
fieret dictum compromissum, supradictum Petrum et homines suos a predicto compro- 20 
misso totaliter absolventes. Committentes et mandantes marchioni Montisferrati qui 
nunc est et hiis qui pro temporibus erunt, quod ipsum Petrum et homines suos in pre- 
dictas possessiones et libertatem manuteneant et deffendant, contradictores et rebelles 
compescendo remediis opportunis. In quorum testimonium has litteras nostri sigilli 
fecimus munimine roborari. 25 

Dat. Ianue, pridie Non. Februarii, anno Domini MCCCXII, regni vero nostri anno 
quarto. 



738. 739. SCRIPTA PRO OPIZONE DE SPINULA. 

1312. Febr. 6. 

738. AUGMENTATIO TELONEL 30 

Cum nec autographi nec apographi cognitionem habeamus, editionem, quam paravit 
Liinig 'Codex Italiae diphmaticas' II, 553, hic repetendam esse valde dolemus. Ortho- 
graphiam in minutiis correximus. — Bohmer, Reg. Heinr. 453. (P. deest.) 

Henricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus nobili viro Opicino 
Spinule de Luculo de Ianua, fideli suo dilecto* gratiam suam et omne bonum. 35 

Etsi munificentie nostre gratia cunctis, quos nostre clementie regit imperium, 
communis debeat esse fidelibus, illos tamen gratiori humanitate complectimur, quos 
antique fidelitatis dccorat devotio et grata obsequiorum exhibitio dignos facit. Sane 
nobilitas gencris, morum dccor et alia multiplicia tue virtutis merita necnon sincere 
dilectioms affectus, quem in nostris et imperii statu et honoribus procurandis sumus 40 

7.'J<. il ) subeundi tr. b) terratorio tr. c ) plenarie tr. 4) p superscripto aj (= personam) tr. 
738. a ) dil. fid. suo ed. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 738. 739. 729 

experti, regium animum excitant et inducunt, ut petitionibus tuis tamquam bene meritis 
favorabiliter annuamus. Cum igitur, sicut asseris, in terris seu castris Serravallis et 
Arquate, que ad presens possides, ac Stazani, quod tibi de novo duximus committen- 
dum 1 , sit certum pedagium colligi consuetum, videlicet de qualibet salma mercantie 
5 viginti duos denarios et de qualibet salma bladi et salis sex denarios Ianuensium par- 
vorum, nobis humiliter supplicasti, ut dictum pedagium et ultra illos viginti duo dena- 
rios octo denarios per modum augmenti de qualibet salma mercantie colligere et levare 
possis ubicunque malueris in terris tuis, concedere tibi de speciali gratia dignaremur, 
nos vero premissorum intuitu et ut strate et loca circumvicina sint pro tua et tuorum 

io tutela et custodie exercitio b transeuntibus magis tuta, in quo volumus te astringi, tuis 
supplicationibus inclinati, quod in quocunque loco terrarum tuarum, prout magis expediens 
tibi fuerit, predictum pedagium consuetum et ultra illos viginti duos denarios predictos 
octo denarios per modum augmenti de qualibet salma mercantie possis recipere, colli- 
gere et levare, dummodo nisi in unico loco dictarum terrarum predicta pedagium et 

i5 augmentum leventur 2 , tibi auctoritate regia de speciali gratia duximus concedendum. 
Mandantes quibuslibet Romani imperii fidelibus, ne te super hoc presumant aliqualiter 
molestare, sicut indignationem nostram et gravem penam cupiunt evitare. In cuius 
rei testimonium presentes conscribi et maiestatis nostre sigillo iussimus communiri. 

Dat. Ianue, octavo Id. Februarii, anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, 

20 regni vero nostri anno quarto. 



739. COMMISSIO VICARIATUS CASTRI STAZZANI. 

Formam signo chronologico carentem, quae certe hitic tempori 3 vindicanda est, sub- 
iungere liceat denuo collatam ad codicem Monacensem lat. 21242 (Ulm. 42), de quo v. 
supra ad nr. 676, fol. 84' . In quo codice sola servatur. Edidit Guilelmus Meyer Spirensis 
ss l c. XIX, 84 nr. 6. (P. deest.) 

De industria et legalitate fidelitateque tua plenam fiduciam obtinentes ac sperantes 
indubie, quod tibi commissa fideliter exequaris, te in tali castro, scilicet Scazani, vel 
civitat(e) ac omnium iurium et iurisdictionum ipsius usque ad nostrum beneplacitum 
cum salario debito et decenti constituentes vicarium regie maiestatis ac mandantes . . 

30 consilio et communi dicti castri, quod te ad dictum vicariatum benigne recipiant et tibi 
obedienciam et a reverenciam prestent debitam, ut tenentur. Fidelitati tue concedimus 
pariter et mandamus, quatinus castrum predictum [et civitatem] b , que per aliquos maledic- 
cionis alumpnos imperii Romani bannitos et rebelles occupata tenentur, per omnem viam 
et modum, prout tue circumspectioni videbitur, procures recuperare, accipere et ad nostram 

35 obedienciam reducere iuxta posse. Nos enim, quod per te circa hoc factum fuerit, 
ratum habebimus et faciemus racionabiliter observari. Presencium testimonio etc. 

738. b ) custodia exercitium ed. 

739. a ) supra lineam c. b ) desunt c; sic fere addendum. c ) iusta c. 

1) Cf. infra nr. 739. 2) Cf. infra pag. 733 lin. 17 sqq. 3) V. swpra ad ar. 683. 



LL. CON3TITUTIONES IV. 



92 



730 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 740. 741. 

740. MANDATUM DE STURA SOLVENDA. 

1312. Febr. 13. 

Ineditum descripsimus ad aidographum benivolenter transmissum, quod superest 
Karlsruhae in tabidario generali 'Sele/ct der Kaiser- und Konigsurhunden nr. 167' asser- 
vatum. Pendet sigillum laesum loro membranaceo. In verso nihil exaratum est. Cf. iam b 
supra nr. 571 et 693. (P- deest.) 

Heinricus Dei gracia Romanorum rex semper augustus prudentibus viris . . 
magistro civium, consulibus et civibus Constanciensibus, fidelibus suis dilectis graciam 
suam et omne bonum. 

Cum nos propter grata et fidelia, que vir strennuus . . dictus Herter fidelis ac io 
familiaris noster domesticus dilectus nobis et imperio in Italia impendit obsequia et 
imposterum exhibere tenetur, sibi apud vos centum marcas argenti de stura nobis per 
Nov. ii. vos in festo beati Martini venturo proxime persolvenda duxerimus deputandas, fidelitati 
vestre sub obtentu nostri favoris et gracie districte precipiendo mandamus precise ac 
omnino volentes, quatinus statim sine contradictione ac protractione eundem vel suum 15 
nuncium exhibitorem presencium suo nomine de dictis centum marcis assecurare nulla- 
tenus omittatis solvendis sibi in termino supradicto. Alioquin omne dampnum, si quod 
ex defectu assecuracionis huiusmodi in suo haberemus a servicio quodque idem in solu- 
cione dicte pecunie, cum terminus solutionis advenerit, sustineret, in vos utique redun- 
dabit. Quibus vero solutis vos de ipsis dicimus liberos et solutos. Presencium testi- 20 
monio litterarum nostre maiestatis sigilli robore signatarum. 

Dat. Ianue, Idus Febr., anno Domini M trecentesimo duodecimo, regni vero nostri 
anno quarto. 



741. 742. ORDINATIO CAPITANEI GENERALIS 
PER LOMBARDIAM. 

1312. Febr. 13. (Febr. ex.) 

U\. COMMISSIO BEGIS. Febr. 13. 
Servatur in mandato cajritanei generalis infra nr. 742. Orthographiam in minutiis 
correximus. — Bohmer, Bcg. Heinr. 455. (P. deest.) 

Henricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus universis sacro Bomano 
subiectis impcrio* et specialiter per Lombardiam constitutis gratiam suam et omne 
bonum. 

De nobilitate sanguinis, armorum strcnuitate ac experieotia necnon fide, circum- 
spectione ac industria nobilis viri Yernheri comitis de llomberg fidelis nostri dilecti b 
concipicntrs fidutiam spetialem, ipsum in capitaneum generalem ordinavimus lige, con- 35 

740. a ) assecuraoionis — haberemus in loeo raao partim artius scripta w. 

741. a ) imperio subiectis 2. b ) fid. dil. nostri 1. c) concedentes male 1. 



30 



HEINRICI VII. C0NSTITUTI0NE8. 1312. Nr. 741. 742. 731 

federationis et conligationis factarum et faciendarum inter civitates, castra, villas et bur- 
gos nobis et imperio fideles, ut eisdem tamquam capitaneus assistat et presit ad manu- 
tenendum, defendendum et conservandum et viriliter gubernandum nostros d et imperii 
fideles ac iura et honores nostros et imperii ac nostrorum fidelium contra quoslibet 

5 nostros et imperii rebelles, tenore presentium duximus statuendum, omnem potestatem 
ad hoc necessariam sibi plenarie concedentes ac committentes eidem, ut civitates, castra, 
villas et burgos et alios quoscunque, que dictam non fecerint ligam, de consilio providi 
viri Iohannis de Castiliono procuratoris nostri et aliorum maiorum nostrorum fidelium 
sibi tunc presentium, si eisdem tunc videbitur expedire, requirere et citare possit, ut 

10 dictas ligas et ordinationes fatiant cum predictis, et ipsos ad hoc per penas et banna 
ac multas et aliis viis et modis legiptimis ac etiam oportunis valeat exercere. Qua- 
propter fidelitati vestre sub obtentu favoris nostri et gratie precipimus firmiter et man- 
damus, quatinus prefato comiti capitaneo nostro in premissis et aliis dependentibus ab 
eisdem fideliter intendatis et parendo efficaciter assistatis e . Alioquin penas et banna, 

i5 quas idem capitaneus iuste tulerit in rebelles, ratas et firmas habentes ipsas fatiemus 
contra transgressores quoslibet inremissibiliter observari. Presentium testimonio lit- 
terarum. 

Dat. f Ianue, XIII. Februar., anno Domini MCCCXII, regni vero nostri anno quarto. 



742. MANBATUM CAPITANEI GENERALIS. (Febr. ex.) 
20 Linea dati carens proponimus ex 1 ) ^exemplari civitati Modoetiae directo ad codicem 

D. 271 inf. fol. 24 bibliothecae Ambrosianae Mediolanensis , quo continetur Chronicon 
Modoetiense Bonincontri Morigiae. Contidimus etiam 2) exemplar Mediolanensibus missum, 
quod vulgavit Corius 'Historia Mediolanensis^ II, 204 (= Liinig 'Codex Italiae diplo- 
maticus' 1 I, 33). Ad 1 redit editio, quam paravit Frisi 'Memorie di Monza 1 II, 152. 
25 (P. deest.) 

Yernherus comes de Homberg a sacri imperii fidelium per Lombardiam auctoritate 
regia capitaneus generalis nobilibus viris vicario, sapientibus et comuni de Modoe- 
tia b salutem et omne bonum. 

Cum inter aliquas civitates et terras Lombardie sit ad honorem regalis culminis 
30 confederatio, societas et liga contracta, que etiam per dominum Henricum Romanorum 
regem firmata est, cuius lige ac fidelium omnium imperii nos fecerit capitaneum gene- 
ralem, intendens ipse dominus, quod omnes imperii fideles debeant dictam ligam intrare, 
dans nobis potestatem ac baliam precipiendi omnibus imperii fidelibus in Lombardia 
constitutis et eos conpellendi, ut intrent, secundum quod patet per regias litteras, qua- 
35 rum tenor talis est: 

'Henricus Dei gratia — anno quarto.' supra nr. 741. 

Quare intendentes ad executionem nobis iniunctorum vobis vicario et comuni 
mandamus pena et banno nostro arbitrio auferenda, die VIII. intrante mensis Martii Mart. 
in civitate Brixie ad nostram presentiam personaliter accedere c . 

*° 741. d ) nostris 1; nobis 2. e ) absistatis 1. f) Data 1. 

742. a ) Homberg 1. b ) Mediolano 2. c ) ita desinunt 1. 2. 



92* 



732 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 743. 744. 

743. OBLIGATIO BONORUM IMPERIL 

1312. Febr. 16. 

Denuo contulimus autographon valde corrosum, quod in tabulario regio Confluentino 
asservatur, henivolenter transmissum. Sigillum dcest, foraminihus relictis. Quatuor lineae 
priores fere omnino evanuerunt. In verso legitur: l\ (= Registratum^) manu cancellariae & 
regiae scriptum, itemque: H. rex obligat Wolustei ppito Traiect. pro 4 flor. anno 12. j 
Ianue (?). Edidit Bbhmer 'Acta imperii selecta' pag. 450 nr. 642 ex Copiario Balduini 
archicpiscopi Trevirensis nr. 3 fol. 76 r . 

Obligationis textus ad modum receptionum castrensium conceptus est. — Bbhmer, 
Reg. Heinr. 456. (B. deest.) io 

Heinricus Dei gracia Romanorum rex semper augustus universis sacri Romani 
imperii fidelibus presentes litteras inspecturis graciam suam et omne bonum. 

Quia honorabili viro Heinrico de Sponheim preposito Traiectensi consanguineo 
nostro dilecto pro recompensacione serviciornm suorum fidelium, que in partibus Italie 
nobis et imperio cxhibuit et exhibere promisit inantea fideliter et constanter ibidem, in i& 
quatuor milibus florenorum dinoscimur obligari, pro quibus sibi, cum ad presens para- 
tam non habeamus pecuniam, castrum dictum Wolfestein et villam dictam Kevelberg 
cum pertinenciis suis necnon omnes alios r&dditus magis propinquos dicto castro nobis 
et imperio pertinentes, qui quidem redditus una cum redditibus castri et ville predicto- 
rum in universo usque ad summam centum marcarum argenti annis singulis se exten- 20 
dant, auctoritate regia tenore presencium duximus obligandos, tenendos et possidendos 
pacifice, donec sibi vel heredibus suis per nos vel nostros in imperio successores pre- 
fata summa quatuor milium florenorum plenarie persolvatur. Universitati vestre per regia 
scripta mandantes, quatinus prefato Heinrico vel heredibus ipsius super premissis vel 
ipsorum aliquo nullum impedimentum vel obstaculum prebeatis, sicut indignacionem ^ 
nostram cupitis evitare. In cuius rei testimonium presentes litteras nostre maiestatis 
sigillo iussimus communiri. 

Dat. Ianue, XIIII. Kalen. Marcii, anno Domini MCCCXII, regni vero nostri anno 
quarto. 



744. CONCESSIO TELONEL 

1312. Febr. 16. 

Iiepctimus editionem nostram ex autographo tahularii regii Taurinensis 'Faucignij 
Paquet 2 nr. V signato 'Neues Archiv 1 XXVII, 726 nr. 25 paratam. Quam ope ima- 
ginis photographicae denuo contulimus. Scriptum non est manu Bauli de Bodio Boni.:i, 
ui Samanek loco supra ad nr. 703—712 citato XXVII, 239 et not. 1 minus recte notat, 35 
sed ignoti cuiusdam. Sigillum deest, linis sericis ruhei coloris relictis. In dorso manu 
coaeva nihU exaratum est. /p. deest.) 

Benricua Dei gratia a Romanorum rex semper augustua universis presentes b 
literas inspccturis gratiam Buam et omne bonum. 

744. ») gfa, eequitur rantra unius litterat or. b ) psentibus or. -*o 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 744. 745. 733 

Romani principis dexteram non solum continua munerum largicione munificam, sed 
et alta beneficiorum collacione magnificam decet et expedit inveniri, ut quemadmodum 
principes alios cum honore tum opibus precellit in bonis, sic ipsos consuetudine regia 
quadam animositate d precipua transcendat in donis. Eapropter per presens privilegium 
5 noverit tam presens etas quam sucessura posteritas, quod nos attendentes devocionis et 
fidei pure zelum, quem nobilis vir Hugo Dalfini dominus Fucign(iaci) dilectus noster 
habet erga nostre maiestatis personam, considerantes quoque grandia et accepta ser- 
vicia, que idem Hugo nobis prestitisse denoscitur et in futurum prestabit, volentes 
eidem ut tenemur ad merita respondere, damus, tribuimus et concedimus eidem Hugoni 

10 presenti nomineque suo et liberorum suorum recipienti donacione pura, mera et inre- 
vocabili inter vivos pedagium sive pedagia et iura ipsa pedag(ia) levandi a quibuscun- 
que mercatoribus mercandias infrascriptas ducentibus, videlicet in terra sua apud Bonam, 
Pontem Biringii, Flumetum, Belumfortem, Bonamvillam, Sanctum Michaelem , apud 
Terraciam, Montembonodum, Montemfloritum l per terram et per aquam et quolibet 

15 locorum predictorura de qualibet grossa bestia venali sex denarios, de quolibet montone 
et ove venali unum denarium, de qualibet bestia honerata pannis, ferro, vino, blado 
vel avere de peys venalibus duodecim denarios Gebenenses, ita tamen quod solventes 
in uno loco predictorum in alio loco terre sue solvere iterato pro mercandia, de qua 
iam solverit e , nullatenus teneatur e * 2 . Mandantes et precipientes universis et singulis 

20 dictas mercandias ducentibus, quatenus iuxta formam premissorum eidem Hugoni aut 
eius mandato absque dilacione, excepcione qualibet et cautela satisfaciant de predictis. 
Iniungentes etiam universis sacri imperii baronibus nobilibusque aliis quibuscunque, 
quat(enus) dictum Hugonem eiusque successores ut supra hoc nostro privilegio presenti 
iuxta formam premissorum uti libere et quiete absque contradicione aliqua permitant. 

25 Si qui vero huius nostre sacre pagine violator vel contraditor e extiterit, indignacionem 
nostram se noverit incursurum. 

Datum Ianue cum apposicione sigilli nostri 3 , die decimo sexto Februarii , anno 
Christi millessimo trecentessimo duodecimo, regni vero nostri anno quarto. 



745. 746. MANDATA E FORMULARIO SUMPTA. 

(1311. Oct. ex— Febr. med.) 

Hic suhiungere liceat duo mandata ad modum formularum redacta, quae signo 
chronologico carentia supersunt in cod. Monacensi lat. 21242 (Ulm. 42), de quo v. supra 
ad nr. 676 , ubi sola servantur. Certe tempori, quo rex Ianuae morabatur , vindicanda 
sunt; v. supra ad nr. 683. 



35 745. MANBATUM BE RESTITUTIONE BONORUM. 

E cod. Monacensi lat. 21242 (Ulm. 42) fol. 84, quem denuo contulimus. Edidit 
Guilelmus Meyer Spirensis loco supra ad nr. 676 citato XIX, 82 nr. 2. 

(P. deest.) 

744. c ) 11 corr. ex ff or. d ) animositate or. e ) sic or. 

1) De Ms locis cf. notavi nostram l. c. pag. 727 n. 1. 2) Cf. supra pag. 729 lin. 14 sq. 3) Linea 
40 dati ab usu cancellariae valde discrepat; cf. pag. 675 lin. 22. 



7 ;}4 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 745. 746. 747. 

Cupientes . . talium . . necnon agnatorum et sequacium suorum molestiis et 
iacturis, quibus propter turbaciones post felicem nostrum adventum in Ytalia sunt super 
bonis suis et possessionibus agitati suisque iuribus inconsulto iuris ordine destituti, ex 
adverso refragari, ipsos ad omnem bonorum possessionem, rerum, possessionum et iurium 
predictorum, in quibus erant a tempore tali, restituimus in integrum ac pro restitutis 5 
haberi l) volumus et teneri. Decernentes omnes processus per talem et tales contra eo[s] 
habitos cassos et irritos ac nullius prorsus existere firmitatis nec ad execucionem eorum 
fore aliquatenus procedendum. Quocirca fidelitati tue precipimus et mandamus, qua- 
tinus eosdem . . tales et tales, agnatos et sequaces eorum, quos ab huiusmodi posses- 
sionibus fuisse tibi constiterit destitutos, in eas inducas et inductos manuteneas et io 
defendas, accione quorumlibet contra eos in premissis existente penitus inconcussa, 
faciens eis de dampnis illatis per illos, qui ea c ipsis intulerunt, restitucionem integram 
exhiberi. Presencium testimonio litterarum et cet. 

746. MANDATUM VICARIO DIRECTUM. 

Vicario Mediolanensi directum esse videtur. Ad eundem codicem fol. 84 denuo con- 15 
tulimus. Edidit Meyer l. c. XIX, 84 nr. 5. (P. deest.) 

Delectat mentem nostram profectibus ac commodis devotorum imperii plenis inter- 
cedere favoribus, quos fidei puritas et obsequendi promptitudo commendatos representat 
regie maiestati. Sane quam devotis animis prudentes viri Mediolanenses tales, dilecti 
nostri fideles, regalibus conentur ac studeant ubilibet obedire beneplacitis, claris indiciis 20 
experimur, per quod specialibus donis preveniri a de nostra munificencia non immerito 
meruerunt. Disponentes igitur eorum profectibus ac commodis favorabiliter providere, 
fidelitati tue plenam et liberam tenore presencium concedimus potestatem, talias, 
pedagia, telonia imponendi ad solvendum debita communis talis civitatis recipiendas ac 
recipienda tam diu, quousque dicta debita fuerint persoluta. A quibus ipsum commune 25 
modo predicto liberam volumus dono gracie specialis, [ut] b nostris serviciis deinceps 
prompcius et fervencius se studeant applicare. In cuius rei etc. 



747-749. SCRIPTA PRO ABBATE FULDENSI. 

1312. Febr. 24.— Mart. 18. 

747. MANDATUM TELONEARIIS DIRECTUM. Febr. 24. 30 

Descripsimus autographon tabularii regii Marburgensis 'Fuldaer Kaiserurkunden 83\ 
Pendet sigillum laesum loro membranaceo. Scriptum est manu hominis Germani. In 
verso legitur: fy (= Registratum) manu cancellariae regiae exaratum. — Bohmer, Reg. 
Heinr. 457. (P. deest.) 

Henricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus providis viris Bruneto et 35 
Pucio de Luca, Thomasio de Florencia et Pusino a de Lutzelnburg theloneariis in 
Ludenstorf, fidelibus suis dilecris graciam suam et omne bonum. 

745. a ) sequitur talitcr subpunctum c. b ) habere c. c ) scquitur eis sxibpunctum c. 

74G. a ) scriptum est proinoveri perveniri c. b ) cleesl c. c ) cicius add. c. 

747. a ) Pusnio? m-. 40 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 747. 748. 749. 735 

Cum nos propter servicia, que nobis et imperio venerabilis Heinricus abbas Ful- 
densis princeps noster dilectus versus Thuringiam et Missnam facere promisit, sibi tria 
milia librarum Hallensium colligendas de theloneo nostro predicto in Ludenstorf nunc 
duxerimus deputandas, vobis theloneariis nostris, qui iam in dicto loco sunt vel pro 

5 tempore fuerint, sub obtentu nostri favoris et gracie districte precipiendo mandamus 
precise ac omnino volentes, quatinus eundem abbatem vel suum nuncium exhibitorem 
presencium suo nomine de collecta iam pecunia, si quam habetis, vel de illa, quam 
proxime congregabitis, sine contradictione ac protractione qualibet de huiusmodi tribus 
milibus, non obstante quod alias nobis adhuc existentibus in Alamannia sibi apud vos 

10 seu predecessores vestros quinque milia librarum Hallensium similiter deputavimus \ 
quas eidem iuxta priorum nostrarum litterarum tenorem, si non sunt solute, nichilomi- 
nus persolvi volumus, expedire taliter studeatis, quod suo ad presens nobis et imperio 
arduo servicio non fraudemur, sicut indignacionem regiam volueritis evitare. Quibus 
vero solutis vos de dicta pecunia liberos dicimus et solutos. Harum testimonio littera- 

15 rum nostre maiestatis sigilli robore signatarum. 

Dat. apud Portum Veneris, VI. Kalend. Marcii, anno Domini millesimo trecentesimo 
duodecimo, regni vero nostri anno quarto. 

748. MANBATUM EPISCOPO HERBIPOLENSI MISSUM. Febr. 24. 
Autographon eiusdem tabularii l. c. nr. 82 asservatum descripsimus. Scriptum est 
20 manu Italica. Pendet lorum membranaceum ; sigillum deest. In verso item legitur: fy. — 
Bohmer, Reg. Heinr. 458. (P. deest.) 

Heinricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus venerabili Andree Her- 
bipolensi episcopo principi suo dilecto gratiam suam et omne bonum. 

Conquestus est nobis venerabilis Heinricus abbas ecclesie Fuldensis princeps noster 

25 dilectus in nostre maiestatis presentia constitutus, quod tu contra tenorem privilegiorum 
suorum, que vidimus et dudum confirmavimus 2 , homines et castrenses abbatib ipsius, 
videlicet Fridericum et Andream de Tugenden necnon Cunr(adum) dictum Hoelin et 
Cunr(adum) de Alsvelt ac alios ecclesie sue homines proscribis et excommunicas, quod 
in suum preiuditium vertitur et libertatis ecclesie Fuldensis non modicum detrimentum 3 . 

30 Quapropter sinceritati tue per regia scripta mandamus volentes, quatinus super premissis 
et aliis, que contra tenorem privilegiorum huiusmodi abbatis predicti fieri dinoscuntur, 
te de cetero omnino contineas et restringas, penitus revocando proscriptionis et ex- 
communicationis sententias, si que late sunt per te contra prefatos et alios homines dicte 
ecclesie Fuldensis, quas exnunc, quantum iniuste late sunt et indebite, proscribendo 

35 personas huiusmodi contra iura et privilegia dicte Fuldensis ecclesie, revocamus et 
tenore presentium annullamus. In cuius rei testimonium presentibus sigillum maie- 
statis nostre duximus apponendum. 

Dat. apud Portum Veneris districtus Ianue, VI. Kal. Martii, anno Domini millesimo 
CCCXII, regni vero nostri anno quarto. 



40 749. MANBATUM DE CASTRIS NON EBIFICANDIS. Mart. 18. 

Proponimus ad exemplar, quod ex autographo eiusdem tabuJarii 1. c. nr. 84 servato 
paravit et nobiscum communicavit vir d. W. Filsslein. Scriptum est manu hominis Ger- 

1) Litterae regis servatae non sunt. Consensum vero comitis PaJatiui r. supra nr. 447. 2) A. 1309. 
Iul. 14; Bdhmer, Beg. Heinr. 122. 3) Num hic de iisdem rebus agatur, quae supra nr. 641 cap. 18 

45 intelliguntur, nescio. 



736 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 749. 750. 

mani. Sigillum deest, foraminibus relictis. In verso item legitur: IV — Bbhmer, Beg. 
Heinr. 464. ( R deest ) 

Heinricus Dei gracia Romanorum rex semper augustus nobili viro . . advocato 
Wetrebie, qui est vel pro tempore fuerit, fideli suo graciam suam et omne bonum. 

Querelam venerabilis Heinr(ici) abbatis ecclesie Fuldensis principis et secretarii 5 
nostri dilecti nostra intellexit serenitas continentem, quod nonnulli nobiles, ministeriales, 
vassalli et alii quedam castra, municiones et structuras in preiudicium suum et ecclesie 
Fuldensis ac contra iura, gracias et libertates suas erexerunt et adhuc erigere et con- 
struere non verentur, petentis sibi super hoc provideri de remedio oportuno. Ideoque 
fidelitati tue committimus et mandamus omnino volentes, quatinus ea, que inveneris in io 
preiudicium dicti abbatis et ecclesie sue ac contra iura, gracias et libertatem ipsorum 
circa erectionem seu constructionem castrorum, oppidorum seu municionum attemptata, 
in statum debitum studeas revocare, contradictores auctoritate nostra regia cohercendo, 
ipsumque abbatem et ecclesiam suam in iuribus et libertatibus suis circa predicta 
manutcneas et defendas. 15 

Dat. Pysis, XV. Kalen. April., regni nostri anno quarto. 



750. CONCESSIO FEUDL 

1315. Febr. 24. 

Benuo contulimus autographon, quod asservatur Monaci in tabulario generali 'Kaiser- 
selelit Nachtrag nr. 181 ^/i' signatum. Scriptum est manu Italica. Penclet sigillum laesum 20 
fasciis sericis rubei albique coloris. Iu verso legitur: I^ (= Registratum) manu cancellariae 
regiae scriptum. Ediderunt Bbhmer 'Acta imperii selectaH pag. 450 nr. 643 et K. Albrecht 
' Bappoltsteinischcs Urhundenbucli' I (1891) pag. 212 nr. 296 1 . — Bbhmer, Beg. Heinr. 459. 

(P. decst.) 

Heinricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus universis sacri Romani 25 
imperii fidelibus presentes litteras inspecturis gratiam suam et omne bonum. 

Regalis solii dignitas laude decoratur et gloria, cum se subiectis benivolam exhibet 
et ipsorum iustis peticionibus benignum prestat assensum. Sane constituti in nostre 
maiestatis presencia nobilis viri Heinrici de Rapoltzstein fidelis nostri dilecti peticio con- 
tinebat, quod nos resignacionem ville in Bercheim cum pertinenciis suis et reportacionem, 30 
quam de ea in nostris manibus fecit libere et solute, sibi titulo proprietatis ut asserit 
pertinentis, ab eo recipere et ipsam villam cum eisdem pertinenciis sibi et suis heredi- 
bus in feodum conferre de benignitate regia dignaremur. JNTos igitur suis supplicacioni- 

1) Iii adnotatione ponere lieeat quitationem ab eod<-m Heinrico civitati Colmariensi a. 1312. Mart. i> 
/V.s/s itl videtur factarn <lc, stura ex mandato regio sohda. Quam ad cditionem candem I, 223 nr. 297 3.s 
repetimus: 

Wir Heinrich der herre von Rapolzstein verjehen allen den, die disen brief sehent oder 
hoicnt lcscn. daz wir von den erberen luten dem schulthessen, den meisteren, dem rate und den bur- 
geren von Colmer gewert and bereit sint gar und genzlich von der bette, alse in unser herre der 
Rfimische kunig Heinrich gebot, vierhundert niark silbers, und sageu si 5ch der selben gutis lidig und 40 
lere fur uns und fur unser erben. Und daz *lis war und stete blibe, dar umbe so henken wir unser 
ingesigel an disen brief. 

Der \\;ni geben il" d zalte von Gotie geburte driuzehen hundert jar und in dem zwelften 

jare, ;m dcin ersteu Dlentage uach Mittervasten. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 750. 751. 737 

bus benignum prebentes assensum, predictam resignacionem et reportacionem recepimus 
et pretlictam villam cum omni eo iure, quo ipsam possidebat antea, sibi et heredibus 
suis in feodum, recepto ab eo fidelitatis debite sacramento, duximus concedendum, 
investientes ipsum more solito de eadem. Ex uberiore dono gratie sibi concedentes, 
5 quod ipse ibidem oppidum construere possit ac muris ipsum fortificare valeat et fossatis, 
sic tamen quod sine preiudicio suo, nisi in quantum vassallus de suo feodo tenetur 
domino, dolo et fraude exclusis, ad utilitatem nostram et imperii nobis debeat patere, 
necnon remittentes eidem omnem culpam et iniuriam, si quam commisisset, ex eo quod 
idem et sui villam ipsam antea in oppidum construere inceperunt. Inhibendo universis 

10 et singulis, ne ipsum et suos super hoc presumant aliqualiter molestare, iuribus nostris 
et imperii et alterius cuiuslibet a semper salvis. Testes qui interfuerunt sunt: venera- 
biles frater Heinricus Tridentinus episcopus aule nostre cancellarius et Heinricus abbas 
Fuldensis principes nostri dilecti, nobiles viri Ioffridus de Liningen advocatus noster 
provincialis Alsacie, Dyetherus comes de Katzenelnbogen, Rud(olfus) comes de Nydowe 

li, ac Cunradus de Tengen necnon strennui viri Hartmannus de Munster, Mathyas de Heren- 
kein, Rudolfus de Thyrberg et Thomas de Septemfontibus camerarius noster et alii 
fidedigni. In cuius rei testimonium presentes litteras nostre maiestatis sigillo iussi- 
mus communiri. 

Dat. apud Portum Yeneris districtus Ianue, VI. Kalen. Marcii, indic. X, anno Do- 

20 mini MCCCXII, regni vero nostri anno quarto. 



751. 752. TRACTATUS CUM ROBERTO REGE 

SICILIAE. 

1312. Mart. 10.— Apr. 1. 

751. PROCURATORIUM HEINRICI REGIS. Mart. 10. 

25 Procuratorium de matrimonio contrahendo proponimus ex autographo nunquam 

confecto , quod servatur Pisis in tabulario Roncioniano nr. 744 signatum. Scriptum 
est in cancellaria regis ab homine quodam Italo. Foramina fdis apta apparent. Sed 
postea x ad modum minutae dlia manu correctum est. Edidit Bonaini 'Acta Henrici VII? 
1, 218 nr. 139. Nos iterum accuratissime conhdimus. 

30 In Indice documentorum a. 1313. Pisis confecto, de quo v. supra ad nr. 298, scripta 

diversa ad lias res spectantia enumerantur: Duo procuratoria sub sigillo domini, qualiter 
dominus constituit procuratores cum pleno mandato et misit ad Robertum quondam 
regem, ut perficerent tractatum matrimonii, confederationis et unionis etc, adiecto verbo 
cur.; item De tractatu matrimonii de filia domini cum filio Roberti, adiecto item verbo 

35 cur. (Doenniges l. c. II, 115 et 116). Sed nostri potius procuratorii exemplar confectum 
ita intelligi videtur: Procuratorium domini missum ad regem Robertum pro firmandis 
matrimonio et unione sub sigillo domini (Doenniges l. c. II, 116). — Bblimer, Reg. 
Heinr. 460. (P. deest.) 

750. a ) S cuius in loco raso or. 

40 1) Hos legatos post litteras pontificis infra nr. 752, ut videtur, receptas demum circiter diem 16. m. 

April. Neapolim profectos esse, ex apochis rationum thesaurariae docemur, ubi liaec: Item a Jehan de 
Diest notare envoiet avoecke les autres atnbaxeurs de Pise vers le roy Robert pour dette qu'on li devoit, 
des qu'il fu envoies a court de Rome CII florins. Item a frere Jehan de Clermont alant a 

roy Robert pour deux chevaus LV florins. (Bonaini l. c. 1, 310). 

LL. CONSTITUTIONES IV. 93 



7 38 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 751. 

(manus prior) (manus altera) 

(Heinricus Dei gratia Romanorum rex Universis a presentes inspecturis Hen- 

semper augustus universis sacri Romani r(icus) b Dei gratia Ro(manorum) rex semper 
imperii fidelibus presentes litteras inspec- augustus salutem in Domino. 
turis gratiam et omne bonum.) 5 

Noveritis c , quod nos anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, VI. Idus 
Marcii, Pysis in palacio venerabilis . . archiepiscopi eiusdem loci, in presentia venerabi- 
lium Baldewini Treverensis archiepiscopi germani nostri karissimi, Theobaldi Leodiensis 
consanguinei nostri et fratris Henrici Tridentini aule nostre cancellarii episcoporum, 
principum nostrorum dilectorum necnon spectabilis viri Amedei comitis Sabaudie affinis io 
et fidelis nostri dilecti testium infrascriptorum , constituimus, fecimus et ordinavimus, 
facimus et ordinamus per presentes 

sapientes d,e viros Pandulfum de Sabell(is) f 
not(arium) sanctissimi in Christo patris et 
d(omini) domini Clementis pape d,g 15 

religiosum virum fratrem Iohannem de Lucidomonte ordinis Predicatorum sacre theo- 
logie professorem 

(et sapientem virum Anthonium de Surdis et h magistrum Iohannem de Vinstinga utri- 
de Placentia militem) professorem (legum) usque iuris h [professorem] 
procuratores nostros 1 legittimos generales et speciales 20 

presentes 1 et in se presens mandatum sus- 
cipientes 1 
ad tractandum, contrahendum et perficiendum procuratorio nomine sponsalia et matri- 
monium 

vel derictum eorundem k 25 

inter preclaram Beatricem filiam nostram karissimam et spectabilem . . primogenitum 
illustris Roberti 

(regis) Sycilie. Iherusalem et 1 [Sycilie] regis. 

Et ad promittendum ac assignandum nomine quo supra dotem eidem regi nomine 
dicti sui primogeniti ac eidem primogenito dicti regis, necnon vice versa ad recipiendum 30 
obligationem et cautionem donationis propter nuptias seu dotalicii a prefato rege pro 
nobis et iam dicta Beatrice nostra filia seu ad obligandum nos curaturos et facturos, 
ut ipsa sponsalia et matrimonium contrahantur et consummentur cum dote legittima 
ut premittitur et donationis propter nuptias assignatione sive dotalicii vice versa tradi- 

751. a ) Universis — Domino manu 2. supra lineam super Heinricus — bonum deletis. b ) sequitur 35 

etc. sa deletum. c ) ex gratiam — Noveritis post manu 2. correctum est tenore presentium facimus manifestum, 
sed rursus deletum. d ) sapientes — pape manu 2. in margine dexlro exarata, signo intercalandi post pre- 

sentes posito. e ) praecedit pand manu 2. scriptum, sed deletum. f) sabell corr. ex sabellis. 8) sequi- 
tur rasura duarum litterarum. h ) et — iuris manu 2. exarata super et — militem deletis. l ) presentes — 

suscipientes manu 2. supra lineam addita post speciales. k ) vel derictum eorundem manu 2. supra lineam 40 
addita posl matrimonium. !) Iberusalem et manu 2. super regis deleto. 

1) De procuratoribus eligendis tunc in curia regis dubitatum esse, etiam ex Nicolao Botrontincnsi 
(ed. Ileyck) pag. 48 sq. apparet, nbi haec: Dominus habito maturo consilio ordinavit, quod inconti- 
nenti dominus Pandulphus et magister Iohannes de Venestingue utriusque iuris professor et frater 
Iohannes magister in theologia de Pisis recederent cum plena potestate et auctoritate perficiendi et «5 
complendi parentelam inter dicti regi.s Roberti filium et filiam regis Romanorum. Tunc fuit quibus- 
dam visum. quod duo sufficereut ad predicta facienda, et quod dominus Pandulphus et ego iremus ad 
Urbem ad tollenda omnia inpedimenta, que possent esse in receptione iocunda coronationis dicti regis. 
Visum etiam fuit, quod predictis duobus fratri Iohanni et magistro Iohanni daretur ambassiata, sicut 
el aobia, ad dominum [oharmem fratrem regis Roberti et ad Romanos et quod ponerentur in littera. r.o 
Factum est sic. Cf. pag. 737 not. 1. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 751. 752. 739 

tione ac obligatione. Et ad iurandum nomine ut supra in animam nostram, diligenter 
nos attendere et curare debere, ut omnia et singula premissa effectualiter [cojmplean- 
tur. Et nichilominus ad exigendum et recipiendum e converso* iuramentum a memo- 
ratis Roberto rege et . . ipsius primogenito, ut premissa omnia et singula compleant 
5 cum effectu. Dantes eidem procuratoribus nostris generale ac speciale, liberum et ex- 
pressum mandatum ad inchoandum**, tractandum, agendum et perficiendum vice nostri 
(omnia et singula supradicta et alia) 

quecumque ad essentiam contractus huiusmodi sponsaliorum et matrimonii ac ad eorum 
requiruntur sollempnitatem, 
w et m ad obligandum nos curaturos et facturos, 

ut memorata fiant et n consummentur m , 
necnon omniaf faciendi, que nos ipsi faceremus aut facere deberemus vel possemus 
pro dictis sponsalibus et matrimonio contrahendis ac dotis et donationis propter nuptias 
assignatione, si presentes essemus, etiamsi mandatum speciale requirant. Ratum et 
15 firmum habentes quicquid per dictos procuratores nostros 

aut duos ipsorum 
factum vel ordinatum fuerit in premissis aut aliquo premissorum. Promittimus quoque 
sub ypoteca rerum nostrarumff contra ea, que memorati procuratores nostri 

aut duo ipsorum p 
20 circa prefata q sponsalia, matrimonium, dotis assignationem et donationis propter nuptias 
receptionem, ut premissum est, 

et r obligationem nostri s sepedictam r 
fecerint aut nomine nostro sive dicte filie nostre ordinaverint , per nos aut per alium 
directe vel indirecte seu quomodolibet non venire, immo potius nos curaturos et facturos, 
25 ut est premissum, omnia et singula supradicta 

per 1 nos et fiJiam nostram* 
felici effectui mancipari. In cuius rei testimonium presentes litteras maiestatis nostre 
sigillo iussimus communiri. 

Datum loco, die et anno Domini ut supra, regni vero nostri anno quarto. 



30 752. LITTEEAE CLEMENTIS V. HEINRICO BEGI MISSAE. Apr. 1. 

Gravissimi documenti minutam M a nobis a. 1903. in tabulario secreto Vaticano 
inter 'lnstrumenta miscellanea 1 inventam iam edidimus loco supra ad nr. 586 — 597 citato 
pag. 28 — 33 (= 245 — 250). Editionem nostram hic repetimus. Ceterum cf. ea quae l. c. 
pag. 3 (= 220) notavimus. 

35 In Indice documentorum a. 1313., de quo v. supra, indicantur: Pro parentela 

facienda cum Roberto sub bulla papali, item Pro affinitate contrahenda cum Ro- 
berto sub bulla papali (Doenniges l. c. II, 115). Sed num hic litterae nostrae intelli- 
gantur, plane nescimus. 

Cf. infra nr. 781—783. (P. deest.) 

40 *) sequitur pacturn et manu 2. supra lineam add. 

**) sequitur tractandum manu 2. sypra lineam add. 

f) sequuntur et singula supradicta (faciendi) et manu 2. supra lineam add. 
ff) sequuntur predicta rata nos habituros et manu 2. supra lineam add. 

751. m ) et — consumentur manu 2. in margine sinistro adiecta, signo intercalandi post sollempnitatem 

45 posito. n ) fiant et supra lineam add. °) aut duos ipsorum manu 2. supra lineam add. p) aut 

duo ipsorum manu 2. supra lineam add., post duo rasura unius litterae. Q) sequitur etiam hic aut duos 

ipsorum manu 2. supra lineam add., sed rursus delet. r ) et — sepedictam manu 2. supra lineam add. 

s ) nostri supra lineam adiectum. l ) per — nostram manu 2. supra lineam add. 

93* 



740 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 752. 

Carissimo in Christo filio regi Romanorum illustri. 

(1) Iocundis et gratis de te dudum in regem Romanorum electo per nuncios et 
ambassiatores, quos tunc primo super hoc ad sedem apostolicam destinasti, auspiciis 
intellectis, deliberatione provida mentis apostolice rectitudo disposuit, ut electionis eius- 
dem negocium ex nostra promotione concresceret et magnitudinis tue status obtate sus- 5 
ciperet altitudinis incrementa. Et demum in apertum propositum nostre deliberationis 
huiusmodi per actiones fructuosas et laudabiles producentes, varios certum, videlicet 
cum carissimis in Christo filiis nostris Philippo Francorum et alium cum Robberto 
Sicilie a regibus illustribus ac diversis nunciis eorundem super unione ac confederatione 
per te habenda et firmanda cum ipsorum utroque stabiliter tractatus assumpsimus dili- io 
genter et sic eos prosecuti fuimus studiose, quod dicto tractatui habito, scilicet cum 
eodem rege Francorum, celeriter obtatus et laudabilis exitus disponente Domino b sub- 
sequetur. De quo nostri pectoris c intima unda leticie copiose profundit nostrique spiritus 
in Deo salutari nostro reverenter exultant sibique devotis laudibus multiplices gratiarum 
referimus actiones. u 

(2) Super eo autem, quod parentela tractatus inter dilectum filium nobilem virum 
primogenitum dicti regis Sicilie et dilectam in Christo filiam nobilem mulierem . . natam 
tuam contrahendo habitus speratum non est sortitus effectum, eidem regi non potest 
aliquatenus imputari, cum nullius, sicut credimus, ex parte sua deffectus causa pro- 
cesserit, quominus tractatus ipse desideratum finem et debitum sortiretur. Inmo sui 20 
ambassiatores et nuncii in nostra presencia constituti frequenter tuis ambassiatoribus 
presentibus obtulerunt, memoratum Sicilie regem in hac parte sequi paratum nostre 
beneplacitum voluntatis, ibidem per nos tuis et eiusdem regis expresso nunciis supra- 
dictis, quid te daturum et quid recepturum prefatum regem Sicilie et quid te ac ipsum 
facturos in eodem negocio volebamus, quod per eosdem tuos et subsequenter per nostros 2» 
speciales et deinde per ipsius regis Sicilie nuncios ac demum per venerabilem fratrem 
nostrum Arnaldum episcopum Sabinensem apostolice sedis legatum, cui super hoc fre- 
quenter scripsimus, tue d magnitudini recolimus intimasse. (3) Et licet postmodum 
dilectus filius nobilis vir Riccardus e de Gambertesa senescallus Provincie, unus de 
nunciis prefati regis Sicilie, ad te pro firmanda dicta parentela venisset 1 et cum certis : *o 
de consiliariis tuis, quos ad tractandum cum eo dicte parentele neg*ocium deputasti, 
super hoc specialem habuisset tractatum, dicti f tamen consiliarii de hiis, que super hoc 
ordinata coram nobis f et per nos expressa coram eisdem nunciis ut premittitur et tunc 
eisdem consiliariis per eundem senescallum oblata, ut idem senescallus asserit, fuerant, 
non contenti, inmo negocium ipsum, ac g si nullus tractatus intervenisset super hiis, in 35 
pluribus revolventes, ab eodem senescallo quedam alia. de quibus primo nichil tracta- 
tum extiterat, pecierunt\ (4) Eodem vero senescallo tunc infecto negocio ad dicti 
regis presenciam redeunte, rex ipse nostre super huiusmodi negocio parentele perpen- 
dens intentionis affectum, nuncios certos alios iterato duxit ad tuam celsitudinem desti- 
nandos, et tua serenitate petente quedam, que sicut predicitur alias petita non fuerant, to 
ipsi ultra condicta in pluribus tuis voluntatibus annuerunt. (5) Yerum tu postmodum, 
aliquorum ex consiliariis ipsis, qui magnificencie tue ac regis ipsius honoris augmenta 
non diligunt, set ut odii preconcepti non absque prodicionis 1 nota valeant venena 
diffundere et de faretra conmotionis tue sagittas lesionis emittere contra ipsum, pravis k , 

752. a ) Si corr. ex Sc M. b ) atramento fusciori supra lineam add. M. c ) corr. ex peti- 4;, 

tionis .1/. d) corr. ex tui M. e ) corr. ex Ricciardus M. f ) dicti — nobis atramento fusciori iu 

margine add. M. e) in loco raso atr. fusc. scriptum M. h ) peci item atr. fusc. M. >) j) corr. 

ex p M. k ) a corr. ex e M. 

1) A. 1311. m. Oct. Cf. Bohmer, Reg. llcinr. pag. 295. ad J3U. Oct. 21. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 752. 74 1 

sicut noviter ad nostri apostolatus auditum non sine grandi admiratione pervenit, con- 
siliis et suggestionibus instigatus, nedum 1 ad tractatus eiusdem consummationem non m 
intendis, verum etiam adversus eum disponis facere novitatem. Profecto, dilectissime 
fili, potes de facili patenter advertere, quod de puritate cordis consilia ipsa non pro- 
5 deunt, quodque talia suggerentes personam tuam vere non diligunt et honoris tui se non 
exhibent zelatores neque tui cupiunt dilatari magnificentiam principatus. Nosti quippe, 
quod ipsi linea tibi consanguinitatis non attinent nec, antequam regalis dignitatis culmen 
ascenderes, dilectionis vel amicicie fuerant specialitate coniuncti, set celsitudini regie 
post tue promotionis auspicia, ut propria comoda promoverent suosque tuis possent 

10 viribus adversarios conculcare et de foramine serpentem extrahere tue potencie manibus, 
prout audivimus, adheserunt. Quod si hec et aliorum profectuum non sperarent fructus 
multiplices, inter te ac subditos et emulos tuos durante discordia, te sequendo colligere, 
a quibuslibet obsequiorum tuorum oneribus dorsa diverterent eorundem. Propter quod 
omnino displiceret eisdem, quod cum subditis ipsis et emulis celesti dono tibi pacis 

15 arrideret salubritas, fructuum eorundem, quam tempore presentis turbationis percipiunt, 
utilitate frustrari pacis tempore formidantes. 

(6) Propterea, carissime fili, prefatis consiliis, que de adipe iniquitatis emanant, 
vitatis salubriter et suggestionibus talium, que de fomite nequicie producuntur, ne n 
mentis regie puritatem sua pravitate conmaculent, procul pulsis, salutaribus tui patris 

20 consiliis, que pro filiis solerter exquirit, mentem vigilanter adhibeas, aurem cordis desi- 
deranter inclines et eis, que per viam salutis et vite tuos dirigunt equitatus, cum° filiali 
reverentia penitus adquiescas . Contemplare quidem sollicite et meditare prudenter, 
qua teneritudine nos et p Romana ecclesia mater tua personam tuam, quam in nostri 
pectoris intimis absque intermissione portavimus, dilexerimus hactenus et etiam diliga- 

25 mus, quanta sollicitudine tue promotionis negocium fuerimus prosecuti et quanti prero- 
gativa favoris q quantave promptitudine gratie in tuis agendis nos liberales semper 
inveneris et paratos. Hoc namque patris affectus cum anxietate multa desiderat, hoc 
sollicite matris eiusdem pietas copiosa perquirit et ad hoc suos diffundit assidue cogi- 
tatus, ut te cum regibus ipsis indissolubilis amicicie et unionis federe colligato, quorum- 

30 libet adversariorum impetus formidare non habeas, set pocius solium celsitudinis tue 
precelsi status nomen suscipiat, pacis tibi gaudia desiderata proveniant et quietis et r in 
terris tue dicioni subiectis regnes cum securitate feliciter tuoque subiecte dominio 
nationes in tabernaculis fiducie ac requie sedeant opulenta 1 . Que nedum per s consu- 
mationem parentele ac tractatuum predictorum proventura de facili Domino dirigente 

35 confidimus, verum etiam manifesta colligimus, ex hiis universis orbis fidelibus affluentis 
transquillitatis dulcedinem proventuram. (7) Attendas etiam sollicite, princeps magnifice, 
et infra tui claustra cordis discreta meditatione recenseas, quod eundem regem Sicilie 
tamquam nostrum et eiusdem Romane ecclesie specialem filium et vassallum affectione 
multa diligimus et portamus sincerius in visceribus caritatis ac prefatum Sicilie regnum, 

40 quod ad eandem ecclesiam peculiari iure specialiter dinoscitur pertinere, velut recre- 
ationis nostre pomerium oculo paterne sinceritatis inspicimus 2 tuaque ac ipsorum tem- 
pora tranquilla perquirimus et desideranter obtamus, ut omnis turbationis sublata cali- 
gine molestie vexationis cuiuslibet non senciant lesionem. Non enim iacturas ipsorum, 

752. ') sequilur rasura irium litterarum; an prius scriplum erat non? M. m ) in margine add. M. 

45 n ) corr. ex nec M. °) cum — adquiescas in margine sinisiro atramento fusciori add. M. P) abliinc 

mutato stilo M. <l) voris atramento fusciori in fine lineae scriptum 31. r ) atr. fusc. in margine add. M. 
8 ) atr. fusc. supra lineam add. M. 

1) Ies. 32, 18. 2) Cf. in litteris pontificis a. 1313. Iun. 12 infra edendis haec rerba: que velut 

recreationis nostre pomerium delectabiliter intuemur. 



742 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 752. 

per quas nos et eadem ecclesia graves sentiremus molestias et sevi doloris ictibus con- 
foderemus in intimis, dissimulare possemus, set pocius nos et eadem ecclesia, sicut ipsa 
egit retroactis turbationum temporibus, dum eiusdem progenitores regis prefati regni 
regimini, quod potes in exemplum assumere, presidebant, ad ipsorum regis defensionem 
et regni nostram et* ipsius ecclesie, sicut nobis incumbere dinoscitur, quantum iusticia 5 
pateretur, extenderemus dexteram et virtutem. (8) Quare celsitudinem regiam paterni 
rogamus affectu et horfcamur attencius in domino Ihesu Christo et obsecramus per u 
viscera misericordie Dei nostri tibique nichilominus u sano et puro consilio suademus et 
omnimode volumus, ut premissis in statera provide considerationis adductis, sicut nostram 
et ecclesie piedicte gratiam et benivolenciam diligis et turbationem, que nobis propter 10 
hoc inferretur, desideras evitare, parentelam huiusmodi cum rege prefato remota qua- 
libet occasione ac tarditate stabilias, huic nostro salubri consilio, qui tibi plus profeci- 
mus ac proficere possumus et intendimus, nisi per te quod absit steterit, quam contra- 
rium consulentes, quorum persuasio non ex caritatis zelo, set ex malicie veneno v procedit, 
sicut verisimiliter presumitur, acquiescens, ut boni tam amabilis precium gratum, sicut 15 
speramus, in excelsis Altissimo et acceptum in terris et utile tibi et fidelibus aliis 
habundanter fructificet, ac nos et eadem ecclesia multiplicatos quos desiderabiliter ex- 
pectamus colligamus ex illo manipulos gaudiorum, tuque provide divine misericordie 
gratiam uberius consecutus preter retributionis eterne premium gloriosius w merearis, ut 
augeantur dierum longitudine in benedictionibus dulcedinis dies tui * et votivis semper 20 
successibus superni regis commitatus auxilio fulciaris. Super premissis vero, si quod 
absit te negligente nostris in hac parte obtemperare consiliis, monitis et beneplacitis 
exitum felicem non habeant, licet cum amaritudine cordis non modica exoneramus nos 
apud Deum et homines in puritate ac plenitudine veritatis, cum per nos non steterit, 
quin super hiis exsolverimus debitum apostolice servitutis. 25 

(9) Super federe siquidem huiusmodi parentele firmando nos eidem regi Sicilie 
per alias nostras litteras 2 intimamus, quod ipse nuncios suos destinet ad supradictum 
episcopum Sabinensem, quem pro predictis penes tuam excellenciam procurandis, prout 
in presencia nostra inter tuas et ipsius regis Sicilie gentes prolocuta fuerunt, specialiter 
oneramus. Preterea serenitatem tuam re[d]dimus sollicitam et intentam, quod si qui 30 
volentes huiusmodi nostrum propositum versutis machinationibus impedire tibi forsan 
susurrarent, quod predicta que scribimus non tantum precordiis x nostris insisterent, 
quantum per seriem presencium ostendimus litterarum, eorum persuasionibus tanquam 
falsa et mendosa loquencium ac qui zizaniam seminare conantur aures tuas aliquatenus 
non inclines, cum premissa desideremus y ardencius effectui mancipari, quam possemus 35 
litteris explicare. 

Datum Vienne, Kalen. Aprilis. 

752. *) atramento fusciori supra lineam add. Jf. u ) per — nichilominus stilo acutiori atr. fusc. in 

margine dextro add. M. v) in loco raso M. ™) corr. super gloriosum M. x ) in loco raso stilo 

acutiori atr. fusc. M. y) ultima e in loco raso M. 40 

1) Cf. Eccli. 50, 24. Ps. 90, 16. 20, 4. 2) Quae servatae non sttnt. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 753. 743 

753-756. REFORMATIO CIVITATIS PISANAE. 

1312. Mart. 17.— Apr. 18. 

Documentorum 1 imbreviaturas proponimus ex 1) imbreviatura Bernardi de Mercato, 
quae servatur inter eius Protocolla et Acta Taurini in tabulario regio 'Diplomi imperiali 
5 Mazzo 3 nr. 23' (= Doenniges Ms. IV, de quo v. supra ad nr. 563) fol. 5, ubi nr. 751 — 754 
simul exarati sunt; edidit Doenniges l. c. II, 33 nr. 17; collata ad nr. 754 etiam 2) 
imbreviatura Leopardi Frenetti notarii, quae servatur in eius Begistro, de quo v. supra 
ad nr. 470, fol. 17. V. iam supra nr. 456. 

753. CONSTITUTIO ANZIANOBUM. Mart. 17. 
io JEx \, ubi sola servatur. — Bohmer, Beg. Heinr. 463. (P. deest.) 

Serenissimus princeps dominus Henricus Dei gratia Romanorum rex semper 
augustus fecit, constituit et ordinavit de novo ancianos Pisani populi infrascriptos, quo- 
rum officium durare debeat usque ad Kalendas Maii proxime venturas. Nomina quo- 
rum ancianorum sunt hec: videlicet in ponte Gaddus Gattus, Vannes Tortinus, Bar- Mai. i. 

15 tholomeus Gonis notarius, in medio Mensis de Vico iudex, Vannes de Lino, 

Pardus Bocticella tabernarius, in foriporta Tuctius Boncontis, Gens de Cantone, 

Bectus Bonaiuti cor(arius), in Kinchica Gognus Leuli, Grugnetus Grassus, Mam- 

mictius de Vicarello calchearius. 

Qui anciani in manibus dicti domini regis iuraverunt ad sancta Dei euangelia 

20 super animas ipsorum corporaliter tactis evangeliis, quod dictum officium ancianatus 
facient et exercebunt bene et legaliter sine fraude, remotis odio, amore, precio vel 
precibus aut timore, pro dicto domino rege ad laudem et reverentiam omnipotentis Dei 
et beate Marie virginis patrone civitatis Pisarum et omnium sanctorum et sanctarum 
Dei et ad bonum statum et reverentiam atque honorem dicti domini regis et Romani 

25 imperii et ad bonum et pacificum statum comunis populi Pisani. Et dictum dominum 
regem et eius vicarium in dicta civitate Pisarum et omnes alios officiales dicti domini 
regis manutenere et deffendere et sequi secundum voluntatem et mandatum dicti domini 
regis et eius vicarii. Preceptis et mandatis dicti domini regis obedient et omnia et 
singula alia facient et sequentur, que ad honorem et utilitatem dicti domini regis et 

30 imperii et ad bonum et tranquillum statum dicte civitatis et districtus eius viderint 
convenire. 

De quibus omnibus dictus dominus rex precepit nobis Leopardo et Bernardo et 
Iohanni de Dist notariis suis, quod faceremus publica instrumenta. 

Acta sunt hec Pisis in generali parlamento et universitate hominum civitatis 

35 Pis(arum) congregato et choadunato in platea ante ecclesiam maiorem beate virginis 
Marie civitatis Pis(arum). Presentibus venerandis patribus domino Baldovino archiepi- 
scopo Treverensi, Theobaldo episcopo Leodiensi et magnificis viris dominis Amedeo 

1) In adnotatione ponimus ea quae refert Nicolaus Botrontinensis (ed. Heyck) pag. 47: Veniinus 

Pisas (inter diem 15. et 20. m. Martii; cf. HeycJc l. c. pag. XXXIII). Et ibi inter alia relatione digna 

40 invenimus civitateni satis turbatam et commotam et boc propter dominium totum, quod ad se dominus 

rex acceperat, nichil volens eis servare de modo faciendi ancianos et alios officiales secundum consue- 

tudines antiquas, qui consueverant civitatem gubernare. Sed unum vicarium dedit eis de Ubaldinis. 




744 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 753. 754. 

comite Sabaudie, Rodulpho duce Bawerie, Henrico de Flandria marescalco dicti domini 
regis, Ioffredo comite de Lignenges, Tectardo comite de Cazelenemboche, Thoma de 
Septemfontibus et Symone Philippi de Pistorio testibus ad hoc vocatis. MCCCXII 
indic. X, die XVII. mensis Marcii, ac regni dicti domini regis anno quarto. 

754. HOMAGIUM CIVITATIS ITERATUM. Mart. 17. 5 

Ex 1 et 2, ubi rubrnm: fidelitas Pisanorum facta Pisis in publico parlamento. 
Cf. JBohmer, Reg. Heinr. 463. (P. deest.) 

Sapiens vir dominus Philippus a domini Clerici legum doctor civis Pisanus, sindicus 
et procurator comunis Pisani ad infrascripta sollempniter b constitutus, sicut apparet per 
publicum instrumentum 1 scriptum manu Leopardi filii c Orlandi notarii de Morrona io 
notarii et nunc cancellarii Pisani comunis, dominice incarnationis anno MCCCXII d , 
Mart. i7. indic. e X, sextodecimo Kalendas Aprilis f secundum consuetudinem Pisanorum, sindicatus 
et procuratorio nomine dicti comunis Pisani fecit fidelitatem dicto domino regi in modum 
qui sequitur, videlicet: 

ego Philippus sindicus^ nomine quo supra iuro ad hec sancta Dei euangelia in ani- 15 
mam meam et omnium et singulorum populi et 1 ' universitatis et hominum civitatis 
Pisarum eiusque districtus, quod ab hac hora inantea ero fidelis et ipsi erunt fideles 
domino Henrico Dei gratia Romanorum regi semper augusto et imperio Romano 
contra omnem hominem. Item numquam ero nec erunt ipsi in facto vel consilio, 
quod idem dominus rex vitam aut membrum amittat aut* recipiat in personam vel 20 
res aliquam lesionem vel contumeliam aut amittat aliquem honorem, quem nunc 
habet vel inantea possidebit. Item si scivero vel audivero, sciverint vel audiverint 
de aliquo vel aliquibus, quod velit vel velint aliquod istorum contra ipsum dominum 
facere, ut non fiat pro posse meo impedimentum prestabo et prestabunt. Et si im- 
pedimentum prestare nequivero vel nequiverint, quam cito k potero vel potuerint ipsi 25 
domino regi intimabo et 1 intimabunt et contra eum, prout potero vel poterunt, eidem 
domino regi meum prestabo et prestabunt auxilium. Et si contigerit™ ipsum domi- 
num regem rem aliquam, quam habet in presenti vel habebit in futurum, quocunque 
casu amittere, eam recuperare iuvabo et recuperatam omni tempore retinere. Et pro 
omnibus iuribus suis et imperii Romani adipiscendis, recuperandis et retinendis ei toto 30 
posse assistere. Item n confiteor dictum dominum regem esse et esse debere verum 
naturalem et precipuum sine medio dominum meum, civitatis, comunis et populi et 
districtus Pisarum cum omnibus iuribus et pertinenciis suis. Et ipsum dominum regem 
in predictis omnibus et singulis habere merum et mixtum imperium et omnimodam 
iurisditionem. Item si scivero ipsum dominum regem velle aliquem vel aliquos 35 
offendere et inde specialiter vel generaliter fuero requisitus, eidem domino regi secun- 
dum posse meum prestabo consilium et auxilium. Et si aliquid michi idem dominus 
rex in secreto manifestaverit vel imposuerit, illud sine sui licentia nemini pandem 
vel faciam, quod pandatur. Et si consilium idem dominus rex a me petierit, illud 
dabo, quod michi videbitur melius et magis pro eo expedire. Et iuro, quod num- 40 
quam de mea persona aliquid scienter faciam, quod in preiudicium dicti domini regis 
iniuriam vel contumeliam possit redundare. Et omnia alia et singula faciam, que 

">l. il ) Filippua 2. i>) solempniter 2. c ) deest 1. lt ) millesimo 2. e ) indictione 2. 

{ ) Aprolis 2. 8) snprascriptus add. 2. h ) et deeat 2. ») ut 1. k ) quancito 1. l ) et 

deest 1. "i) contingeret 2. u ) abhinc mutato ductu 2. 45 

1) Syndicatum civitatis, euius autograplum ralde corrosum servatur Taurini 1. c, 'Ma&so •< nr. 6', 
hic ponere mpersedimm. Edidit Doenniges /. e. II, 170 m, 3S. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 754. 755. 745 

verus subditus et fidelis tenetur facere vero domino suo et facient omnes et singuli 
Pisani et que facere consueverunt suis predecessoribus Romanorum regibus et impe- 
ratoribus. Et omnia alia que in forma fidelitatis nova et veteri continentur. 

Qui dominus rex precepit nobis suprascriptis notariis suis, quod de predictis con- 
5 ficiamus publica instrumenta. 

Acta sunt hec die et loco et testibus quibus supra.* 



Quam° fidelitatem et omnia supradicta incontinenti in dicto p loco et testibus quibus 

supra populus et universitas hominum Pisanorum et ipsi Pisani ad dictum parlamentum 

existentes in multitudine copiosa unanimiter ratifficaverunt et approbaverunt voce et 

10 elevatione manuum et iuraverunt elevatis et tensis manibus versus faciem ecclesie im- 

perpetuum fideliter observare. 

Et preceperunt nobis suprascriptis notariis, ut inde conficiamus publica instrumenta. 



755. LIBERATIO CARCERATORUM, RENUNTIATIO ET NOVA CONCESSIO 
POTESTARIAE ET CAPITANEATUS. Mart. 17. 
15 Item ex \, ubi solae servantur. (P. deest.) 

Item die et loco et testibus quibus supra in parlamento predicto idem dominus 
rex Omnipotentis intuitu et beate Marie virginis et ob honorem regalis culminis et 
publice leticie populi Pisani commotus de consuetudine regalis clemencie mandavit ex- 
trahi et liberari sine aliqua difficultate de carcere Sancti Felicis Pisani comunis omnes 
20 et singulos carceratos ibidem existentes quacunque occasione vel causa, exceptis illis qui 
sunt ibidem pro debito singularium personarum. Precipiens idem dominus rex nobis 
supradictis notariis, ut de predictis faciamus publica instrumenta. 



Item die et a loco et testibus quibus supra in predicto parlamento nobiles viri 
domini Ubertinus de Lando de Placencia Pisanorum potestas et Symon domini Iohannis 

25 de Spoleto capitaneus Pisani populi coram nobis supradictis notariis per baculos, quos 
tenebant in manibus in signum dictorum officiorum, consignaverunt ultro dicto domino 
regi et in manibus eius predicta officia potestarie et capitaniatus. Recognoscentes 
ipsum dominum regem pro eorum domino et dictis officiis renunciaverunt ipsaque officia 
omnemque eorum potestatem et iurisditionem renuerunt, expoliantes se ab officiis et 

30 regiminibus potestarie et capitaniatus predictorum. 

Item die et loco et testibus quibus supra post renunciationem predictam factam 
ab ipsis potestate et capitaneo de officiis memoratis coram nobis supradictis notariis 
prefatus dominus rex officium potestarie predicte supradicto domino Ubertino et officium 
capitaneatus predicti dicto domino Symoni et eorum regimina et iurisditionem civilem 

35 et criminalem commisit et concessit de novo suo nomine et pro se ad eius beneplacitum. 
Qui potestas et capitaneus in manibus dicti domini regis iuraverunt ad sancta Dei 
euangelia super animas suas corporaliter tactis sacrosanctis euangeliis, dicta officia bene 
et legaliter exercere. 

*) die — supra deleta in 2, loco quorum stilo acutiori inter lineas exarata sunt: Pisis in generali 
40 parlamento et universitate hominum civitatis Pis(ane) congregato et cohadunato in platea 

ante ecclesiam maiorem beate Marie virginis civitatis Pis(ane). Presentibus etc. 

754. °) rubrum in maryine acld. 2: Ratificatio predictorum facta per populum Pis(anum). P) sic 
scripsit Bernardus in 1 ; loco in dicto praebet 2 : die et. 

755. a ) supra lineam 2. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 94 



746 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 756. 



756. DECLARATIO DE IURIBUS MARESCALCI REGII. Apr. 18. 
Declarationem regis ad supplicationem anzianorum Pisanorum prolatam hic sub- 
iungere liceat ex 1) autographo, quod servatur in eodem tabulario l. c. 'Mazzo 4 nr. 6'; 
in verso legitur manu Bernardi scriptum: Instrumentum super iurisditione, quam habet 
marescalcus domini imperatoris; item collato 2) transsumto, quod etiam Bernardus ipse & 
registravit inter Protocolla et acta sua l. c. 'Mazzo 3 nr. 23" servata (= Doenniges Ms. IV, 
de quo v. supra ad nr. 563) fol. 6. Edidit Doenniges l. c. II, 177 nr. 40 l . — Bohmer, 
Reg. Heinr. 478. (P. deest.) 

In nomine Domini amen. 

Anno eiusdem millesimo tricentesimo a duodecimo, inditione decima 1 ', die decima 10 
octava c mensis Aprilis, pontificatus domini Clementis pape quinti anno sexto ac regni 
serenissimi principis domini Henrici Dei gratia Romanorum regis semper augusti anno 
quarto. Per hoc presens publicum instrumentum cunctis appareat presentibus et futuris, 
quod cum ancziani civitatis Pisane pluries suplicaverint prefato domino regi, ut super 
officio marescalci sui, videlicet super illis casibus seu articulis, qui tangunt seu tangere 15 
possunt exercitium iurisditionis, ordinare et declarare dignaretur, ut super eis nulla 
deinceps inter ipsum marescalcum et anczianos et quoscunque rectores civitatis iam dicte 
discordie materia oriatur, hinc est quod prefatus dominus rex ex certa scientia super 
predictis ordinavit, dixit, voluit et declaravit in modum qui sequitur: 

1. In primis marescalcus debet habere custodiam omnium carceratorum, videlicet 20 
foritanorum, qui secuntur exercitum domini, et iurisditionem omnium maleficiorum, 
que cominittuntur in exercitu domini. Et quam dyu dominus rex moratur in civitati- 
bus vel villis, marescalcus nullam habet cognitionem in hominibus civitatum vel vil- 
larum preterquam in extraneis, qui secuntur exercitum. 

2. Item marescalcus habet ius in extraneis sequentibus exercitum tantum, qui 25 
tenent locum aut stallum ad vendendum aliquas res, videlicet qualibet edomada duo- 
decim denarios monete currentis, in loco in quo dominus est. 

3. Item habet baratarias (1 extraneorum sequentium exercitum, videlicet extra 
civitates et villas, et infra civitates et villas nichil. Et debet marescalcus compellere 
omnes forenses sequentes exercitum, ne infra civitates et villas seu in civitatibus et 30 
villis ludant. 

4. Item marescalcus habet ius in fatuis, mulieribus extraneis sequentibus exercitum. 

5. Item marescalcus debet signare mensuras exercitus, videlicet quando dominus 
est in exercitu ad campos. 

6. Item de casibus pertinentibus ad guerram et ad factum armorum et de casi- 35 
bus supradictis pertinentibus ad iurisditionem marescalci, ut supra dictum est, procla- 
mationes et cride debent fieri ubicunque ex parte domini regis et conestabuli si sit 
ibi et etiam marescalci. 

7. Item marescalcus debet habere linguas bovum et vacarum et unum pedem 
anteriorem usque ad genu de quolibet porco, qui occiduntur in exercitu ad venden- -io 
dum, videlicet quando dominus est in exercitu ad campos, et in civitatibus et villis 
nichil. 

Retinuit tamen et reservavit sibi idem dominus rex potestatem e in predictis et 
super predictis et ea tangentibus omnimodam potestatem addendi, minuendi, mutandi, 

756. a ) CCC 2. *>) X 2. c) XVIII. 2. d) baraterias 2. «*) sic 1. 2. « 

1) Cf. Ficlier 'Beitrage zur Urkundenlehre' II, 89. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 756. 757. 747 

declarandi, corrigendi et interpretandi, quantum, quando et quociens sibi placucrit et 
videbitur expedire. 

Precipiens idem dominus rex michi Bernardo de Mercato camere sue notario, ut 
de predictis faciam unum vel plura publica instrumenta. 
5 Actum est hoc Pisis in domo Girardi et Bonacursii Guambacurta fratrum, quam 

idem dominus rex inhabitat. Presentibus dominis Aymoni de Blancmont, Thoma de 
Septemfontibus militibus, domino Gossoyno cappellano et Muriceto Barberio familiaribus 
dicti domini regis. 

(S. N.) Et ego Bernardus de Mercato de Yanna f Bellicen. dyoces. sacrosancte 
10 Romane ecclesie ac sacri imperii auctoritate publicus notarius hiis omnibus presens fui 
et de mandato dicti domini regis coram suprascriptis testibus michi facto hanc cartam 
scripsi et tradidi signoque meo consueto signavi. 



757. SYNDICATUS TERRAE CORTONAE. 

1312. Mart. 17. 

15 Conferenda sunt ea, quae de his quae praecedunt narrat Nicolaus Botrontinensis 

(ed. Heych) pag. 44: Deinde venimus Cortonam, qui multum nos honoraverunt, sed 
aperte vocato populo iurare noluerunt, licet per sindicum iurassent. Quando primo eos 
citavimus et in multis verbis nos tenuerunt sicut viri duplices, qui libenter non hoc 
faciebant, excusabant se sic, quod statim postquam Perusini, Castellani et illi de Augubio 

20 scirent, quod iurassent, incontinenti ipsos destruerent et hoc possent, quando vellent, 
quia pauperes sunt et debiliores respectu predictorum et Aretini non diligunt eos. Unde 
supplicabant, quod eis daremus dilationem, donec dominus rex esset in Pisis. Quod 
fecimus, licet non libenter. Sed quia eramus inter eos, opportuit quod in aliquo eis 
condescenderemus. 

25 Servatur syndicatus in duobus exemplaribus inter se discordantibus , quorum unum 

A superest Florentiae in tabidario regio, alterum B Pisis in tabidario Roncioniano nr. 745 
signatum. Edidit JBonaini 'Acta Henrici VII. J I, 220 nr. 140, cuius editionem hic repe- 
timus, denuo collato B. (P. deest.) 

In nomine Domini amen. 

30 Anno eiusdem a nativitate millesimo trecentesimo duodecimo, indictione decima, 

domino Clemente papa quinto residente, die XVII. mensis Martii. Convocato et con- 
gregato consilio generali et populi, consulibus sotietatum et rectoribus artium comunis 
et populi terre Cortone ad sonum campane et vocem prechonis in palatio comunis pre- 
dicti pro tractandis, gerendis et promovendis utilitatibus et negotiis dicte terre de 

35 mandato nobilium et sapientum virorum domini Andree de Assisio iudicis malefitiorum 
gerentis offitium potestarie dicte terre Cortone et Bosonis quondam domini Bosonis de 
Augubio honorabilis prioris dicte terre Cortone, ut moris est, in ipso consilio dictus 
dominus Andreas vicepotestas, prior et subpriores, defensores, consules sotietatum et 
rectores artium una cum consiliariis consilii generalis et populi, qui consiliarii inter 

40 oranes fuerunt centum decem et plures, et ipsi consiliarii omnes simul in plena con- 
cordia, de licentia, consensu et presentia predictorum domini Andree gerentis officium 

756. f) Yenna 2. 

94* 



748 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 757. 

potestarie et domini prioris, subpriorum et defensorum et ipsi offitiales simul cum dictis 
consiliariis et omnes in plena concordia existentes fecerunt, constituerunt et ordinaverunt, 
sicut de iure et facto melius potuerunt, Bosonem olim domini Bosonis de Augubio pre- 
sentem et sponte recipientem eorum et dicte terre Cortone et totius sui districtus syn- 
dicum legiptimum, actorem et nunptium spetialem ad comparendum pro eis et eorum & 
nomine coram serenissimo principe domino Henrico divina providentia 

A. B. 

dignissimo rege Romanorum semper augusto in Romanorum rege[m] promoto et semper 

augusto, ad recognoscendum ipsum domi- 
num Henricum Romanorum regem esse et io 
esse debere verum, naturalem, precipuum 
et immediatum dominum eorum terre, 
comunis, populi et totius eius districtus, 
cum omnibus iuribus et pertinentiis terre 
predicte, ac ipsum dominum regem habere 15 
in dicta terra, comuni et districtu et per- 
tinentiis merum et mistum imperium, do- 
minium et iurisdictionem, et quod ipsum 
solum vel eius vicarium et non alium 
habent in dominum. 20 

Et ad iurandum et promictendum, parere suis mandatis et sancti Romani imperii, et 
ad prestandum et subeundum in anima ipsorum debite fidelitatis iuramentum, et ad 
impetrandum et recipiendum gratiam et gratias ac etiam litteras b iustitiam continentes. 
Et ad omnia et singula alia faciendum, que facere debent et possunt vere fideles et 
amatores sancti Romani imperii. Promictentes michi Guillelmo notario infrascripto stipu- 25 
lanti et recipienti pro dicto domino rege et sancto Romano imperio, firmum, ratum et 
gratum habere et tenere perpetuo omne et totum id, quod factum fuerit per dictum 
syndicum, sub ypotecha et obligatione bonorum et iurium suorum et omnium et singu- 
lorum hominum dicte terre Cortone et totius sui districtus presentium et futurorum. 

Actum Cortone in palatio comunis, presentibus ser Petro Muricuccis de Bagnorea 30 
notario, ser Masselo Baroncii de Eugubio notario, Angelo Blance trombatore et Ceccho 
eius filio testibus ad predicta adhibitis et vocatis. 

(S. N.) Ego Guillelmus Benvenuti de Cortona imperiali auctoritate notarius ac 
iudex ordinarius predictis interfui et ut supra legitur rogatus scripsi et fideliter publicavi. 



758-760. SCRIPTA PRO NOBILIBUS 
DE WEINSBERG. 

1312. Mart. 20.— 27. 

Denuo contnlimus tam autographa quam transsicmtum tabularii Hohenlohensis, quod 
est in villa Oehringen, benivolenter nobis transmissa. 

7.") 7. a ) Henricho B. >>) ac etiam litteras exciderunt B. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 758. 749 

758. SCRIPTUM PRIMUM. Mart. 20. 
Autographon deperditum est. Damus ex transsumto Heidelbergae a. 1379. Oct. 8 
confecto, ubi praecedunt litterae civitatis Weinsberg a. 1312. Mart. 31 scriptae, litterae 
Alberti regis a. 1301. Mai. 26 et a. 1303. Aug. 31 (Bbhmer , Reg. Albr. 344 et 451), 
5 litterae Heinrici VII. a. 1310. Sept. 13 (Bohmer, Reg. Heinr. 640), sequitur sententia 
iustitiarii curiae a. 1375. Iul. 16 prolata, quae in Regestis imperii VIII. desideratur. 
Ad idem transsumtum redire videtur editio, quam paravit Bohmer 'Acta imperii selecta 
pag. 451 nr. 644. — Bohmer, Reg. Heinr. 465. (P. deest.) 

Heinricus Dei gracia Romanorum rex semper augustus universis sacri imperii 

10 fidelibus, ad quos presentes pervenerint, graciam suam et omne bonum. 

(1) Iusticia exigit et swadet racio, ut gloriam et honorem imperii propensiori 
studio modisque omnibus promovere studeamus et eciam ampliare, ut regie corone 
dignitas nostris temporibus in maius augmentum proficiat. Eapropter pie consideracionis 
gracia benignius intuentes fidelia et effectuosa servicia, que nobiles viri Conradus de 

15 Winsperg senior advocatus provincialis necnon Conradus filius suus fideles nostri dilecti 
nobis et imperio pro reformacione boni status ac rei publice desiderabiliter hactenus 
exhibuerunt tam in partibus Ytalie quam Alamanie et que eciam adhuc nobis et imperio 
impendere poterunt in futuro contra adversarios nostros et imperii et specialiter contra 
Eberhardum comitem de Wirtenberg, ipsos suosque heredes de omnibus et singulis 

20 debitis, dampnis et usuris, in quibus solvere tenentur Iudeis infrascriptis, videlicet 
Frumoldo dicto de Winpina, Leoni Berner in Worm(ati)a et Enslino de Gramundia 
ceterisque Iudeis in advocacia commorantibus, camere nostre servis et quorum res et 
persone ad nos et imperium spectant inmediate, auctoritate regia pure ac simpliciter 
absolvimus per presentes eosque de eisdem debitis, dampnis et usuris dicimus et dimit- 

25 timus et expresse decernimus liberos et solutos, eisdem vero ludeis, heredibus et suc- 
cessoribus eorum super eisdem dampnis, debitis et usuris perpetuum silencium impo- 
nentes. (2) Ad hoc eciam eisdem Conrado et Conrado de Winsperg ac suis heredibus 
dedimus et deputavimus ac liberaliter donamus et deputamus trecentas libras Hallen- 
sium singulis annis in festo beati Martini colligendas a et perpetuo recipiendas 3 de sturis 

30 Iudeorum nobis et nostris in imperio successoribus persolvendis in advocacia provinciali 
inferiori. (3) Et ut eciam iidem Conradus et Conradus de Winsperg nunc ista vice 
fervencius et forcius resistere studeant inimicis nostris et imperii et incepte liti contra 
eosdem eo commodius laudabilem finem imponere valeant et iocundum, ipsis suisque 
heredibus assignacionem et obligacionem per inclitum dominum Albertum piissime 

35 recordacionis quondam Romanorum regem nostrum predecessorem ipsi Conrado seniori 
suisque heredibus legittime factam de opido nostro et imperii Winsperg pro certa summa 
pecunie, scilicet pro tribus milibus et ducentis libris Hallensium, prout in ipsius domini 
Alberti litteris 1 et instrumentis nobis ostensis, visis, de verbo ad verbum auditis et 
intellectis et legaliter per nos approbatis plenius continetur, ratam et gratam habentes 

40 et haberi volentes, ipsam ex liberalitate regia approbavimus et confirmavimus et litteris 
presentibus legittime confirmamus. (4) Et insuper huic iam dicte summe pecunie 
duximus superaddendum et specialiter adiungendum mille libras Hallensium bonorum, 
ita ut iam dicti Conradus et Conradus de Winsperg suique heredes supradictum opidum 
Winsperg cum omnibus suis pertinenciis, iuribus et redditibus tam diu libere sine quo- 

45 libet impedimento habeant, teneant et pacifice possideant, quousque eis aut suis heredi- 

758. a ) corr. ex — dos tr. 

1) Cf. Bohmer, Beg. Albr. 451. 



750 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 758. 759. 760. 

bus per nos vel nostros in imperio successores de quatuor milibus et ducentis libris 
Hallensium bonorum et legalium totaliter fuerit satisfactum. Et de perceptis medio 
tempore in sortem principalem minime conputandis. In quorum omnium testimonium 
et evidenciam pleniorem sigillum nostre maiestatis ex certa nostra sciencia presentibus 
est appensum. 

Datum Pisis, XIII. Kalend. Aprilis, anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, 
regni vero nostri anno quarto. 



759. SCRIPTUM ALTERUM. Mart. 24. 

Autographon descripsimus , quod in cancellaria regis scriptum non esse videtur. 
Pendet sigillum parum laesum loro membranaceo. In verso nihil exaratum est. — io 
Bohmer, Reg. Heinr. 4.67. (P. deest.) 

Heinricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus universis sacri imperii 
fidelibus gratiam suam et omne bonunj- 

Dignum iudicat nostra regia serenitas, ut quos maiora fidelitatis et devocionis 
commendant obsequia, ampliora mereantur beneficencie et gratie munera reportare. 15 
Ideoque pie consideracionis gratia benignius intuentes approbate fidei merita et grata 
servicia, que nobiles viri Conradus senior et Engelhardus de Winsperg fideles nostri 
dilecti hactenus cum magnis expensis multipliciter exhibuerunt nobis et nostris prede- 
cessoribus in imperio et adhuc exhibere poterunt in futurum, nos ex liberalitate regia 
eis dedimus et donamus quadrigentas marcas puri argenti in subsidium litis, quam 20 
habent pro nobis et imperio contra Eberhardum comitem de Wirtenberg nostrum et 
imperii ac rei publice persecutorem. Et proinde eisdem Conrado et Engelhardo de 
Winsperg suisque heredibus nostrum et imperii castrum dictum Richenstein et opidum 
dictum Gemunde prope Nekkarum cum omnibus suis pertinenciis et iuribus obligavimus 
et presentibus obligamus tam diu tenenda, habenda, utenda ac libere possidenda cum 25 
omnibus suis iuribus et p[er]tinenciis universis per se ac suos heredes, quousque per 
nos aut nostros in imperio successores prefata castrum et opidum cum quadrigentis 
marcis puri argenti et ad hoc etiam cum aliis peccunie summis prius ipsis per nos et 
nostros in imperio antecessores desuper deputatis ab eisdem Conrado et Engelhardo 
vel eorum heredibus penitus absolventur. De perceptis medio tempore in sortem prin- 30 
cipalem minime computandis. In cuius donacionis et obligacionis testimonium et 

evidenciam pleniorem presentes litteras exinde conscribi et nostre maiestatis sigillo 
iussimus ex certa nostra sciencia communiri. 

Dat. Pysis, nono Kalend. Aprilis, anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, 
regni vero nostri anno quarto. 35 

700. SCRIPTUM TERTIUM. Mart. 27. 
Autographon descripsimus. Pendet sigillum laesum loro membranaceo. In verso 
nihil exaratum est. — Bohmer, Reg. Heinr, 468. (P. deest.) 

Heinricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus universis sacri Romani 
imperii fidelibus gratiam suam et omne bonum. 40 

(I) Tanto maiorem ad subditos nostros debemus favorem nostre liberalitatis effun- 
dere, quanto prompciori fide et alacri voluntate ad fidelitatem nostram et mandata oon- 
currunt, personarum pericula et rerum dispendia non curantes. Nos igitur oculis pietatifl 
benignius inspicientes, qualiter nobilcs viri Conradus de Winsperg senior advocatus pro- 
vincialis et Conradus filius suus fidcles nostri dilecti cum sincera fidei puritate et servi- u 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 7G0. 761. 75 j 

ciorum suorum promptitudine hactenus continue sacro Romano imperio adheserunt et 

adhuc ferventer pro nobis et ipso imperio non desistunt exponere ipsorum res et per- 

sonas, ad eorum preces devotas volumus et merito tenemur aures prebere serenas 

ipsis suisque heredibus et successoribus universis auctoritate regia omnia privile^ia 

5 iura, feoda, donaciones, concessiones, gracias, libertates et obligaciones eis et suis pre- 

decessoribus donata, tradita et concessa necnon donatas, traditas et concessas ab illu- 

stribus imperatoribus et regibus Romanorum predecessoribus nostris inclite recordacionis 

liberaliter innovamus, ratificamus, approbamus et litteris presentibus legittime confirma- 

mus. (2) Volentes etiam eosdem Conradum et Conradum de Winsperg ob eorum 

10 fidelium serviciorum merita et ut etiam eo commodius et forcius nobis et imperio 

valeant ulterius assistere, prosequi uberiori libertatis gratia et favore, de nostra pote- 

state sentencialiter decernimus, declaramus, volumus, statuimus et legittime pronuncia- 

mus in hiis scriptis, ita quod iidem Conradus et Conradus de Winsperg eorumque 

heredes et successores in curia nostra regali et successorum nostrorum in imperio 

15 curiis regalibus de cetero perpetim coram iudicibus in eisdem curiis existentibus tan- 

tummodo et non alibi iuri pareant et ibidem solummodo conquerentibus exhibeant 

iusticie complementum, nisi voluntarie non choacti eis placeat aliquando coram aliis 

iudicibus comparere aut aliquas alias personas coram eisdem iudicibus convenire. Et 

per hoc nolumus eis vel heredibus aut successoribus suis in predicta sua libertate ali- 

20 quod impedimentum vel preiudicium generari a , sed volumus semper eandem libertatem 

suam ut predicitur in suo robore permanere. (3) Volumus etiam et legittime statui- 

y mus et ordinamus omni iure et modo quo supra, ut eorundem Conradi et Conradi de 

Winsperg heredum et successorum ipsorum homines proprii et etiam eorum speciales 

familiares tam milites quam armigeri necnon eorum castrenses, burgenses et opidani in 

25 eorum opidis et villis aut alibi residentes non debeant nec de iure possint ab aliquo 

iudice seculari extra ipsorum iudicia ad aliena iudicia extranea ulterius artari aut ali- 

qualiter evocari, quam diu ipsi parati sunt coram eorum dominis aut iudicibus vel 

scultetis facere omnibus querelantibus iusticiam vel amorem. Et si aliquid contra pre- 

missa aut quolibet premissorum factum vel attemptatum fuerit in iudicio vel extra iudi- 

30 cium publice vel occulte, scienter vel ignoranter ex quacumque causa a quocumque 

iudice aut ab aliis personis, cuiuscumque sint vel fuerint existencie, hoc exnunc prout 

extunc auctoritate regia sentencialiter decernimus irritum et inane et reputabimus pro 

non facto. (4) Nulli ergo omnino hominum liceat hanc nostre confirmacionis ac 

libertatis paginam infringere aut ei in aliquo ausu temerario contraire. Quod qui facere 

35 presumpserit, gravem nostre maiestatis offensam se noverit incurrisse. In quorum 

omnium testimonium et debitam firmitatem sigillum nostre maiestatis presentibus est 

appensum. 

Dat. Pysis, sexto Kalend. Aprilis, anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, 
regni vero nostri anno quarto. 



« 761. MANDATUM CIVITATI MANTUANAE 

MISSUM. 

1312. Mart. 21. 

Denuo contulimus autographon tabidarii regii Mantuani 'E. II. 2' signatum. In 
verso vestigia sigilli maiestatis cerae rubrae dorso impressi apparent. Ediderunt Bohmer 

45 760. a ) r (= er) stilo acutiori atramento fusciori add. or. 



752 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 761. 762. 

'Acta imperii selecta' pag. 452 nr. 465 et male lectum Bonaini 'Acta Henrici VJV I, 221 
nr. 141. — Bohmer, Reg. Heinr. 466. (P- deest.) 

Heinricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus nobili et prudentibus viris 
. . vicario, consilio et comuni Mantuan(o), fidelibus suis dilectis gratiam suam et omne 
bonum. 5 

Pro parte consilii, comunis et hominum Brixiensium, fidelium nostrorum dilectorum 
nuper celsitudini nostre extitit intimatum, quod vos pretextu quorundam dampnorum, 
que in Brixia vos dudum passos fuisse proponitis, nonnulla bona quorumdam mercatorum 
Brixiensium auctoritate propria arrestastis et etiam detinuistis, quamquam de dampnis 
passis huiusmodi coram vicario suo aut in nostra curia se vobis offerant iusticiam ple- io 
nariam exhibere. Quare fidelitati vestre districte precipimus et mandamus, quatinus 
omni more sublato dispendio bona huiusmodi taliter arrestata mercatoribus ipsis integre 
restituere nullatenus omittatis, petituri ius vestrum, si quod vobis adversus Brixienses 
eosdem competit, coram vicario suo vel in nostra curia, ad quod parati sunt vobis 
plenarie respondere. Ad hec fidelitatem vestram requirimus et hortamur attente vobis 15 
seriosius iniungentes, ut ad conservationem civitatis Brixiensis et quietem illius pro viri- 
bus intendatis eique, cum expediens fuerit, ad recuperandum omnia loca districtus civi- 
tatis predicte per quosdam nostros et imperii rebelles occupata impendatis auxilium, 
consilium et favorem. 

Dat. Pisis, XII. Kal. Aprilis, regni nostri anno quarto. 20 



762. 763. MANDATA DE SOLUTIONE 
PECUNIAE. 

1312. Mart. 29.— 31. 

762. MANDATUM AD FRIDEBERGENSES ET WETZLARIENSES. Mart. 29. 

Denuo contulimus autographon tabularii civitatis Wetdariensis benivolenter trans- 25 
missum. Editum est apud Foltz ' Urkundenbuch der Stadt Friedberg 1 I (1904) pag. 83 
nr. 189. Sigillum valde laesum pendet loro membranaceo. Scriptum est manu Germanica. 
In verso nihil exaratum est. — Bbhmer, Reg. Heinr. 469. (P. deest.) 

Heinricus Dei gracia Romanorum rex semper augustus prudentibus viris . . scul- 
tetis, . . consulibus et civibus in Frideberg a et in Wetflaria, fidelibus suis dilectis graciam 30 
suam et omne bonum. 

Prudentibus viris dilectis civibus nostris in Ezzelingen certe pecunie quantitatem, 
ut eo forcius Eberhardo de Wirtemberg nostro et imperii inimico resistere valeant, 
duximus largiendam. In cuius pecunie summa sibi sturam vestram nobis in festo beati 
Nov^ii. Martini proxime preterito debitam presentibus b deputamus. Yemm cum eadem stura 35 
ad duo milia librarum et quingentas libras Hallensium, prout in registris curie nostre 
invenimus, annis singulis se extendat, de quibus nobili matrone . . relicte quondam Adolfi 
Romanorum regis predecessoris nostri illustris sexcentas libras Hallensium per alias 
nostras litteras 1 iussimus assignari, fidelitati vestre sub obtentu nostri favoris et gracie 
districte precipimus et mandamus, quatinus de residua pecunia, videlicet dc mille non- 40 

762. a ) super g sii/num abhreviationis (er) erasum est or. h ) p corr. ex A or. 

1) Quae servatae non sunt. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 762. 763. 764. 753 

gentis libris Hallensium, occasione sture predicte dictis civibus Ezzelingensibus statim 
visis presentibus integraliter persolvere stndeatis. Provisuri, ne per negligenciam solu- 
cionis pecunie huiusmodi dicti cives servicia nobis contra prefatum de Wirtemberg per 
eos promissa et per alios nobiles procuranda negligant et desistere cogantur aliqualiter 

5 ab inceptis. Sicut indignacionem nostram gravem et penam pro culpa debitam volu[erit]is c 
evitare. Quibus quidem solutis vos ab omni stura et exactione nobis danda usque ad 
festum beati Martini venturum proxime liberos dicimus et solutos. Presencium testimonio Nov! 2 ii. 
litterarum. 

Dat. Pysis, IIII. Kalen. Aprilis, anno Domini MCCCXII, regni vero nostri anno 

io quarto. 

763. MANDATUM AD EZZELINGENSES. Mart. 31. 

Descripsimus autographon, quod servatur Stuttgardiae in tabulario regio. Bendet 
sigillum parum laesum loro membranaceo. Scriptum est in cancellaria regis manu Ger- 
manica. In dorso nihil exaratum est. V. iam supra nr. 670. 671. — Bbhmer, Beg. 
15 Heinr. 472. (B. deest.) 

Heinricus Dei gracia Romanorum rex semper augustus prudentibus viris magistro 
civium, sculteto, consulibus et civibus in Ezzelingen, fidelibus suis dilectis graciam 
suam et omne bonum. 

Consiclerantes fidei vestre constanciam ac labores et expensas, quos et quas in 

20 guerra, quam nostro et imperii nomine et ad utilitatem rei publice habetis contra 
Eberh(ardum) de Wirtemberg nostrum et dicti imperii hostem et inimicum ac tocius 
pacis et patrie turbatorem, sustinuistis hactenus et continue sustinetis, ut huiusmodi 
guerram et ipsius Eberh(ardi) humiliacionem iterato innovare facilius valeatis et vobis 
servitores ad hoc conquirere et alia facere, que circa hoc incumbunt, de quibus per 

25 vestras patentes litteras volumus racionabiliter informari, ecce quod ad presens vobis 
tria milia librarum Hallensium duximus largienda, que vobis hoc modo deputavimus per- 
solvenda, videlicet per prudentes viros cives Frankenfurdenses nongentas et ti-edecim 
ac per Iudeos ibidem ducentas * necnon per cives in Frideberg et in Wetflaria mille 
nongentas libras Hallensium de sturis nostris in festo beati Martini proxime preterito a 

30 nobis debitis per eosdem. Fidelitatem vestram requirentes et hortantes attente, qua- 
tinus eandem pecuniam ad honorem nostrum et imperii convertatis taliter, quod nedum 
similia, sed maiora vobis exhibere favorabiliter nos delectet. Presencium testimonio 
litterarum nostri sigilli munimine signatarum. 

Dat. Pysis, II. Kalen. April., anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, regni 

35 vero nostri anno quarto. 



764. COMMISSIO VICARIATUS ASTENSIS. 

1312. Mart. 31. 

Iam olim aatographon archivi camerae computationum Taurinensis nr. 754 signatum 
descripsit Bethmann (= WinJcelmann i Acta imperii ineditd' II, 258 nr. 406). Sigillum 
40 non iam aderat, sed membrana loro recipiendo incisa. Cf. iam supra nr. 629. 630. — 
Bbhmer, Beg. Heinr. 591. (B. deest.) 

762. c ) uncis inclusa corrosa sunt or. 

763. a ) o corr. ex is or. 

1) Mandatum regis Francofurtanis directum sercatum non est. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 95 



754 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 764. 765. 

Heinricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus prudentibus viris . . con- 
silio et comuni Astensium necnon universis hominibus civitatis, territorii et districtus 
eiusdem, fidelibus suis dilectis gratiam suam et omne bonum. 

De fide, legalitate et circumspectionis industria strenui viri Ebleonis de Ost fidelis 
nostri dilecti specialem fidutiam obtinentes, ipsum in vicarium vestrum tam in civitate s 
Astensi quam in universo territorio et districtu, omnibus aliis ibidem vicariis existenti- 
bus revocatis, recepto ab eodem Ebl[e]one sacramento, quod huiusmodi officium et 
regimen discrete et legaliter studeat exercere, neminem gravando rancore vel odio seu 
relevando iniuste, prece vel precio, gracia vel amore, usque ad nostrum beneplacitum 
cum iudicibus, sociis, domicellis, equis et salario consuetis tenore presentium duximus 10 
statuendum, ea que sunt meri et mixti imperii et simplicis iurisdictionis sibi plenarie 
committentes ac facientes ipsum ordinarium in premissis. Quocirca fidelitati vestre 

firmiter precipiendo mandamus, quatinus eidem vicario nostro in premissis et omnibus 
aliis, que ad officium et regimen vicariatus huiusmodi spectare noscuntur, pareatis humi- 
liter et fideliter intendatis. Alioquin penas et banna, quas idem vicarius iuste tulerit is 
in rebelles, ratas et firmas habentes, ipsas faciemus contra transgressores quoslibet irre- 
missibiliter observari. In cuius rei testimonium presentes litteras nostre maiestatis 
sigillo iussimus communiri. 

Datum Pisis, II. Kal. Apr., anno Domini MCCCXII, regni vero nostri anno quarto. 



765. 766. UNIO CUM FRIDERICO REGE 
TRINACRIAE. 

(1312. Mart. ex. Apr. in.) 

Documenta duo hucusque inedita proponimus ex minuta M (' Reinconcepf ) , quam 
satis clare scripsit Bernardus de Mercato. Servatur duobus foliis constans Taurini in 
tabulario regio inter Protocolla et acta eiusdem notarii 'Diplomi imperiali Mazzo 3 nr. 23' 25 
(= Doenniges Ms. IV, de quo v. supra ad nr. 563; sed Doennigesium olim effugit). In 
vcrso nihil exaratum est. 

De tempore constat ex iis, quae apud Nicolaum JBotrontinensem (ed. Heyck) pag. 47 
narrantur. Quae hic poncre liceat: Tunc (inter diem 15. et 20. m. Martii ; cf. iam supra 
pag. 743 lin. 40) inveni in dicta civitate (sc. Pisana; unum fratrem Predicatorem qui 30 
vocabatur frater Peregrinus missum per regem Fredericum. Que fuit illa prima amba- 
siata quam portavit, nescio. Audivi tamen, quod dictus Fredericus libenter vellet esse 
iunctus dicto regi per aliquam parentelam et propter hoc venerat dictus frater. Cum 
dicto fratre missi fuerunt ad regem Fredericum duo ex parte dicti regis, unus nobilis 
de comitatu Florentino qui vocatur dominus Ubaldinus de Ubaldinis, frater vicarii tunc 35 
Pisani, et quidam miles Florentinus, qui vocatur dominus Lambertus de Ciprianis. Et 
isti intentionem domini regis bonamque voluntatem, quam ad eum habebat, intimarunt. 

765. SCRIPTUM FOEDERIS. 
Ex M fol. 1. Capita ut in M indicavimus; numeros arabicos adiccimus. Fol. V 
sequitur spatium quatuordecim lincarum procuratorio Heinrici rcgis inscrcndo vacuum jo 
relictum. (p, d eest j 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 765. 755 

In nomine Domini amen. 

1. N/os Fredericus Dei gratia Trinacrie rex etc. et nos tales procuratores et nuncii 
speciales serenissimi principis domini H(enrici) Dei gratia Romanorum regis semper 
augusti, habentes ab eodem domino nostro rege generale et speciale mandatum ad ea 

5 que secuntur, prout patet per ipsius domini a nostri regis patentes litteras, quarum tenor 
inferius adnotatur 1 , notum facimus universis etc, quod nos rex Trinacrie predictus 
nostro nomine proprio et pro nobis et nos suprascripti procuratores domini nostri Ro- 
manorum regis procuratorio nomine ipsius domini nostri regis et pro ipso ad laudem 
et gloriam omnipotentis Dei, considerantes ex infrascriptis honorem et bonum statum 

10 sacrosancte Romane ecclesie matris nostre ac felicem promotionem negocii Terre Sancte 
resperse sanguine Ihesu Christi, ad quod supradicti domini Romanorum regis et nostra 
suspirant desideria, statumque pacificum tocius populi christiani b , fecimus, ynivimus et 
contraximus unionem, federa et confederationes inter nos ad invicem in hunc modum: 

2. Videlicet quod nos Fredericus Trinacrie rex predictus promittimus prefatum 
15 dominum Romanorum regem servire personaliter per unum annum in presenti inchoan- 

dum cum septies centum equi[ti]bus in armis, quorum quilibet habeat quatuor equita- 
turas sufficientes. Et cum triginta gualeys sufficienter armatis in quibuscum[que] locis 
et terris existentibus prope mare per duas dietas. 

3. Item quod nos Fredericus rex predictus erimus bonus, verus et fidelis amicus 
20 ipsius domini Romanorum regis sine fraude, dolo et malicia. Et quod honorem, iura, 

exaltationem vel utilitatem eius non impediemus quoquo modo. Et quod malum, 
dampnum, gravamen sive nocumentum eius, quod scire vel cognoscere possimus, non 
procurabimus ullo modo, ymo placebit nobis eiusdem domini Romanorum regis honor, 
utilitas et exaltatio et ea procurabimus toto posse. Et iuvabimus c et confortabimus 
25 ipsum ad sua et imperii iura acquirenda, recuperanda, manutenenda et deffendenda ab 
omnibus et contra omnes. 

4. Nos vero procuratores supradicti domini Romanorum regis procuratorio nomine 
pro ipso, attendentes pium affectum et bonam intentionem, que dictus rex Trinacrie 
habet ad dictum dominum nostrum serviendum, in recompensacionem ipsius servicii et 

30 aliorum predictorum promittimus eidem regi Trinacrie, quod prefatus dominus noster 
Romanorum rex erit bonus, verus et fidelis amicus ipsius domini Frederici regis Trina- 
crie sine fraude, dolo et malicia. Et quod honorem, ius d , utilitatem et exaltationem 
eius non impediet quoquo modo, et quod malum, dampnum, gvavamen sive nocu- 
mentum eius, quod scire vel cognoscere possit, nullatenus procurabit, ymo placebit sibi 

35 ipsius regis Trinacrie honor, utilitas et exaltatio. Et iuvabit et confortabit ipsum in 
suis iuribus acquirendis, recuperandis, manutenendis et deffendendis ab omnibus et 
contra omnes, exceptis sanctissimo in Christo patre et domino domino C(lemente) 
papa quinto et suis successoribus, ecclesia Romana et rege Francie 6 . 

5. Hec omnia et singula supradicta promittimus et iuramus nos rex Trinacrie 
40 predictus nostro proprio nomine et pro nobis. Et nos procuratores predicti f domini 

Romanorum regis procuratorio nomine pro ipso et in animam ipsius ea fideliter pro- 
mittimus et iuramus firmiter attendere, facere et conplere et invyolabiliter observare. 
Sic Deus prefatum dominum Romanorum regem et nos regem Trinacrie predictum 
adiuvet et hec sancta Dei euangelia. 

45 765. a ) sequitur Ke expunctum M. b ) procurari supplendum esse videtur, quod excidit M. c ) sequi- 

iur Fpm deletum M. d ) sequitur et deletum M. e) ecclesia — Francie ductu paullulum mutato exarata 

esse videntur M. *) sequitur nole delet. M. 

1) Quae infra exaratae non sunt; cf. pag. 754 lin. 39. 

95* 



756 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 766. 767. 

766. INSTRUCTIO NUNTIORUM. 

Ex M fol. T, ubi post spatium supra ad nr. 765 citatum statim exarata est. Capita 
indicavimus, ut in M distincta sunt; numeros arabicos adiecimus. (P. deest.) 

Memorand(um) de hiis que nuncii et ambaxiatores domini habent expedire apud 
dominum Fredericum regem Trinacrie pro facto unionis et confederationis domini 5 
nostri regis predicti ad expeditionem et declarationem negocii, ne ipsum negocium 
remaneat imperfectum. 

1. Videlicet ipsam unionem, pacta et conventiones firmare, prout continentur in 
forma eis tradita et melius si potterunt pro utilitate domini. 
n c. ™ 5 2. Notandum tamen: ibi ubi dicitur 'quod rex Trinacrie debet servire dominum io 

personaliter , intelligendum est, si sit in statu de persona sua quod venire possit, vide- 
licet quod non sit infirmus. Et si venire non posset infirmitate detentus, quod mittat 
sufficientem personam loco sui et rectorem gentis, cum qua debet servire domino. 

ibid. 3. Item ibi ubi dicitur 'cum septies centum equitibus in armis' sic intelligendum 

est, quod si comode et ita cito non possent haberi in tanta quantitate, quod recipiant, 15 
si aliter facere non potterunt, in minori usque ad quantitatem sexcentorum vel quin- 
gentorum, antequam adventus eius differatur. 

ibid. 4. Item debent temptare curialiter super illis verbis, ubi dicitur 'per unum annum 

continuum inchoandum in presenti', quod si dominus non indigeat in hoc principio pre- 
dicto servicio per unum annum continuum, quod idem rex Trinacrie serviat in hoc 20 
principio dicti anni tantum, quantum placebit domino. Et postmodum ad mandatum 
domini iterum veniat, ubi et quando domino placuerit, tociens quousque per annum 
conpleverit servicium memoratum. 



767. RESTITUTIO IUDICUM ET NOTARIORUM 

BRIXIENSIUM. 

1312. Apr. 1. 

Ex transsumto a. 1312. Nov. 23 confecto tabularii regii Mediolanensis edidit 
J. Eicker 'Forschungen zur Reichs- und Rechtsgeschichte Italiens' IV, 510 nr. 502. Cuius 
editionem hic repetimus. Cf. notam l. c. (P. deest.) 

H(enricus) Dei gracia Romanorum rex semper augustus nobili viro Ugolino de 30 
Sesso vicario Brixie, fideli suo dilecto graciam suam et omne bonum. 

Ut civitas Brixie eo magis in fidelitate et obediencia imperii Romani consistat, quo 
se amplius senscrit honorari, et ut comodius valeat regi et facilius gubernari, abilitandi 
et restituendi in integrum illos iudices et notarios, quos per dili[g]entem inquisicionem 
faciendam per te fideles nostros et imperii esse reperieris, ad omnia officia et honores 3* 
iudicatus ot notarie, quibus per sentenciam nostram dudum contra eos et alios de dicta 
civitate prolatam 1 privantur, ut ipsa officia et honores habeant et possint exercere ut 
prius, 11011 obstante sentencia supradicta, ex a consilio fidelium nostrorum civitatis eiusdem 

707. a ) et i,l, 

1) A. 1311. Oct. 1; r. 8upra vr. 689 cap. 4 (VI) et nol. *. 40 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 767. 768. 757 

tibi auctoritate regia liberam concedimus facultatem. In cuius rei testimonium pre- 

sentes litteras conscribi et magestatis nostre sigil[l]o ius[s]imus com[m]uniri. 

Dat. a Pisis, Kal. Aprilis, anno Domini millesimo CCCXII, regni vero nostri anno 
quarto. 



- 768. 769. BANNITIO CIVITATUM TUSCIAE ET 

LOMBARDTAE. 

1312. Apr. 11.— 18. 

768. SENTENTIA CONTRA LUCAM, SENAS, PARMAM, REGIUM. 

Apr. 11. 
10 Denuo accuratissime contulimus 1) autographon manu Pauli de Podio Bonizi notarii 

scriptum, quod Taurini servatur in tabulario regio 'Diplomi imperiali Mazzo 4 nr. 5' 
signatum, sed valde corrosum. Duabus columnis exaratum est. In verso leguntur: Sen- 
tentia lata per dominum imperatorem contra homines comunitatum Luce, Senarum, 
Parme et Regii. Edidit Doenniges 'Acta Henrici VII? II, 171 nr. 39. 
15 Contulimus etiam 2) transsumtum ex Protocollis a Leopardo Frenetti relictis a. 1347. 

Mart. 1 Pisis confectum ', quod superest in tabulario civitatis Cremonensis 'Caps. Guast. 

767. a ) Data ed. 

1) Verba transsumtus potiora hic in adnotatione ponere liceat: (S. N.) Ego Francischus filius ser 
Hubaldi Frenecti notarii de Sancto Pietro Vallis Here civis Pisanus imperiali auctoritate notarius auctenti- 

20 cum huius sententie in actis et gestis dicti serenissimi principis domini Henrici Dei gratia Romanoruai 
regis semper augusti scriptum et rogatum per Leopardum Frenecti de Pisis notarium camere dicti domini 
regis non vitiatum, non corruptum, non abrasum nec in aliqua parte sui abolitum vel cancellatum vidi et 
legi nna cum infrascriptis notariis de verbo ad verbum coram nobili et potenti milite domino Lomo domini 
Antonii de Montecchio Marchie Pisanorum potestate ac domino Petro Puccii de Erivio legum doctore iudice 

25 et ass(id)ente suprascripto domino potestati in curia cancellarie Pis(ani) comunis et una cum infrascriptis 
notariis et testibus fideliter ascultavi et ipse idem dominus Pis(anorum) potestas et dictus dominus 
Petrus una mecum predictam sententiam cum dicto auctentico aschultaverunt et viderunt non abolito 
vel vitiato in aliqua parte sui, ut supra dictum est. Ideoque de verbo ad verbum nichil addito vel 
diminuto , decreto et auctoritate predicti domini Pis(anorum) potestatis et mandato pro tribunali 

30 sedentis in hiis interpositis, fideliter, ut dictum est supra, exemplavi. Et quia a dictus dominus Pis(a- 
norum) potestas una mecum predictam sententiam cum dicto auctentico in omnibus concordare invenit 
et dictum auctenticum esse sine aliquo vitio, eius mandato, decreto et auctoritate ipsam sententiam 
puplicavi et auctenticavi et ad futuram rei memoriam signum et nomen meum apposui consuetum. 
Que aschultatio, lectura, visio et exemplatio et auctenticatio, decreti et auct(oritatis) interpositio facte 

35 fuerunt in presentia suprascripti domini Pis(anorum) potestatis et eius decreto et auctoritate, ipso pro 
tribunali sedente in presentia suprascripti domini Petri et infrascriptorum notariorum et tcstium, 
videlicet (sequuntur nomina), testium ibi specialiter ad hec vocatorum et rogatorum. Ad petitionem 
Iohannini de Nasellis notarii de Cremona presentis et petentis a predicto domino Pis(anorum) potestate 
et a me Francisco notario suprascripto omnia suprascripta fieri debere. 

40 In civitate Pis(arum) in palatio potestatis Pis(ani) comunis positi in capella sancti Ambrosii. 

Presentibus suprascriptis testibus et notariis. Sub anno dominice incarnationis millesimo trecentesimo 
quadragesimo septimo, indict. quintadecima, die K(alend)arum Martii secundum cursum et consue- 
tudinem notariorum civitatis Pis(ane). 

Sequuntur authenticationes ceterorum notariorum. 

45 Cf. 'Neues Archir' XXX, 432 sqq. et supra pag. 055 not. 5 et pag. 710 not. 1. 

a ) a post add. 2. 



758 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 768. 

2165' signatum. Sed potiores tantum lectiones adnotavimus. Ad 2 redit apographon 
a. 1358. Sept. 8 Cremonae scriptum tabularii regii Mutinensis (*= Muratori ' Antiquitates 
Italicae' IV, 623 sqq. = Pertz). — Bbhmer, Reg. Heinr. 473. (P. 524.) 

In Dei nomine amen. 

Henricus Dei gratia Romanorum rex senper augustus ad certitudinem presentium 5 
et memoriam futurorum. 

1. Ex quo rei publice curam adsumpsimus divina iubente clementia, sedatis 
discordiis, que per Alamannie partes inimico pacis pullulaverant operante, in Ytaliam 
accedere festinavimus, in qua propter Romanorum regum absentiam universe civitates 
ac comunitates regalia Romani imperii occuparant et intra se civilibus bellis afflicte io 
partialitatis discordia excrescente, partibus certis quasi ex ipsarum qualibet deiectis, 
more tyrapnnico regebantur, multis immo infinitis ipsarum civibus exulantibus ab eisdem 
et bonis propriis per adversarios occupatis, diffusi cogebantur per civitates exteras 
mendicare. Et per Dei gratiam universa Lonbardia et civitatibus et comunitatibus 
eiusdem ad pacis reductis concordiam et extrinsecis b exulibus cum intrinsecis com- i& 
pacatis, et aliquibus ex dictis civitatibus postea coerrantibus emendatis, disposueramus 
Tusciam proficisci, ubi guerrarum discrimina, partialitatum odia, scandala universaque 
ex ipsis mala provenientia in personis et bonis Tuscorum concivium c intus et deforis 
per singulas comunitates eiusdem adeo excreverant et continue augebantur, ut vix mens 
amplecti et manus scribentis subficeret ad narrandum. A clamationibus etiam et a 20 
lacrimationibus multorum ex ipsis terris exulum nostra excitabatur intentio mensque regalis 
et animus cura vigili non cessabant, ut universam prefatam Tusciam dictis exstirpatis 
erroribus et discordiis ad pacis federa restaurare possemus et universis de Ytalia nostris 
et Romani imperii fidelibus pacis et unitatis federe congaudentibus, et iustitie constantis 
exibitione Romanum fulgeret imperium et regalis maiestas ad sacrarum susceptionem 25 
infularum Romam progredi quieto animo cum Dei auxilio obiectis obstilitatis valeret 
conatibus. 

2. Verum nonnullas dicte Tuscie civitates, silicet Florentiam, Lucam et Senas, 
omnium ipsius patrie malorum et scandalorum auctrices ipsarumque tyrannos cives, 
<]uorum iniquis et perversis gubernabantur consiliis, ut suorum concivium exulantium 30 
spoliis uti solitis non cessarent, humane nature hostis dolositatibus ac superbia hostina- 
citer offuscatos, contra nos et Romanum imperium et fideles nostros et cum nonnullis 
aliis eiusdem Tuscie comunitatibus invicem temerarie seditiones, confederationes, con- 
spirationes inivisse d et in publicam rebellionem prorupisse conperimus et sese gentium, 
equitum et peditum multitudine mun[i]visse, passus etiam ipsarum territorii inpeditos et 35 
munitos tenere, nuntios nostros, gentes et fideles Romani imperii per eosdem transitum 
facere non sinendo l . Et quod inhumanius est, in se ipsos divinam et humanam legem 
transgredi non contenti, tanquam perditionis filii 2 Lonbardie nostre provinciam iam ad 
pacis concordiam restitutam resubvertere et ad ipsarum perditionem aducere sattagentes, 
hostis humani sequentes vestigia, qui primos homines dulci pomo contra ipsorum crea- 40 
toris prohibitionem comedere et gustare seduxit, Ghibertum de Corigia civem Parmen- 
sem, vaxallum et fidclem tunc imperii atque nostrum, quem non modicis munificentiis et 
honoribus prefecimus, videlicet castro 8 Guastalle, quod sibi in feudum de camera regali 
concessimus, et vicaria civitatis Regii, quam comiseramus eidem, et Iohannem Chirici 
de Sancto Vitali, ciusdem Ghiberti generum et concivem, quorum magis consilio dicte 4s 
civitates Parme et Regii eorumque concives uti et regi potissime dicebantur, deceptiva 

7<!N. '>) exstiinsecis 1. c ) conmnium 2. d ) mnmffe 1. e ) castri 1. 

1) Cf. Nicolunm Botrontinensem (ed. HeyckJ pag. /r. 2) Cf. Ioh. 17,12. 2. Thess.2,3, 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 768. 759 

pecunia ac florenorum non modicis quantitatibus conruperunt, ut dicte civitates Parme 
et Regii et ipsarum homines ad confederandum cum [ipsis] f Tuscie civitatibus rebellibus 
procurarent, ipsorum Tuscorum dolositatibus et dictorum Ghiberti et Iohannis et Opecini 
de Ancola g iudicis oper[ibus] et tractatu comunia et homines dictarum civitatum Parme 
5 et Regii subverterunt ac etiam induxerunt, ut se cum eis conspirarent et [con]federa- 
rent. Et b cum ipsis civitatum Parme et Regii comunibus et hominibus et cum dictis 
Ghiberto et Iohanne comunia et homines dictarum civitatum [Flor]entie, Luce et Sena- 
rum et dicte comunitates et homines Parme et Regii et dicti socer et gener cum dictis 
civitatibus Plorentie, Luce et Senarum, cum aliis nostris et Romani imperii emulis et 

10 infidelibus ac etiam exbannitis nostris de civitate Mediolani et Cremone temerarie, dolose 
et nequiter contra nos et Romanum imperium et fideles eiusdem confederationem, con- 
spirationem ac seditionem publica et notoria relatione percepimus inivisse et contra nos 
et Romanum imperium in rebellionem publicam convolasse, nostrum etiam expellendo 
vicarium de regimine dicte civitatis Parme dicteque civitatis Regii regimen, quod dictus 

15 nequam et infidelis Ghibertus nostro regebat nomine, contra nos eodem suo privato et 
proprio nomine abutendo. Occupavit insuper dictus Ghibertus violenter castrum 

nostrum Burgi Sancti Donini 1 et ocupatum detinet, et vicarium nostrum de ipsius regi- 
mine et terra k expulit seu expelli fecit contra dicti nostri vicarii voluntatem et dictum 
Opecinum de Ancola in potestatem et rectorem dicti castri eligi fecit et procuravit, et 

20 ipsam potestariam et regimen dictus Opecinus acceptavit, exercuit et exercet, dictique 
Ghibertus et Iohannes gentes equitum et peditum in favorem Cavalcabovum et aliorum 
rebellium exbannitorum imperii nostri destinando et personaliter eundo ad invadendum 
et occupandum nostratn villam Casalis Maioris et pontem Dosoli districtus Cremone, 
que nostro nomine tenebantur, et cavalcandum et predandum dictam civitatem Cremone 

25 tunc in nostra fidelitate manentem et intrinsecos eiusdem tunc fideles et nostros. 
Propter que in Lombardia predicta excitata sunt guerrarum discrimina, scandala 
plurima et turbationes comote in terris quam pluribus dicte nostre provincie Lom- 
bardie, [comittendo predicte communitates omnes et] f singule et speciales persone 
superius nominate predicta omnia et singula temporibus in inquisitione, quam inde fieri 

30 [fecimus, denotatis contra nos et Romanum imperium et in derogationem iuris et honoris 
nostri atque imperii, prout hec omnia] f et singula publica et [notoria esse 1 quam plurium 
fide dignorum est] regalibus auribus pate[factum] f . 

3. [Et licet hec omnia et alia per universas Lombardie et Tuscie partes fama 
notoria divulgaret, divinum] f sequentes exemplum descendere voluimus et videre et 

35 per discretos viros Palmerium de Altovitis de Floren[tia legum professorem, et An- 
dream] Calandrinum de Advocatis de Roma, consiliarios et aule nostre iudices, contra 
predictas civitates de Tuscia et de Lombardia earumque homines et dictos Ghibertum 
Iohannem et Opecinum inquirere fecimus l de predictis facinoribus, felloniis ac criminibus 
memoratis ipsaque comunia, civitates et homines et quemlibet ipsorum citari et requiri 

40 fecimus per nostros iudices antedictos, predictorum publicorum proposita voce preconia, 
ut certo iam elapsso termino coram nobis et dictis nostris iudicibus dicte comunitates 
per eorum syndicos et dicte speciales persone personaliter comparere curarent, nostra 
facturi mandata et sese de premissis excusaturi si possent. Quod nequaquam facere 
curaverunt. Postmodum et iterato eosdem citari fecimus, certis et legiptimis terminis 

45 eis 1 * pro secundo et tertio et perhemtorio assignatis per iudices prelibatos, ut coram 
nobis et dictis nostris iudicibus conparerent, nostris parituri mandatis et se si poterant 
defensuri de predictis. Alioquin a dictis terminis inantea pro confessis et legitime con- 

768. f ) uncis inclusa corrosa sunt 1. s) Anzolla semper 2. h ) Ac etiatn 2. x ) Dyonini 

rtxale 1. k ) terre 2. l ) sunt 2. l *) eis terminis 2. 

5 o 1) Cf. snpra nr. 721. 



700 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 768. 

victis haberentur et singulis predictorum et tanquam legitime convictos et confessos ex 
predictis dapnaremus et exbanniremus eosdem. Qui ex tantorum scelerum comissione 
contra eorum regem et dominum protinus desperati nostram misericordem clementiam 
non actendentes, que petentibus quantumcunque peccantibus misericordiam debitam non 
negavit, pro obedientia contumaciam elegerunt, reatus reatibus, scelera sceleribus iugiter 5 
in deterius cumulando. Quis ergo rex et dominus superni Regis iram provocare non 
timet, si tam enormia et detestabilia inulta dimittat, et si contra tales iura et leges 
inanimate armantur, quomodo animata lex arma valet™ deponere contra eos, quos quia 
Dei timor non retraxit a malo, rigor saltim nostre debet corrigere discipline. Nec 
enim rex iustus esse censetur, qui bonos premiis non exortatur et malos pena debita 10 
non affligit. 

4. Volentes igitur morem gerere iusti regis et ne superioris iram contra nos adu- 
cere videamur, tales subditorum nostrorum excessus ac scelera punire et corigere negli- 
gendo, arma iustitie sumimus ad predictorum rebellium punitionem, ut eorum exenplo 
alii terreantur, ut nostrum de vultu Dei iudicium prodeat 1 , Christi nomine invocato, 15 
pro tribunali sedentes, habentes dicta comunia, civitates et homines speciales superius 
denotatos ex notoriis et ex eorum contumacia pro confexis et legiptime convictis de 
predictis omnibus et singulis excessibus et delictis, de plenitudine regie maiestatis contra 
eos ut infra sententias proferimus in hiis scriptis: 

(I) Privamus quidem comunia et homines dictarum civitatum Luce, Senarum, 20 
Parme et Regii et quodlibet et quemlibet ipsorum mero et misto imperio et iuris- 
ditione omnique iure et dominio potestarie seu rectorie et regimine ipsarum civitatum, 
que habent vel habuerunt vel quibus utuntur seu uti consueverunt in ipsis civitatibus 
et eorum districtibus, ipsaque merum et mistum imperium, omnem iurisdictionem ac 
regimen ipsarum necnon omnia ipsarum civitatum castra, villas, possessiones et bona 25 
intus et deforis, ubicunque sint, omnesque ipsarum et cuiuslibet ipsarum civitatum 
introitus, redditus et proventus nostris et Romani imperii erario et camere adnotamus, 
publicamus et confiscamus. Privantes etiam easdem et quamlibet ipsarum civitatum 
et comunitatum et personarum et privatos declarantes omnibus franchitiis, privilegiis, 
libertatibus, inmunitatibus et honoribus, feudis et omnibus iuribus a nobis vel ab 30 
imperatoribus seu regibus Romanorum predecessoribus nostris concessis seu qualiter- 
cunque eisdem a[c]quisitis ipsaque revocantes cassamus, irritamus et ex certa scientia 
annullamus. Pronuptiantes et declarantes dicta comunia et personas dictas et quod- 
libet et quamlibet eorum felloniam, proditionem et lese maiestatis crimen contra regiam 
celsitudinem nostram et Romanum imperium ex predictis excessibus incurrisse. 35 

(II) Et nichilominus ipsa comunia et homines et quodlibet ipsorum comunium 
multamus atque condempnamus fisco et m * camere nostre et Romani imperii, videlicet 
comune et homines civitatis Luce in tribus milibus libris auri puri, comune et homines 
civitatis Senarum in tribus milibus libris auri puri, comune et homines civitatis Parme 

in duobus milibus libris auri puri, comune et homines civitatis Regii in mille libris 40 
auri puri. 

(III) Predictum vero Ghibertum declaramus felloniam et crimen lese maiestatis 
et proditionem contra nos et Romanum imperium conmisisse et etiam fecisse contra 
formam fidelitatis per eum prestite nobis pro feudo dicti castri Guastalle, quod eidem 
concesseramus in feudum, privantes eum et privatum declarantes feudo castri predicti 45 
ipsumque castrum ciusque districtum, vasallos et habitatores cum omni iurisdictione 
ct iurc et omnibus pertinentiis suis ad nostram cameram revocantes. Necnon pre- 
dictos" Ghibcrtum, Iohannem Chirici, Opecinum de Angola tanquam rebclles et pro- 

7<>8. "<) vellet 2. ">') et deest 2. «») ipsos 2. 

1) Cf. P*. t6, 2. 50 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 768. 761 

ditores imperii et lese maiestatis crimine reos de toto Romano imperio exbannimus 
et eorum et cuiuslibet eorum bona omnia camere nostre et Romani imperii adnota- 
mus et publicamus, privantes eos et quemlibet eorum omni honore et dignitate, in- 
munitate, privilegiis, franchitiis et libertatibus a nobis et a Romanis regibus vel 
5 imperatoribus predecessoribus nostris et quibuscunque aliis concessis seu qualitercum- 
que eis acquisitis. Et eos et quemlibet eorum perpetua volumus laborare infamia. 
Et si aliquis predictorum singularium in fortiam nostram seu Romani imperii per- 
venerit, furcis suspendatur ita quod moriatur. 

(IV) Ancianos quoque, priores, consules et consiliarios dictarum terrarum et 
io cuiuslibet earum, qui tempore dicte rebellionis erant et subcessive fuerunt et in 

futurum fuerint dicta rebellione durante, de toto Romano imperio exbannimus et 
perpetua notamus infamia, privantes eosdem et quemlibet ipsorum omnibus privilegiis, 
honoribus, franchitiis et inmunitatibus a nobis vel Romanis imperatoribus seu regibus 
predecessoribus nostris concessis vel aliter eisdem a[c]quisitis. Et inabiles esse volumus 
15 adiudicandi et assidendi officio et cuiuslibet magistratus honore. 

(V) Potestates vero, iudices et notarios, qui tempore dicte rebellionis et ab inde 
citra de predictis obnoxii sunt et qui deinceps in regimine dictarum terrarum pre- 
fuerint et absque nostra vel subcessorum nostrorum licentia ad ipsarum regimen 
exercendum accesserint, privamus et privatos esse volumus ab officio iudicandi et 

20 assidendi et notariatus et cuiuslibet magistratus et perpetue infamie volumus subia- 
cere. Ac etiam omni privilegio, franchitiis, inmunitatibus, honoribus et iuribus a nobis 
vel predecessoribus nostris concessis vel aliter eisdem quesitis privamus, ipsa privi- 
legia, honores, franchitias et inmunitates et iura ex certa scientia revocantes. Ipsos- 
que exbannimus tanquam rebelles Romani imperii, a cunctis nostris et dicti imperii 

25 fidelibus volumus personaliter et realiter inpune posse offendi, iudices quoque, advo- 
catos et notarios dictarum civitatum earumque districtuum cives et incolas adiudicandi 
et assidendi et tabelionatus officiis privamus et perpetue volumus infamie subiacere. 

(VI) Item quia dictarum civitatum comunia in dicte rebelionis et tam detesta- 
bilium scelerum obstinatione publica tanto tempore nullatenus perdurassent sine 

30 ipsorum civium et incolarum patientia vel assensu et ut pene metu cohacti se et 
dicta eorum comunia a dictis nefandis erroribus retrahant et ad debitam reverentiam 
nostram et Romani imperii reducantur p , universos et singulos dictarum civitatum 
earumque districtuum cives et incolas tanquam nostros et Romani imperii rebelles 
de toto Romano imperio exbannimus. Mandantes quod nulla civitas, castrum vel villa 

35 seu baro vel alia singularis persona prestet deinceps ipsis omnibus vel alicui ipsorum 
vel singularibus personis eorum vel dictis Ghiberto, Iohanni et Opecino vel alicui 
ipsorum - auxilium aliquod vel favorem nec dicta communia vel aliquod ipsorum vel 
ipsorum cives, incolas, districtuales vel dictos Ghibertum, Iohannem et Opeeinum vel 
aliquem ipsorum receptet, post unius mensis spatium a recitatione huius nostre sen- 

40 tentie decurrendum, sub pena quinquaginta librarum auri pro qualibet civitate et 
XX r librarum auri pro quolibet castro vel barone et decem librarum auri pro qua- 
libet alia persona contrafacientibus et quotiens contrafieret s , et plus et minus ad 
nostrum arbitrium considerata qualitate personarum et modo delicti, nostre camere 
persolvendis 1 . Decernentes quod quilibet possit et debeat cives et incolas et districtu- 

45 ales dictarum civitatum tanquam bannitos et rebelles Romani imperii personaliter 
capere et in nostram fortiam consignare et ipsorum bona capere et habere. Inhibentes 
quod nullum dictorum comunium vel singularium personarum ipsorum" vel alicuius 

768. °) retrahantur 1. p) re- corr. ex de- 1. 1) vel — ipsorum deest 1. r ) viginti 2. 

s ) contrafecerint 1. *) sic 1. 2. u ) eorum 1. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 96 



702 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 768. 

ipsorum coraunium debitores de ipsorum debitis eisdem satisfaciat vel respondere 
presumat. 

5. Ab omnibus autem predictis excipimus illos omnes qui sunt de nostra familia 
et illos qui sunt exules a dictis civitatibus ratione partium eorumque familias et bona, 
quos familiares nostros et exules eorumque familias et bona a dictis sententia, penis et s 
bannis eximimus et sub protectione nostra et Romani imperii reservamus 1 , necnon et 
illos omnes qui iam ad nostra mandata venerunt et sunt vel qui infra unum mensem 
proxime subsequentem ad nostra et Romani imperii mandata redierint. Volumus tamen 
de benignitate regia, ut spem misericordie peccantibus non tollamus, set ut eis prebea- 
mus materiam ad gratiam redeundi, quod dicta communia, si venerint infra terminos 10 
infrascriptos nostris super premissis parituri mandatis, videlicet comune Luce infra decem 
dies, comune Senarum infra XV, comunia Parme et Regii infra XX dies proxime sub- 
sequentes, a nexibus dicte sententie sint soluta. 

6. Contra comune vero civitatis Florentie eiusque cives et districtuales et offi- 
ciales alios processus et sententias, penas et banna de dictis criminibus et excessibus v u 
per nos et iudices nostros fecimus et protulimus 2 , qui et que in arcivo nostro et 
Romani imperii conservantur, confirmamus, corroboramus ac etiam inovamus, reser- 
vata nobis potestate in predictis omnibus mutandi, corigendi, addendi et detrahendi, 
prout de nostre maiestatis processerit voluntate. 

7. Et predicta omnia et singula ex certa scientia et plenitudine nostre regie 20 
potestatis pronunptiamus, facimus ac etiam promulgamus, statuentes predictas sententias 
et processus super hiis habita valere et tenere roboris perpetui firmitatem. Non obstanti- 
bus si iuris ordo et solempnitas in predictis non fuerint observata vel si aliquis alius 
defectus opponi posset quomodolibet contra ea. Non obstantibus etiam legibus aliquibus, 
quibus cavetur absentes dapnari non posse et quod ordo iuridicus sit servandus. Qui- 25 
bus omnibus et aliis contra facientibus quoad predicta ex certa scientia et ex potestate 
plenaria derogamus. 

Lata w et pronuptiata fuit dicta sententia per dictum serenissimum regem pro tri- 
bunali sedentem et lecta et publicata mandato et in presentia ipsius domini regis per 
me x Paulum condam ser Ranuccini de Podiobonici notarium et officialem ipsius regie 30 
maiestatis et in presentia y Leopardi Frenecti notarii 2 in civitate Pisarum sub logia 
domus viridarii Gherardi et Bonacursi Ganbacurte in capella sancti Egidii. Quibus 
nobis Paulo et Leopardo a notariis suis supradictis idem dominus rex mandavit de pre- 
dictis fieri publica instrumenta. Et hec omnia ibidem acta fuerunt, convocata et 

adunata ibi multitudine copiosa civium Pisanorum et diversarum terrarum Ytalie et 35 
aliunde dicte b regie maiestatis mandato. Presentibus c dominis Henrico de Flandria 

mariscalco predicti 11 domini regis, Roberto de Flandria, Guifredo comite de Leninghena e , 
Nicholao de Bonsignoribus de Senis, Thoma de Septemfontibus f , Branchaleone de Aurea», 
Ubertino de Lando h Pis(arum) potestate, Simone domini Iohannis de Spoleto capitaneo 
Pis(ani) populi et Mense de Vico iudice, Matheo de Cantone iudice 1 , Vanne Tfortino], 40 
Grugnetto Grasso, Gogno Leoli, Bartrameo Gonis, Becto Bonaiuti et Pardo Boticella 
anejanis Pisani populi k , Anthonio Surdo de Placentia, Bartholo 1 de Spoleto iudicibus, 
domino" 1 Iohanne Qeno n de Pisis, Symone Phylippi de Pistorio et domino Sofredo 

768. v ) quos et que, quae desunt 1. 2, hoc loco inserenda esse videntur. w ) | L j= ata 1; Data male 2 
x ) me deest 2. y) mei add. 2. z) ca mere ipsius domini regis add. 2. a ) Leopardo et 45 

Paulo 2. l>) do 2. c) magnificis et nobilibus viris add. 2. d ) ipsius 2. e ) I Stipra 

lineam add. 1; Lenigana 2. f) camerario ipsius domini regis add. 2. 8) de Genua add. 2. 

h ) de Placentia add. 2. *) iudice deest 2. k ) et add. 2. *) Bartholomeo 2. ni ) deest 2. 

n ) de domo Lafranoorum add. 2. 

1) Cf. infra nr. t<?j. 2) S«}>ru nr. 715. 716. 50 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 768. 769. 763 

domini Lippi de Pistorio, Iohanne Iacotti et Iohanne de Cerchiis p de Florentia et aliis 
pluribus fidedignis testibus ad hec. Dominice nativitatis anno millesimo CCCXII,. 

indic. decima, die undecima mensis Aprilis, ac regni ipsius domini regis anno quarto. 
(S. N.) q Ego Paulus condam sere Ranuccini de Podiobonici auctoritate imperiali 
5 iudex ordinarius et notarius publicus et nunc dicti serenissimi domini regis notarius et 
officialis predictis sententie et pronuptiationi interfui et predicta omnia et singula de 
mandato dicti domini regis scripssi, publicavi, in publicam formam redegi et signum 
proprie manus apposui q . 

769. EXCEPTIO TBIUM IUDICUM PABMENSIUM. Apr. 18. 

io Denuo contulimus 1) autographon eiusdem tabularii l. c. 'Mazzo 4 nr. 7' servatum, 

quod Bemardus de Mercato exaravit, cuius manu in verso scripta leguntur : gra fca duo- 
bus (sic) iudicibus de Parma; 2) apographon eiusdem notarii inter Acta eius exstans 
l. c. 'Mazzo 3 nr. 23' (== Doenniges Ms. IV, de quo v. supra ad nr. 563) fol. 6' (cf. iam 
supra ad nr. 756). Edidit ex 1 et 2 Doenniges l. c. II, 178 nr. 41. — Bohnier, Beg. 

15 Heinr. 479. (P. deest.) 

In nomine Domini amen. 

Anno eiusdem millesimo tricentesimo duodecimo, inditione decima, decima octava 
die mensis Aprilis, pontificatus domini Clementis pape quinti anno sexto ac regni sere- 
nissimi principis domini Henrici Dei gratia Romanorum regis semper augusti anno 

20 quarto. Per hoc presens publicum instrumentum cunctis appareat presentibus et futuris, 
quod prefatus dominus rex ex certa scientia dixit, voluit et edicto regio decrevit, quod 
domini Bernardinus de Coliculo, Thomasinus de Uliveriis et Francesquinus de Gzannetis 
iudices, cives Parmenses et nunc iudices cum strenuo viro domino Ubertino de Lando 
de Placentia vicario sive potestate in civitate Pisana pro regia a maiestate, non teneantur 

25 nec astringantur teneri nec astringi intelligantur sententia lata per ipsum dominum regem 
contra comune Parme et singulares personas dicti comunis, que quidem sententia lata 
fuit Pisis die undecima huius mensis Aprilis nuper preterita *. Set ab ipsa sententia et Apr. n. 
ab eius vinculis sint totaliter et esse intelligantur exempti, liberi et absoluti ipsosque 
et heredes eorum, qui in rebellione ipsius domini regis non existunt, et eorum bona, 

30 cum ipsi iudices in vera obedientia et servicio eiusdem domini regis persistant, ab ipsa 
sententia et eius vinculis idem dominus rex ex certa scientia, ut iam dictum est, ab- 
solvit et penitus liberavit. Precipiens michi Bernardo camere sue notario infrascripto, 
ut de predictis ipsis iudicibus faciam unum vel plura publica instrumenta. 

Actum est hoc Pisis in domo Girardi et Bonacursii Guambacurta b fratrum, quam 

35 inhabitat idem dominus rex, presentibus domino Anthonio de Surdis de Placentia iudice 
aule dicti domini regis, Leopardi Freneti camere dicti domini regis notarii testibus 
vocatis ad premissa. 

(S. N.) Et ego Bernardus de Mercato de Yanna Bellicen. dyoces. sacrosancte 
ecclesie Romane ac sacri imperii auctoritate publicus notarius hiis omnibus presens fui 

40 et de mandato dicti domini regis hanc cartam scripsi et tradidi signoque meo consueto 
signavi. 

768. °) loco domini Lippi 2: de Vercelensibus. P) Ioh. de C. et Ioh. Iac. 2. <i) authenti- 
calio notarii deest 2. 

769. a ) regea 2. b ) Bonacursi Garnbacurta 2. c ) Yenna 2. 
45 1) Supra nr. 768 cap. 4 (V) et 5. 

96* 



764 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 770. 771. 

770-773. SCRIPTA PRO CIVITATE 
SAVONENSI. 

1312. Apr. 11.— 13. 

Denuo nos ipsi contulimus autographa tabularii communis Savonensis. Ediderunt 
minus accurate C. Cipolla et G. Filippi 'Atti e Memorie della Societa storica Savonese' II s 
(1890) pag. 298 sqq. nr. 4—6 et 8. 

770. RECEPTIO IN PROTECTIONEM IMPERIL Apr. 11. 

Ex autograplio signato 'Pergamene sparse nr. 20\ Sigillum, quod olim pendebat 
loro membranaceo, iam desideratur. In verso scriptum est manu cancellariae: R/ 
(= Registrat.,) Cf. I. c. pag. 301 nr. 7. (P. deest.) io 

Heinricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus universis sacri Romani 
imperii fidelibus presentes litteras inspecturis gratiam suam et omne bonum. 

Affectantes prudentum virorum . . vicarii, consilii et communis Saonensis dilectorum 
nostrorum fidelium propter fidem sinceram et puritatis fidei constantiam, quam incessanter 
ad nos et sacrum gerunt imperium, prout ex officii nostri tenemur debito, ubilibet 15 
sollicitudine regia precavere dispendiis et comoditatibus providere, ipsos in nostram et 
eiusdem imperii protectionem recipimus specialem. Mandantes vobis universis et singulis 
firmiter et districte, quatinus eosdem Saonenses in nullo penitus offendatis nec ipsos 
perturbari seu molestari ab aliquo permittatis, sed ipsos contra insultus et gravamina 
quorumlibet auctoritate nostra regia manuteneatis et efficaciter defendatis, sicut indig- 20 
nationem regiam volueritis evitare. In cuius rei testimonium presentes litteras maie- 
statis nostre sigillo iussimus communiri. 

Dat. Pysis, III. Idus Aprilis, anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, 
regni vero nostri anno quarto. 



771. CASSATIO TELONEI. Apr. 12. 25 

Ex autographo signato 'Raccolta I nr. 205\ Sigillum, quod olim pendebat hro 
membranaceo, iam desideratur. In verso item legitur fy. Scriptum est manu admodum 
negligenti, quam cancellariae Savonensis esse crediderim. (P. deest.) 

Heinr(icus) Dei gratia Romanorum rex semper augustus universis sacri Romani 
imperii fidelibus presentes litteras inspecturis gratiam suam et omne bonum. 30 

Quamquam pridem nobili viro Branchaleoni filio Barnabovis Aurie de Ianua fideli 
nostro dilecto, quod de qualibet bestia onerata salma in nemore sito inter Saonam et 
Altare quatuor denarios a transeuntibus valeret nomine pedagii recipere et levare, per 
alias nostras litteras 1 de spetiali gratia in feodum usque ad nostre voluntatis benepla- 
citum duxerimus concedendum, tamen quia postmodum nobis innotuit, dictam conces- 35 
sionem in dispendium quam plurium a redundare, propter quod rei publice et prefato 
Branchaleoni, qui ipsius existit spetialis amator, debet minus grata existere, et ex 
certis causis ad hoc rationabiliter nos moventibus dictas litteras et concessionem cessare 
volumus. Decernentes ipsas nullius ulterius existere firmitatis nec per ipsas posse ali- 

771. a ) um in loco raso or. 40 

1) Serratae noti sunt. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 771. 772. 773. 765 

quem ad solucionem dicte pecunie de cetero choartari. In cuius rei testimonium 
presentes litteras nostre maiestatis sigillo iussimus communiri. 

Datum Bysis b , II. Idus Aprilis, anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, 
regni vero nostri anno quarto. 



5 772. PRIVILEGIUM DE NON EVOCANDO. Apr. 12. 

Ex autographo signato 'Pergamene sparse nr. 2T. Pendet sigilli fragmentum loro 
menibranaceo. In verso item legitur fy. Scriptum est eadem manu negligenti ut nr. 771. 

(P. deest.) 
Heinr(icus) Dei gratia Romanorum rex semper augustus nobilibus et prudentibus 
io viris . . vicario, consilio et comuni Saonensi, fidelibus suis dilectis gratiam suam et 
omne bonum. 

Quanto civitatem nostram affectu sinceriori compJectimur et favoris gratia prose- 
quimur plenioris, tanto liberalius vestris precibus, quas nobis digne porrigitis, exauditionis 
dexteram aperimus. Eapropter desideriis vestris benignius annuentes, quod preterquam 
is eoram illis iudicibus, qui ad presens nostre Saonensis a civitatis presunt regimini vel 
preerunt pro tempore, coram aliquibus aliis iudicibus nisi forte de mandato nostro 
spetiali vel in casibus a iure permissis non possitis ad iudicium aliquod evocari seu 
quomodolibet tralii, vobis auctoritate regia de spetiali gratia indulgemus. Nulli ergo 
omnino hominum liceat hanc paginam nostre concessionis infringere vel ei ausu 
20 temerario contraire. Si quis autem hoc attemptare presumserit, gravem nostram 
indignationem se noverit incursurum. 

Datum Bysis b , II. Idus Aprilis, anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, 
regni vero nostri anno quarto. 

773. MANDATUM CONTRA FACINOROSOS. Apr. 13. 
25 Ex autographo signato 'Raccolta II nr. 22T. Sigillum desideratur, loro membra- 

naceo relicto. In verso item legitur R/. (P. deest.) 

Heinricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus nobilibus et prudentibus 
viris . . vicario, abbati, consilio et comuni Ianue necnon universis marchionibus, comi- 
tibus, baronibus ceterisque civitatum aliorumve locorum vicariis, rectoribus, communitati- 

30 bus et singularibus personis, ad quos presentes littere pervenerint, fidelibus suis 
dilectis gratiam suam et omne bonum. 

Ut status civitatis et districtus Saonensis eo fiat maiori tranquillitate securus, quo 
facinorosi quique, per quos quies et tranquillitas illorum civitatis et districtus perturbari 
merito formidatur, a conversatione partium earundem fuerint alieni, fidelitati vestre sub 

35 pena nostro arbitrio infligenda districte precipimus et mandamus omnino volentes, 
quatinus omnes illos et singulos, qui de civitate Saone eiusque districtu pena mortis 
sunt proscripti, de civitatibus, castris, locis et domibus vestris sublato more dispendio 
totaliter expellatis eisque auxilium, consilium vel favorem aliquem nullatenus impendatis, 
eos deinceps ad vos intrare seque vobiscum recipere minime permittentes. 

40 Dat. Pisis, Idus Aprilis, regni nostri anno quarto. 

771. b ) sic or. 

772. a ) ad — Saonensis in loco raso or. b ) sic or. 



766 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 774. 775. 

774. SCRIPTUM PRO OPPIDO LEUTKIRCH. 

1312. Apr. 13. 

Denuo contulimus autographon, quod servatur Stuttgardiae in tdbulario regio. 
Pendet sigillum fere illaesum fasciis sericis coloris rubri fusci. In medio dorsi in mar- 
gine superiori manu cancellariae regiae scriptum est: fy (= Registratum). Edidit Bohmer 5 
'Acta imperii selecta? pag. 453 nr. 647. — Bohmer, Reg. Heinr. 476. (P. deest.) 

Heinr(icus) Dei gracia Romanorum rex semper augustus prudentibus viris . . 
ministro, cons(ulibus) et civibus in Lutkirche, fidelibus suis dilectis gratiam suam et 
omne bonum. 

Ad hoc precipue nostri culminis elaborat intencio, ut submotis quorumlibet mali- io 
gnorum incursibus cunctis nostre dicioni subiectis pacis et tranquillitatis commodum 
preparemus. Sane querelam vestram gravem nuper recepimus continentem, quod occa- 
sione obligacionis vestre per nos facte strennuo viro Dyetdeg(en) a de Castello advocato 
nostro provinciali pro certa pecunie quantitate ab eiusdem Dyetdegen b nonnullis credi- 
toribus, servitoribus et aliis per impignoraciones et offensas indebitas incommoda plurima 15 
sustinetis, super quo vobis supplicastis per excellenciam regiam oportuno remedio pro- 
videri. Cupientes igitur statum et commodum vestrum propter obligacionem huiusmodi 
non diminui, sed augeri, vobis hanc graciam duximus faciendam, quod vos in personis 
vel rebus vestris quibuslibet mobilibus vel immobilibus pro prefato Dyetd(egen) b ab 
aliquibus creditoribas seu servitoribus suis aut ab aliis quibuscumque obligacionis pre- 20 
dicte de causa impignorari vel gravari de cetero nullatenus debeatis ac quomodolibet 
non possitis. Advocato nostro provinciali, qui est vel pro tempore fuerit, necnon uni- 
versis civitatibus sui regiminis dantes tenore presencium firmiter in mandatis, ut vos in 
huiusmodi gracia manuteneant et defendant nec vos permittant contra tenorem ipsius 
ab aliquibus indebite pregravari. Obligacione tamen eadem prefato Dytdeg(en) facta 25 
in omnibus semper salva, cui per premissa nullum volumus preiudicium generari. In 
cuius rei testimonium nostre maiestatis sigillum presentibus est appensum. 

Datum Pysis, anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, Ydus Aprilis, regni 
vero nostri anno quarto. 



775. 776. ASSIGNATIO TERMINI IUDICIALIS.- 

1312. Apr. 20— Oct. 3. 

775. SCRIPTUM REGIS. Apr. 20. 
Servatum est in duabus formis, quae inter se valde discrepant. Formae A apo- 
graphon ex minuta ut videtur negligenter descriptum superest inter archivi Heinrici VII. 
reliquias Pisis in tabulario capituli maioris ecclesiae nr. 1348 signatum. Edidit Ficker loco 35 
supra ad nr. 237 citato pag. 94 (= 230) nr. 77. Denuo nos ipsi accuratissime contulimus. 

774. a ) secunda d corr. ex t or. b) secunda d in loco raso or. <=) deg in loco raso or. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 775. 767 

Formae B emissae transsumtum praebet scriptum arcliiepiscopi Coloniensis infra 
nr. 776. — Bbhmer, Beg. Heinr. 480. Begesten der Pfahgrafen 1681. 

(P. deest.) 

A. B. 

5 Heinricus etc. Henricus Dei gracia Romanorum rex 

semper augustus universis sacri imperii 
fidelibus presentes litteras inspecturis gra- 
ciam suam et omne bonum. 
(1) Causas et questiones principum a Romano subiectorum imperio, maxime que 

10 inter consortes vertuntur et possent, si diu vigerent b , in detrimentum et ignominiam 
ipsorum* et in a dedecus nostri et imperii c redundare, sopiri d summa diligencia cupientes, 
ut corda sedentur e discordium et in pacis tranquillitate quiescant, igitur a ad supplica- 
cionis instanciam illustris Rudolphi f comitis palatini Reni ducis Bawarie 8 principis nostri 
dilecti omnes causas et questiones, que inter ipsum ducem Rudolphum ex una parte h 

15 et fratrem suum ducem Ludewicum f super quibusdam 1 negociis vertuntur seu verti 
sperantur ex altera et que per 

illustres Fridericum ducem Austrie, Otto- venerabilem Chunradum Saltzburgensem 
nem ducem Bawarie, Heinricum ducem archiepiscopum ac illustres Fredericum du- 
Karinthie et venerabilem Chunradum Saltz- cem Austrie et Henricum quondam illustris 

20 burgensis ecclesie archiepiscopum Meinhardi ducis Karinthie filium 

principes nostros dilectos k , communes amicos et arbitros predictorum Rudolphi 
et Ludewici, in concordia et composicione Frisingie 1 inter ipsos Rudolphum et 
Ludwicum duces Bawarie celebrata 1 ad nostram 
seu vicarii nostri 

25 audienciam sunt delate, iuxta ipsorum m continenciam litterarum in Almania 11 in loco 
dicto zii dem Hupte°, ubi Mogus fluvius Reni flumen ingreditur, quem locum ipsis 
partibus ad hoc 1 ' exnunc specialiter deputamus , audire [proponimus et promittimus] q , 
si necesse r fuerit et commode 8 fieri poterit, ac* fine debito terminare. (2) Si vero 
ipso iudicio in loco predicto et tempore in ipsarum parcium instrumentis [conscripto] q 

30 non possemus adesse, extunc venerabilem Baldewinum Treverfensem 

archiepiscopum etc. archiepiscopum princip]em q et germanum 

nostrum karissimum, 
et eo predictis interesse forte u impedimento aliquo predictis loco et tempore nequeunte, 
venerabilem H(enricum) sancte Coloniensis Henricum Coloniensem archiepiscopum prin- 

35 ecclesie archiepiscopum etc, quo forte ex cipem nostrum dilectum 
aliqua causa predicta audire eisdem loco 
et tempore non valente, Gerhardum spec- 
tabilem comitem Iuliacensem 
auctoritate regia nostro nomine subrogamus illi v , quem super hoc cognoscere w con- 

40 tinget. Presencium tenore mandantes ac eciam x committentes , ut partibus convocatis 
causas et questiones predictas^ audiat et fine decidat debito 2 et a quod in premissis 
decreverit mediante iusticia b , faciat auctoritate predicta firmiter observari. (3) Cete- 

775. a ) deest A. b ) vigerent, er supra lineam add. A. c ) nostri add. B. d ) sopiti; sequi- 

tur lacuna quatuor fere litterarum A. e ) sendentur A. f ) Rud. , Lud. semper A. S) Baurie 

.45 semper B. h ) parte una A. i)quibuscunque.<4. k ) amicos male B. l ) Frisinge A. 

m ) ipsarum male B. n ) AlmiaTa A. °) ze den hape (corr. ex hapte) A. p) ad hoc ips. part. A. 

i) uncis inclusa corrosa in B. r ) neccessarie A. s ) comode ^4. *) et A. u ) eo forte pred. 

int. A. v ) eidem A. w ) audire A. *) loco ac eciam A: et. y) deest B. z ) deb. fine 

dec. A. a ) deest A. *) mediante iusticia deest A. c ) faciat quod in prem. decrev. A. 

50 1) A. 1311. Aug. 3. 4; Eegesten der Pfalzgrafen 1667—1669. 



768 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 775. 776. 

rum volumus ac ipsis partibus seriose iniungimus et mandamus, quatinus cum eisdem 

per nos 

vel aliquo predictorum iudicum procedente aut per aliquem predictorum iudicum pro- 

cedentem 
in hiis dies iudicii nominabitur seu designabitur d iuxta instrumentorum continenciam & 
predictorum e , ipse partes ad locum prefixum superius f omni intervallo cessante g acce- 
dant, recepture u ibidem iusticie conplementum 1 . 

In cuius etc. In cuius rei testimonium presentes lit- 

teras maiestatis nostre sigillo iussimus com- 

muniri. 10 

Datum Pysis, XII. Kal. Maii, anno 

Domini MCCC duodecimo , regni nostri 

vero anno quarto. 



776. SCRIPTUM AECHIEPISCOPI COLONIENSIS. Oct. 3. 
Transsumtum a. 1312. Nov. 11 confectum l , cuius autographon servatur in tabulario ia 
secreto domus regiae Bawaricae, denuo contulit vir d. H. Herre Monacensis. Pendet 
sigillum episcopi Piatisponensis parum laesum loro membranaceo. Edidit Wittmann 'Monu- 
menta Wittelsbacensid' II (= 'Quellen und Erorterungen mr bayerischen und deutschen 
Geschichte' VI)pag.210 nr. 245. — Bbhmer, Reg. 1246 — 1313 Reichssachen 309. Regesten 
der Pfalzgrafen 1692. (P. deest.) 2» 

Henricus Dei gracia sancte a Coloniensis ecclesie archiepiscopus sacri imperii per 
Ytaliam archycancellarius illustribus principibus Rudolpho ac Ludewico fratribus duci- 
bus Bavarie, fidelibus suis dilectis salutem et mandatis regiis firmiter obedire. 

(1) Noveritis nos litteras serenissimi principis et domini nostri domini Henrici 
tunc Romanorum regis, nunc autem imperatoria fungentis dignitate recepisse sub con- 25 
signacione sigilli regie maiestatis non cancellatas, non abolitas nec in aliqua sui parte 
viciatas in hec verba: 

'Henricus Dei gracia — anno quarto.' supra nr. 775. 

(2) Cum igitur idem R(udolphus) dux nos requisierit, ut in dictis negociis proce- 
damus, cum nec idem dominus noster rex, nunc imperator, nec dictus dominus . . archi- 30 
episcopus Treverensis ad presens sint in Alemanie partibus constituti, immo in remotis, 
utpote in urbe Romana vel circa urbem demorentur 2 , nos ad dicti ducis requisicionem, 
ne cuiquam in iure suo deesse videamur, procedere volentes, harum igitur auctoritate 
litterarum vobis et cuilibet vestrum firmiter iniungimus et mandamus ac pro primo, 
secundo, tercio et peremptorio edicto vos et quemlibet vestrum evocamus b [et] c citamus, $5. 

775. d ) assignabitur A. e ) iuxta ipsorum instrumentorum continencium (sic) A. f ) supiu A. 
8) cescante A. h ) recepturi A. J ) complementum A. 

776. a ) supra lineam add. tr. b ) evotamus ir. c ) deest tr. 

1) Verba transsumti sunt haec: Nos Chunradus Dei gracia ecclesie Ratisponensis episcopus teDore 
presencium profitemur, quod nos quasdam litteras sigillo venerabilis domini et patris domini Heinrici 40 
sancte Coloniensis ecclesie archiepiscopi sacri imperii per Italiam archycancellarii sigillatas non can- 
cellatas, non abolitas nec in aliqua sui parte viciatas vidimus, legimus et tractavimus scriptas per 
omnia in hec verba: 

'Henricus Dei gracia— MCCC duodecimo.' supra nr. 776. 

Et in testimonium premissorum presentes conscribi fecimus et sigilli nostri robore communiri. 45 

Dat. Ratispone, anno Domini MCCC duodecimo, III. Idus Novembris. 

2) Morabantur iam circa Florentiam in castris. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 776. 777. 769 

ut in crastino purificationis beate Marie virginis proximo futuro hora meridiana in loco F ^ ,3, 3 
dicto zu dem Hupte, ubi Mogus fluvius Reni flumen ingreditur, predicto vobis a dicto 
domino nostro suis premissis litteris prefixo personaliter coram nobis compareatis, 
facturi et recepturi super hiis, que quilibet vestrum contra alterum prosequitur seu 

5 prosequi hinc inde intenditis, id quod dictaverit ordo iuris. (3) Yobis itaque et cui- 
libet vestrum premissa notificamus cum intimacione debita, videlicet quod si aliquis ex 
vobis non comparuerit, altera parte conparente, nos cum parte que conparuerit proce- 
demus, prout de iure fuerit procedendum, alterius absencia non obstante. Et in 

horum testimonium has litteras sigilli nostri consignacione fecimus consignare. 

io Datum Colonie, tercio die mensis Octobris, anno Domini MCCC duodecimo. 



777-780. TRACTATUS CUM CARDINALIBUS 
DE CORONATKXNE ROMANA FIENDA. 

1312. Mai. 10.— Mai. 31. 

Cf. de his etiam ea quae refert Nicolaus Botrontinensis (ed. Heyck) pag. 55 sq. 
15 lin. 59 sq. 

777. REQUISITIONES REGIS PRIORES. Mai. 10. 
Registratae (R) inter Protocolla et acta Bernardi de Mercato notarii Taurini in 
tabidario regio 'Diplomi imperiali Mazzo 4 nr. 1T asservantur (= Doenniges Ms. VI, de 
quo v. supra ad nr. 604) fol. 9. Manu Bernardi scriptae sunt. Praecedit rubrum: 
20 Registrat(um); item in margine superiori omnium quae sequuntur paginarum repetitur 
forma abbreviata: R/. Edidit Doenniges l. c. II, 35 nr. 18 a. Nos denuo accuratissime 
contulimus. — Bohmer, Reg. Heinr. 481. (P. deest.) 

Anno Domini millesimo CCC duodecimo, indic. X, VI. Idus Maii, pontificatus domini 
Clementis pape quinti anno septimo a ac reg[n]i serenissimi principis domini Henrici Dei b 

25 gratia etc. anno quarto, in Urbe in palatio Lateranensi. Presentibus domino Bald- 

wino Trev[er]ensi, Guallardo Arelatensi archiepiscopis , Theobaldo Leodyensi, Henrico 
Tridentino et fratre Nycholao Butrentino episcopis, Amedeo comite Sabaudie, Roberto 
et Henrico de Flandria, Iohanne comite Foresii, Ludovico de Sabaudia alme Urbis 
senatore' 1 , Lapo electo Castelle Veniciarum, Hubaldino de Ubaldinis, Pandulfo de 

30 Sabello domini pape notario, Nycholao de Bonsignoribus de Senis, Symone Philippi de 
Pistorio militibus et pluribus aliis fidedignis testibus ad infrascripta vocatis et rogatis. Per 
hoc presens publicum instrumentum cunctis appareat presentibus et futuris, quod sere- 
nissimus princeps dominus Henricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus dixit, 
requisivit et protestatus fuit reverendis in Christo patribus dominis Arnaldo sedis 

35 apostolice legato Sabinensi et fratri ^Nycholao Ostiensi episcopis et Luce Sancte Marie 
in Via lata dyacono cardinali ea que inferius continentur: 

1. Et primo inter cetera, que idem dominus rex dixit dictis dominis cardinalibus, 
narravit, qualiter ipse venerat ad Urbem coronandus dyademate imperii et sacro cris- 

777. a ) corr. ex sexto R. b ) sequitur Re delet. Ji. c ) stilo acutiori post aild. R. d ) alme — 

40 senatore supra lineam add. R. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 97 



770 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 777. 

mate e inungendus, et quod voluntas eius et desiderium erat ipsas coronationem et f 
i[n]unctionem suscipere ih basilica principis apostolorum, dum tantum ad ipsam basilicam 
comode pervenire posset. Verum tamen quia per maliciam aliquorum malivolorum 
ipsius domini regis tale impedimentum prestatur, sicut manifeste apparet, quod etiam 
non potest aliqua tergiversatione celari, quod idem dominus rex ad eandem basilicam 5 
•comode accedere non potest sine magno periculo personarum , requisivit idem dominus 
rex et rogavit ipsos dominos cardinales, ut ipsum impedimentum amoveants, taliter 
quod ipse dominus rex ad dictam basilicam libere pervenire possit, maxime cum facto, 
dolo vel culpa ipsius domini regis dictum impedimentum non sit nec esse debeat. Quod 
si forte esset, quod non credit, obtulit se paratum omnem causam amovere et emendare io 
ad arbitrium ipsorum cardinalium et omnium proborum virorum sine suspicione, si qua h 
esset ex parte ipsius domini regis, que ipsis malivolis dare deberet iustam occasionem 
vel materiam dandi dictum impedimentum. 

2. Item alia ratione requisivit idem dominus rex dictos dominos cardinales, quod 
dictum impedimentum facerent amoveri, videlicet quia ipsum impedimentum non pre- 15 
stabatur occasione ecclesie Romane nec per utilitatem vel honorem ipsius ecclesie nec 
occasione rei tangentis ecclesiam particularem sive universalem, set potius ad dedecus 
et contemptum ipsius ecclesie et summi pontificis et contra voluntatem et expressam et 
publicam ordinationem ipsius summi pontificis et tocius sacri collegii dominorum cardi- 
nalium ac grave periculum tocius populi christiani gloriamque et exaltationem inimi- 20 
corum fidei orthodoxe. 

3. Item obtulit et presentavit idem dominus rex dictis 1 dominis cardinalibus se 
paratum pro se et gente sua dare et prestare in manibus eorum incontinenti omnem 
fidem, omnem cautionem et omnem securitatem, quas ipsi domini cardinales et alii 
probi viri sine suspicione cognoverint esse sufficientes et ydoneas, de non offendendo 25 
illos, qui dictum impedimentum prestant, sive quemquam ipsorum in personis vel rebus k , 
eundo ad 1 dictam basilicam, stando ibidem vel inde redeundo m , dummodo ipsum regem 
et gentem suam permittant pacifice transire, ire, stare et redire. 

4. Et quia mora et retardacio dicte coronationis est dampnosa et periculosa 11 sacro- 
sancte Romane ecclesie et~ sacro imperio et omnibus fidelibus christianis et° retardacio 30 
p(roc)h dolor negocii Terre Sancte, idcirco idem dominus rex iterato rogavit et instanter 
requisivit ipsos dominos cardinales, ut pro laude et gloria omnipotentis Dei et gloriose 
virginis Marie et tocius celestis curie et pro exaltatione catholice fidei ac pro honore, 
bono et pacifico statu sacrosancte Romane ac universalis ecclesie et tocius populi 
christiani dictuni officium coronationis et inunctionis predictarum sibi commissum acce- 35 
lerare velint, videlicet quod supradictum impedimentum toto posse faciant cessari et 
amoveri p , ut in basilica principis apostolorum ipse coronatio et inunctio pacifice valeant 
celebrari. 

5. Quod impedimentum si comode amovere q non possint nec predicta comode fieri 
possint in basilica antedicta, rogavit idem dominus rex et requisivit instantissime ipsos 40 
dominos cardinales, ut ipsum coronare et inungere velint in ecclesia sancti Iohannis 
Lateranensis, cum r a iure canonico vel civili, statuto 5 vel privilegio non 1 videtur pro- 
hibitum, quominus in ipsa ecclesia Lateranensi valeat et debeat coronari. 

777. e ) carisma B. f ) in fine lineae Iris scriptv.m B. s) admoveant similiter sempcr B. b ) corr. 
ex quia B. i) sequitur dnis delet. B. *■) sequilur eundo delet. R. 1) curr. ex adcam B. m ) sequitur -i.s 
vel delet. B. n) b& supra lineam add. B. °) seqxdtur rat delet. B. v) hic am corr. ex ann B. 

•i) admovere, praccedit am deht. R. >-) s „p ra Uneam, 2>raecedil cl delet. B. 8 ) to supra lineam 

add. B. l ) fini lineae in margine adiectum B. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 777. 778. 771 

6. Et ad informationem ipsomm dominorum cardinalium, quod hoc facere possint 
et debeant, produxit et allegavit 11 idem dominus rex v multas w rationes et iura et ea 
legi fecit per magistrum Henricum de Greldognia clericum et consiliarium suum in pre- 
sencia ipsorum dominorum cardinalium et testium suprascriptorum*. 

5 778. ALLEGATIONES CARDINALIBUS DATAE. 

Item ex R, ubi fol. 10 — 11' instrumentum nr. 777 statim sequuntur. Item a JBer- 
nardo scriptae sunt. In fine nonnulla desunt , quae notarius addere supersedit. Edidit 
Doenniges l. c. II, 37 — 39 in nr. 18b. Nos denuo accuratissime contulimus. 

Servantur etiam in P rotulo chartaceo tabularii Parisini 'Carton J. 611 nr. 33 
io omnino coaevo, in cancellaria quidem Heinrici regis exarato et ab Heinrico ad Philippum 
Franciae regem misso, ut eum de traciatibus tam cum Roberto rege quam cum cardi- 
nalibus m. Maio habitis certiorem faceret 1 . In cuius dorso leguntur manu Paidi de 
Podio JBonizi notarii scripta haec verba: Assignetur magnifico viro domino Guillelmo 
de Nugareto regni Francie cancellario; item alia manu cancellariae ut videtur Philippi 
15 regis: Instrumentum tangens reges Romanorum et Sicilie. Huic rotulo inscripta sunt 
documenta sequentia hoc ordine: Instrumentum infra nr. 782, Requisitio altera infra 
nr. 779, Allegationes nr. 778. Iam olim diligentissime exemplavit Waitz b. m., nos ipsi 
denuo inspeximus. 

AUegationes nostras in P praecedit rubrum: Allegationes date per regem Roma- 
20 norum dominis cardinalibus super tollendo impedimento coronationis sue et super coro- 
natione alibi fienda, si non possit fieri in Sancto Petro, et misse per eosdem cardinales 
domino pape de civitate Romana. 

Varias lectiones fere omnes adnotavimus. Capita ita indicavimus, id in Rotulo 
scripta sunt. Numeros arabicos adiecimus. (P. deest.) 

25 1. Questio talis est. Sanctissimus pater dominus Clemens papa commisit' per 

suas litteras quinque cardinalibus, quod dominum Henricum regem Romanorum in 
imperatorem electum nomine suo et vice ipsius ipsum in imperatorem coronarent et 
dyadema imperiale capiti suo imponerent sub b illa clausula etc, quod si non omnes, 
quatuor ex eis vel tres vel duo vel c unus ipsorum huiusmodi negocium exequeretur d>2 , 

30 adiectis e in eisdem litteris verbis istis, videlicet: 'ne autem error in huiusmodi negotio 
intervenire possit modum, formam et locum presentibus duximus inserendum f , prout in 
archivo ecclesie et in pontificali ordinario continetur' 8 ' 3 . Modo ita est quod in h archivo 
ecclesie et in pontificali ordinario continetur g , quod rex Romanorum apud Sanctum 
Petrum in Urbe in imperatorem coronetur. Nunc autem casus h> accidit, quod propter 

35 maliciam aliquorum malivolorum commode 1 nec secure nec sine maximo periculo nec 
sine scandalo coronari ibidem potest. Et hoc est notorium, manifestum, evidentissimum 
nec k tergiversatione celari potest. Queritur ergo, numquid virtute dicte commissionis in 

*) sequuntur a Bernardo addita, sed post cancellata: Et protestatus fuit de addendo etc. et ad 
probandum predicta de iure fecit idem dominus rex produci et legi per predictum x magistrum 
40 Henricum de Geldognia clericum et familiarem suum coram dictis cardinalibus iura et ratio- 

nes in hunc modum. 

777. u ) et allegavit supra lineam Ii. v ) sequitur delet. in scriptis B. w ) supra lineam add. R. 
x ) sequiiur d (= dominum) delet. B. 

778. a ) comissit P. b ) cum R. c ) aut R. d ) exequerentur P. e ) adiecto R. f ) in- 
45 serendam P. S) continentur R. h ) deest P. h ) causus R. ») comode R. k ) et R. 

1) Quae notat W. Israel 'Konig Robert von Neapel und Kaiscr Heinrich VII.' (Diss. Berol. 1903) 
pag. 34 not. 2, omnino erronea sunt. 2) Supra pag. 609 lin. 23 sq. 3) Ib. Ivn. 24 sqq. 

97* 



772 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 778. 

alio loco Urbis solempni 1 coronari possit. Yidentur m iura expresse dicere quod sic. 
Nam iura dicunt, quod ea movere debent delegatum", que merito moverunt delegantem. 
Set ita est, quod si delegans presens esset et de impedimento eidem constaret, quod alibi 
coronaret nec est dubium, quin hoc facere posset. Ergo hoc delegati facere debent. 
Probatur extra de rescriptis c. 'super litteris 1 ad finem * et fortificatur sic. Certum est 5 
per litteras commissionis, quod dominus papa ipsum regem p gratiose et favorabiliter 
prosequitur, nam eum in regem Romanorum approbavit, in imperatorem promovendum 
nominavit, pro impositione dyadematis imperialis vices suas commisit, quod alias visum 
non est. Modo ita est quod beneficia principum, specialiter gratiosa latissime sunt 
interpretanda, favores autem applicandi q , maxime ut res commissa pocius valeat quam io 
pereat. Et specialiter cum hec gratia iuri communi concordat r , sicut est in proposito. 
Nam ex quo dominus papa ipsum regem in regem Rom(anorum) approbavit in impe- 
ratorem promovendum, promovere debet eum in imperatorem, alioquin faceret sibi 
iniuriam. Argumenta ff. de constitutionibus principum 1. ultima 2 , de rebus dubiis 
1. 'quociens 13 , extra de re(gulis) iuris c. 'odia' 4 et extra de electione in c. 'venerabilem' 5 . 15 

2. Item etsi in proposito duo mandantur, videlicet coronatio fienda et certo loco 
fienda, quod non est verum, quia eciam s certo loco fieri non mandatur, ita simile alibi 
in iure mandatur. Pone, iudex alicui mandat, quod ad certam diem sibi proximam 
coram eo compareat. Hic duo mandantur, videlicet quod compareat et quod certo die 
compareat. Pone ergo, quod certo die comparere non possit propter aliquod impedi- 20 
mentum, numquid nichilominus* comparere debet. Iura dicunt quod sic. Simile dicitur 
alibi, iudex precipit, quod aliquid certo die solvatur a debitore, debitor certo die non 
solvit, numquid liberatus erit. Iura dicunt quod non. Eodem modo in proposito, ubi 
duo mandantur, videlicet coronatio fienda et certo loco, si non possit fieri loco prefixo, 
non liberatur exequtor, quin alio loco facere teneatur, ff. de arbitris 1. 'Celsus 1 6 , 25 
ff. Si quis cau(tionibus) 1. 'et si post tres' 7 , extra de dolo et contu(macia) c. 'cum di- 
lecti'*** 8 . Item sicut ego video hic, quod u etsi hic duo mandantur, ita alibi video de v 
iure, quod duo exequi mandantur w , et sicut in proposito aliquid certo loco fieri manda- 
tur, sic video alibi, quod aliquid certo loco exequi x committitur. Pone, dominus papa 
committit alicui delegato inquisitionem fieri certo loco x vel quicquid aliud expediri, 30 
propter potenciam vel maliciam partis vel aliam causam rationabilem inquisitio fieri 
non potest in loco decreto, numquid idem delegatus exequi poterit quod sibi mandatur 
in alio loco. Iura dicunt quod sic, ne tali pretextu mandatum apostolicum quomodo- 
libet impediatur aut differatur. Eodem modo in proposito fieri debet x *, cum sit eadem y 
ratio, extra de offjicio) delegati in c. 'hiis per quem' 9 , ff. ad le. Aqui. 1. 'illud' 10 . Et 35 
propter hoc in z c(apitulo) predicto notabiliter dicitur 'statuimus 1 , quasi hoc z noviter sit 
inductum. Nam iure antiquo quando a delegatus nolebat exequi mandatum sibi iniunc- 
tum propter aliquod impedimentum, quod ei obstare videbatur, illud suo b superiori 
denunciabat et super hoc expectabat voluntatem sui superioris. Quod locum habebat, 
ubi aditus c dc facili haberi poterat ad superiorem et mora non trahebat ad se periculum. w 

77S. J ) Bollempni R. ™) videtur B. '»>) legatum P. o) & e \ t ] 10C jj_ p) jjg seriptum li. 

<i) ampliandi Ji. r ) iure communi innitatur 11. s) i oco q U j a e ciam 11: nam. T ) nicliilhomi- 

nus semper 11. »*) dilectu R. u) deest P. v) j n /•. w) mandatur P. x ) exequi — loco 

per diltographiam desunt P. *•) ner ; d e j, et /,; s scr ; ptum j}_ y) ,j eest j{ Z ) j n — hoc itcm desunt 1'. 

a ) deest li. l>) n s scriptum P. c) additua li. 45 

1) c. 20 X de rescr. (I, 3). 2) Diy. 1, 4, 3. 3) Dig. 34, 5, 12. 4) c. 15 in VI. de reg. i«>: 

(V, ult.). 5) c. 34 X de elect. (I, <>). 6) Di<j. 4, S, 23. 7) Dig. 2, 11, 8. 8) c. 0" X de dolo 

et cont. (II, 18). 9) c. 13 vn VI. de off. ct pot. iud. delcg. (I, 14). 10) Dig. 9, 2, 32. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 778. 773 

Secus autem erat, ubimora erat periculosa nec de facili haberi non poterat aditus d 
ad superiorem, sicut est in proposito, extra de rescriptis c. 'si quando 1 1 . 

3. Item licet locus adiectus pro aliquo facto explendo observari debeat, hoc intelli- 
gitur e , si observari secure potest et sine incommodo partium. Probatur per decretalem 

5 all(egatam) et ff. de arbitrls 1. 'si cum dies' c. 'si arbiter 12 et ff. de iudiciis 1. 'si locus 13 
et extra de rescriptis in c. 'statutum' 4 et c. 'statuimus 15 l.YI, ubi est casus expre(ssus) f . 

4. Item sicut video, quod isti legati pro facto coronationis explere tenentur sibi 
iniunctum in loco decreto, nisi impedimentum obstaret, sic video alibi, quod ille qui 
iurat iuramentum servare tenetur et ille qui vovet votum adimplere compellitur, nisi 

10 causa subsit. Pone ergo , qui iuravit ex certa causa iuramentum deseruit, numquid 
periurus est. Lex dicit quod non. Et g eodem modo qui vovit h et ex causa votum' 
in melius commutat, votum infringere non videtur. Et g eodem modo in proposito. 
Delegati, quibus commissum est aliquid certo loco exequi per mandatum eis directum, 
si alio loco exequantur ex causa, fines mandati non videntur excedere, ff. qui satisdare 

15 coguntur 1. ultima 6 , de iure patronatus 1. 'adigere 1 §. finali 7 , C. de non numerata 
pecunia 1. finali 8 , extra de iureiurando c. 'pervenit 19 , de voto et voti redemptione 
c. 'scripture 1 et c. 'licet 1 10 . Nec mirum si aliquando ab iniuncto ex 1 * necessitate rece- 
datur aut propter periculum. Nam iiecessitas non habet legem nec in argumentum 
trahi debent, que propter necessitatem aliquando sunt concessa, C. de operis liber- 

20 tinorum 1. I k,n , ff. de officio consulum 1. prima 1-12 , extra de re(gulis) iuris 1. 'in argu- 
mentum 113 . 

5. Item sicud ra video in questione proposita, quod istis delegatis certus actus com- 
mittitur sub certis modo et forma complendus, sic video alibi n in iure, quod aliquando 
similiter actus aliquis committitur sub certis modo et conditione explendus. Pone ergo, 

25 dicit lex 14 , aliquis a testatore est institutus heres , si monumentum post mortem testa- 
toris in g triduo proximo mortis eius fecerit. Monumentum in triduo perfici non potest, 
numquid 1 ' nichilominus heres est' 1 . Lex dicit quod sic. Nam conditio evanescet ei actus 
principalis, videlicet heredis institutio valere debebit. Et g eodem modo testator heredem 
instituit, si in tali loco municipi[i] statuam erexerit r . Statuam erigere non potest 

30 propter impedimentum municipum ipsius municipii, numquid nichilominus actus institu- 
tionis valebit. Lex dicit quod sic. Et est ratio. Non enim videtur defectus 8 conditione, 
qui parere conditioni non potest, sicut dico in proposito. Ex quo certus actus est ipsis 
delegatis commissus certo modo complendus, videlicet in certo loco, si modus servari 1 
non potest, videlicet locus nichilominus actus principalis alibi perfici debebit, ff. de 

35 condicionibus institutionum in 1. 'si quis ita institutus' 14 et in 1. 'que sub condicione 1 
§ 'non videtur 115 , de conditionibus et demostracionibus [1.] 'si Ticius 1 "- 16 . 

6. Item mens et intentio domini pape committentis inspici debet et servari potius 
quam verba commissionis. Certum autem est, quod dominus papa, qui ipsum regem in 
Romanorum regem approbavit, ydoneum, sufficientem et habilem ad dignitatem celsi- 

40 778. d ) aditum P; additus R. e ) hoc int. desunt R. f ) et — expre(ssus) d.esunt R; ubi — ex- 

pre(ssus) atramento pallidiori scripta P. s) deest R. ") vovit corr. ex votum P. *) deletum P. 

**) ob R; loco ab iniuncto lacuna duorum verborum in R. k ) prima R. *j I. R. m ) sicut R. 

n ) deest P. °) b. est inst. R. P) deletum in R. 1) loco nich. heres est lacuna quatuor fere lit- 

terarum in R. r ) erexerit R. s ) deffectus, deffimcti similiter semper R. *) servare R. u ) loco 

45 si Ticius R: stitius. 

1) c. 5 X de rescr. (I, 3). 2) Big. 4, 8, 21, 10. 3) Diq. 5, 1, 59. 4) c. 11 in VI. dc 

rescr. (1, 3). 5) c. 1 in VI. de ekct. (I, 6). 6) Dig. 2, 8, 16. 7) Dig. 37, 14, 6. 8) Cod, 4, 30, 16. 

9) c. 3 X de iureiur. (II, 24). 10) c. 4 et 6 X de voto (III, 34). 11) Cod. 6, 3, 1. 12) Dig. 1, 10, 1. 

13) c. 78 in VI. de reg. iur. (V, ult.) 14) Dig. 28, 7, 6. 15) Dig. 28, 7, 8, 7. 16) Dig. 35, 1. 14. 



774 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 778. 779. 

tudinis v imperialis obtinendam declaravit adque w decrevit eidem regi per suas manus 
loco et tempore oportunis x , non referens se ad certum locum, debere concedi unctionem 
et ipsius imperii dyadema, ipsum coronari voluit et vult virtute dicte commissionis. 
Xon ergo impedire debet huiusmodi actum modus de loco adiectus, qui servari non 
potest. Nam lex dicit, quod in condicionibus et modis primum locum voluntas principis 5 
delegantis aut defuncti obtinet eaque regit conditiones. Non autem conditiones prin- 
cipis aut defuncti regunt voluntatem nec defectus modi, videlicet loci non servati, im- 
pedire debet huiusmodi actum. Xam ubi in ipsa commissione mentio fit de dicto modo, 
ibi dominus papa loquitur enunciando y seu narrando, non autem disponendo. Et ideo 
si non servatur 2 modus, non debet impediri actus principalis nec videntur verba loquentia a 10 
de loco facere modum aut condicionem. Nam ex quo illa eadem verba, que in illa 
parte commissionis continentur, in archivo b ecclesie et in c pontificali ordinario inserta 
sunt, non videtur dominus papa velle facere modum, sed potius ipsos delegatos circa 
officium coronationis eis commissum sollicitasse, ff. de conditionibus et demostrationibus 
1. 'in condicionibus 1 1 , C. de probacionibus 1. 'rationes' 2 , communia utriusque iudicii 15 
1. 'scriptura' 3 , de testamentis 1. 'verba testamenti" 4 , ff. de legatis II [1.] 'Titia 1 §'Gaius ?d - 5 , 
in auctentica de nuptiis c. 'disponaf 6 . Preterea in summo pontifice e idem statuitur, 
videlicet quod Rome debet intronizari sive coronari, et si ibi fieri non potest ex aliqua 
causa, tunc alibi intronizetur f , ut XXIII. di. 'in nomine Domini' 7 . Inmo g habetur pro 
intronizato, ut dicit textus expressus XXIII. di. 'in nomine DominiX 20 

779. REQUISITIONES REGIS ALTERAE. (Mai. ex.) 
Item ex R, ubi fol. 11' Allegationes supra nr. 778 editas statim sequuntur, et P, ubi 
easdem praecedunt adiecto rubro: Protestatio facta dominis legatis et cardinalibus missis 
ad coronandum eundem regem Romanorum super impedimento sue coronacionis tollendo 
et quod si non poterant eum coronare in Sancto Petro , alibi coronarent eundem. Ex 25 
R edidit Doenniges l. c. II, 39 — 41 in nr. 18 b. Nos denuo inspeximus. Capita serva- 
vimus, ut in P indicantur; numeros arabicos adiecimus. 

Cf infra nr. 794. (P. deest.) 

1. Licet a vobis dominis Arnaldo Sabinensi episcopo apostolice sedis legato et 
Nicolao a episcopo b Ostiensi infrascripta per c dominum regem petita, requisita et pro- 30 
testata fuerunt, propter tamen adventum reverendi patris domini Luce d Sancte Marie 
in Via lata diaconi cardinalis a vobis et quolibet vestrum iterato requiruntur et prote- 
stantur, non recedendo a primis protestationibus et requisitionibus e . 

2. Coram vobis reverendis f patribus et dominis f dominis Sab(inensi), Ostien(si) 
episcopis et domino L(uca) cardinalibus et quolibet vestrum petit et requirit dominus 35 
Henricus Dei gratia» Romanorum rex semper augustus, quod cum sanctissimus in Christo 
pater dominus Clemens episcopus b vobis commiserit una h cum quibusdam aliis reverendis 
patribus dominis Leonardo Albanensi et Francisco Sancte Lucie in Silice bone memorie 
apostolice sedis cardinalibus cum illa clausula, quod si non omnes, quatuor ex vobis aut 
tres aut duo vel unus vestrum huiusmodi negotium vobis commissum exequeretur'* 8 , qua- 40 

778. v ) solicitudinis P. *) ac R. *) opp. //. y) enumerando R. z ) servetur 8. 
a) deest P. *>) pu blico add. P. <=) fa 6si /;. d) § Gaius desunt P. e) hic desinit 11, reUquis 
omissis, sed spatio complurium Unearum vacuo relicto. f) introzuzetur P. S) Immo — Domini alia 
manu addita esse videntur /'. 

779. ») Nycholao P. b) deest P. c) dictum add, R. d ) L. P. e) re q U . e t prot. R. 45 
f ) rev.— dominis desunt B. s) Dei gratia desuut I'. 1>) unam R. >) exequiretur R. 

1) Big. 35, J, 19. 2) Cod. 4, j<>, 6. 3) Cod. 3, 38, 10. 4) Cod. 6, 23, 6. 5) Dig. 31, 34, 5. 
6 Aitth. 22, :> (ed. Hemibach pag. 211). 7) c. 1 1) 23. 8) Supra pag. 609 lin. 23 sq. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 779. 775 

tinus eundem regero, quem iclem dominus Clemens de consilio suorum fratrum iusticia 
exigente reputavit, nominavit, approbavit, denunciavit et declaravit regem Romanorum 
ac fore ydoneum, sufficientem et habilem ad dignitatem imperialis celsitudinis obtinen- 
dam decrevitque loco et tempore oportunis debere concedi unctionem k et ipsius imperii 
5 dyadema, quatinus nomine et vice domini summi pontificis predicti secundum commis- 
sionem vobis factam in basilica principis apostolorum de Urbe unctionem huiusmodi et 
ipsius imperii dyadema die convenienti, quam 1 duxerit eligendam et paratus est eligere, 
tradere™ velitis. Protestatur enim et offert cum effectu coram vobis et in presentia et 
sub testimonio astantium, quod si dominus Iohannes frater illustris regis Roberti aut 

10 ipsi Ursini de Urbe vel Tusci* vel alii quicunque, qui basilicam predictam 11 et locum, per 
quem itur ad eam, detinent occupatos in preiudicium sedis apostolice necnon ipsius 
domini regis, impedimentum prestando iniuste et p sine causa, quominus idem rex ibi- 
dem q coronari non p possit nec p officium vobis commissum exercere, in aliquo dubitent 
de adventu ipsius domini regis aut suorum sequacium ad dictum locum, ne eis inferatur 

15 iniuria, violentia vel molestia seu quodcunque aliud dispendium, quod idem dominus rex 
vobis nomine ipsorum aut cuicunque alteri recipere volenti nomine ipsorum plene, suf- 
ficienter et ydonee cavere et assecurare pro se et suis sequacibus, quod si tollere volu- 
erint impedimentum, sic quod dominus rex ibidem q coronari possit pacifice et vos domini 
cardinales quod vestro incumbit 1 " officio exercere, quod nulli ipsorum per eius adven- 

20 tum iniuria, violencia aut molestia seu quodcumque aliud dispendium inferetur 8 , et super 
hoc offert dare cautionem, quam arbitrio vestro duxeritis ordinandam. 

3. Item dicit idem rex, ne videatur recedere a voluntate* domini nostri summi 
pontificis predicti, quia eius u voluntati semper vult complacere , quia p alias voluit con- 
trahi amiciciam, parentelam et affinitatem inter ipsum regem Romanorum ex una parte 

25 et illustrem regem Robertum ex altera per contractum matrimonii inter filiam regis 
Romanorum et primogenitum regis Roberti, ne etiam videatur aliud velle post coronam 
imperii susceptam, licet idem summus pontifex impedimentum, quod eidem prestatur ex 
parte regis Roberti, ignoret, paratus est et paratum se offert vobis cum effectu v uomine 
quorum interest, plene et ydonee cavere cautione, que vobis videbitur expedire w , quod 

30 habita x sua corona imperiali in dicta basilica dicta die eligenda, curabit dictum matri- 
monium perficere, si et prout summo pontifici videbitur expedire. [Et quod si aliquis 
habet potestatem nunc perficiendi, paratus est nunc perficere et complere parentelam 
predictam secundum traetata]**. 

4. Item [petit] y et requirit a vobis cum instantia, quod die z , quam pro sua coro- 
35 natione duxerit eligendam, versus dictam basilicam procedere velitis pro vestro officio 

complendo, et ipse idem rex gressus vestros incontinenti sequetur vel ad latera vestra 
procedet, prout vobis placuerit, protestando, quod per eum non stat neque stabit quin 
sibi debitum per vos tribuendum consequatur. 

5. Item petit et requirit humiliter et devote cum instancia, quatinus si officium 
40 vestrum, quod vobis incumbit in facto predicto, in dicto loco a exercere non possitis, in 

alio loco Urbis, qui vobis expedire videbitur, officium vestrum compleatis. Paratus est 
enim recipere idem rex unctionem predictam necnon ipsius imperii dyadema a vobis et 
quolibet vestrum in loco, quem duxeritis deputandum. Paratus est etiam idem rex et 

*) vel Tusci desunt B. 
45 **) et quod - tractata in P post addita, desunt B. 

779. k ) uncionem semper P. l ) qua R. m ) traddere P. n ) pred. basil. B. °) impedi- 

mento prestato R. p) deest R. v") vos addendum esse videtur; cf. infra pag. 778 lin. 8. 1) ibi R. 

r ) incombit R. s ) inferatur R. *) dicti add. R. u ) loco quia eius R: cuius. v ) cum effectu vobis R. 

w ) exp. vid. R. x ) habito R. J") deest P. z ) diem R. a ) loco predicto R. 



776 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 779. 780. 

offert et obtulit cum effectu vos et quemlibet vestrum informare plene et sufficienter, 
quod sine offensa iuris et sine transgressione commissionis vobis facte hec facere potestis 
et debetis. Obtulit etiam et offert se b paratum cum effectu predicta recipere et omnia 
facere et prestare, que in predictis et circa predicta et occasione predictorum per eum 
facienda fuerint et prestanda, et quod c per eum non stat neque stabit. Et super hoc 5 
publice protestatur. 

6. Item protestatur publice et expresse d , quod nisi hoc feceritis, eidem iniuriam 
facitis maximam. Et primo summo Creatori conqueretur, domino etiam Cleraenti 
summo pontifici necnon sacro eius e collegio et omnibus suis amicis et fidelibus, dicens 
quod si non feceritis, actores eritis omnium iniuriarum, malorum et dampnorum, que io 
exinde sequentur. Protestatur etiam expresse, quod propter hoc non dimittet, salva in 
omnibus reverentia dicti domini summi pontificis et sacrosancte Romane ecclesie, quin 
iura sua et imperii prosequatur, prout crcdiderit habito consilio diligenti convenire. 

7. Dicentes etiam et protestantes pro honore domini summi pontificis, sacrosancte 
ecclesie Romane f et pro statu pacifico totius christianitatis et maxime Urbis g , partium 15 
vicinarum et ut mala et scandala plurima cessent, que ex tardatione h huius negotii pro- 
venire' verisimiliter presumuntur k , quod predicta expedire et accelerare velitis, cum 
mora sit plura et varia pericula allatura 1 . Que mala et scandala, si occasione huius- 
modi retardationis quod absit eveniant, cum per nos non stet, quin predicta sicud decet 
compleantur, protestamur, quod non nobis, set vobis pocius debeant imputari. 20 

8. Propter" 1 huiusmodi tamen petitionem et protestationem ab aliis petitionibus et 
protestationibus propositis recedere nolumus, set illam et illas nobis salvas esse volumus, 
que magis pro nobis fecerint et ad intentionem nostram fundandam magis expedire 
videbuntur. 

780. LITTERAE CARDINALIUM IOHANNI COMITI GRAVINAE MISSAE. 25 

Mai. 31. 
Denuo contulimus transsumtum eodem die confectum x , cuius autograpJwn servatur 
Taurini in tabulario regio 'Diplomi imperiali Maszo 3 nr. 12\ Edidit Doenniges l. c. 
II, 182 nr. 44. Cf. BbJimer, Reg. Heinr. 481. (P. deest.J 

779. b ) eum R. *) deest P. <"-) exprese P. e) e ; us sacr0 p. f) R om . ecc i_ & g ) et 3(> 

add. R. h ) tarditate R. i) pervenire R. k ) corr. in R. ! ) delatura R. m ) Per R. 

1) Verba transsundi in adnotatione ponimus: 

In nomine Domini amen. 

Hoc est exemplum quarundam litterarum munitarum tribus sigillis cere rubee pendeutibus, in 
uno quorum sculte erant ymago quedam a episcopalis cum croccia in manu sinistra et cum mitra in 35 
capite et quodam ceburium et quodam scabellum sub pedibus dicte ymaginis et circa hoc in circuitu 
huiusmodi littere: 'S. Arnaldi Dei gratia episcopi Sabinensis.' In alio sculte erant tres ymagines 
scilicet ymago unius fratris, sculti ad modum ordinis sancti Dominici et ymago beate Virginis et 
ymago episcopalis cum croccia in manu destra et libro in manu sinistra et ymago Christi cruce- 
fixi, ad pedes cuius erat ymago cuiusdam episcopi genuflexi cum manibus iuntis et in circuitu 40 
huiusmodi littere: 'S. Nicolai Hostiensis et Velletrensis^ episcopi*. In tertio sigillo sculte erant 
ymagines beate Marie virginis, beatorum Petri et Pauli apostolorum et quedam ymago cardinalis cum 
mitra in capite, mediante quadam regula et in circuitu eius erant huiusmodi littere sculte: 'S. Luce 
Sancte Marie Vie late diaconus cardinalis.' Quarum tenor talis est: 

'Magnifico viro domino — anno septimo'. 45 

Ei ego Laurentius Stephani Dei gratia auctoritate sacre prefecture publicus notarius predictas 
litteras ut ab autenticis Bumpsi nil addens c vel minuens, per quod sensus seu substantia poset comodo- 
libet viciari, ita hic fideliter exemplavi et in ha[n]c publicam formam redegi de mandato et cum 

a ) quodam tr. h ) Velletrienais tr. c ) audens tr. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 780. 777 

Magnifico viro domino Iohanni clare memorie Ierusalem et Sysilie regis filio 
comiti Grravine et honoris l Montis sancti Angeli domino et venerabilibus dominis Bertuldo 
preposito Montisfalconis et Iohanni Gaytano canonico Parisiensi* ac nobilibus et sapi- 
entibus viris dominis Grentili et Romano militibus, Poncello, Francisco et Poncellecto 
s de Monte de filiis Ursi ceterisque de domo Ursinorum miseratione divina Arnaldus 
Sabinensis episcopus ac apostolice sedis legatus, frater Nicolaus Hostiensis et Velletrensis 
episcopus et Lucas Sancte Marie in Yia lata diaconus cardinalis, eiusdem apostolice 
sedis nuncii salutem et sincere dilectionis affectum. 

(1) Rei geste, quam scribere cogimur, horrenda conditio intrinsecus acutissime 

10 nos molestat, dum ubi Christianorum paci ferventius accomodatur intentio, ibi pacis 
emulus et humani generis inimicus venena diffundendo dissidii sue fallacie nubilo ratio- 
nabilium hominum oculos offuscare et eorum corda in devia herroris inpellere ac per- 
nitiosis conactibus inflectere sue nequitatis invidia nititur contra pacem. Sane non 
ignorare vos scimus, qualiter sanctissimus pater et dominus noster dominus Clemens 

15 divina providentia papa quintus nos ad Urbem transmiserit, ut coronaremus in impera- 
torem serenissimum principem dominum Henricum Dei gratia Romanorum regem in 
principis apostolorum basilica ipsique traderemus iuxta modum et formam, quos in 
directis nobis ab eo idem summus pontifex exprimebat litteris 2 , diadema. Qui licet 
iuxta modum apostolicum nobis in hac parte directum ad Urbem profecti parati esse- 

•20 mus et simus iniunctum nobis adimplere mandatum, invenimus tamen et adhuc inveni- 
mus ad hoc per vos et sequaces vestros impedimenta prestari, cum basilicam apostolo- 
rum principis memoratam, ubi nobis predictum expediendum negotium est commissum, 
detinueritis et detine[a]tis occupatam, in tantum quod eidem Romanorum regi sine 
armorum strepitu ac hominum stragis non parve periculo nullatenus pateat ad basilicam 

25 eandem accessus. (2) Et quamvis venerabilis pater . . episcopus Botruntinus et venera- 
bilis vir dominus Pandulfus domini pape notarius nobis Sabinensi et Hostiensi episcopis 
presentibus apud Baccanellum, priusquam veniremus ad Urbem, ex parte vestra concordi 
assertione b retulierint, quod vos domine Iohannes eis, qui ab eodem domino rege pre- 
missi fuerant, quod ab inllustrissimo principe domino rege Ruberto fratre vestro habu- 

30 eratis in mandatis, ut dictum dominum Romanorum regem quibusvis c modis in corona- 
tione sua studeretis pro viribus impedire, vos vero domini Ursini respondistis ei[s]dem, 
quod dicto domino regi Ruberto tradideratis fortalitias vestras et domos nec eum 
deserere poteratis, nos tamen relata non modicum admirantes ac volentes an ex corde 
procederent experiri, Urbem ipsam tandem ingressi vobiscum simul et separatim pluries 

35 curavimus habere colloquium, qui nobis concorditer respondistis, quod impedimentum 
predictum sine mandato dicti domini regis Ruberti nullatenus auferretis d . (3) Cum 
igitur opera vestra huiusmodi nullus sane mentis ignoret inimica fore iusticie, pacis 
emula novercha concordie e , domino nostro summo pontifici ac nobis et Romane ecclesie 
contumeliosa non parum, magnificentiam et nobilitatem vestram omni quo possumus 

40 affectu requirimus et rogamus, quatinus divine considerationis intuytu et zelo iusticie 
domini nostri prefati sanctissimi pontificis et ecclesie Romane nostroque deferentes 
honori, christianorum quieti et augumento nominis christiani nullum ut christianos decet 

780. a ) Pansaen ? tr.; sed cf. Jean XXII 'Letlres communes 1 (ed. Mollat) I (1904) nr. 713. b ) asser- 
tioni tr. c ) quibus visis tr. d ) aufereretis tr. e ) sic tr. 

45 decreto et auctoritate magnifici viri domini Nicolai de Bonsingioribus de Senis alme Urbis sacri senatus 
vicarii generalis. Anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, pontificatus sanctissimi patris 
domini Clementis pape quinti, inditione decima, mense Maii die ultima, presentibus hiis testibus: ser 
Petro Alcherucii camerario camere Urbis, ser Paulo de Podiobonici, Angelino notario de Tuderto ad 
hoc specialiter vocatis et rogatis. (S. N.) 

50 1) i. e. districtm. 2) Supra nr. 644. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 98 



778 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 780. 

opponentes obstaclum, ab impedimento huiusmodi quomodolibet desistatis sine contra- 
dictionis obice permittentes, quod idem serenissimus princeps iuxta iuris debitum et 
apostolice sedis commissum in eadem principis apostolorum basilica coronetur et alia 
plene recipiat, que in commissione facta nobis super hoc expressius iniunguntur, preser- 
tim cum prefatus dominus rex Romanorum coram nobis infrascriptis fuerit publice pro- 5 
testatus 1 , quod paratus est plenam, ydoneam et sufficientem offerre pro iure modera- 
tionis arbitrio cautionem, quod si predictum volueritis obstaculum vel inpedimentum 
auferre, sic quod idem dominus rex Romanorum in eadem possit basilica coronari 
ibidemque nos f iniuntum nobis officium exercere, nulli vestrum sequaciumque vestro- 
rum per ipsum dominum regem aut suos vis aliqua vel iniuria, violentia, molestia seu 10 
quodcunque aliud despendium inferetur. (4) Alioquin si nostris quod absit g tam iustis 
petitionibus duxeritis abnuendum h , in divine magestatis oculis protestamur, preter 
domini nostri serenissimi pontificis et apostolice sedis iniuriam, cuius vos non ambigimus 
reos esse futuros, tot bellorum, dissidiorum, discriminum, exitiorum hominum, depopu- 
Jationis et aliorum malorum, que presumuntur ex talibus veresimiliter perventura, nec- 15 
non violate iustitie ac totius Urbis turbationis et orbis 1 fore participes et actores, quod 
studio vestro cessare possunt et debent vobis annuentibus ex debito postulatis. (5) In- 
super latere vos nolumus, quod Florentius domini Anthii de Cancellario, Mcolaus So- 
bactanus, dominus Matheus domini Petri Mardoni et Iacobus Tyneosus Roman(i) cives 
ad nostram presentiam accesserunt, nos ex parte vicarii, consilii et populi Romani cum 20 
instantia requirentes, ut ne apud Romanos destructionem Urbis appetere videremur, et 
ad predicta vos efficaciter inducere studeremus et ad vestram deduceremus noticiam, 
quod si super predictis negresseritis k dare responsum vel contra petita duxeritis respon- 
dendum, predictorum vicarii, consilii et Romani populi prorsus intentionis existit, illico 
pulsata campana in vos et sequaces vestros in civitate et extra potenter inruere vestramve 25 
vestrorumque duritiam quocunque valebunt demoliendo molimine demoliri, ne non sic 
insurgentibus ipsis Romanam urbem, quod est etiam referre pro maxime detestando, 
proditionibus hominum, ruinis menium, execrabilis orribilitatis incendiis totque quibus 
cst modo subiecta periculis inmaniter patiamur affligi, quin immo Romani cives in eius 
afflictione tam mortifere quam crudeliter affligantur. (6) Quicquid autem super 30 

predictis decreveritis faciendum, nobis si placet per latores presentium vestris litteris 
intimetis. 

Dat. Rome, die ultima Maii, pontificatus domini Clementis pape quinti anno 
septimo. 



781-787. TRACTATUS CUM ROBERTO REGE - 

SICILIAE. 

1312. Mai. 12.— lun. 20. 

781—783. ACTA TRACTATUUM. Mai. 12.— 18. 
Cf iam supra nr. 751 et ca quae de liac legatione refert Nicolaus Botrontinensis 
(ed. Heyck) pag. 48 sqq. Ex quibus nonnulla (l. c. pag. 56) in adnotatione ponere liccat 2 . 40 

780. f ) infra add. tr.; cf. siqira pag. 775 lin. 13. S). ausit tr. 1») adlnme ndum ? tr. >) sic 

addendum esse videtur tr. k ) sic pro neglexeritis tr. 

1) Supra nr. 777 cap. 3. et nr. 779 cap. 2. 2) Illis diebus reversus fuit frater Iohannes de Lucido- 
monte magister in theologia et doininus Iohannes de Venestingue utriusque iuris professor de Neapoli. Et 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 781. 782. 779 

781. LITTERAE CREDENTIALES REGIS SICILIAE. Mai. 12. 

Servantur in instrumento Receptionis infra nr. 783. In Indice documentorum a. 1313, 
de quo v. supra ad nr. 298, sic indicari videntur: Tria paria litterarum clausarum mis- 
sarum domino ante coronationem per Robertum quondam regem, adiecto verbo cur. 
5 (Doenniges l. c. II, 115). — Bbhmer, Reg. 1246 — 1313 Reichssachen 308. 

(P. deest.) 
Excellenti et magnifico principi domino Henrico Dei gratia Romanorum regi 
illustri, honorabili amico suo Robertus eadem gratia rex Ierusalem et Scicilie vitam 
yllarem et amorem sincerum. 
10 Yenientibus ad nos venerabile et religioso viro fratre Iohanne de Lucidomonte 

sacre teologie doctore et magistro Iohanne de Vestinga utriusque iuris professore, am- 
basciatoribus et nuntiis vestris, missis nobis ad respondendum ex parte vestre excellentie 
super illis que, dum ageretis in partibus Ianue, sublimitati vestre senescalcus nostre 
Provincie et Aquensis archidiaconus ex nostra commissione proposuerunt tractanda, 
15 super quibus habitis nobiscum collationibus diligentibus et examinatis diversis ad vestram 
presentiam redeunt de intentione nostra verbo et scripto plenius informati. Vestram 
ideo rogamus preminentiam, ut ipsis super illis velitis fidem indubiam adhibere. 
Datum Neapoli, die XII. Maii, X. indiction. 

782. PROPOSITIONES EIUSDEM. 

20 Servantur (P) ibidem, itemque (B) inter Protocolla et Acta Bernardi de Mercato 

Taurini in tabulario regio 'Diplomi imperiali Mazzo 4 nr. 1T (= Doenniges Ms. VI, 
de quo v. supra ad nr. 604) fol. 63; in dorso manu Bernardi scripta leguntur: Articuli 
super hiis que petebat rex Robertus *. Edidit ex B Doenniges l. c. II, 117 sub nr. 2. 
Nos denuo inspeximus; numeros arabicos adiecimus nos. 

25 De his propositionibus cf. infra lin. 32 sqq. (P. deest.) 

1. Nos dicimus et petimus, quod videtur nobis primo, quod transducatur filia per 
totum mensem Septembr., et hoc iuret vel iuretur pro parte sua in eius animam, facere 
de a hoc bona fide b posse suum, et ad tardius si non posset per totum mensem Ottubr. 

782. a ) ad B. b ) loco bona fide B: facere repetitum. °) Octobris B. 

30 quid sibi respondit rex Robertus super parentela facienda, quam sicut potestatem habentes sibi offere- 

bant secundum condiciones et articulos, qui fuerunt ante Brixiam concordati, credo quod dominus 

legatus vobis dixit. Que in sedula manu dicti regis Roberti scripta continebantur , que volebat ad- 

impleri, antequam ipse vellet facere parentelam, de quibus alias inter tractatores nulla erat facta 

mensio. Plura in sedula continebantur, de quibus non recordor. Recordor autem, quod volebat, quod 

35 vicarius Tuscie esset ad vitam filius suus et quod ipse rex Robertus esset admiraldus per mare et 

vicarius in Lumbardia ad aliquos annos, et multa talia, que nullo modo rex Romanorum fecisset. Per 

hec iudicet sanctitas vestra intentionem utriusque ad faciendum vel impediendum predictam parentelam. 

1) Praecedunt l. c. fol. 62' sequentia, omnia manu Bernardi exarata et ad usum imperatoris , ut vide- 

tur, e documentis ipsis excerpta: Remembrance que entre les autres choses qui sont contenues en la letre 

40 des ordenances faites et covenencies par les nobles homes monsegnour Loys ayne fil dou conte de 

Clermont chamberier de France e maistre Piere de Latilli archidiaquen de Chaalons, procureurs del 

escelle[n]t prince monser PH. pour la grace Dieu roi de France, e monsegnour Jehanc de Flandres 

conte de Namur et maistre Symon de Marville tresurier de Mez, procureurs de tres escellent prince 

monser H. pour la grace de Dieu rois des Romains, ansi comme procureurs dous segnours dessus diz, 

45 sont contenues les paroles qui s'ensieuent: 

'Item nous avons traities — de Rome.' supra nr. 353 cap. 4. 5, paucissimis verbis omissis. 
Encores sont contenues en la devant dite letre les austres choses, les paroles qui s'ensieuent: 
'E toutes les choses — en partie.' supra pag. 302 lin. 10—17. 
Cf. Boenniges l. c. II, 117. 



780 HEINRICI VII. CONSTITOTIONES. 1312. Nr. 782. 

2. Item rex Scicilie promictet, quantum cum sua decentia poterit, procurare bona 
fide, quod in omnem eventum et casum filii procreandi ex duce Calabrie et filia regis 
Romanorum succedent in rengno Scicilie d , presertim per viam coronationis ipsius ducis, 
remanentibus nobis titulo et administratione regni Scicilie e , quantum sine preiudicio nostro 
et aliorum filiorum nostrorum qui erunt pro tempore fieri poterit, in casu ubi dux pre- 5 
fatus nobis superviveret, liberis non relictis ex ipsa filia. 

3. Item de Tuscis f , quod dux primogenitus g ipsius regis Sicilie per regem Romano- 
rum g efficiatur vicarius Tuscie ad vitam suam. Qui quidem vicarius sit ad conservan- 
dum eos in prospero et pacifico statu. Et quod rex Romanorum a Tuscis predictis 
annuatim recipiat certam quantitatem pecunie, utpote a Florencia XXX h milia floreno- 10 
rum, a Lucca XX milia, a Senis XVIII milia, et sic de aliis parvis communibus secun- 
dum conditionem suam. 

4. Item si in partibus Tuscie vel prope unam dietam fiat exercitus de mandato 
imperatoris, Florentia dabit CC equites et II milia peditum, Luca C equites et pedites 
M, Sene octuaginta equites et pedites noningentos suis expensis pro tribus mensibus. 15 
Si j autem exercitum fecerit k in partibus remotioribus infra iurisdictionem imperii, pos- 
sint dicta communia secundum conditionem patrie dicte gentis subsidium in pecuniarium 1 
commutare™, et sic de aliis communibus Tuscie iurisdictionis imperii secundum conditio- 
nem suam. 

5. Item quod dicta communia Tuscie eligant officiales modo consueto et vicarius 20 
confirmabit. 

6. Item exteri non intrent usque ad certum tempus ordinandum per reges Romano- 
rum et Sicilie e , sed recuperent bona sua statim et ipsa teneant et tractent vel per se 
ipsos vel per alios, prout dicti reges super hoc amicabiliter concordabunt. 

7. Item de Romanis reges predicti ordinabunt pacem et facient inter Ursinos et 25 
Columpnenses. Et si aliqua partium contraveniret pactis predictis 11 , dicti reges assistent 
efficaciter bona fide, quod forefacta statim emendentur et pax duret ut prius in firmitate. 

8. Item rex Romanorum iurabit in animam suam vel pro parte sua iurabitur et de 
hoc habebuntur sue lictere oportune tam de iuramento quam obligacione bonorum 
suorum facienda ecclesie Romane vel regi Sicilie, quod tempore receptionis corone sue, 30 
quando veniet ad Sanctum Petrum, Columpnenses et eorum sequaces non ducet, ut 
veniant p secum, sine voluntate Ursinorum. 

9. Item quod post coronationem non debeat Rome ad plus nisi per dies quatuor 
remanere vel circa nec gens sua aut illi, qui pro sua coronatione venerunt. Sed quam 
citius sine suo impedimento redire poterit, ad terras iurisdictionis sue redeat. 35 

10. Item quod placeat regi Romanorum in Lombardie partibus^ ponere vicarium 
regi Sicilie non suspectuni et ad annos circa decem, prout inter se concordabunt. 

11. Item quod placeat sibi, quod de communi voluntate eorum ordinetur aliquis 
communis admiratus suus et noster. 

12. Item intentionis nostre est, quod rex Romanorum sit amicus regis Francie et , 
filiorum 1 ' et fratrum. Alioquin rex Sicilie e non teneatur 8 sibi nisi in hiis, in quibus 
tenetur sibi ratione imperii. 

13. Item si Tusci, facta concordia de predictis cum rege et Tuscis*, nollent adim- 
plere 11 predicta, dux insistet bona fide ad observandum ea. 

782. d ) Sicilie fere semper B. e) Sycilie B. f) Tuscys B. S) primogenitus — Romanorum 45 

exciderunt B. •>) triginta similiter sempcr B. >) Sin B. k ) faceret B. 1) loco subs. iu peoan. B." 

in pecuniam. m ) corr. videtur ex committere P. n ) pacis B. °) littere sue B. l 1 ) loco ut veni- 

ant B: nec venient. <J) loco Lomb. part. B: Lombaidia. r ) Buorum add. J>. s ) tenetur B. 

t) Tusci /'. u ) implere B. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 782. 783. 7S| 

1 4. Item omnia, que ordinabuntur super matrimonio predicto et aliis substantialibus 
conventionibus, firmabunt ambo reges iuramentis et obligacionibus omnium bonorum 
suorum. Et ista obligacio fiet ecclesie. 



783. INSTRUMENTUM SUPER RECEPTIONE NUNTIORUM. Mai. 18. 

5 Servatur in P rotulo tabularii Parisini 'Carton J. 61T nr. 33, de quo plura v. 

supra ad nr. 778. Praecedit rubrum: Instrumentum super articulis [transmissis] a per 
regem Sicilie ad obvencionem sibi factam per regem Romanorum de parentela contra- 
henda [inter eos] b de mandato domini pape, de filia scilicet ipsius regis Romanorum 
cum primogenito regis Sicilie. Exemplavit Waitz. Nos denuo contulimus. Edidit etiam 

10 Bonaini 'Acta Henrici VII? I, 223 nr. 143 non omnino recte lectum. — Bbhmer, Reg. 
Heinr. 482. (P. deest.) 

In nomine Domini amen. 

Anno nativitatis eiusdem millesimo trecentesimo XII. inditione decima, octava 
decima die mensis Maii. Per hoc presens instrumentum appareat presentibus, quod 
15 venerabiles viri frater Iohannes de Lucidomonte sacre theologie doctor et magister 
Iohannes de Venstinga utriusque iuris profexor, ambassiatores serenissimi principis ac 
domini domini Heinrici Dei gratia Romanorum regis semper augusti, missi ad illustrem 
principem dominum Robertum Dei gratia regem Sicilie in ipsorum reversione in 
presencia mei notarii infrascripti et testium infrascriptorum propter hoc specialiter 
20 vocatorum dicto domino regi Romanorum presentaverunt quandam litteram sigillatam 
vero et integro sigillo dicti domini regis Sicilie. Cuius tenor de verbo ad verbum 
sequitur in hec verba: 

'Excellenti et magnifico principi — X. indiction.' supra nr. 781. 
Qua littera lecta in presentia dicti domini regis Romanorum dicti ambasciatores 
25 virtute credentie eis concesse per dictam licteram articulos infrascriptos dicto domino 
regi Romanorum ex parte dicti domini regis Roberti retulerunt. Quorum articulorum 
tenor sequitur in hunc modum: 

'Nos dicimus et — fiet ecclesie.' supra nr. 782. 

Acta sunt hec Rome in palatio Lateranensi, anno, die, mense et indictione pre- 
30 dictis, presentibus reverendis in Christo patribus ac dominis Balduino Dei gratia archi- 
episcopo Treverensi et Henrico eadem gratia episcopo Tridentino, domino Amadeo 
comite Sabaudie, domino Ticardo comite de Catzelemboge, domino Thoma de Septem- 
fontibus ac magistro Henrico de Geldonia prothonotario dicti domini regis testibus ad 
premissa rogatis. 
35 Et ego Iohannes de Dist dictus de Cruce, clericus Leodiensis dioc, sacrosancte 

Romane ecclesie ac imperiali auctoritate publicus notarius presentationi dicte lictere ac 
dictorum articulorum ac omnibus aliis supradictis una cum dictis testibus interfui et hoc 
publicum instrumentum inde confeci et scripsi meoque signo signavi rogatus. 



784—787. LITTEBAE FLOBENTINOBUM. Iun. 17.— 20. 
Litteras et instructiones Florentinorum ad hos tractatus spectantes non in Appen- 
dice Variorum, sed potius hic proponere liceat. Quas repetimus ad editionem, quam 
paravit Bonaini l. c. II, 105 sqq. e tabidario regio Florentino 'Capitoli tom. XXIT (= C) 
et 'Signori Carteggio Missive Minutari I Cancelleria nr. 5' (= D). 

783. a ) fere omnino evanida P. b ) evanuerunt P. 



782 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 784. 



784. LITTERAE PRIORES REGI SICILIAE DIRECTAE. lun. 17. 18. 

Apud Bonaini l. c. II, 105 sq. ex C fol. 13' (A) et 15 (B) et D nr. 109 (A et B). 

(P. deest.) 

Domino Roberto regi Ierusalem et Sicilie. 

(1) Sicut celsitudo regia bene novit, omnem tractatum omnemque compositionem $ 
cum rege Alamanie palam vel secrete habere omnino negavimus, et hoc celsitudini 
eidem pluries per ambaxatores et licteras fecimus manifestum, et quod Florentini devoti 
vestri aliique etiam in parte non modica universaliter omnes aborrent et singulariter 
singuli plus quam mortem, cognoscentes ab experto et ex preteritis proxim-e videntes 
aperte, quod non solum tractatus et compositionis effectus, sed verbalis ipse tractatus io 
esset ad necem vestram et partis Gruelfe et comunis et populi Florentie omniumque 
devotorum regie maiestatis. Quod videntes apertius et cognoscentes et vos nobis pluries 
affirmastis, quod cum ipso rege Alamanie nullum tractatum, nullam parentelam nullam- 
que concordiam volebatis, set vestrum exfortium micteretis et personaliter veniretis ad 
Urbem ad mortem, expulsionem et confusionem dicti Alamanie regis et complicum 15 
ipsius, nosque mixtim cum huiusmodi assertionibus multipliciter induxistis, ut ad pre- 
dictum effectum ad Urbem nostra micteremus exfortia et sua procuraremus per fratres 
nostros Tuscie destinari. Quod per nos est fideliter et effectualiter adimpletum, sicut 
operum experimenta declarant. (2) Nunc autem deprehense inveniuntur alique lictere 
cum certis articulis 1 ipsis licteris interclusis, que indicant inter vos et eum compositionis 20 
et concordie fore tractatus. De quibus miramur et turbamur quam plurimum, licet hec 
de regia non procedere conscientia firmiter confidamus, sed ex callidis operationibus 
aliquorum, qui in nobis ipsis scisma et scandala et indignationem domini et patris in 
filios et devotos ponere moliuntur et cogitant, sicut alias de nobis serenitati regie retu- 
lerunt. Quapropter serenitati eidem affectuosissime supplicamus, quatinus consideratis 25 
predictis dignetur et velit ab omni tractatu, concordia, compositione et parentela, que 
post verborum dulcedinem vobis et nobis omnibusque devotis predictis necem parerent 
et venenum, omnino aures avertentes a , ad Urbem cum vestra potentia, sicut ex dictis 
et scriptis attendimus, sine more dispendio venire ad mortem tanti hostis et ad exal- 
tationem et vitam vestram et nostram et omnium devotorum. Nos quidem nostra exfortia 30 
iterata et arnensia misimus et nichilominus residuas vires nostras habemus ad vestra 
mandata et beneplacita preparatas. (3) Quicquid etenim mentibus revolvamus, in 
hoc nostro proposito firmiter radicamur, et quicquid oculi nostri sive corporei sive 
mentales respiciant, ad Urbis tamen negotia soliciti revertuntur. Super quibus de 
intentione vestra certificari licteris regie maiestatis exhibendis latori presentium instan- 35 
tissime supplicamus, parati omni tempore regiis parere beneplacitis et mandatis. Quo- 
rum articulorum in ipsis inventorum licteris copiam, ut pleniorem inde habeatis notitiam, 
ecce mictimus presentibus interclusam.* 

Data Florentie, die XVII. mensis Iunii, X. indictionis. 

*) In \i litteris die 18. m. Iunii emissis adduntur haec: Et quia sperari potest et debet, quod 40 
ipsi articuli ad domini pape curiam destinentur. quod posset in amicis scandalum generare 
et dominum nostrum summum poutificem inducere ad imponendum cardinalibus suis consti- 
tutis in Urbe aliud quam velimus, supplicamus actentius, quatinus sine dilatione providere 
dignemini in predictis et scribere dominis cardinalibus amicis vestris et aliis, quod provideant 
in predictis et se opponant. Et ultimo repetimus quod cutn vestro exfortio veniatis ad 45 
Urbem, ut que vos et nos intendimus, effectum quem cupimus citius consequantur. 

Iterato scriptum est domiuo regi predictis superadditis verbis. Die 
sequenti. 

7M. A | advertentea ed. 

1) Supra nr. 782. 50 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 785. 786. 783 

785. LITTERAE AD GENTILEM URSINUM. lun. 20. 
Apud Bonaini l. c. II, 108 ex C fol. 14 et D nr. 95. (P. deest.) 

Magnifico viro domino Grentili de filiis Ursi amico karissimo priores artium et 
vexillifer iustitie, populus et comune civitatis Florentie salutem et in agendis salu- 

5 briter providere. 

(1) Sicut ad vestram potuit perduci notitiam, omnem tractatum omnemque com- 
positionem cum rege Alamanie omnino negavimus, quem Florentini omnes et singuli 
aborrent et fugiunt plus quam mortem, cognoscentes et ex preteritis colligentes aperte, 
quod nedum tractatus et compositionis effectus, set verbalis ipse tractatus esset ad 

10 necem nostram et omnium amicorum et devotorum regie maiestatis et universaliter 
partis Gruelfe. Quod cognoscens etiam regia providentia pluries nobis scripsit et scribi 
fecit, quod cum rege Alamanie tractatum, parentelam aut concordiam aliquam non 
volebat, set suum exfortium micteret et personaliter veniret ad Urbem ad mortem, ex- 
pulsionem et confusionem dicti hostis et complicum, et nos multipliciter induxit, quod 

15 ad predictum effectum ad Urbem nostra exfortia micteremus et micti sua procuraremus 
a sotiis Tuscie et amicis. Quod per nos et eos est fideliter et effectualiter adimpletum, 
sicut operum experimenta declarant. (2) Nunc autem deprehense inveniuntur alique 
lictere cum certis articulis 1 , que indicant inter utrumque regem haberi tractatus. De 
quo miramur multipliciter et turbamur, licet hoc de domini nostri regis Roberti con- 

20 scientia procedere non pensemus, set ex aliquorum calliditate, qui in nobis ipsis scisma 
et scandala et inter patrem et filios indignationem ponere moliuntur. Quapropter 
magnificentiam vestram affectuose precamur, quatinus vos interponere velitis incontinenti 
apud ipsum regem, quod consideratis predictis ab omni dignetur parentela, concordia 
et tractatu recedere , que post verborum dulcedinem sibi , vobis et nobis omnibusque 

25 devotis necem parerent et venenum, et ad Urbem cum suo exfortio, sicut ex scriptis 
et promissis attendimus, accedere sine mora ad mortem tanti hostis et ad exaltationem 
et vitam suam , vestram et nostram et omnium amicorum. Nos quidem et fratres ipsi 
repetita nostra exfortia et oportuna camere nostre arnensia misimus et nichilominus 
residuas vires nostras paratas habemus ad regia beneplacita et mandata. Quicquid 

30 enim mentibus revolvamus, in hoc nostro proposito nos et ipsi firmius radicamur, et 
quicquid oculi nostri sive corporei sive mentales respiciant, ad Urbis tamen negotia 
soliciti revertuntur. (3) Et si rex ipse in predictis deficeret et non veniret ad Urbem 
et ad tractatus intenderet, gentes nostras ab Urbe revocare nos et fratres nostri coge- 
remur inviti, ut in potenti brachio essemus in Tuscia, ad defensionem nostram et ami- 

35 corum, cum omnem omnino spernere firmaverimus concordiam et tractatum, quicquid 
per aliquos alios ordinetur et fiat. Quorum articulorum copiam misimus dicto regi et 
ambaxatoribus nostris constitutis vobiscum. (4) Audivimus insuper, quod dominus 

Lucas cardinalis venit ad dominum nostrum regem, ut ipsum ad tractandum fortificet 
et inducat. Et ideo vos rogamus, quatinus considerantes, quid Lombardis contigit ex 

40 tractatibus ipsius, velitis insistere apud ipsum dominum nostrum regem, quod ad tracta- 
tum aliquem suis aliquibus suasionibus vel elocutionibus non intendat, set devotis suis 
antiquis et Romane ac Tuscane provincie provideat, consuiat et assistat, sicut vestre 
sapientie videbitur convenire. 

Data Florentie, die XX. mensis Iunii, X. indictionis. 

45 786. LITTERAE ALTERAE REGI SICILIAE MISSAE. Iun. 20. 

Apud Bonaini l. c. II, 113 ex C fol. 13 et D nr. 96. (P. deest.) 

1) Supra nr. 782. 







784 HEINRICI Vll. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 786. 737. 

Serenissimo domino domino Roberto Dei gratia regi Ierusalem et Sicilie, ducatus 
Apulie et principatus Capue, provincie Forcalquerii ac Pedimontis comiti devotissimi 
sui Gentilis domini Berardi de Camerino potestas, Rogerinus de Servideis de Parma 
canitaneus et defensor, priores artium et vexillifer iustitie, consilium, populus et comune 
civitatis Florentie cum recommendatione se ipsos pronos ad reverentiam debitam et 5 
devotam. 

(1) Post alias nostras licteras * vobis missas, facientes de certis deprehensis licteris 
et articulis mentionem, tractatus esse concordie inter vos et regem Alamanie osten- 
dentes, et per quas intentionem nostram aperuimus et regiam nobis aperiri petivimus 
assignatis causis et rationibus oportunis, percepimus, quod dominus Lucas cardinalis ad io 
partes vestras se transtulit, ut vobiscum tractet et conferat de concordia cum rege Ala- 
manie facienda. Et licet sciamus vos scire, quales sint ipsius domini Luce tractatus et 
quid devotis vestris Lombardis accidit in brachiis et sub tractatibus ipsius, verumtamen 
ex abundanti et ad cautelam alte regie providentie supplicamus, quatinus cumque sub 
tractatibus, elocutionibus et suasionibus dicti domini cardinalis mortis periculum lateat 15 
et venenum cumque, sicut alias scripsimus, omnis tractatus omnisque compositio esset 
ad mortem, dignemini ab omni omnino tractatu desistere et venire ad Urbem cum 
vestro exfortio sine mora pro salute vestra omniumque devotorum vestrorum et pro 
morte dicto regi Alamanie, prout res parata est, suisque sequacibus inferenda. Et nos 
et fratres nostri secundum requisitionem et voluntatem vestram ad Urbem nostra ex- 20 
fortia misimus et nichilominus residuas vires nostras paratas habemus ad regia bene- 
placita et mandata. (2) Super quibus de intentione vestra certificari clarius suppli- 
camus, cum si regia celsitudo nobis aliisque devotis suis deficeret et non veniret ad 
Urbem et ad tractatus intenderet, quod credere non possumus vel debemus, consideratis 
processibus dicti Alamanie regis factis in Gruelfos et devotos ecclesie in partibus Lom- 25 
bardie nullis pactis, promissionibus vel conventionibus observatis, et potius consideratis 
hiis, que pluries nobis scripsit et scribi mandavit ipsa regia celsitudo, nos et alii con- 
devoti eius gentes nostras existentes in Urbe revocare cogeremur inviti, quicquid per 
aliquos alios ordinaretur vel fieret, ut essemus in potentiori brachio in partibus Tuscie 
ad defensionem nostram et provincie supradicte, cum omnem omnino spernere firma- 30 
verimus huiusmodi concordiam et tractatum. Nulla etenim nobis de ipso rege Alamanie 
suisque gentibus nobis et animis et loquela et moribus semper et quasi naturaliter om- 
nino contrariis confidentia esse potest. 

Data Florentie, die XX. Iunii, X. indictionis. 

787. INSTRUCTIO NUNTIORUM AD EUNDEM MISSORUM. Iun. 20. 35 
Apud Bonaini l. c. II, 110 ex C fol. 18. (P. deest.) 

Informatio agendorum per ser Iohannem 2 . 

1. In primis namque exponere debet regie maiestati, qualiter populus et comune 
Florentie semper fuerunt et erant adversarii regi Alamanie suisque nuntiis et omnem 
recusarunt tractatum cum ipso et concordiam. 40 

2. Item quod summus pontifex se interponere voluit et comunia sotietatis Tuscie 
concordare cum ipso rege Alamanie, etiam tempore quo ipse rex Alamanie triumpha- 
verit a in partibus Lombardio cum fama maxima et clara et militum honorabili et numerosa 
comitiva, et quod ipsa nunquam descendere voluerunt, quod ipse rex vel aliquis pro eo 

787. a ) triumphaliter ed. 4^ 

1) Supra nr. 784. 2) Videtur intelligi ser Iohannes Benedicti, orator Florentinorion saepins ad 

reg&n Siciliae missus; cf. Bonaini l. c. II passim. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 787. 785 

iurisditionem haberet in eis. Immo semper deinde, quod ipsa comunia semper rema- 
neant ut nunc sunt in plena libertate. Et quod postremo ab omni fuit tractatu et con- 
cordia discessum, licet summus pontifex assentiret quasi omnibus, que petebant dicta 
comunia. 
5 3. Item quod licet aliquod comune sotietatis predicte contra velle comunis Flo- 

rentie assentiret alicui tractatui, demum tamen firmarunt et concordarunt omnia dicta 
comunia, nullum velle tractatum vel concordiam cum ipso, sed sibi bellum indicere 
elegerunt. 

4. Item quod regia maiestas predicta facere persuasit eisdem comunibus et ipsa, 
io licet firmissima in eo proposito, confirmavit et addidit, si quid addi potuit firmitatis. 

Et quod eisdem obtulit suum auxilium, consilium et favorem, primo in quantum tacite 
fieri posset, postea expresse. 

5. Item quod ipsa regia celsitudo scribi fecit et dici comunibus predictis, quod si 
contingeret regem Alamanie versus Urbem dirigere suos gressus, quod gens armigera 

if> et exfortium mictantur, ita quod Rome sint, quando ipse rex Alamanie, vel primo. Et 
quod ipse suam gentem armigeram haberet Rome et ipse veniret, ita quod de rege 
Alamanie victoria haberetur, dicendo etiam, quod si non micterent, quod ipsa proditores 
appellaret. Et quod antea licteras suas misit omnibus comunibus amicis, quod gentes 
haberent paratas, ut quando fuerint requisita, ipsas mittant et suam comitentur regiam 

20 maiestatem, quod intelligebatur in Urbe. 

6. Item quod ipsa regia celsitudo scribi et dici fecit dictis comunibus, nulla federa 
nullamque concordiam seu parentelam velle cum ipso rege Alamanie, set ipsum con- 
cludere et vincere, et gentem suam armigeram et numerosam ad Urbem mictere et 
personaliter ipse venire, seque infra diem VIII. Iunii iter arrepturum et die XV. in iun. 8. 15. 

25 Urbe futurum. 

7. Item quod dicta comunia gentem armigeram et eorum exfortium ad Urbem 
miserunt et augmentaverunt a . Et ad victoriam intendentes cum ipsa regia celsitudine 
facere intendunt omnia que expediunt. 

8. Item quod nuper cum certis litteris inventa fuerunt capitula et articuli conti- 
30 nentes tractatum concordie 1 inter ipsam regiam maiestatem et regem Alamanie et qui 

ad Romanam curiam dirigebantur. Et quod populus et comune Florentie firmiter cre- 
dit et tenet, quod predicta non processerunt de voluntate ipsius regie maiestatis seu 
etiam de sua conscientia, set quod ex malignitate et calliditate adversariorum et emu- 
lorum ipsius regie maiestatis et comunium predictorum ficte facta b fuerunt, ut facilius 

35 que optant possint in curia obtinere et ut subspitionem et timorem generent et inferant 
dictis comunibus, confidendi spem et securitatem tollant in ipsam regiam maiestatem, 
scandalum et scisma generent, ut etiam falso persuasum fuit ipsi regie maiestati, quod 
dicta comunia concordaverant cum ipso rege. Set fallitur eorum fallax intentio. Habent 
enim et tenent pro certo dicta comunia, ipsam regiam maiestatem sibi posterisque per- 

40 petuam securitatem, gloriam et triumphum parare velle, vincendo ipsum regem Ala- 
manie suosque fautores et complices, conservare velle promissa et fidem. Que divul- 
gata et notoria sunt universo orbe, in quibus etiam salus et vita consistit. 

9. Item quod dicta comunia omnem prorsus excludunt, aborrent et evitant con- 
cordiam et tractatum cum ipso rege Alamanie, etiam magis quam mortem, et quod 

45 ipsum et sibi complices totis viribus expugnare et impugnare volunt et intendunt. 

10. Item dicant, quod nuper relatum est eis, quod dominus Lucas cardinalis ivit 
ad regiam maiestatem predictam et quod suspitio gravissima est de ipso, ne iverit pro 

787. a ) adgmentaverunt ed. b ) facti ed. 

1) Cf. supra nr. 782. 



LL. CONSTITUTIONES IV. 



99 



786 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 787. 

aliquo tractatu, maxime quia fertur et creditur, quod ipse mictebat articulos predictos 
ad curiam. Et propterea supplicent eidem regie maiestati, ne verbis eius fidem adhi- 
beat. Novit enim regia celsitudo, quod sub eius tractatu Guelfi Lombardie morti, tru- 
cidationi, destructioni bonorum et pars Guelfa in partibus Lombardie in desolatione et 
destructione posita est. Que erat in victoria, immo ipse rex Alamanie confusus disces- 5 
sisset, nisi fuissent ipsi tractatus et maxime civitatis Brixie et civitatis Ianue. 

1 1 . Deinde supplicent regie maiestati predicte pro parte dictorum suorum devo- 
torum comunium et universa parte ecclesie et Guelfe orbis, quod providendo sibi et 
ipsis Romam venire dignetur et servare divulgata in Urbe, Tuscia, Lombardia, immo 
in orbe quodammodo universo, ibique sua gente et comunium Tuscie et alia comitatus 10 
regem Alamanie concludere velit et vincere. Dicendo quod hec est via et semita veri- 
tatis et securitatis et per quam tollitur omnis spes futuris regibus Alamanie, si qui 
crearentur, veniendi ad partes Italie. Et quod omnem velit abicere tractatum, concor- 
diam et parentelam cum ipso rege Alamanie, que exaltant ipsum regem Alamanie et 
sibi complices et mortem et confusionem parant ipsi regie celsitudini et comunibus 15 
predictis et omnibus devotis ipsius. Et quod ipsa comunia dignaretur reddere certiora 
et facere etiam clarissima tam de adventu ipsius ad Urbem quam etiam quod recuset 
•et abiciat omnem tractatum, concordiam et parentelam cum ipso rege Alamanie, et 
quod ipsum regem Alamanie concludere et vincere velit. Et quod predicta facere dignetur 
sine mora, ut omnis suspitio et timor tollatur vulgis comunium predictorum, qui non 20 
rccte intelligunt et sapiunt, et abhominatio cesset. Et quod etiam provideat in curia, 
ut per predicta capitula transmissa rex Alamanie non possit aliquid sibi et ipsis comuni- 
bus nocivum procurare vel facere. Et bene novit regia providentia, quod parentela 
non tolleret appetitum dominandi regi Alamanie et accipiendi eidem. 

12. Si dominus rex Robertus respondeat clare super predicta, nil aliud dicatur, 25 
set insistatur, quod veniat. Si vero diceret, quod tractare velit secundum articulos pre- 
dictos vel alio modo, ipsi oratores omnibus viis et modis quibus poterunt procurent 
ipsum revocare a predictis et predictum inducere, quod velit vincere et facere supra- 
dicta, narrando inter cetera, quod comunia sotietatis Tuscie sibi devota nulli concordie 
vel tractatui assentirent, set impugnabunt ipsum regem Alamanie totis viribus, invocatis 30 
undique amicis. Et quod novit providentia regie maiestatis, quod si quo casu quod 
Deus avertat fortuna ipsis comunibus invideret vel contraria foret, quod parentela non 
proderit eidem nec tutum foret duci, si esset in Tuscia, cum ibi esse non posset, nisi 
in fortia et posse illorum, quorum maiores fidelissimus et dive et clare memorie sere- 
nissimus dominus avus eius et pater trucidarunt, occiderunt, bonis omnibus spoliarunt, 35 
exules fecerunt, qui omnes ad vindictam prompti essent. Et si Ghibellini dominarentur 
in Lombardia et Tuscia, si suo regno paratur securitas? Et si ipsum revocare possunt 
et retrahere a suo proposito, procurent quantum possunt de celeri ipsius adventu ad 
Urbem. 

13. Postremo si ipsum revocare non possent a proposito, dicant et exponant, 40 
quod non est intentionis populi et comunis Florentie et aliorum comunium Tuscie, quod 
gens eorum que est in Urbe expectet ibidem coronationem regis Alamanie. Et quod 
discedat et veniat ad loca, ubi dicta comunia intendunt facere totum eorum exfortium 
et gentem quantam poterunt congregare et se regi Alamanie opponere ipsumque et 
suos complices impugnare. Et omnia que viderit expedire pro tuenda eorum et alio- a 
rum devotorum ecclesie Guelforum libertate et statu. 

Et in predictis dicant et faciant que viderint expedire. 

Data Florentie, die XX. mensis Iunii, X. indictionis. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 788. 789. 787 

788. MANDATUM ADVOCATO PROVINCIALI 
BURGUNDIAE MISSUM. 

1312. Iun. 13. 

JDenuo contidimus autographon tabularii regii Taurinensis 'Diplomi imperiali Mazzo 4 
5 nr. <S' asservatum. Sigillum deest, foraminibus relictis. Edidit Doenniges 'Acta Hen- 
rici VII' II, 184 nr. 45. Cf. iam supra nr. 289. — Bbhmer, Reg. Heinr. 483. 

(P. deest.) 

Heinricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus nobili viro Ottoni comiti 

de Strazberg advocato provinciali vel eius substituto necnon prudentibus viris . . scul- 

io teto, consulibus et civibus in Solodro ceterisque castellanis, officialibus et communi- 

tatibus in advocacia dicti Ottonis constitutis, fidelibus suis dilectis gratiam suam et 

omne bonum. 

Fidelitati vestre sub obtentu nostri favoris et gratie districte precipiendo manda- 
mus, quatinus ad requisicionem balivi vel iudicis seu castellanorum spectabilis viri 
15 Amedei comitis Sabaudie principis et affinis nostri karissimi cum armatis exeatis et 
veniatis sine dilacione qualibet ad auxilium et defensionem ac subsidium terrarum dicti 
comitis, quociens et quandocunque super hoc ab eisdem balivo vel iudice seu castel- 
lanis fueritis requisiti. Hoc nullatenus omittendo. 

Dat. Rome apud Milicias, Id. Iunii, regni nostri anno quarto. 



» 789. CESSIO IURISDICTIONIS IN URBE 

REGI FACTA. 

1312. Iun. 13. 

Instrumentum, cuius imbreviatura (J), ut videtur, inter Acta et protocolla Bernardi 
de Mercato servatur Taurini in tabulario regio 'Diplomi imperiali Mazzo 4 nr. 1T (= Doen- 
25 niges Ms. VI, de quo v. supra ad nr. 604) fol. 22 scripta manu eiusdem notarii, denuo 
accuratius contulimus. In verso Bernardus exaravit: Concessio facta per a senatorem 
Urbis imperatori de iurisdictione in Urbe. Edidit Doenniges l. c. II, 41 nr. 19. — 
Bohmer, Reg. Heinr. 484. (P. deest.) 

In nomine Domini amen. 

30 Cum serenissimus princeps dominus Henricus Dei gratia Romanorum rex semper 

augustus ad Romanam urbem causa sue coronationis accesserit et propter quorundam 
perversorum nequiciam, qui nituntur sue coronationis sollempnia impedire, in Urbe 
moram prolixiorem trasserit et trahere oporteat, quam fuerit opinatus, et ipsum domi- 
num regem et suos officiales oporteat semper intendere circa plura et circa processus 

35 varios et diversos, in presentia eiusdem domini regis constitutus vir nobilis dominus 

789. a ) sequitur imper delet. J. 

99* 



788 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 789. 790. 

Ludovicus de Sabaudia alme Urbis senator ex certa scientia b concessit eidem domino 
regi pro se et sua curia et omnibus et singulis suis iudicibus et officialibus et sibi et 
sue curie et omnibus et singulis suis iudicibus et officialibus liberam licentiam et pote- 
statem c sedendi pro tribunali in urbe Romana eiusque territorio et districtu et inquirendi 
et procedendi, sentenciandi et diffiniendi in causis et de causis civilibus et criminalibus. 5 
Et omnia et singula faciendi et exercendi, que pertinent ad merum et mixtum imperium 
ac etiam ad omnem iurisdicionem et cognicionem. Et quod omnia et singula supra- 
dicta prefatus dominus rex et sui iudices et officiales possint de licencia, consensu et 
voluntate predicti senatoris facere et exercere in urbe Romana eiusque territorio et 
districtu. Predicta tamen concessio et licencia non trahatur ad ea, que ad placitum d 10 
et ordinationem summi pontificis et Romanorum pertinent in urbe Romana et e eius 
territorio et districtu 6 . 

Actum f Rome in palatio vocati les Milites, presentibus archiepiscopo Treverensi, 
episcopo Butrentino, comite Sabaudie, comite Foresii, Theobaldo de Sancto Eustachio, 
Iordano de Columpna civibus Romanis, P(etro) de Tuderto, magistro Petro de Bona 15 
phisico, die XIII. Iunii f . 



790. SCRIPTUM SUPER SCULTETATU 
SLETSTADIENSI PRIMUM. 

1312. Iun. 19. 

Denuo contulimus autographon tabularii secreti reipublicae Bawaricae. Sigillum 20 
parum laesum pendet loro membranaceo. In verso manu cancellariae regiae scriptum 
est: R; (= Registratum). Edidit etiam Albrecht loco supra ad nr. 750 citato I, 214 
nr. 299. Cf. infra ad Iul. 14 et Nov. 11. — Bbhmer, Beg. Heinr. 485. 

(P. deest.) 

Heinricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus nobili viro Heinrico de 25 
Rapoltstein fideli suo dilecto gratiam suam et omne bonum. 

Etsi cunctorum nostrorum et imperii subiectorum delectamur status extollere, 
eorum tamen commodis et profectibus favorabilius providere disponimus, qui nos et 
dictum imperium suis devotis obse[quiis p]lus a [cete]ris a venerantur. Sane cum officium 
scultetatus in Sletstat strennuo viro Heinrico dicto [Wafler] a pro quadringentis marcis 30 
argenti dudum certis de causis obligaverimus x , per nos aut nostros successores in 
imperio pro dicta summa argenti quocunque tempore redimendum, tibi propter grata 
que non cessas nobis impendere servitia duximus indulgendum et concedendum, ut idem 
officium pro dictis quadringentis marcis argenti vice et nomine nostris ac ipsius imperii 
redimere valeas ab eodem simili condicione, qua dictus Wafler ipsum hactenus tenuit, » 
per te tuosque heredes exercendum, tenendum et possidendum tam diu, quousque iam 
dictum officium a nobis seu nostris in imperio successoribus pro memorata summa 
pecunie redimatur. Dantes vobis potestatem plenariam prefatum officium exercendi, 

789. b ) ex certa scientia suj>ra lineam add. R. c) corr. ex q petente R. d ) siiper dispositionem 
delet. R. «) e t eius — districtu stilo acutiori post add. R. *) Acturn— Iunii stilo acutiori exarata R. 40 

790. a ) uncis inclusa corrosa sunt or. 

1) Dc hac obligatione litterae servatae non sunt. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 790. 791. 7§g 

prout singuli b in eodem officio vestri c predecessores ipsum exercere et regere con- 
sueverunt. In cuius rei testimonium presentes nostre maiestatis sigillo iussimus com- 
muniri. 

Dat. Rome apud Milicias, XIII. Kal. Iulii, anno Domini millesimo trecentesimo 
5 duodecimo, regni vero nostri anno quarto. 



791-793. LITTERAE CLEMENTIS V. REGI 

MISSAE. 

1312. Iun. 19. 

791. LITTERAE PRIORES. 

io Denuo accuratissime contulimus autographon tabularii capituli maioris ecclesiae 

Pisanae nr. 1375 signatum. Bulla deest. In verso leguntur solita inscriptio, itemque 
manu Bernardi de Mercato exarata haec: significat se scribere cardinalibus, qui debent 
eum coronare, utrum possit fieri coronatio alibi quam in Sancto Petro, et hortatur, 
quod compromittat in eum de iniuriis factis inter dominum et Robertum. Cf. Indicem 

15 documentorum a. 1313, de quo v. supra ad nr. 298, ubi indicantur hoc modo: Papa signi- 
ficat domino de coronatione et hortatur, quod compromittat in eum de iniuriis factis 
inter dominum et Robertum sub bulla papali (Doenniges l. c. II, 115). Edidit Bo- 
naini 'Acta Henrici VII' I, 231 nr. 145. 

Ad easdem res spectare videtur, quae in eodem Indice indicatur: Notula litterarum 

20 missarum per dominum pape de facto Urbis et a qualiter Robertus et Iohannes et 
Colunnenses b iam contrariabantur domino a (Doenniges l. c. II, 116). Quam deperditam 
esse valde dolemus. (P. deest.) 

Clemens episcopus servus servorum Dei carissimo in Christo filio Henrico regi 
Romanorum illustri salutem et apostolicam benedictionem. 

25 (1) Nuper ex tenore litterarum 1 venerabilium fratrum Arnaldi Sabinensis legati et 

Nicolai Ostiensis episcoporum ac dilecti filii nostri Luce Sancte Marie in Via lata dia- 
coni cardinalis, nuntiorum apostolice sedis, non sine grandi mentis turbatione percepimus 
et multorum etiam relatione didicimus, quod licet tu, fili carissime, ad Urbem per- 
veneris, tamen dilecto filio nobili viro Iohanne fratre carissimi in Christo filii nostri 

30 Roberti Sicilie regis illustris et nonnullis de parte Guelforum impedientibus , dicti epi- 
scopi et cardinales unctionem impendere et Romani coronam imperii in basilica prin- 
cipis apostolorum de Urbe tibi concedere nequeunt secundum tenorem commissionis 
super hoc per nos hactenus eis facte 2 . Unde tu ab episcopis et cardinalibus predictis, 
quod impedimentum tibi prestitum , ne ad predictam basilicam posses accedere ad 

35 recipiendum unctionem et imperii diadema, removere vellent vel predicta c tibi impen- 
dere in alio loco u[ti]li, et demum idem a nobis per tuum specialem nuncium c postu- 
lasti. N/os igitur, qui de impedimento huiusmodi dolemus plurimum et turbamur, habito 

790. b ) prout singuli in loco raso or. c ) officio vestri in loco raso or. 

791. a ) et — dotnino ductu mutato post addita sunt a Bernardb. b ) colun scripsit Bernardus. c ) pre- 
40 dicta — nuncium in loco raso artius scripta or. 

1) Servatae non sunt. 2) Supra nr. 644. 



788 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 789. 790. 

Ludovicus de Sabaudia alme Urbis senator ex certa scientia b concessit eidem domino 
regi pro se et sua curia et omnibus et singulis suis iudicibus et offlcialibus et sibi et 
sue curie et omnibus et singulis suis iudicibus et officialibus liberam licentiam et pote- 
statem c sedendi pro tribunali in urbe Romana eiusque territorio et districtu et inquirendi 
et procedendi, sentenciandi et diffiniendi in causis et de causis civilibus et criminalibus. 5 
Et omnia et singula faciendi et exercendi, que pertinent ad merum et mixtum imperium 
ac etiam ad omnem iurisdicionem et cognicionem. Et quod omnia et singula supra- 
dicta prefatus dominus rex et sui iudices et officiales possint de licencia, consensu et 
voluntate predicti senatoris facere et exercere in urbe Romana eiusque territorio et 
districtu. Predicta tamen concessio et licencia non trahatur ad ea, que ad placitum d 10 
et ordinationem summi pontificis et Romanorum pertinent in urbe Romana et e eius 
territorio et districtu 6 . 

Actum f Rome in palatio vocati les Milites, presentibus archiepiscopo Treverensi, 
episcopo Butrentino, comite Sabaudie, comite Foresii, Theobaldo de Sancto Eustachio, 
Iordano de Columpna civibus Romanis, P(etro) de Tuderto, magistro Petro de Bona 15 
phisico, die XIII. Iunii f . 



790. SCRIPTUM SUPER SCULTETATU 
SLETSTADIENSI PRIMUM. 

1312. Iun. 19. 

Denuo contulimus autographon tabularii secreti reipublicae Baivaricae. Sigillum 20 
parum laesum pendet loro membranaceo. In verso manu cancellariae regiae scriptum 
est: IV (= Registratum). Edidit etiam Albrecht loco supra ad nr. 750 citato I, 214 
nr. 299. Cf. infra ad Iul. 14 et Nov. 11. — Bbhmer, Beg. Heinr. 485. 

(P. deest.) 

Heinricus Dei gratia Romanorum rex semper augustus nobili viro Heinrico de 25 
Rapoltstein fideli suo dilecto gratiam suam et omne bonum. 

Etsi cunctorum nostrorum et imperii subiectorum delectamur status extollere, 
eorum tamen commodis et profectibus favorabilius providere disponimus, qui nos et 
dictum imperium suis devotis obse[quiis p]lus a (cete]ris a venerantur. Sane cum officium 
scultetatus in Sletstat strennuo viro Heinrico dicto [Wafler] a pro quadringentis marcis 30 
argenti dudum certis de causis obligaverimus x , per nos aut nostros successores in 
imperio pro dicta summa argenti quocunque tempore redimendum, tibi propter grata 
que non cessas nobis impendere servitia duximus indulgendum et concedendum, ut idem 
officium pro dictis quadringentis marcis argenti vice et nomine nostris ac ipsius imperii 
redimere valeas ab eodem simili condicione, qua dictus Wafler ipsum hactenus tenuit, sa 
pcr te tuosque heredes exercendum, tenendum et possidendum tam diu, quousque iam 
dictum officium a nobis seu nostris in imperio successoribus pro memorata summa 
pecunie redimatur. Dantes vobis potestatem plenariam prefatum officium exercendi, 

789. b ) ex certa scientia supra lineam add. R. c) corr. ex <j petente R. d ) super dispositionem 
delet. Jl. e) e t eius — districtu stilo acutiori post add. R. f) Actum— Iunii stilo acutiori exarata R. jo 

790. a ) uncis inclusa corrosa sunt or. 

1) Dc hac oblif/atione litterae servatae non 8tmt. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 790. 791. 789 

prout singuli 6 in eodem officio vestri predecessores ipsum exercere et regere con- 
sueverunt. In cuius rei testimonium presentes nostre maiestatis sigillo iussimus com- 
muniri. 

Dat. Rome apud Milicias, XIII. Kal. Iulii, anno Domini millesimo trecentesimo 
5 duodecimo, regni vero nostri anno quarto. 



791-793. LITTERAE CLEMENTIS V. REGI 

MISSAE. 

1312. Iun. 19. 

791. LITTERAE PRIORES. 

io Denuo accuratissime contulimus autographon tabularii capituli maioris ecclesiae 

Pisanae nr. 1375 signatum. Bulla deest. In verso leguntur solita inscriptio, itemaue 
manu Bernardi de Mercato exarata haec: significat se scribere cardinalibus, qui debent 
eum coronare, utrum possit fieri coronatio alibi quam in Sancto Petro, et hortatur, 
quod compromittat in eum de iniuriis factis inter dominum et Robertum. Cf. Indicem 

15 documentorum a. 1313, de quo v. supra ad nr. 298, ubi indicantur hoc modo: Papa signi- 
ficat domino de coronatione et hortatur, quod compromittat in eum de iniuriis factis 
inter dominum et Robertum sub bulla papali (Doenniges l. c. II, 115). Edidit Bo- 
naini 'Acta Henrici VII' I, 231 nr. 145. 

Ad easdem res spectare videtur, quae in eodem Indice indicatur: Notula litterarum 

20 missarum per dominum pape de facto Urbis et a qualiter Robertus et Iohannes et 
Colunnenses b iam contrariabantur domino a (Doenniges l. c. II, 116). Quam deperditam 
esse valde dolemus. (P. deest.) 

Clemens episcopus servus servorum Dei carissimo in Christo filio Henrico regi 
Romanorum illustri salutem et apostolicam benedictionem. 

25 (1) Nuper ex tenore litterarum 1 venerabilium fratrum Arnaldi Sabinensis legati et 

Nicolai Ostiensis episcoporum ac dilecti filii nostri Luce Sancte Marie in Via lata dia- 
coni cardinalis, nuntiorum apostolice sedis, non sine grandi mentis turbatione percepimus 
et multorum etiam relatione didicimus, quod licet tu, fili carissime, ad Urbem per- 
veneris, tamen dilecto filio nobili viro Iohanne fratre carissimi in Christo filii nostri 

30 Roberti Sicilie regis illustris et nonnullis de parte Guelforum impedientibus , dicti epi- 
scopi et cardinales unctionem impendere et Romani coronam imperii in basilica prin- 
cipis apostolorum de Urbe tibi concedere nequeunt secundum tenorem commissionis 
super hoc per nos hactenus eis facte 2 . Unde tu ab episcopis et cardinalibus predictis, 
quod impedimentum tibi prestitum , ne ad predictam basilicam posses accedere ad 

35 recipiendum unctionem et imperii diadema, removere vellent vel predicta c tibi impen- 
dere in alio loco u[ti]li, et demum idem a nobis per tuum specialem nuncium c postu- 
lasti. Nos igitur, qui de impedhnento huiusmodi dolemus plurimum et turbamur, habito 

790. b ) prout singuli in loco raso or. c ) officio vestri in loco raso or. 

791. a ) et— domino ductu mutato post addita sunt a Bernardo. b ) colun scripsit Bernardus. c ) pre- 
40 dicta — nuncium in loco raso artius scripta or. 

1) Servatae non sunt. 2) Supra nr. 644. 



792 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 794. 



794. REQUISITIONES ITERATAE 
CARDINALIBUS FACTAE. 

1312. Iun. 22. 

Imbreviatura J maximam partem a Bemardo de Mercato exarata superest Taurini 
in tabulario regio inter eius Acta et Protocolla 'Biplomi imperiali Mazzo 4 nr. 1T 5 
(= Boenniges Ms. VI, de quo v. supra ad nr. 604) fol. 14 — 15. Edidit Boenniges l. c. 
II, 48 nr. 21. Nos denuo accuratissime contulimus. Cf iam supra nr. 777 et 779. 
— Bbhmer, Reg. Heinr. 486. (P. deest.) 

In nomine Domini amen. 

(1) Anno eiusdem etc. Rome a in palatio vocato vulgariter les Milites in aula 10 
ipsius palatii 8 . Per hoc presens publicum instrumentum cunctis appareat evidenter, 
quod cum per sanctissimum in Christo patrem dominum Clementem divina providentia 
sacrosancte Romane ac universalis ecclesie summum pontificem decretum et ordinatum 
fuerit, quod serenissimus princeps dominus Henricus Dei gratia Romanorum rex semper 
augustus coronetur et coronari debeat dyademate imperiali in Urbe et inhungatur et 15 
inhungi debeat ibidem per sacras manus dominorum cardinalium talis et talis etc, ad 
hoc ab eodem summo pontifice specialiter destinatorum et missorum, hinc est quod cum 
basilica principis apostolorum sit per emulos et inimicos dicti domini regis adeo occu- 
pata, quod dictarum coronationis et inhungtionis sollempnia non possunt ibidem comode 
celebrari, quod quidem impedimentum nulla potest tergiversatione celari, prefatus 20 
dominus rex cum instancia requisivit 1 ipsos dominos cardinales et b eorum quemlibet, 
quod ex quo dicte coronationis et inhungtionis sollempnia in basilica antedicta ut iam 
dictum est fieri non possint propter impedimentum predictum, cuius impedimenti idem 
dominus rex asserit se non esse in causa vel culpa aliqua , ipsum in ecclesia sancti 
Iohannis Lateranensis vel in alia quavis ecclesia in Urbe coronare et inhungere debeant. 25 
Pretendens idem dominus rex multas rationes 2 iuris et facti ad probandum, quod ipsi 
cardinales ipsas coronationem et inhungtionem facere possint et debea[n]t alibi quam 
in basilica predicta, maxime cum eis manifeste constet de impedimento predicto et de 
innocentia ipsius domini regis. Dicens idem dominus rex, quod ipsi domini cardinales 
hoc facere possunt et debent multis rationibus, tum quia iura et canonica et civilia in 30 
hoc concordare videntur, tum quia per retardationem dicte coronationis multe strages, 
multa homicidia, rapine, depredationes et mala alia quam plurima specialiter d in Urbe 
et etiam alibi d iam evenerunt et venire in posterum formidantur. Et per felicem ex- 
peditionem ipsius coronationis speratur firmiter cum divino auxilio, quod mala ipsa e 
et scandala plurima hic et alibi cessabunt iusticiaque pax f et tranquillitas in christiano 35 
populo multiplicabitur. Offerens idem dominus rex se facturum et prestaturum in * dicta 
coronatione sua et ante et post^ universa et singula, que facere et prestare deberet, 
si in predicta basilica principis apostolorum fierent coronatio et inhungtio supradicte, 
ea videlicet que sibi sunt possibilia, secundum quod in litteris papalibus continetur 3 . 

794. a ) Rome — palatii supra lineam add. J. *>) sequitur q delet. J. c ) praecedit eadem vox 40- 

deleta J. d ) specialiter — alibi supra lineam add. J. e ) sequitur cessabunt delet. J. f ) panx /. 

8) in — post supra lineam add. J. 

1) Supra nr. 777 et 779. 2) Supra nr. 778. 3) Supra nr. 644. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 794. 793 

(2) Quibus sic petitis et presentatis cardinalibus predictis, ipsi cardinales ad partem 
ad h consilium unanimiter se traxerunt et deliberato consilio inter se et ad locum pre- 
dictum redeuntes de intentione et voluntate ipsorum responsionem in* effectu inter multa 
bona et honesta verba ahV dederunt ipsi domino regi per relationem k domini cardi- 

5 nalis Hostiensis in modum qui sequitur: 

videlicet quod consideratis malis et periculis, que ex retardacione dicte coronationis 
bonisque et utilitatibus, que ex ipsius coronationis celeritate possunt multipliciter 
evenire, ut malis ipsis et periculis celeriter succurratur bonaque 1 et utilitates, que 
inde evenire sperantur, promoveri possint", iustis suplicationibus ipsius domini regis 

io favorabiliter annuentes 11 , considerantes manifestum impedimentum, quod in basilica 
predicta prestatur et ipsius domini regis innocentiam, dixit idem dominus cardinalis 
Hostiensis, ordinavit, direxit et concessit pro se et dictis dominis legato [et] Luca cardi- 
nalibus dictas coronationem et inhunctionem fieri posse et debere per eosdem in 
ecclesia sancti Iohannis Lateranensis de Urbe. Et eas ibidem faciendas decrevit ad° 

15 diem p , quam q ipse dominus rex r daret s , hoc salvo quod ipsi cardinales volebant 
habere spacium temporis* et dilationem" de dicta coronatione facienda v usque ad 
aliquam diem inter ipsos dominos regem et cardinales comuniter ordinandam, infra 
quod tempus expectare deberent mandatum et responsionem summi pontificis vel 
cardinalium unius vel plurium, cui vel quibus deberent fidem plenariam adhibere. 

20 Quod quidem mandatum vel responsionem si w infra diem predictam per ipsos domi- 
num regem et cardinales ut iam dictum est eligendam recipiant, ipsi mandato et 
responsioni stabunt. Si vero mandatum x predictum et responsionem infra dictam 
diem non receperint y , ipsum dominum regem ad diem, quam infra tempus predictum 
ipsam diem subsequens 2 idem rex eligere voluerit, ipsi regi a predicte coronationis 

25 sollempnia in Urbe in ecclesia sancti Iohannis Lateranensis auxiliante Domino mini- 
strabunt in forma, que in supradictis litteris papalibus continetur. 

(3) Supradicti b vero domini legatus et Lucas cardinales hec omnia dicta et con- 
cessa per ipsum dominum Hostiensem eorum nomine unanimiter voluerunt, ratiffica- 
verunt et approbaverunt et ea ut supradictum est fieri ordinaverunt, voluerunt, decre- 

30 verunt c et promiserunt b . 

(4) Quibus sic peractis prefati domini rex et cardinales de aula d predicta e simul f 
recedentes intraverunt cameram ipsius domini regis et ibidem de electione diei, infra 
quam expectare debeant mandatum et responsionem dicti summi pontificis, diu ad 
invicem contulerunt et post multas collationes diem Sabbati in octabis festi nativitatis iui. i. 

35 beati Iohannis baptiste proxime venturi, que erit prima dies mensis lulii proxime ven- 
turi, idem rex et domini cardinales unanimiter et concorditer eligerunt. Volentes, con- 
cedentes et ordinantes ipsi domini cardinales, quod ipsi domino regi licitum sit ipsa die 
Sabbati prima die mensis Iulii vel etiam ante si voluerit eligere quamcunque diem sibi 
placuerit post ipsam diem Sabbati ad dicte coronationis sue sollempnia celebranda. 

40 Yolentes etiam et concedentes eidem domino regi, quod nisi infra ipsam diem Sabbati 
a supradicto summo pontifice per ipsius litteras bullatas aliud contrarium in mandatis 

794. n ) sequitur se delet. J. ') in— alia supra lineam add. J. k ) relactionem J. !) post 

bona sequitur deletum q et J. m ) sequitur volunt delet. J. n ) sequuntur deleta volnnt, consentiunt et 

concedunt quod ,/. °) sequitur certum delet. J. p) sequitur de delet. J. i) qua; sequitur inter 

45 delet. J. r ) ipse dominus rex corr. ex ipsum diun regem; sequuntur deleta et ipsos cardinales J. s ) corr. 
ex concordarent J. *) sequuntur deleta infra quod respons •/. u ) dilactionem J. v ) sequitur infra 

quod delet. J. w ) in linea post add. J. x ) sequitur vel res delet. J. v ) reciperint J. z ) sub- 

sequentem /. a ) ipsi regi supra lineam add. J. b ) supradicti — promiserunt manu Bernardi signo 

intercalandi posito in margine inferiori instrumenti post addita sunt J. c ) supra lineam scripta J. d ) corr. 

50 ex loco /. e ) corr. ex predicto /. f ) sequitur rece delet. J. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 100 



794 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 794. 795. 

receperint, quod per ipsos cardinales ad diem, quam idem rex eligere voluerit ut supra- 
dictum est, debeat coronari et inhungi. Item voluerunt, ordinaverunt et eidem domino 
regi concesserunt, quod si forte ipsa die per ipsum dominum regem ut supradictum est 
eligenda ad dictam coronationem suam in loco predicto 8 ipsi omnes cardinales non 
interessent, quod duo aut unus eorum qui interesset ipsum dominum regem possit et 5 
debeat coronare et inhungere et sibi dicte coronationis sollempnia ut supradictum est 
rninistrare 11 . 

Acta 1 sunt hec anno Domini MCCCXII, indic. X, XXII. die mensis lunii, presen- 
tibus reverendis in Christo patribus et dominis Balduyno Dei gratia k archiepiscopo 
Treverensi, . . archiepiscopo Arelatensi, Henrico Tridentino, Nycolao Botrontino episcopis, io 

1 electo de Venetiis, Bernardo abbate Sancti Syri in Ianua, dominis Amedeo 
comite Sabaudie" 1 , Roberto nato domini Roberti comitis Flandrie, domino Luduyco de 
Sabaudia, magistris Iohanne de Venstingha, Henrico de Geldonia, Homine de Peretulo, 
Scotto Bertoleto de Spoleto iudice et aliis pluribus fidedignis testibus ad premissa spe- 
cialiter rogatis. 15 



795. CESSIO BONORUM IMPERIL 

1312. Iun. 24. 

Proponere liceat accuratissime inter se collatis duobus autographis 1) et 2), quae 
servantur Argentinae in tabulario, quod dicitur 'Bezirhsarchiv des Unterelsass\ benivolenter 
nobis transmissis. Signata sunt 'Serie G. 81. nr. 1 et 1«? ; autographi 1 sigillum laesum 20 
pendet linis sericis rubri flavique coloris; autographi 2 sigillum deest, linis sericis flavi 
caeruleique coloris relictis. In dorso nihil exaratum est. Ex 2 iam edidit Bbhmer 'Acta 
imperii selecta'' pag. 454 nr. 648. Cf. infra nr. 813. 814. — Bbhmer, Reg. Heinr. 487. 

(P. deest.) 

Heinricus Dei gracia Romanorum rex semper augustus universis sacri Romani 25 
imperii fidelibus presentes litteras inspecturis graciam suam et omne bonum. 

Religio munda et inmaculata a Deo placens, quam sacer Cysterciensis habitus et 
ordo demonstrat, sic sincere caritatis et dilectionis vinculo mentem regiam attrahit et 
inducit, quod ipsius honorem et commodum ac incrementa profectuum nos delectat ubi- 
libet procurare. Quidquid enim monasteriis vel ecclesiis seu personis Deo dicatis offe- 30 
rimus aut boni fecerimus per nostre clemencie largitatem, hoc in gazaphilacium thesauri 
celestis reponimus tamquam in loco tuto, ubi nec a fure furatur nec a tinea demolitur 1 , 
proinde recepturi sicut speramus eterne vite premium salutare. Sane religiosorum 
virorum . . abbatis et . . b conventus monasterii in B6ngarten c Argentinensis dyocesis 
Cysterciensis ordinis peticio nobis exhibita continebat, quod cum mons dictus Eychel- 35 
berg iuxta monasterium ipsum d situm habens, cuius proprietas nobis et imperio per- 

794. &) sequuntur aliquo casu interesse non possent aut nollent deleta J. h ) usque huc mami 
Bernardi scripta J *) abhinc inanus Iohannis de Dyst; praecedunt eiusdem manu scripta, sed postea can- 
cellata Acta sunt hec Rome (statim cancellatum) anno die mense et indic. predictis presentibus revereii in 
Christo /. k ) Doi gratia supra lineam J. *) spatium nomini inserendo vacuttm relictum J: cf. supra 40 
pag. 769 lin. 29. m ) sequitur Io delet. J; de Iohanne comite Foresii, qui fere semper comitem Sabaudiae 
testis insequitur, cogitari licet. 

795. a ) Imaculata 2. *>) deest 2. c ) Bomg. semper 2. d ) ium ipsuin fn loco raso 1. 
1) Cf. Luc. 12, 33. Matth. 6, 20. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 795. 796. 795 

tinet, sit ipsis et eidem monasterio ad ipsius boni status conservacionem utilis plurimum 
et e eciam pro suis usibus et indigenciis oportunus, ipsis et dicto monasterio montem 
eundem tradere et donare celsitudo regia dignaretur, nos qui inter cetera dicti ordinis 
monasteria circa prefatum monasterium in Bongarten et conventum ibidem cum propter 

5 eiusdem conventus conversacionem honestam et devotam vitam ac bone fame sue fra- 
granciam, tum eciam propter altare, quod idem conventus in eodem monasterio de 
novo f construxit, ubi karissime consortis f,g nostre quondam Margarete g inclite Roma- 
norum regine memoria colitur et in ipsius anime remedium divina misteria iugiter cele- 
brantur, afficimur intime caritatis affectu, dictorum . . h abbatis et . . b conventus votivis 

10 supplicationibus inclinati ob honorem et reverentiam sanctissimi Iohannis precursoris 
Domini 1 baptiste Ihesu Christi, patroni dicti monasterii, in cuius nativitatis sollempni- 
tate, de qua multi gaudebunt et gavisi sunt, huiusmodi preces devote pro largicione 
montis predicti nobis oblate fuerunt, necnon in remedium sempiternum anime dicte 
consortis nostre prefatum montem Eychelberg necnon omnem proprietatem et ius, quod 

15 in eodem nobis et imperio pertinet, sepedictis . . abbati et conventui ac monasterio in 
Bongarten de plenitudine potestatis regie ex certa sciencia donamus, concedimus, apro- 
priamus et e eorumdem perpetuis usibus applicamus. Statuentes et sub indignacionis 
nostre pena gravissima firmiter inhibentes, ne aliqua deinceps persona alta vel humilis, 
ecclesiastica vel secularis aut comunitas k civitatis, oppidi sive ville ipsos . . abbatem et 

20 conventum ac monasterium in Bongarten in huiusmodi largicionis nostre dono contra 
tenorem presencium audeat molestare seu quomodolibet impedire. Quod qui secus fecerit, 
preter indignacionem regiam, quam ex hoc incurret, centum marcas argenti puri pro 
pena 1 componat, medietatem fisco nostro, reliquam vero prefato monasterio totaliter 
applicandam. In cuius rei testimonium presentes litteras nostre maiestatis sigillo iussi- 

25 mus communiri m . 

Dat. Rome apud Milicias, VIII. Kalen. n Iulii, indictione decima , anno Domini 
millesimo trecentesimo duodecimo, regni vero nostri anno quarto. 



796-812. CORONATIO ROMANA. 

1312. Iun. 29.— Iul. 6. 1312. (Iul. ex.) — 1313. Apr. 30. 

30 Cf. Commissionem pontificis supra nr. 644 et litteras nr. 646. 647. 

796—798. SCRIPTA AD IPSAM CORONATIONEM SPECTANTIA. 

1312. Iun. 29. 

796. IURAMENTA ET PROTESTATIO REGIS IN DIE CORONATIONIS. 

Ea forwia et eo ordine, quibus a rege praestanda erant, conscripta sunt a Bernardo 
35 de Mercato in folio chartaceo, quod Taurini in tabulario regio servatur inter eius 

795. e ) ac 2. *) vo — con in loco raso 2. S) nsortis — Margarete in loco raso 1. b ) deest 2. 

i) soris Domini in loco raso 1. k ) conmunitas 2. l ) pro pena in loco raso 2. m ) comuniri 1. 2. 

n ) Kalend. 2. °) X. 2. 

100* 



796 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 796. 797. 

Acta et protocolla 'Biplomi imperiali Mazzo 4 nr. 1T (= Boenniges Ms. VI, de quo 
v. supra ad nr. 604) fol. 17. In verso leguntur manu Bernardi inscripta: Forma iura- 
raenti faciendi per dominum in Urbe. Edidit Boenniges l. c. II, 50 nr. 22a — c. Nos 
denuo contulimus. Quae concordant cum formis in Ordine coronationis supra pag. 609 — 611 
praescriptis, ea typis minoribus cudenda curavimus. 5 

Sequuntur eidem folio 17 inscripta adhuc verba Utterarum pontificis: Quia autem — 
est expressum (= supra pag. 613 Un. 11 — 18). Quae hic omisimus; v. Boenniges l. c. 
nr. 22 d. (P. deest.) 

P ] aS 4i G 42 -^o Henricus rex faturus imperator iuro me servaturum Romanis bonas consuetudines suas. 

Sic Deus me adiuvet et hec sancta Dei euangelia. 10 



P i ag i-io. Promittimus et iuramus per Patrem et Filium et Spiritum sanctum et per hec sancta Dei 

euangelia et per hoc lignum vivifice a crucis et per has reliquias sanctorum, quod numquam vitam b 
aut membra domini nostri summi pontificis neque* honorem quem habet voluntate mea aut 
consensu meo aut consilio meo aut exortatione mea perdet. Et in Roma nullum placitum aut 
ordinationem faciemus de omnibus, que ad ipsum pertinent aut Romanos, sine eius consilio aut 15 
consensu. Et quicquid de terra Romane ecclesie pervenit ad nos vel perveniet, ei reddemus 
quam cito potterimus. Et quandocunque aliquem mittemus in Lumbardiam et Tusciam pro terris 
et iuribus nostris recuperandis , quotiens mit[t]emus eum, iurare faciemus*, quod adiutor eius 
sit ad deffendendum terram sancti Petri et Romane ecclesie secundum suum posse.* 



P i aff 8— io ^ sanctissimus pater dominus noster dominus Clemens summus pontifex esset hic presens, 20 

sibi offerrem aurum istud presentialiter. Sed propter eius absentiam offero*, vobis domini[s] car- 
dinalibus eiusdem domini pape vice et nomine recipientibus.* 



797. TESTIMONIUM NUNTIORUM APOSTOLICORUM BE CORONATIONE 

EFFECTA. 

Servatur in transsumto a. 1312. Oct. 18. iussu imperatoris scripto, quod infra edemus. 25 
Autographon in Indice documentorum a. 1313, de quo v. supra ad nr. 298, indicatur hoc 
modo: De coronatione domini imperatoris sub sigillis cardinalium (Doenniges l. c. II, 112). 
Cf. Bbhmer, Reg. Heinr. post 487. (P. deest.) 

Universis presentes litteras inspecturis myseratione divina Arnaldus Sabinensis 
apostolice sedis legatus, frater Nycholaus Ostiensis et Velletrensis episcopi et Lucas 30 
Sancte Marie in Via lata dyaconus cardinalis, eiusdem sedis apostolice nuncii imper- 
petuum. 

Ut ea que digna sunt recoli tanto teneantur firmiori stabilita memoria, quanto 
maiorum testimoniis coadiuta veritatis sue Causam mentibus audientium imprimunt et b 
perhibentia fidem indubiam retinenda tenacius se commendant, nos que circa corona- 35 
fcionis negocium serenissimi principis domini Henrici divina favente clemencia Romano- 
rum imperatoris semper augusti pro varietate temporum occurrerunt, ad eternam rei 

7!)«. a ) vivicc A\ 1>) iura male B. 

707. a ) quorum tr. h ) in nova linea bis ecriptum tr. c ) super tenacius deleto tr. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 797. 797 

memoriam dignum duximus d inserenda. Cum itaque dudum sanctissimus pater et 
dominus noster dominus Clemens divina providencia papa Y. nos una cum bone memorie 
domino Albanensi ad partes Italie destinavit, dans nobis per suas litteras in mandatis, 
ut accedentes ad Urbem prefatum principem dominum Henricum tunc regem Roma- 
5 norum una cum reverende memorie domino Francisco Sancte Lucie in Sylice dyacono 
cardinali inungeremus nos Ostiensis et coronaremus nos omnes in imperatorem ac 
imponeremus ei imperii dyadema et gladium, pomum et sceptrum tribueremus eidem 
sub certis modo et forma, quos nobis super hoc facte commissionis littere contine- 
bant 1 , nos prefati domini nostri summi pontificis volentes obedire mandatis ad Urbem 

10 accessimus, bone memorie Albanensi episcopo et domino Francisco prefatis viam uni- 
verse carnis ingressis, invenimus ecclesiam beati Petri apostoli taliter occupatam, quod 
ad eam dicto domino regi e patere nequisset accessus, sicque f propositum nostrum de 
coronando eundem in predicta principis apostolorum basilica prout voluimus nequivimus 
ullatenus adimplere. Propter 8 quod prefatus dominus tunc rex Romanorum necnon in- 

15 mensa multitudo populi Romani a nobis petierunt instanter, ut cum prefata basilica 
principis apostolorum absque culpa dicti domini regis esset taliter occupata, quod ibi- 
dem memoratus tunc dominus rex coronari 1 ' non posset propter impedimenta tam 
notoria, quod nulla poterant tergiversatione celari, dominum regem prefatum in Latera- 
nensi ecclesia vel alia, quam ad hoc eligere vellemus, inungere ac coronare vellemus 

20 et alia facere, que nobis per dictas commissionis litteras mandabantur, asserentes illa 
nos facere posse, quin immo facere k debere de iure, assertionem suam multorum sapi- 
entum et iurisperitorum allegationibus 2 roborantes ac proponentes et asserentes omnino 
bella, mortes hominum et strages, ruinas domorum, incendia, depopulationes et alia 
multa mala, quibus Urbs 1 propter dilationem coronationis eiusdem affligebatur m con- 

25 tinue, si petita fierent il[l]ico, cessatura. Quorum domini tunc regis et Romani populi 
predictorum frequentibus instanciis requisiti necnon auditis super hoc opinionibus sapi- 
entum asserentium, nos petita facere posse de iure, sperantes nichilominus secundum 
assertionem eorum, quod si que de coronatione predicta per eos fuerant postulata 
fierent, universa mala, quibus urbs n eadem miserabiliter subdita desolabiliter preme- 

30 batur, cessarent omnino, ne quod absit inveniremur occasio tanti mali, annuendum duxi- 

mus postulatis. Igitur die Iovis III. Kal. Iulii, hoc est in die festo beatorum Petri et iun. 29. 
Pauli apostolorum, anno a nativitate Domini MCCCXII, ind. X, pontificatus eiusdem 
sanctissimi patris domini Clementis pape quinti anno septimo, quem diem idem dominus 
tunc rex pro die sue coronationis elegit, ab ipso domino tunc rege nobis ecclesie Ro- 

35 mane nomine recipientibus, que prestare debuit, prestitis sacramentis et aliis rite ser- 
vatis, que circa coronationem regum Romanorum in imperatores in archivo ecclesie et 
ordinario continentur, prout litteris fuerant dicte nobis facte commissionis 1 inserta, preter 
loca, que in eodem ordinario ac commissionis eiusdem litteris sunt expressa, que propter 
impedimenta predicta, sicut nec in prefata principis apostolorum basilica prelibata nequi- 

40 vimus ad litteram exercere, sed pro locis expressis locis° aliis quam simili proportione 
fieri potuit observatis, et eo excepto, quod rex idem non fuit a canonicis basilice prin- 
cipis apostolorum predicte [receptusj p , cum nullus ex eis adesset, qui ipsum recipere 
vellet et posset q in fratrem, et auro, quod rex ipse summo pontifici, si presens fuisset, 

797. d ) dignum duximus supra lineam super d (spatium vacuum relictum) duximus deleto tr. 

45 e) praecedit regi delet. tr. f ) praecedit sicqg delet. tr. 8) praecedit pter quod delet. tr. h ) praecedit 

con subpunctum tr. >) sequitur nobis delet. tr. k ) sequitur posse delet. tr. ! ) ubrs super urbis 

delet. tr. m ) corr. ex affligebantur puncto subposito tr. n ) super urbis delet. tr. °) lociis tr. 

P) deest tr. 1) vellent et possent tr. 

1) Supra nr. 644. 2) Swpra nr. 778. 



798 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 797. 798. 

quantum voluit fuerat oblaturus, nomine et vice dicti summi pontificis recipientibus 
nobis ab eodem oblato, per nos Ostiensem in memorata ecclesia beati Iohannis Late- 
ranensis fuit inunctus et postmodum nobis r Ostiensi predicto misse sollempnia in maiori 
altari dicte Lateranensis ecclesie celebrante, post epistolam decantatam, nos tres, quod 
ex forma commissionis eiusdem facere poteramus, prefato regi mittram imposuimus 
clericalem et super illam imperii dyadema ac pomum, sceptrum et gladium eidem tri- 
buimus, debitis in eisdem sollempnitatibus observatis et omnibus aliis, que ex forma 
commissionis predicte nobis facte facere debuimus et implere, absque illis que etiam 
superius sunt excepta. In cuius rei testimonium presentes litteras nostris sigillis 

duximus muniendas. 

Datum in Urbe, die, anno Domini, inditione ac anno pontificatus sanctissimi patris 
domini nostri domini Clementis summi pontificis predicti ut supra. 



798. LITTERAE CONSENSUS IMPERATORIS. 

Supersunt adhuc autographa duo A et B, servata in tabulario secreto Vaticano 
'Arm. I c. VI nr. 6 et 7\ Bidla aurea filis sericis rubei flavique coloris iam pendenti 15 
excellit autographon A ; autographi B bulla desideratur, filis sericis relictis. Manibus diversis 
jcripta, sed omnino ad modum bullarum papalium ingrossata sunt. In tergo legitur auto- 

graphi A: due sunt littere eiusdem tenoris et est ad huiusmodi signum ^S* ; auto- 
graphi B: Alia est littera eiusdem tenoris ad huiusmodi signum Ip^ . Contulit 

ArfB vir 61. Paulus Kehr J . 20 

Varias lectiones litterarum Commissionis iam supra ad calcem nr. 644 adnotavimus. 
— Bohmer, Reg. Heinr. 489. (P. 529—535.) 

•i Henricus l| divina favente clementia a Romanorum imperator semper augustus ad 
perpetuam rei memoriam. 

Cum sanctissimus in Christo pater dominus Clemens sacrosancte Romane et uni- zs 
versalis ecclesie summus pontifex reverendis in Christo patribus dominis Arnaldo Sabi- 
nensi apostolice sedis legato, Nicolao Ostiensi et Yelletrensi episcopis ac Luce Sancte 
Marie in Via lata diacono cardinali b necnon felicis recordationis Leonardo Albanensi 
episcopo et Francisco Sancte Lucie in Sylice diacono cardinali, qui postmodum ambo 
diem clauserunt extremum, per suas litteras duxerit committendum, ut nos inungerent 30 

797. r ) corr. ex nobien tr. 

798. 8 ) loco div. fav. clem. B: Dei gratia. b ) erasum ex cardinalibus B. 

1) In Catalogi a. 1366. confecti, supra ad nr. 114 citati codice Estensi fol. 35 his verbis memorantur 
(apud Mwatori l. c. VI, col. 96 A): Sequuntur tres (sic) littere eiusdem tenoris auro bullate tam in 
data quam in serie earumdem. 35 

Littera imperatoris Henrici sub bulla aurea, continens formam inscriptam, missa super coro- 
natione dicti Henrici in imperatorem electi per dominum Clementem papam quintum dominis Arnaldo 
Sabinensi, Leonardo Hostiensi episcopis et cardinalibus et quibusdam aliis dyaconis cardinalibus. 
Eciam continet modum inungendi, coronandi et alia insignia necessaria concedendi pro dicta coro- 
natione tam imperatoris quam eius uxoris. Et ante coronationem fuerunt facte pro parte ecclesie 40 
Romane multe protestationes per certos commissarios per dominum Clementem deputatos eidem domino 
imperatori. Que omnia, ut ex tenore dicte littere apparet, idem dominus Henricus ratifficavit, appro- 
bavit et confirmavit et in signum perpetue rei memorie huiusmodi litterain suo sigillo aureo fecit 
communiri. Datum Lateran., III. Kal. Iulii, anno Domini MCCCXIII (sic) , indictione X, post sus- 
ceptum imperii dyadema regni sui anno T III, imperii vero anno primo. 45 

Et quia sunt alie due littere eiusdem tenoris, hic non sumuntur. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 798. 799. 799 

et imperiali diademate coronarent ceteraque ipsius coronationis solennia d peragerent, 
idemque dominus summus pontifex, ex eo quod multe observantie multaque solennia 
multeque reverentie et honorificentie Romano pontifici competentia propter sui absen- 
tiam obmitti debebant, in eisdem fuerit protestatus litteris ac voluerit et apostolica 

5 auctoritate decreverit, nullum ex hoc iuris vel facti Romane ecclesie ac sibi suisque 
successoribus preiudicium generari, quin cum casus regem Romanorum in imperatorem 
coronandi occurrat, omnia exhibeantur et fiant per coronandos Romanis pontificibus, 
sicut in forma, que in archivo ecclesie et pontificali ordinario continetur, in predictis 
descripta litteris seriosius est expressum, quarum quidem litterarum de e verbo ad ver- 

10 bum e tenor dignoscitur f esse talis: 

'Clemens episcopus servus — anno sexto'. supra nr. 644. 

nos igitur prefatus Henricus Romanorum imperator, qui exaltationem Romane 
ecclesie ubilibet affectamus et eiusdem^ iura et bonas consuetudines diminuere non inten- 
dimus, sed h augere, predictis protestationi et' decreto tenore presentium consentimus ex- 

15 presse, dantes et concedentes ad ipsius Romane ecclesie ac eiusdem domini summi 
pontificis et successorum k suorum conservationem iuris atque cautelam has nostras litteras 
consensum nostrum eiusdem protestationis ac decreti expressum continentes imperiali 
bulla aurea 1 communitas. 

Dat. Laterani, III. Kal. Iulii, anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, 

20 indictione X, post nostri susceptum imperii diadema regni nostri anno quarto, imperii 
vero nostri anno primo. 



799. 80«. CONSTITUTIO CONTRA HAERETICOS ET SACRILEGOS. 

(Ian. 29.) 

Constitutionem , quae signo chronologico caret, ad exemplum Friderici II. in ipso 

25 coronationis die ab imperatore editam esse, inter viros doctos constat itemque ex eo elucet, 

quod in fasciculo Actorum et collectaneorum Bernardi de Mercato ordine chronologico 

conscripto praecedit instrumcnta fidelitatum infra ad diem 5. m. lul. edenda (nr. 825 

et 827). 

799. FORMA LATINA. 

30 Sistimus ope horum subsidiorum: 1) apographo, quod servatur inter Acta Bernardi 

l. c. fol. 13; rubrum scripsit: Constitutio facta per imperatorem r^ ; edidit Doenniges 
l. c. II, 51 nr.23, denuo contulimus nos; 2) cod. Vatic. lat. 3978. saec. XIVIXV. fol. 13, 
qucm contulit vir d. Iohannes Haller 1 ; 3) Alberici de Rosciate Commentario in Cod. super 
rubrica C. de summa trinitate (I, 1) (ad editionem principem Mediolani 1492); prae- 

35 cedunt apud Albericum haec: Et quia imperator Henricus huic titulo adiecit unam legem, 
que comuniter non habetur, eam hic subicio. Linea dati, quam praebet 3, ex Consti- 
tutionibus Pisanis infra ad a. 1313. Apr. 2 edendis sumpta esse videtur. 

Reliquos codices vel editiones utpote peiores lectiones praebentes negligendos essc 
censuimus. — Bbhmer, Reg. Heinr. 488. (P. 535.) 

40 7i>8. c ) dyademate similiter semper B. d ) solempnia semper B. e ) de — verbum in loco raso A. 

f ) dinoscitur B. 8) in loco raso B. h ) set B. { ) i et in loco raso A. k ) rum in loco raso B. 

!) bulla aurea, a et ea in loco raso A. B. 

1) Cf. 'Archiv' V, 311. XII, 242. 



800 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 799. 800. 

Henricus septimus divina favente clementia Romanorum imperator semper a augu- 
stus ad perpetuam rei memoriam. 

Reddentes honorem et debitam reverentiam summe et b individue Trinitati, cuius 
providentia et miseratione benigna Romani imperii dyadema c suscepimus et gubernamus 
imperium, in qua spem nostram precipue ponimus, credentes firmiter, simpliciter pro- 5 
fitemur, Patrem ingenitum et d Filium ex patre genitum (t et Spiritum sanctum ex utroque 
precedentem unam deitatem sub pari maiestate et sub a pia trinitate secundum aposto- 
licam disciplinam euangelicamque doctrinam esse colendam. Hec est fides recta, que 
contra omnes premunitur 6 errores, quam divinum apostolum f Petrum g et Paulum 
doctorem 1 ' gentium novimus tradidisse Romane 1 ecclesie k , qua 1 dive m memorie Constan- io 
tinus noster inclitus 11 predecessor Romanum munivit et auxit imperium, cunctosque 
populos nostro subiectos imperio, nostre dicioni subditos p in ista volumus religione 
versari. Et presenti imperpetuum q lege valitura 1- sanciendo 8 omnes hereticos utriusque 
sexus, quocunque nomine censeantur, perpetua dampnamus infamia 1 , diffidamus u atque 
bannimus, confirmantes predecessorum nostrorum constitutiones et penas, que adversus 15 
hereticos, credentes v , fautores, defensores et w receptatores* eorum, sine quibus diucius 
manere non possent, hactenus sunt statute K Mandantes insuper y cunctis secularibus pote- 
statibus, ut constitutiones Romanorum pontificum 2 contra predictos 2 vel in causa fidei editas 
observent et faciant ab aliis iriviolabiliter v observari. Sanctam Romanam ecclesiam 
sicut matrem et ipsius sedis antistitem tanquam a Christi vicarium et beati Petri apostoli b 20 
successorem c veneramur et precipimus a cunctis d ex debito venerari. Ipsam enim 
Romanam ecclesiam in spiritualibus divine providencie altitudo universis dispositione 
incommutabili ecclesiis pretulit e et tocius orbis cura precipua insignivit, et ideo hanc b 
esse omnium ecclesiarum capud, et patrum regule et principum statuta declarant ac sere- 
nissimi nostri testantur e! affectus f . Quapropter Romanum pontificem et ipsius ecclesie 25 
cardinales, qui sunt eius corporis pars preclara, ab omni iniuria esse cupimus» et pre- 
cipimus b alienos. Mandantes presenti nostra constitutione, ut seculares quecunque 1 
potestates constitutiones tam pontificum quam principum Romanorum contra tales sacri- 
legos editas observent et faciant arcius b ab aliis observari. Hanc itaque nostre sereni- 
tatis constitutionem in corpore iuris sub debita rubrica volumus inseri k et mandamus. 30 

Datum in Urbe etc. 1 

800. FORMA GALLICE CONSCRIPTA. 
Servatur in membrana a Bernardo satis nitide exarata Taurini in tabidario regio 
'Diplomi imperiali Maszo 4 nr. 13\ ubi statim sequuntur Constitutiones Pisanae infra 
ad a. 1313. Apr. 2 edendae. Edidit Doenniges l. c. II, 225 nr. 3a. Nos denuo contuli- 35 
mus. Cf. Bbhmer, Reg. Heinr. 488. (B. deest.) 

Henris settimes par la grace de Dieu empereres des Romains a perpetuel memoire. 

Rendenz honour e dehue reverence a la soveraine e neant divisible Trinite, de la 

cui pourveance e benigne grace nous avons recheve la corone de 1'empire e governons 

7!)!). *) deest 3. b) deest 1. c) diadema 3. <*) et Filium— genitum desunt 2. e) pr emit 3. 40 

f ) apostulum 1. S) Petrum apostolum 3. h) doctores 3. i) deest 2. 3. k ) deest 1 — 3. 

1) ac 1. 2. "») diviue 3. ») inclytus 3. °) cunctos 1. 2. p) nostre dit. subd. desunt 3. l) in 

perpetuum 2. 3. T ) valitura lege 3. s) sentiendo 2; sancimus 3. t) p erp< dampn. inf. desunt 8. 

u ) diffamamus 2. v ) deeat 3. w ) defens. et deest 3. *) receptores 3. y) a add. 1. 2. z ) pre- 

dictas 2. a) s i cilt ;;, b) ^eest 3. c) deest 1. d) loco a cunctis 3: ab aliis. e) pre t. eccl. 3. 45 

e *) testatur 1. ') affatus 2. g) cupimus esse 3. '■) et precip. deest 2. 3. ») quicunque 3. k ) inseri 
volumus 3. 1) Datum in Urbe etc. in solo 2,- Dat. Pisis, MCCCXIII, mense Aprilis, imperii 

DOBtri aniKi primo, regni vero quinto 3, c/'. supra in prooemio. 

1) Sii]>r<> tom. 11. 106 m. 86, 194 nr. 157, 280 rur. 209, 284 >n: 211. 2) X <h haeret. (V, 7). 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 800. 801. 801 

Vempire, in la quel trinite nous metons seur toutes autres choses nostre esperance, 
creanz fermement e simplement confessanz, le Pere neant engendre, le Fil dou pere 
engendre, le Saint esprit venant del un e del autre une deite dessouz semblable maieste 
e dessouz pie trinite selon la discipline des apostres e selon la doctrine des euangiles 

5 devoir estre aouree e tenue. Ceste est fois droite, la quele est garnie contres toutes 
errours, la quele nous conoissons estre ballie de saint Pierre le divin apostre e de saint 
Pol le doctour des genz a la eglise de Rome, par la quele foi e de la quele dive 
memoire Constantins nostres tres nobles ancestres guarni e acrut 1'empire de Rome, 
touz les pueples sougiz a nostre empire volons converser en ceste religion. E par ceste 

io presente loy durable a touz jours fermement estaublissenz touz hereges malles e femeles, 
par quelque nom k'il soient apeles, dapnons de perpetuel infamia e les deffions e ban- 
nissons, confermanz les constitutions e les peines de noz ancestres estaublies encontres 
touz hereges e ceux qui les croent, deffendent, receptent ou donent favour, senz les 
queuz il ne pourroient longuement durer. Mandanz enseure tout a touz seculers justi- 

15 ciers, que il les constitutions des apostoiles de Rome faites encontres les devant diz 
heregcs ou en cause de la foi guardent e facent des autres non corrumpablement estre 
guardees. La sainte eglise de Rome tant come mere e le saint pere le papa tant come 
vicaire de Jhesu Christ e successour de saint Pierre henorons e commandons estre 
henores de touz par devoir. Celi eglise la pourveance de la divine hautece par orde- 

20 nance non muable de toutes eglises a fait soveraine en les esperitualtes e la ennoblie 
de ceste especial cure en tout le siecle, e pour ce les regles des peres e les estatuz 
des princes declarent eles paroles de nostre serenite le tesm[o]gnent, cesti estre chief de 
toutes eglises. E pour ce a le pape de Rome e les cardenaux de celi eglise, li quel 
sunt clere partie dou cors de celi, de toute enjuire nous volons e commandons estre 

25 estranges. Mandanz par ceste nostre constitution, que touz seculers justiciers e poestes 
les constitutions des apostoiles e des empereours Romains encontres cieuz sacrileges 
faites guardent e facent estroitement estre guardees. Ceste constitution de nostre 
serenite volons et commandons estre mise en cors de droit en droite rubriche. 



801 — 803. LITTEBAE ENCYCLICAE IMPERATORIS. 1312. Iun. 29. 

30 801. ENCYCLICA IN FORMA MAIORI. 

Subsidiis uti licuit his: 1) exemplari Heinrico II. Cypri regi misso, quod regi- 
stratum est inter Acta Bemardi loco supra ad nr. 796 citato fol. 64 sq.; inscriptum est 
manu eiusdem notarii: Forma litterarum coronationis; edidit Doenniges l. c. II, 52 nr. 24, 
nos denuo accuratissimc contulimus; 

35 2) exemplari Edivardo III. Angliae regi directo, quod insertum est cod. biblioihecae 

Parisiensis fragmento 'Nouv. acq. lat. 321 signato x saec. XIV. in. fol. 5' nr. IV; con- 
tulit vir d. A. Dopsch; editionis, quae parata est apud Rymer 'Foederd 1 ed. Clarke 
et Holbrooke 1818 II, 1 pag. 170 ex autographo valde corroso , varias lectiones adnotare 
supersedimus , cum Karolus Hampe tunc socius noster quamvis investigans autographon 

40 a. 1895. nactus non sit; apud Rymer praebetur inscriptio haec: Illustri principi Edwardo 
regi Angliae amico nostro dilecto; 

3) exemplari lohannis episcopi Argentinensis , quod servatur in codice notissimo 
bibliothecae Vindobonensis lat. 410 (Iur. Can. 60), de quo vide supra ad nr. 457, fol. 8' 

800. a ) supra lineam add. B. 
45 1) Cf. Delisle 'Mannscrits latins et frangais ajoutes 1875—1891' I, 11. 



LL. CONSTITUTIONES IV. 



101 



$02 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 801. 

nr. 61. JRubrum fol. 24' indicatur ita: Quomodo imperator H. scripsit domino Argen- 
tinensi de bonis successibus suis, ut sibi ex hoc congauderet; edidit iam olim Chmel 
loco supra citato II, 327 nr. 17; nos denuo contulimus. 

Variae lectionis minutias, praesertim e 2, non omnes adnotavimus. — Bbhmer, 
Beg. Heinr. 490. (P. deest.) 5 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus 
l. 2. 3. 

illustri principi Cypri regi consanguineo venerabili Iohanni Argentinensi episcopo 
dilecto a salutem et sincere dilectionis principi suo dilecto gratiam suam et 
affectum. omne bonum. io 

(1) Magnus Dominus et laudabilis valde, qui in excelso divinitatis b sue solio c 
residens universis, que sue d magestatis e ineffabili potencia condidit, clementer et f 
suaviter imperat, tanto dignitatis honore ac decore glorie hominem g quem inter universa h 
creaverat extulit', ut cui imaginem k sue divinitatis impresserat, super cuncta 1 que fecit m 
tribueret" principatum et° ut creatura tam nobilis a celestium ierarchia p non differret 15 
similitudine ordinis, cum quibus convenit grandi parilitate q nature, voluit, ut quemad- 
modum sub se r Deo uno omnes ordines celestium s agminum militant, sic universi 
homines distincti 1 regnis et provinciis separati uni principi monarche subessent, quatinus 
eo consurgeret machina mundi preclarior, quo ab uno Deo suo factore u progrediens sub 
uno principe moderata et in se pacis ac unitatis augmenta susciperet et in unum Deum 20 
et dominum per amoris gressum et devote fidei stabilimenta v rediret w . Et quamvis 
huiusmodi x principatus prioribus seculis in y diversis fuerit 2 nationibus quasi cum gentibus 

a suo factore oberrantibus errans, novissime tamen appropinquante plenitudine temporis 1 , 
quando idem Deus et dominus a noster inenarrabili dignationis sue b munificencia homo 
fieri voluit, ut hominem per culpe lapsum perditum et per obrupta c deviaque viciorum 25 
labentem ad loca virtutum irrigua et eterne beatitudinis pascua d virentia revocaret, 
dictum imperium transiit e ad Romanos provide Dei disponente clemencia, quod illuc 
preiret 1 imperialis excellencie thronuss, ubi futura erat sacerdotalis et apostolica sedes, 
ac h in eodem loco pontificis et imperatoris auctoritas refulgeret illius vicariam 1 repre- 
sentans imaginem, qui pro nobis ex intemerato k virginis utero natus sacerdos ipse 30 
sacerdocium eternum 1 instituit ac ra tamquam rex regum et dominus dominorum 0,2 ad 
culminis sui fastigium omnia trahens sub sue ditionis imperio universa subgessit p . 

(2) Sane ipsa evidencia rerum ad vestram q et aliorum scimus advenisse r noticiam, 
quod ab olim post transitum Frederici s quondam predecessoris nostri olim Romanorum* 
imperatoris u eodem vacante imperio, licet quam plures preclare fame et grandium 35 
meritorum principes ad ipsum imperium per principes Alamagnie v , quibus huiusmodi 
incumbit electio, concorditer et rite fuissent electi, nullus tamen eorum temporis impe- 
diente malicia aut fortune furentis w invidia ad imperii dyadema pervenit. Cum autem 

801. a ) loco Cypri— dilecto 2: Eduardo regi Anglie amico dilecto. b ) divinitati 1. c ) sollio 1. 
d ) deest 2. e) maiestatis simililer semper 3. f ) ac 2. 3. g) tante dignitatis honorem ac decorem glorie 40 

liomini 2. •') que add. 2. i) contulit 2. k) inmaginem 1 ; ymaginem similiter semper 3. *) cunta 2. 
m ) fecerat 3. n ) tribuere 1. °) deest 2. p) praecedit ge delet. 1; gerarcbia 2. 1) parelitate 1; 

paritate 2; parilitate in locoraso 3. *) se sub, se delet. 2. 8 ) praecedit holnu delet. 1. *) distincttis 1. 

u ) factore suo 2; factore suo, factore super suo delet. 3. v) stabilementa 1. w ) redirent 3. x ) eius- 

modi 3. y) et 2. *) fuerint 3. *) dom. et Deus 2. b) deest 3. <=) abruta 2. 3. d ) loco 45 

et— pascua 2: pascuaque. e ) transtulit 2. f) prebiret 1. 8) tronus 1. h ) et 2. 3. >) vicarii 1. 

k ) intemerate 2. 1) iterum 2. '") et 2. 3; ipse add. 2. n) dominancium 2. °) dominacionis 2. 

l') subiecit 2. 3. q) tuam 3. ') devenisse 2. 3. s) Friderici 3. t) Romani 1. u ) in add. 1. 

v ) Almanie 2; Alemanie 3. w ) furientis 2. 

1) Cf. Gal. 4, 4. 2) Cf. 1. Tim. 6, 15. 50 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 801. S03 

illustris memorie Albertus* rex quondam v Romanorum, qui nuperrime nos precessit de 
presenti regno fuisset Deo volente subtractus et prefati z principes, ad quos ut predixi- 
mus imperialis spectat electio, nos tunc comitem Lucemburgensem 3 in regem Romano- 
rum futurum imperatorem concorditer elegissent, nosque b licet sciremus humeros nostros 
5 ad tam pregrande c onus inhabiles, de omnipotentis Dei benignitate d eonfisi prebuissemus 
facte de nobis electioni consensum, mox decrevimus, regnis Alamagnie d * Boemieque 
dispositis, ad Urbem pro suscipienda e consecratione et imperiali f dyademate proficisci, 
mittentes sollempnes nuncios^ ad sanctissimum patrem h dominum Clementem sancte 
Romane ac universalis ecclesie summum pontificem, ad quem de consuetudine et more 

io maiorum coronatio nostra spectat 1 , ut ad Urbem dignaretur venire et nobis coronationis 
prefate sollempnia exhibere. Qui ex innata sibi clementia et paterno affectu, quem 
habet ad nos specialiter et k ad sacrum imperium, satisfecisset liberaliter 1 votis nostris, 
nisi grandia negocia sacri concilii in proximo celebrandi et indicti iam prius, quam super 
predictis requireretur a nobis, illum detinuissent in remotioribus partibus occupatum. 

15 Verum nolens™ idem pontifex et indignum iudicans 11 ac dispendiosum eidem imperio, 
propter sui absenciam prefate nostre coronationis et consecrationis gaudia retardari, 
venerabilibus patribus dominis Arnaldo Sabinensi apostolice sedis legato, Leonardo 
Albanensi et Nycholao p Ostiensi ac q Velletrensi r episcopis et Francisco Sancte Lucie in 
Silice ac Luce Sancte Marie in Via lata s dyaconis cardinalibus vices suas plenissimas 

20 in hac parte commisit, in suis litteris expresse declarans* et u volens, ut si aliquem vel 
aliquos eorum contingeret impediri, per superstites vel superstitem dictum coronationis 
nostre negotium compleri valeret, ipsosque ad nos et nobiscum ad Urbem pro exequenda 
commissione illis facta celeriter venire v mandavit, iniungens eisdem, ut in w die assump- A 1311 - 
tionis virginis Marie, quem nos iam x elegeramus, ad perficiendum celebritatem pre- 

25 dictam vel alia die, quam y nostra celsitudo duceret eligendam 2 , memorate nostre coro- 
nationis sollempnia celebrarent. (3) Quia vero dum per Lombardiam a terram nostro 
imperio b subiectam contenderemus ad Urbem, ut in die c assumptionis prefate de coro- 
nationis nostre felicibus auspiciis gauderemus, civitas Brixiensis nefando d ausu .iostro 
culmini rebellavit, et indignum erat minusque e providum 1 , nos inde discedere, donec 

30 sub sceptro nostro colla submitteret, ne forte fieret reliquis Lombardie civitatibuss m 
scandalum et ruinam, ad tempus negocium coronationis predicte h suspendimus et dictam 
civitatem tam diu dura obsidione vexavimus, donec non valens diucius potencie nostre 
resistere, se libere 1 nostris manibus k reddidit et clemencie nostre arbitrio de commisso 1 
in magestatem nostram crimine castigandam puniendamque submisit. 

35 (4) Hac ergo pestifera civitate victoriose subacta, festum perficiendum m coronationis 

nostre resumpsimus et pervenientes ad Urbem in presencia prenominatorum dominorum 
cardinalium, Albanensi et Francisco dumtaxat exceptis, quos ab humano consortio 
conditio vite mortalis 11 absolverat, ad perficiendum coronationis eiusdem p sollempnia 
diem festum apostolorum' 1 Petri et Pauli duximus eligendura. Qua r die in ecclesia iun. 1 29. 

40 beati Iohannis Lateranensis s per dictos dominos cardinales oleo sacro uncti fuimus ac* 

801. x ) sequiiur qnd delet. 1. v ) quondam rex 2. z ) et prefati desunt 1. a ) Luzenbergensem 2. 

b ) nos 3. c ) grande 3. d ) benenigtate 1. d *) Almanie 2; Alemanie 3. e ) seqidtur coronacione delet. 1. 

*) imperii 2; imperialis 1. 8) nostros add. 3. h ) deest 2. l ) sequitur dig delet. 1. k ) et specia- 

liter 3. *) libenter 3. m ) deest 1. n ) iuducans 1. °) et consecrationis desunt 3. p) Nycolao 3. 
45 Q ) et 2. 3. r ) Voletrensi 2. s ) in vio lata male 2. *) declaratis 1. u ) ac 2. v ) sequitur 

mandans delet. 1. w ) deest 1. x ) deest 3. y) alio . . . quem 2. 3. z ) eligendum 2. 3. a ) Lum- 

bardiam similiter semper 2. D ) imp. nostro 2. 3. c ) festo 3. d ) nephando 2. 3. e ) nimisque? 

in fine lineae 1. f ) provide 3. 8) civ. Lumb. 2. n ) negot. coron. nostre 2; nostre coron. negot. 3. 

i) in add. 2. k ) man. nostr. 3. l ) commissio 1. m ) deest 2; perficiende 3. n ) mortualis 3. 

50 o) perficienda 2. 3. p) nostre 2. 3. 1) beatorum 3. r ) Quo 2. 3. s ) loco beati Ioh. Lat. 2. 3: 

Lateranensi. *) immo eciam 2; necnon 3. 

101* 



804 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 801. 802. 

imperiali dyademate coronati et u omnibus aliis sollempniis v , que tam celebria w requirunt 
facta, prout decuit w insigniti, presente copiosa multitudine archiepiscoporum, episcoporum, 
abbatum et aliorum prelatorum ac x ecclesiasticorum ordinum Urbis necnon ducum, 
comitum, baronum, militum, nobilium et universa pompa imperialis curie, nostrorum 
fidelium et y populi numerosa 2 caterva, qui ad videndum mundo nova exorta gaudia a 5 
et congaudendum Romano imperio b iam renato, sicut flagranti desiderio videre dudum c 
optaverant, convenerunt. 

(5) Hec autem magnificencie vestre (5) Hec autem sinceritati tue volumus 

insinuare d curavimus e , certi quod eo am- intimare, ut de nostris felicibus successibus, 
plius pre ceteris hominibus vos regio decore sicut ex sincere fidei tue devotione teneris f , 10 
prefulgidi de imperii nostri successibus g valeas exultare. 
felicibus gaudeatis , quo proximior est im- 
periali maiestati regia dignitas h , et sicut 
ibi invicem sunt quadam glorie 1 vicinitate 

consimiles, sic debent esse amoris participio 15 

et caritatis unione conformes. Quales nos 
esse k erga 1 magnitudinem vestram, quando 
fuerit oportunum, per operum evidenciam 
cognoscetis. 

Dat. m Rome, III. Kal. Iulii, regni nostri anno quarto, imperii vero primo 11 . 20 



802. ENCYCLICA IN FORMA MINORL 

Superest nonnisi exemplar abbati Waldsassensi directum hodie deperditum, quod olim 
a. 1585. publici iuris fecit Chr. Urstisius 'Germaniae historici iUustres J II, 73 ad calcem 
Conradi Vecerii 'De rebus gestis imperatoris Henrici VIT. In minutiis correximus. Cf. 
Bohmer, Reg. Heinr. 490. (P. 535.) 25 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus venerabili abbati 
Waldsassensi Cisterciensis ordinis, devoto suo ac dilecto gratiam suam et omne bonum. 

(1) Magnus dominus et laudabilis valde in excelso divinitatis sue solio residens 
imperium suum, quod pro meritis eius inter nationes diversas quasi cum gentibus a suo 
creatore degenerantibus vacillabat, transire voluit ad Romanos, ut illic preiret imperialis 30 
excellentie thronus, ubi erat sacerdotalis sedes et apostolica affutura, ita quod in eodem 
loco summi pontificis et imperatoris auctoritas reniteret. Novissimis quippe temporibus 
illo translato in Germanos post quam plures principes ad ipsum vocatos imperium, 
quorum quidam ipsius imperii assumpsere diadema, quidam non, divina cooperante 
clementia per eos, ad quos spectat, in Romanorum regem futurum imperatorem rite et 35 
concorditer electi, proposuimus ad Urbem pro coronationis nostre suscipiendis solenniis 
proficisci ac sanctissimum in Christo patrem dominum Clementem summum pontificem 
requisivimus, ut ad Urbem accedens prefata solennia nobis ibidem tradere dignaretur. 
Qui cum ex ccrtis causis iuxta nostrum immensum desiderium interesse nequiret, ne 
dicta coronatio ob sui absentiam impediri valeret, venerabilibus patribus dominis Arnaldo a 40 

SOl. ") ac 2. .;. v) debitis et consuetis add. 2. 3. w ) loco celebria — decuit 2. 3: 

solempnia (sollempnia 3) requirunt celebria. x ) et 2. 3. y) ac etiam Romani 2; et Eomani 3. 
z ) innumerosa 2; universa 3. a ) nova ex. mundo gaud. 2. 3. b ) imp. Kom. 3; denuo add. 2. 3. 

c ) dud. vid. 2.3. d ) e corr. ex i 1. e) curamus? 2. f) tenueris 3. 8) successoribus tnale 1. 

'') dign. regia2. i) gloria 2. k) deest 2. \) ergo 1. °>) D ata 2; linea dati in 3: Datum 45 

Kome et cet. ") Explicit add. 2. 

802. a) Arnoldo; S. add. U. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 802. 803. 805 

sedis apostolice legato, Leonardo b Albanensi et Mcolao Hostiensi ac Yelletrensi c epi- 
scopis ac Francisco Sancte Lucie necnon Luce Sancte Marie in Yia lata diaconis cardi- 
nalibus commisit in hac parte plenarie vices suas, cum clausula ut si non omnes hi[i]s 
excquendis interesse valerent, quatuor, tres, duo vel unus eorum dicte coronationis 

s nostre negotium expediret. 

(2) Verum dictis Leonardo b et Francisco de hac luce subtractis, per dictos dominos 
cardinales superstites die festo beatorum Petri et Pauli apostolorum, quem ad hoc ut iun. 29. 
poteramus virtute dicte commissionis elegimus, in ecclesia sancti Iohannis Lateranensis, 
presente archiepiscoporum, episcoporum, abbatum et aliorum prelatorum ac ecclesiasti- 

10 corum ordinum Urbis ducumque, comitum, baronum, nobilium ac Romani populi innu- 
merosa caterva, oleo sacro uncti fuimus necnon imperiali diademate coronati ac aliis 
debitis ac consuetis solenniis insigniti. Hec autem devotioni tue voluimus intimare, ut 
de nostris felicibus successibus valeas exultare. 

Datum Rome, III. d Kal. e Iulii, regni nostri anno quarto, imperii vero anno primo. 

15 803. ENCYCLICAE FORMA TERTIA. 

Servatur forma in solo codice Monacensi lat. 21242 (Ulm. 42), de quo v. supra 
ad nr. 676, fol. 86. Edidit Guilelmus Meyer Spirensis l. c. XIX, 93 nr. 15. Denuo con- 
tulimus. (P. deest.) 

Heinricus etc. nobilibus et prudentibus viris talibus fidelibus etc. 

20 Ut votiva a novi rumoris veneranda festivitas totum divulganda per orbem et 

celebris in Urbe fama, multorum regum et principum christianorum et aliorum fidelium 
dudum anxiis desideriis expectata, que ipsorum suspensa temporibus ad alveum Romane 
urbis modernis delata pervenit sub gaudiorum cumulis et aurora leticie , nedum vobis, 
quos mater et alumpna fidelitas erga nos et imperium semper hactenus servavit illesos 

25 et cum quibus memori meditacione libenter status nostri verba conferimus et quoslibet 
successus prosperitatis nostre partimur, sed cunctis orthodoxe fidei elucescat, ecce 
presenti stilo notatur, quod illo summo et eterno Opifice, qui aliquando rerum ordines 
suspendens ad tempus et in iusticie statera trutinans ipsorum exitus exhibet iuxta 
nutum b , in nos rorem sue swavitatis fundente, post multas turbacionum procellas post 

30 multaque obstacula iam vadata, que nobis Tuscorum rebellium et quam plurium aliorum 
nephanda temeritas et audacie detestanda pararant, sub victricibus nostris aquilis Sab- 
bato die YI. Maii Urbem potenter intravimus. Et licet contra nostre maiestatis adventum Mai. c. 
pariter atque statum nonnulli Romani et certi alii sine causa rationabili licenciam darent 
excessibus, quorum pro parte non modica rebellionis errorem acciduum d nostrarum fragor 

35 virium e edomuit, propter quod coronacionis nostre sollempnia ad tempus fuerunt pro- 
rogata, tamen nonnullis erroribus fugata caligine, qui dicte coronacionis prorogacionem 
et dispendii materiam tribuebant, venerabiles in Christo patres domini cardinales ad hoc 
per sedem apostolicam deputati in virtute Altissimi consurgentes concorditer, adhibitis 
sollempniis oportunis, prout eis ex forma litterarum domini pape super hoc directarum 

40 eisdem et iuris beneficio conpetebat, in die festo beatorum Petri et Pauli apostolorum iun. 29. 
sacra unccione recepta suppremum et gloriosum imposuerunt capiti regio Romani imperii f 
dyadema, quod de ipsorum manibus attenta devocione et diligencia ad Dei laudem, 
Romane ecclesie et imperii exaltacionem ac statum tranquillum tocius christianitatis 
coram multis archiepiscopis, episcopis etc. in sancti lohannis Lateranensis ecclesia 

45 802. b ) Leonhardo U. c ) Veltrensi U. d ) quarto U. e ) Kalendarum U. 

803. a ) votiua c. b ) an pro votum? c ) notis e. d ) sic pro accidiosum c. e ) iuriu c. 

f) ultima i ex o c. 



£06 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 803. 804. 805. 

recepimus reverenter. Quapropter, fideles karissimi, vires fortes et animos in fide 
nostri nominis assumentes, imperiale cesaree magnificencie festum sollempni iubilo 
celebrantes de tanti triumphi preconiis ingenti leticia gaudeatis. 

Datum Rome apud Sanctam Sabinam, III. Kalen. Iulii, indic. X, anno Domini MCCC 
duodecimo, regni nostri anno quarto, imperii vero primo. 



804. 805. LITTERAE BEGRATIATORIAE CARDINALIBUS MISSAE. 

(1312. Iun. 29.) 
Servantur formae in eodem solo codice Monacensi, quem denuo conhdimus. 

804. LITTERAE PRIORES. 

E cod. Monac. lat. 21242 (Ulm. 42) fol. 86. Edidit Guilelmus Meijer l. c. XIX, 95 io 
nr. 17. (P. deest.) 

Heinricus Dei gratia etc. reverendis in Christo patribus . . sacro cetui sacro- 
sancte Romane ecclesie cardinalium, amicis suis karissimis salutem et sincere dilec- 
cionis affectum. 

Graciarum carismata, que de affluenti irriguo fontis ecclesie incessanter emanant, 15 
ad vos potissime mente[m] gratam per favoris recognicionem extendunt, qui velud bases 
solide in vinea domini Sabaoth snperius situate illius fluminis canalia supportatis, quod a 
Dei letificat civitatem. Siquidem, dilectissimi, diligenter advertimus, quod sancte matris 
ecclesie dulcia pabula nobis noviter ministrastis ac uberum suorum lactea propinastis 
pocula, dum nostre inunccionis et imperialis coronacionis sollempnia effectualiter promo- 20 
vistis. Et clare conspicimus, quam vehementer inducimur, ut nostrorum honorum et 
status condicionem et ordinem vobis specialiter intimemus. Yestre ergo dileccioni nostra 
cara affeccio presentibus manifestat, quod post multos eventus etc. prosequere narra- 
cionem. Quocirca, dilectissimi, quia predictorum fuistis diligentissimi promotores, gra- 
ciarum vobis referimus multiplices acciones. Maxime quia firmiter credimus de nostris 25 
successibus prosperis in Domino vos gaudere, sicut et nos vestra promoveri negocia 
magna affeccione diligimus et de vestris prosperitatibus congaudemus. 

Dat. Rome ut supra 1 . 

805. LITTERAE ALTERAE. 

Ex eodem codice fol. 86. Editae sunt l. c. XIX, 96 nr. 18. (P. deest.) 30 

Heinricus Dei gratia etc. venerabilibus in Christo patribus, amicis karissimis, 
sacro cetui . . dominorum sacrosancte Romane ecclesie cardinalium salutem ut supra. 

Gratitudinis debitum, in quo vobis, reverendi patres, nos obligatos esse fatemur, 
nostram manum inducit ad calamum et mentem ad meditandum sollicite, qualiter illud 
decentibus modis et terminis persolvere debeamus. Nam intervenientibus propicia- 35 
cionibus vestris honores nobis eximios collatos esse cognoscimus et nichilominus imperio 
sollicitudini nostre commisso, a quo mundi et reipublice status dependet, adminicula 
novimus pie ac mcritorie reformationis impendi. Cum assistencia enim et favore con- 
digno apostolice sedis, cuius vos post sanctissimum in Christo patrem et dominum 

804. a ) qui C. 40 

1) ld csl mpra m. 803. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 805. 806. 807. 807 

summum pontificem curam geritis et onera supportatis, ne dictum imperium per diutinam 
vacacionem multipliciter deformatum periculosiora deploraret viduitatis a incommoda, nos 
postquam fuimus in regem Romanorum etc. narracionem prosequere. Hec itaque 
vobis, quos confidimus in imperii felicibus delectari rumoribus, ad gaudium intimantes 

5 et super hiis graciarum acciones multiplices referentes, vestram dileccionem requirimus 
et caritatem exposcimus, quatinus pia meditacione pensantes, quam periculosa sit istis 
temporibus orbis condicio et specialiter populi christiani et quam sit populus ipse pec- 
catis exigentibus pronus ad malum, velitis apud misericordiarum patrem supplices preces 
effundere, ut ipse nobiscum virtutem faciens x det nobis in gentibus pacem disserere, 

io fundare quietem, quemlibet in suo iure tenere ac christiane religionis terminos feliciter 
ampliare. Valete diu ad vota et in hiis, que pro vobis possumus, nos fiducialiter 
requiratis. 

Datum etc. 2 



806. ENCYCLICA ARCHIEPISCOPI TREVIRENSIS DE CORONATIONE 
i5 IMPERATORIS. 1312. Iun. 30. 

Exemplar vicario Cariensi missum servatur in pretiosissimo Copiario Ralduini, qui 
est tabularii capihdi maioris ecclesiae Trevirensis, fol. 9' nr. 27. Codicem benivolenter 
nobis transmissnm denuo contulimus. Edidit minus accurate W. Friedensburg 'West- 
deutsche Zeitschrift fur Geschichte und Kunstf III (1884), pag. 303. (P. deest.) 

20 Baldewinus Dei gratia etc. strennuo viro vicario Cariensi pro imperatoria maiestate 

necnon consilio et comuni eiusdem loci salutem et sincere dilectionis affectum. 

Quia de eventibus prosperis imperialis celsitudinis confidimus vos libenter grata 
nova suscipere, ad noticiam dilectionis vestre deducimus, quod nuper dies nobis diucius 
expectatus illuxit, videlicet quod serenissimus princeps et dominus dominus H(enricus) 

25 Dei gratia Romanorum imperator et semper augustus in urbe Romana apud Lateranum 
concorditer per venerabiles patres dominos fratrem N(icolaum) Hostiensem et Arnaldum 
Sabinensem episcopos necnon Lucam Sancte Marie in Via lata dyaconum sacrosancte 
Romane ecclesie cardinales, qui super hoc a summo pontifice commissionem receperant 
specialem, in festo principum apostolorum Petri et Pauli victorioso imperiali dyademate iun. 29. 

30 cum sollempnitate , qua convenit, leticia maxima et statu pacifico extitit coronatus. 
Scientes, quod Dei favente proposito facta imperialis celsitudinis prosperantur et de bono 
in melius credimus in posterum prosperari. 

Dat. Rome apud Sanctam Sabinam, die ultima mensis Iunii. 

C Et sic de singulis. 



35 807—809. SCRIPTA AD IURAMENTUM PRAESTITUM 

SPECTANTIA. 1312. Iul. 6. 

807. IURAMENTUM IMPERATORIS. 

Litterarum de iuramento imperatoris confectarum quatuor exemplaria autographa 

iam servantur in tabulario secreto Vaticano Arm. I c. VI nr. 2 — 5 (= 1 — 4). Bulla 

40 aurea filis sericis rubri flavique coloris adhuc pendenti omnia excellunt. Scripta sunt 

805. a ) viduatis c. 

1) Cf. Ps. 117, 16. 2) Id est supra nr. 803. 



£08 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 807. 

ut iam supra autograplia litterarum nr. 798 ad usum cancellariae papalis; 2 et 3 eadem 
manu ingrossata, diversa ab illis manibus, quae \ et 4 scripserunt. In dextra parte plicae 
autographi 1 nomen scriptoris apparet: Sy. de No.; quinam fuerit, nescio. 

Autographa omnia accuratissime contulit vir cl. Paulus Kehr l . — Bohmer, Reg. 
Heinr. 496. (P- $36.) 5 

II Sanctissimo p in Christo patri et domino suo domino Clementi sacrosancte a 
Romane ac b universalis ecclesie summo pontifici Henricus divina favente clementia 
Romanorum imperator semper augustus cum reverentia d debita devota e pedum oscula 
beatorum. 

Dudum antequam susceperimus imperii dyadema f , in humilitatis spiritu 2 , que 10 
virtutum comprobatur origo, sicut sancte matris ecclesie filius nostre devotionis ac fidei& 
celum b vobis et ipsi ecclesie ferventi desiderio ostendere cupientes, reverenter in mani- 
bus discreti viri Iohannis de Molans scolastici Tullensis capellani vestri, de mandato per 
vos ei facto vestro, ecclesie predicte et sedis apostolice nomine recipientis, sacrosanctis 
euangeliis corporaliter per nos tactis prestitimus iuramentum, quod tenor litterarum 15 
nostrarum' super hoc confectarum nostro regio pendenti munitarum k sigillo continet, 
seriose promittentes nosque firmiter obligantes cum omni efficatia et effectu, quod post 
imperialis dyadematis a nobis coronationem susceptam omnia in iuramento et litteris 
contenta predictis ratificaremus, confirmaremus, recognosceremus, faceremus, servaremus 
atque iuraremus et de hiis omnibus infra octo dies post coronationem huiusmodi ad 20 
perpetuam rei memoriam ac vestram 1 et successorum vestrorum et ecclesie ac sedis 
predictorum securitatem atque cautelam vobis patentes™ quadruplicatas imperialis maie- 
statis typario communitas concederemus litteras huiusmodi litterarum nostrarum seriem 
continentes, que talis est: 

'Sanctissimo in Christo — anno secundo'. supra nr. 454. 25 

Tanto itaque ferventius" ad sanctitatem vestram, sanctam Romanam ecclesiam et 
apostolicam sedem zelo° fidei et devotionis accensi, quanto sumus amplius per suscep- 
tionem imperialis dyadematis divine gratie p munere sublimati, omnia in iuramento et q 
litteris contenta predictis ratificamus, confirmamus, recognoscimus et ea servabimus et 
etiam r faciemus ac predicta omnia et singula inviolabiliter observare et observari facere 30 
et nullo unquam tempore contravenire de novo iuramus ad sacrosancta Dei euangelia, 

807. a ) sancte in loco raso 1. b ) in loco raso 4. c ) clemencia 2. 3. <*) reverencia 2. 3. 

e ) reverencia — devota in loco raso artius scripta 2. f ) diadema 4. S) fi in loco raso 1. h ) zelum 4. 

') n in loco raso 4. k ) prima u in loco raso 1. *) [ac vestr] lacuna in 4. m ) sequitur rasura 1. 

n ) fervencius 2. °) celo 2. 3. p) gracie 3. 1) in loco raso scriptum 1. r ) eciam 2. 3. 35 

1) In Catalogi a. J366. confecti codice Estensi fol. 35' ita enumerantur (apud Muratori l. c. VI, 
col. 96 A): Secuntur alie quatuor littere eiusdem tenoris auro bullate tam in data quani in serie earum- 
dem, de quibus hic non sumitur nisi una: 

Littera sub bulla aurea bullata missa domino Clementi pape quinto per dominum Henricum 
imperatorem, continens primo, qualiter ipse imperator aute coronationem suam in manibus domini 40 
Iohannis de Molan(is) capellani et nuncii apostolici nomine dicti domini pape et sedis apostolice prae- 
stitit iuratnentum fidelitatis, recognitionem et confirmationem omnium privilegiorum et terrarum ad 
ecclesiam Romanam pertinentium , et specialiter privilegiorum Constantini, Caroli, Henrici, Ottonis 
quarti, Frederici secundi atque Rodulphi regum et principum seu imperatorum Romanorum, quocunque 
tempore concess(orum) sancte Romane ecclesie Romanisque pontificibus et sedi apostolice. Et pre- 45 
cipue super concessione marchie Anchonnitane et plurium aliarum terrarum hic conten(tarum) et in 
aliis privilegiis superius expressis. Concludens in fine, quod ipse imperator post receptionem dya- 
dematis seu coronationem omnia confirmavit, recognovit, ratifficavit et de novo dedit ac eciam 
iuravit in manibus dominorum legatorum hic nominatorum. Datum Rome apud Sanctam Sabinam, 
II. Non. Iulii, anno Domini MCCCXII, regni sui quarto, imperii primo. w 

2) Cf. Dtui. :',, 39 et supra pag. 616 Kn. 22. 



HEINRICI VII. CONSTJTUTIONES. 1312. Nr. 807. 808. slHi 

corporaliter tacto libro in manibus venerabilium dominorum miseratione divina Arnaldi 
Sabinensis apostolice sedis legati et fratris Nicolai 3 Ostiensis et Velletrensis episcoporum. 
nomine Romane ecclesie, sedis apostolice ac vestro et de mandato vestro specialiter 
recipientium, de qua 1 receptione tam u per v nostras presentes w quam ipsorum recipientium 

& litteras plene constat. Et ad predictorum omnium perpetuam rei memoriam et sancte 
Romane ecclesie ac sedis apostolice et Romanorum pontificum securitatem atque cau- 
telam presentes litteras quadruplicatas, tenore predictarum litterarum nostrarum in eis 
inserto x , imperialis* maiestatis typario communitas iuxta z promissionem et obligationem 
nostras a predictas sanctitati vestre concessimus et eas per eosdem venerabiles dominos 

10 Sabinensem et Ostiensem episcopos b duximus transmittendas. 

Dat. c Rome apud Sanctam Sabinam d , II. Non. Iulii, anno Domini millesimo trecen- 
tesimo duodecimo, regni nostri anno quarto, imperii vero nostri anno primo. 

808. PROTESTATIO IMPERATORIS SUPER IURAMENTO PRAESTITO. 

Documcntum gravissimam hucusque ineditum ex autographo a Bernardo de Mercato 

15 scripto tabularii camerae computationum Taurinensis 1 iam olim exemplavit Bethmann 2 ; 

nos ipsi denuo accuratissime contulimus. In verso leguntur manu eiusdem notarii scripta: 

protestatio imperatoris super iuramento facto card(inalibus) post coronationem; itemque 

protestatio imperatoris. — Bbhmer, Reg. Heinr. 592 (Addit. I). (P. deest.) 

In nomine Domini amen. 

20 Anno nativitatis eiusdem millesimo tricentesimo duodecimo, inditione decima. 

pridie Non. Iulii, pontificatus domini Clementis pape quinti anno septimo, regni serenis- 

simi principis domini Henrici divina favente clementia Romanorum imperatoris anno 

quarto, imperii vero eius anno primo. Per hoc presens publicum instrumentum cunctis 

appareat presentibus et futuris, quod cum prefatus dominus imperator hac die presenti 

25 prestiterit quoddam iuramentum supradicto domino summo pontifici et ecclesie Romane 

in manibus reverendorum patrum dominorum Arnaldi sedis apostolice legati Sabinensis 

et fratris Nycholay Ostiensis et Velletrensis episcoporum ac Luce Sancte Marie in Via 

lata dyaconi cardinal(is), recipientium vice et nomine dicti domini summi pontificis et 

ecclesie a Romane, forma cuius iuramenti continetur in litteris patentibus imperialis 

30 typarii impressione bullatis, datis b anno, die et inditione quibus supra 3 , hinc est quod 

dictus dominus imperator in prestatione eiusdem iuramenti dixit et protestatus fuit in 

hunc modum: 

'Nos facimus et prestamus hoc iuramentum bona fide et intendimus agere et 
quod nobiscum agatur de bona fide. Et in hoc iuramento salvamus et excipimus 
35 expresse iuramentum per nos prestitum apud Aquis in Alamania tempore electionis, 
acceptationis sive coronationis nostre in regem Romanorum et omnia, que in forma eius- 
dem iuramenti continentur. Que omnia semper volumus, intendimus et protestamur nobis 
et imperio esse salva. Et hoc modo iuramentum predictum prestamus et iuramus'. 

Precipiens idem dominus imperator michi Bernardo de Mercato infrascripto notario 
40 et magistro fohanni notario et familiari dicti domini legati infrascripto, ut de predictis 
sibi faceremus publicum instrumentum. 

807. s ) Nicholay 4. *) sequitur rasura 1. 3. u ) in loco raso 1. 3; post add. 4. v ) in loco 
raso 1. w ) re in loco raso 2. x ) nostrarum — inserto in loco raso 4. v ) in loco raso 3. z ) in 
loco raso \; iuxta pro in loco raso 4. a ) ras in loco raso 1. b ) iuxta — episcopos in loco raso artius 

45 scripta, valde evanida 2. c ) Datum 4. d ) sequitur rasura 4. 

808. a ) ecte or. b ) bullatas, datas or. 

1) Signatum est 'Inventario Generale. Piemonte Art. 846 nr. lf. 2) Cf. 'Archir' XII, 599. 

3) Supra nr. 807. 

■LL. C.ONSTITUTIONES IV. 102 



810 HEINRICI VII. CONSTIT UTIONES. 1312. Nr. 808. 809. 

Aetum Kome in palatio Sancte Sabine, presentibus venerabili in Christo patre 
clomino Henrico episcopo Tridentino imperialis aule cancellario, domino Amedeo comite 
Sabaudie et magistro Henrico de Geldognia testibus ad premissa vocatis et rogatis. 

(S. N.) Et ego Bernardus de Mercato de Yanna Bellicen. dyocesis sacrosancte' 
Romane ecclesie ac sacri imperii auctoritate publicus notarius hiis omnibus presens fui 5 
et rogatus hanc cartam scripsi et tradidi signoque meo consueto signavi c . 

(S. N.) d Et ego Iohannes Nicolai de Yvodio clericus Trever. diocesis publicus 
apostolica et imperiali auctoritate notarius predicte protestacioni ac omnibus aliis supra- 
scriptis una cum prefato magistro Bernardo et testibus predictis presens fui ac huic 
publico instrumento me subscripsi et signum meum consuetum apposui in testimonium io 
premissorum. 

809. LITTERAE NUNTIORUM PONTIFICI BIRECTAE. 

Autographon tabularii secreti Vaticani signatum Arm. I c. VI nr. 8 descripsit vir 
cl. Paulus Kehr. Pendent sigilla cardinalium linis sericis rubri coloris. In verso scriptum 
est: Littera . . Ostien(sis) et . . Sabinen(sis) continens, qualiter receperunt iuramentum v> 
et litteras a domino . . imperatore l . Editae sunt apud Raynaldum ad a. 1312 c. 42. 

(P. deest.) 

Sanctissimo in Christo patri et domino domino Clementi divina providentia sacro- 
sancte Romane ac universalis ecclesie summo pontifici miseratione divina Arnaldus 
Sabinensis apostolice sedis legatus et Nicolaus Ostiensis episcopi sedis eiusdem apostolice 20 
nuncius devota pedum oscula beatorum. 

Dudum a sanctitate vestra recepimus litteras in hac forma: 

'Clemens episcopus servus — anno sexto. 1 supra nr. 647. 

Volentes igitur vestris ex corde, prout tenebamur, obedire mandatis, ab eodem 
domino imperatore post susceptum imperii diadema recepimus iuramentum et alia fecimus 25 
et recepimus, que in predictis sanctitatis vestre litteris continentur, prout in ipsius domini 
imperatoris quadruplicatis litteris 2 imperialis maiestatis typario communitis, quas vestre 
sanctitati concessit vobis per nos vel nostrum alterum deferendas, videbitis plenarie 
contineri. In quorum omnium testimonium has scribi litteras per magistrum lohannem 
de Yvodio capellanum et notarium nostrum . . Sabincnsis et sigillorum nostrorum fecimus so 
appensione muniri. . 

Acta fuerunt predicta in Urbe apud Sanctam Sabinam in palacio, quod inhabitabat 
ibi dictus dominus imperator, anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, indictione 
decima, die Iovis VI. Iulii, pontificatufs] sanctissimi in Christo patris et domini domini 
Clementis divina providentia pape quinti anno septimo. Presentibus reverendis in Christo 35 
patribus dominis Luca Sancte Marie in Via lata diacono cardinali et Henrico episcopo 
Tridentino dicti domini imperatoris cancellario ac magnificis viris Amadeo Sabaudie et 
lohanne Forensi a comitibus ac Roberto de Flandria milite et discretis viris magistris 
Henrico de Ueldonia et Bernardo de Yenna de Mercato clericis domini imperatoris 
memorati testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis. 10 

SOS. c ) signoque— signavi alio atramento scripta or. (1 ) alia manus or. 

809. :i ) Foren or. 

1) In Cataloyi a. 736*6'. confecti codice Estensi fol. 86 ita indicantur (apud Muratori l. c. VI. 
col 96 A); Littera testimonialis continens, qualiter reverendi domini Ostiensis et Sabineusis episcopi 
ei sancte Romane ecclesie oardinales receperunt iuramentum a domino Henrico imperatore rege Roma- •»;> 
norum. E1 littera aurea bulla nmnita iuxta formam Htterarum apostolicarum eis missarum et tradi- 
fcarum, <iuas eidem domino pape miserunt. Datum anno Domini MCCCXII, die VI. lulii, ponti- 
ficatus domini Clementis pape quinti anno septimo. 2) Supra wr,807. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1812. Nr. 809. 810. 811 

(S. N.) Et ego Iohannes de Yvodio Trever. diocesis publicus apostolica et 
imperiali auctoritate notarius, capellanus et notarius reverendi patris domini Arnaldi Dei 
gratia episcopi Sabinensis apostolice sedis legati predicti, omnium predictorum ratifica- 
tioni, confirmationi, recognitioni et iuramenti prestationi et receptioni prefatis et aliis, 
s que in eisdem imperialibus litteris continentur, una cum testibus suprascriptis presens 
fui et has litteras de mandato dictorum dominorum . . Sabinensis et . . Ostiensis inde 
conscripsi et in hanc publicam formam redegi, me subscribens eisdem, et eas solito meo 
siffno siffnavi. 



810—812. RESPONSIONES AD ENCYCLICAM IMPERATORIS. 

io (1312. Ial. ex.)—1313. Apr. 30. 

810. RESPONSIO CLEMENTIS V. PAPAE. (1312. lul. ex.) 
Nuperrime publici iuris fecit ex apographo coaevo, quod servatur in tabulario secreto 
Vaticano inter 'Instrumenta miscellanea' 1 a. 1355, Henricus Otto 'Die Eide und Privi- 
legien Heinrichs VII. und Karls IV.' pag. 26 sq. (= 'Quellen und Forschungen aus ita- 
15 lienischen Archiven und Ribliotheken' IX (1906) pag. 339 sq.). Cuius editionem hic repe- 
timus. In verso leguntur: Transcriptum littere imperatori per fratrem Iohannem eius 
nuncium misse. (P. decst.) 

Imperatori. 

(t) Magnitudinis a tue litteris nobis per dilectum filium fratrem Iohannem de Luci- 

20 domonte ordinis Predicatorum theologie magistrum et Hugolinum de Martiano archi- 
diaconum Alnisiensem in ecclesia Xanctonensi tuos nuncios presentatis, per quas nobis 
intimare curasti, te in festo apostolorum Petri et Pauli proxime preterito de manibus vene- i un . 29. 
rabilium fratrum nostrorum Arnaldi Sabinensis apostolice sedis legati et Nicolai Ostfensis 
episcoporum ac dilecti filii nostri b Luce sancte Marie in Yia lata diaconi cardinalis, 

25 quos ad partes illas pro iis exequendis antea specialiter miseramus, imperii diadema 
et alia imperialia insignia suscepisse, [presente] d episcoporum, abbatum et aliorum prela- 
torum ac ecclesiasticorum virorum necnon ducum, principum, comitum, baronum, nobi- 
lium, militum et aliorum imperii fidelium ac Romani populi, qui ad hec videnda gau- 
denter convenerant, multitudine numerosa, leta manu receptis, exultavit cor nostrum in 

30 Domino 1 nosterque animus, qui votis ferventibus ad illa semper anelat, que tui nominis 
exaltationem respiciunt et honorem, suscepit exinde multiplicis leticie incrementum, ei 
qui universa sua provida moderatione disponit et sue habundancia pietatis merita suppli- 
cum et vota excedit, pro premissis ad gratiarum acciones supplices assurgentes. 

(2) Sane dudum, fili carissime, antequam diadema vel alia imperialia insignia susce- 

35 pisses, legato et card(inalibus) supradictis nostris dedisse meminimus litteris in mandatis, 
ut cum inter te ac carissimum in Christo filium nostrum R(obertum) Sicilie regem illustrem 
desideraremus desiderio vehementi pacem, largiente ipsius auctore, reformare solidam et 
caritatis sincere ad divini nominis laudem et gloriam ac ad tui et ipsius ac tocius christiani- 
tatis statum pacificum et tranquillum ponere unionem, te ac ipsum modis et viis quibus 

40 possent inducerent, ut super omnibus iniuriis, offensis, dampnis et questionibus quibus- 
cunque, que inter vos erant vel esse poterant usque ad diem, qua per te et ipsum in 
nos fieret compromissum, nostre curaretis ordinationi parere 2 . Cum autem tu, sicut 
dictus legatus nobis suis insinuavit litteris et in quodam instrumento publico 3 vidimus 

810. a ) praecedit C apogr. *>) nostrorum apogr. c ) excequendis apogr. A ) deest apogr. 

45 1) 1. Ueg. 2, 1. 2) Cf. supra nr. 791 cap. 2. 3) Servatum non est. 

10>* 



§12 HEINRICl VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 810. 811. 

contineri, responsum ad hec dederis, quod nobis per tuos speciales nuncios taliter 
respondere curares, quod exinde deberemus esse contenti, miramur non modicum, que 
causa fuerit, quod a tempore responsi huiusmodi, a quo multorum mensium curricula 
sunt elapsa 1 , predictos nuncios iuxta eiusdem responsi tenorem non miseris nec nobis 
super premissis aliter curaveris respondere. Firma siquidem tenebamus credulitate, quod 5 
si tua excellencia nobis predictos transmisisset nuncios et nostris super premissis te 
beneplacitis per omnia coaptasses, hoc cessisset ad honorem tui culminis et negocii 
imperii quod prosequeris favorem non modicum et forsan expeditionem celeriorem 
divina opitulante gratia prebuisset. (3) Super eo insuper mirati fuimus, quia licet 
olim cum de contrahendo inter primogenitum dicti regis et natam tuam matrimonio 10 
ageretur, celsitudo tua, sicut predictus legatus nobis per suas litteras 2 intimavit, respon- 
derit, quod cum ipsam natam tuam in nostris manibus posuisses, parentelam cum aliquo 
absque voluntate nostra contrahere nullatenus intendebas, tu tamen postmodum paren- 
telam huiusmodi nobis inconsultis, sicut audivimus, contraxisti. Profecto tua serenitas 
ex hiis, que nobiscum hactenus facere habueras, presumere probabiliter potuisset, quod 15 
nos in casu premisso vel etiam quovis alio tibi non consuluissemus aliquid, quod in tui 
honoris vel status quoquo modo cederet detrimentum. (4) Postremo cum memorati 

tue celsitudinis nuncii nobis ex parte tua quasdam litteras credencie 3 duxerint presen- 
tandas, nos auditis, que virtute credencie huiusmodi proponere voluerunt, quia per eos 
proposita non tenebamus omnino memoriter, eis persuasimus, ut ipsa nobis, prout nuncii 20 
aliorum regum ad nos cum litteris de credencia venientes facere sunt soliti, in scriptis 
traderent, ut ad illa possemus certius respondere, vel illa in consistorio aut coram 
aliquibus ex nostris fratribus sancte Romane ecclesie cardinalibus ad hoc specialiter 
evocandis proponere procurarent. Ipsi vero asserentes, se ad hoc non habere mandatum 
et contentos existere de propositione, quam verbo ut premittitur fecerant coram nobis, 25 
ac de responsione per nos postmodum simpliciter eis facta, predicta per eos proposita, 
ne fines sibi traditos excedere viderentur, in scriptis tradere recusarunt sicque a nobis 
petita postea et habita licencia cum nostra benedictione et gratia recesserunt. 
Datum etc. 



811. RESPONSIO PHILIPPI REGIS FRANCIAE. (1312. Iid. ex.—Aug.). 30 
Servatur in 1) cod. Vaticano Reginen. 1653 fol. 29' saec. XIV., ouem iam olim 
descripsit Bethmann^; 

2) cod. bibliothecae Cameracensis 5 940 (olim 839) saec. XIV. ex.—XV. in. fol. 19', 
quem adhibuimus ad editionem a Kervyn de Lettenhove a. 1869. paratam 'Oeuvres de 
Froissart. Chroniques' tom. 9 (1377 — 1382) pag. 538, ubi litterae tempori Wcnceslai regis 35 
(1378) adscribuntur. 

Nuperrime ex 1 et 2 edidit K. Wenck 'Philipp der Schone von Frankreich, seine 
Persdnlichkeit und das Urteil der Zeitgenossen'' (Marburg 1905) pag. 71. Secl non omnia 
recte legit*. (P. deest.) 

1) Certe spatium temporis in maius extollit pontifex. 2) Servatae non sunt. 3) Ad quasnum 40 
res spectaverint, plane nescimus. 4) Cf. 'Archiv' XII, 324 et Wenck loco supra citato pag. 73. 5) Cf. 
'Cataloyue general des manuscrits. Departements' X VII, 385. Loco apud Wenck citato 'Archw VIII, 94 
ei /;."> dc codice nihil indicatur. (j) Hic adnotamus, virum doctissimum de litteris Heinrici et Philippi 

reijum, quax signo chronologico omnino carentes ex codice H. III. 38. saec. XIV. universitatis Taurinensis 
vulgaril Dortmiges l. c. II, 230, male referre l c. pag. 73 not. Quarum textus ab usu cancellariae tam U 
impcratorix quam regis tta abhorrent, ut potius librarii opus censendae sint. Eodem modo intc/ligatur 
epistola Eeinrici VII. de his rebus pontifici missa, quam ex rectoris cuiusdam scolarum formuhirio in biblio- 
theea Parmensi servato edidit Haureau, repetit Wenck l. c. pag 7i. Hanc epistolam ab iUo rectorc suo 
Marte satis lepide compositam esee, nemo est quin rideat. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 811. 813 

Philippus a Dei gratia Franc(ie) rex illustri principi H(enrico) eadem gratia 8 
Romanorum imperatori semper augusto amico carissimo salutem et prosperos vel 
felices ad vota successus. 

(1) Vestre serenitatis litteras, quibus vestram nobis coronationem nuntiare curastis, 
5 recepimus, ei a quo bona procedunt omnia laudes et gratias referentes, quia personam 

vestram, quam semper caram procul dubio habuimus et habemus, diebus nostris tanta 
sublimitate disposuit honorare. Sperantes etiam in eo firmiter, quod si tantum eius bene- 
ficium humiliter agnoscentes, per viam mandatorum ipsius viriliter studueritis ambulare 
eiusque voluntatem libenti animo ad conservationem pacis ecclesie sancte Dei directio- 
10 nemque piissimi negocii Terre Sancte imitari b curaveritis, gressus vestros et actus 
cothidie c de bono in melius prosperabit. 

(2) Sane litterarum vestrarum prefatione diligenter attenta, celsitudini vestre 
presentibus aperire decrevimus, quam plures regni nostri principes et potentes, quibus 
ipsam vestram coronationem sicut et nobis scripsistis, ex ipsius loquendi modo in ad- 

15 mirationem non modicam incidisse. Ex verbis namque prefationis ipsius innui d videbatur, 
vos intendere et tenere, quod sicut in ierarchia celesti omnes agminum supernorum 
ordines sub uno Deo militant, sic et in terris homines universi distincti regnis et sepa- 
rati provinciis Romano imperatori tanquam soli principi monarche subesse debeant et 
sub eius temporali potentia militare. Verum si regni nostri Francie conditiones et 

20 status, quos ipsi satis novistis, ante vestre considerationis intuitum vestra serenitas 
adduxisset, ab huiusmodi generali subiectione merito regnum ipsum excipere debuisset. 
Notorie namque et generaliter predicatur ab omnibus et ubique, quod a tempore Christi 
citra regnum Francorum e solum regem suum sub ipso Ihesu Christo rege regum et 
domino dominorum c ac omnimode creature dominatore habuit, nullum temporalem 

25 superiorem cognoscens aut habens, quocumque imperatore regnante. Sic tenuerunt 
progenitores nostri, nos etiam et universi regnicole tenemus et nostri successores tene- 
bunt imperpetuum Domino concedente. Nec vestra propter hoc in admirationem excel- 
lentia provocetur. Ille f nimirum, qui in altis habitat et humilia respicit 1 , qui regibus 
dat salutem 2 , altissimus Ihesus Christus in regno ipso pre ceteris mundi partibus sancte 

30 fidei et religionis christiane stabile fundamentum repperiens g sibique et eius vicario h ac 
ministris summam impendi devotionem considerans, sicut se in eo pre ceteris magis 
amari, timeri et honorari 1 conspexit, sic ipsum pre ceteris regnis et principatibus singulari 
quadam eminentie prerogativa disposuit honorari, ipsum a cuiuscumque principis ac 
domini temporalis superioritate potenter eximens et in exempto regem suum solum 

35 quodammodo monarcham perpetua stabilitate confirmans, sicut ex veterum historiarum k 
veridica narratione probatur. (3) Preterea prefatis nostris principibus et magnatibus 
non inmerito causam admirationis adauxit, quia in litteris vestris dilectis civibus nostris 
Lugdunensibus super dicta coronatione vestra 1 directis 3 ipsos fideles vestros et 1 subditos 
appellastis, cum in nullo" 1 predecessoribus vestris fuerint nec vobis sint subditi aut n 

40 vobis ad aliquam fidelitatem teneantur astricti, sed semper fuerunt notorie in et de p 
regno Francie et q prestante Domino sunt et erunt. Unde premissa superioritatis animo 
non credimus vos scripsisse. Quod si forsan prescripte intentioni nostre vestra quod 
absit adversaretur intentio, nobis procul dubio non placeret nec id haberemus acceptum. 

811. a ) Philippus — gratia desunt 2. b ) mutuari 2. c ) sic 1.2; cf. supra pag. 802 lin. 31. d ) nuntii 

45 male 2. e ) Francie 2. f ) Illis 1. S) reperiens 2. h ) vicariis 2. 4 ) honori 1. k ) hystoria- 

rum 2. x ) vestra— vestros et desunt 2. m ) loco in nullo 2: nullo modo 2. n ) nec 2. °) firmiter 

et male 2. v) loco et de 2: nostro. i) deest 2. 

1) Ps. 112, 5. 6. 2) Ps. 143, 10. 3) Cf. ea quae ex inventario veteri tabularii Parisini notat 

WencJc l. c. pag. 73: Item copia littere, quam H. imperator misit Lugdunum. 



814 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 811. 812. 813. 

Sed illo auxiliante, pro cuius fide et nomine progenitores nostri proprium fudisse san- 
guinem predicantur r , hanc libertatis excellentiam pro viribus manutenere intendimus 
et tueri. 
Dat. s 

812. RESPONSIO EDWARDI REGIS ANGLIAE. 1313. Apr. 30. s 

Denuo contulit Karolus Hampe tunc soclus noster Rotulum tabularii regni Bri- 
tannici ('Eublic Record Office'), qui signatus est 'Close Roll 6 Edw. II. 135. m. 6 d.' 
Est rubrum: Littera missa imperatori per regem. Edita est etiam apud Rymer 'Foedera' 
in editione supra ad wr. 801 citata II, 1 pag. 210. (P. deest.) 

Excellentissimo principi domino Henrico Dei gratia imperatori Romanorum illustri io 
semper augusto, amico suo karissimo Edwardus eadem gratia etc. salutem et semper 
felicibus successibus habundare. 

Dum imperium a Dei filio, qui Rex regum ac dominus dominancium 3, esse non 
ambigitur, viri providi regimini committitur et periti, tam spiritualium quam temporalium 
negocia sperantur ubique terrarum felicius prosperari. Ex quibus inmensam leticiam is 
assumere debet non inmerito totus populus christianus et exinde devotas gratias exsol- 
vere bonorum omnium largitori. Receptis siquidem leta manu serenitatis vestre litteris. 
quas nobis super electione de vobis in Romanum imperatorem per principes Alemann(ie), 
ad quos imperialis spectat electio, celebrata et victoriosa subiectione et submissione 
civitatis Brixien(sis) , que prius vestre celsitudini rebellavit, sicut Domino placuit, qui -'o 
superborum cornua deprimit, postmodum vobis facta vestreque consecracionis et corona- 
cionis solempniis ac aliis in eisdem litteris expressis nobis seriosius nunciatis vestra 
transmisit sublimitas, ipsarum tenorem audivimus et intelleximus diligenter, de contentis 
in eisdem litteris grandem leticiam assumentes, vestre magnificencie de missione litte- 
rarum ipsarum grates uberimas referendo. Speramus etenim in domino Ihesu Christo, 25 
quod per vestre strenuitatis potenciam ac circumspectionis industriam providam universa 
gens catholica precipue ad inimicorum crucis Christi confusionem et depressionem per- 
petuam ac nostre fidei christiane exaltacionem salubria in Domino suscipiet incrementa. 
Volumus autem et corditer affectamus, prout iustum et rationabile fuerit. vestris adesse 
desideriis atque votis. ao 

Dat. apud Westm(onasterium), XXX. die Aprilis. 



813. 814. INNOVATIO PRIVILEGIORUM 
MONASTERII BAUMGARTEN. 

1312. Iun. 30.— Iul. 1. 

813. SCRIPTUM CONFIRMATIONIS. lun. 30. „ 

Supersunt duo autographa 1 (in formu nutiori) ct 2 tabularii Argentinensis, quod 
dicitur 'Bezirksarchiv des Unterclsass' , quae benivolenter nobis transmissa accuratissinu 
conttdimus. Signata sunt 'Scrie G. 81. nr. 2 et 2d: sigilla desunt, autographi I fUis 

811. r ) in add. 1. s) Datum etc. 2. 

S12. a ) cf. supra 2>ag. 802 lin. 17 not. n. 40 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 813. 815 

sericis rubri flavique coloris relictis. In dorso nihil exaratum est. Ex 1 edidit Bohmer 
'Acta imperii selectaJ pag. 455 nr. 649. Cf. supra nr. 795. — Bbhmer, Reg. Heinr. 491. 

(P. deest.) 

Henricus a divina favente b clemencia Romanorum imperator semper augustus 

5 omnibus imperpetuum. 

Imperialis excellencie dignitas tunc vere laudis titulis sublimatur et gloria ac 
eminenti decore prefulget, dum humilium suorum devocionem clementer attendit et eis 
de imperialis clemencie liberalitate innovat, que prius regalis excellencia condonavit. Est 
enim imperio magnificum et decorum, ut cum suo rectori nominis consurgit exaltacio, 

io devotis eciam suis accrescat liberalitatis titulus clarioris. Sane religiosorum virorum 
Ebehardi abbatis et conventus monasterii in Bamgarten d Cysterciensis ordinis Argen- 
tinensis dyocesis, devotorum e nostrorum, quorum sacrum ordinem, qui veluti splendi- 
[dijssimum luminare inter alia in catholice fidei firmamento micancia sydera luce 
rutilanciore preradiat et sereniori coruscacione prefulget, specialis dilectionis ardore 

15 complectimur et sincero prosequimur caritatis affectu, devotis supplicacionibus favora- 
biliter inclinati, ipsis et monasterio predicto graciarum litteras super iure patronatus 
ecclesie in Brunner prope Sletzstat dicte Argentinensis dyocesis necnon super monte 
dicto Eychelberg sito iuxta predictum suum monasterium nobis et imperio pertinentibus, 
quos cum adhuc regali fungeremur titulo eisdem concessimus, donavimus, appropriavimus 

20 et suis perpetuis applicavimus usibus iuxta prefatarum nostrarum litterarum tenorem l , 
ratificamus, approbamus, innovamus et imperiali auctoritate eciam communimus. Memo- 
ratos quoque abbatem, conventum et monasterium in Bamgarten, ecclesiam et montem 
prefatos necnon homines et alia bona sua, que nunc tenent et imposterum dante Domino 
iuste acquisicionis poterunt adipisci titulo, in nostram et sacri imperii protectionem 

25 specialiter duximus assumendos. Statuentes et hoc edicto imperiali sub indignacionis 
nostre pena gravissima firmiter inhibentes, ne aliqua deinceps persona alta vel humilis, 
ecclesiastica vel secularis aut conmunitas f civitatis, oppidi g sive ville, cuiuscunque status 
seu condicionis existat, ipsos abbatem, conventum ac monasterium in Bomgarten contra 
huiusmodi nostre approbacionis, ratificacionis, innovacionis, communicionis et recepcionis 

30 protectionis tenorem audeat molestare seu quomodolibet impedire. Quod qui secus 
fecerit, preter indignacionem imperialem, quam ex hoc incurrere se noverit, centum 
marcas auri puri pro pena componat, medietatem fisco nostro, reliquam vero prefato 
monasterio irremissibiliter persolvendam. 

Testes 11 vero sunt: venerabilis Baldewinus Treverensis archiepiscopus germanus 

35 noster et illustres Rudolfus comes palatinus Reni dux Bauwarie et Amedeus comes 
Sabaudie principes nostri necnon nobiles viri Henricus de Fiandria marscalcus et Ioffri- 
dus de Liningen magister magne curie imperialis consanguinei et fideles nostri et alii 
quam plures. 

H Signum domini Henrici septimi (M.) Romanorum imperatoris invictissimi h . [j 

40 In cuius rei testimonium presentes scribi et nostre maiestatis sigillo iussimus communiri. 
Dat. Rome apud Sanctam Sabinam, II. Kalen. 1 Iulii, indictione X k , anno Domini 
millesimo trecentesimo duodecimo, regni nostri anno quarto, imperii vero primo. 

Ego 1 frater Henricus Tridentinus episcopus sacre imperialis aule cancellarius vice 
domini Henrici Coloniensis archiepiscopi per Italiam archicancellarii recognovi 1 . 

45 813. a ) | Heinricus | 2. b ) fav. cliv. 2. °) Eberhardi 2. d ) BSngarten semper 2. e ) dilec- 

torum 2. f) comunitas 2. S) opidi 2. h ) Testes — invictissimi desunt 2. j ) Kal. 2. 

k ) decima 2. *) Ego — recognovi desunt 2. 

1) Bbhmer, Beg. Heinr. 447 et supra nr. 795. 



815 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 814. 



814. MANDATUM ADVOCATO PEOVINCIALI MISSUM. IuL 1. 

Autographon eiusdem tabularii nr. 4 signatum denuo descripsimus. Sigillum deest. 
quod olim pendebat loro membranaceo. In verso nihil exaratum est. — Bohmer, Reg. 
Beinr. 492. (P. deest.) 

Heinricus divina favente clemencia Romanorum imperator semper augustus nobili s 
viro . . advocato provinciali Alsacie, qui est vel pro tempore fuerit, et eorum substitutis 
fidelibus suis dilectis gratiam suam et omne bonum. 

Imperialis excellencie [nostrje dignitatem condecet, quod personas Deo dicatas et 
monasteria quecunque in laudem Dei et honorem sanctorum suorum constructa in graciis 
et largicionibus sibi pie collatis a nobis conservemus illesas ipsasque per nostre potentie io 
manum fortem in possessionem earundem inductas in esse pacifico et statu stabili defen- 
damus. Quocirca fidelitati vestre firmiter precipiendo mandamus a sub obtentu gracie 
nostre vobis nichilominus iniungentes, quatinus religiosos viros abbatem et conventum 
monasterii in Bomgarten Cysterciensis ordinis Argentinen. dyoc. in possessionem corporalem 
iuris patronatus ecclesie in Brunner prope Sletzstat dicte dyocesis necnon in possessionem 15 
montis dicti Eychelberg siti iuxta monasterium predictum, que dum nobis et imperio 
pertinerent, ipsis ob remedium anime quondam inclite Margar(ete) Romanorum regine 
karissime consortis nostre largiti sumus, litterarum auctoritate nostrarum 1 inducatis et 
inductos defendatis efficaciter in eisdem. Et specialiter nedum in possessione plena et 
pacifica predictorum iuris patronatus ecclesie in Brunner et montis dicti Eychelberg, 20 
sed in omnibus possessionibus, bonis et rebus dicto monasterio in BSmgarten pertinen- 
tibus prefatos abbatem et conventum ibidem functi auctoritate nostri culminis manu- 
tenere et defendere nullatenus omittatis. Non permittentes ipsis super premissis contra 
litterarum nostrarum tenorem a quoquam impedimentum vel obstaculum interponi aut 
iniuriam aliquam irrogari, sicut indignacionem nostram volueritis evitare. Presencium 25 
testimonio litterarum. 

Dat. Rome apud Sanctam Sabinam, Kalen. Iulii, anno Domini MCCCXII. regni 
nostri anno quarto, imperii vero primo. 



815-823. TRACTATUS UNIONIS CUM 
FRIDERTCO REGE TRINACRIAE ITERATI. - 

1312. Iul. 4. 

Cf. iam supra nr. 765. 766. 

Ad edenda scripta imperatoris ad hos tractatUs spectantia, quae sola serrata sunt. 
praesto nobis fuerunt: 

1) exempla, quae ex apographis fasciculi chartacei tabidarii Barcinonensis , de quo u 
v. iam supra ad nr. 101—104, 'nr. 4387' signati parata nobiscum benivolenter communi- 
cavit vir c/. Henricus FinJce; in dorso fascicidi leguntur manu coaeva scripta: Inter 

814. a ) mu corr. ex nte or. 

1) Bohmer, Reg. Heinr. 447 et supra nr. 795 el 813. 



HEINRICl VII. CONSTITUTIONES. 1812. Nr. 815. ^ll 

imperatorem et regem Fredericum ac regem Robertum ; sed textus documentorum nr. 817 
et 820 non integros vir cl. exemplavit; 

2) cod. Monac. lat. 21242 (Ulm. 42), de quo v. supra ad nr. 676, fol. 85 sq. E quo 
iam edidit Guilelmus Meyer Spirensis l. c. XIX, 88 sqq. Documenta nostra in hoc codice 
5 plus minusoe ad modum formarum redacta vel decurtata sunt. 

Supersunt in solo 1 documenia nr. 815. 817. 820. 821; nr. 816. H18. 819 servantur 
item in 2; nr. 822 in solo 2 traditur. 

De scriptis ex parte regis Trinacriae editis v. Indicem infra nr. 823. De homagio 
ipsius internuntii v. infra nr. 825. 826. 



10 815 — 822. SCRIPTA EX PARTE IMPERATORIS EMISSA. 

815. PROCURATORIUM IMPERATORIS DE UNIONE CONTRAHENDA. 

Servatur in solo l sub nr. 1. 

Procuratorium de eadem re ex parte regis Trinacriae emissum notatur in Indicc 
infra nr. 823 sub nr. 22. (P. deest.) 

15 Henricus divina favente clemencia Romanorum imperator semper augustus. 

Notum facimus presencium inspectoribus universis, quod cum per nodum dilectionis 
amice et mutuam confederacionem principum inter subieetos pacis pulchritudo, patrie 
commodum, terrarum et regnorum stabilitas et firmatio necnon quies et tranquillitas ac 
rei publice utilitas per consequens salubriter procurari speretur, confisi de fide, prudencia 

•20 et legalitate nobilis viri Henrici de Flandria marescalci magne imperialis nostre curie, 
consanguinei et fidelis [nostri] karissimi, in presencia venerabilium Baldewini Treverensis a 
archiepiscopi germani nostri, Henrici Trident(ini) cancellarii nostri et fratris Nicolai Botron- 
t(ini) episcoporum ac illustrium Rud(olfi) comitis palatini Reni ducis Bavarie 1 ' et Amedei 
comitis Sabaudie principum nostrorum karissimorum ac spectabilium et nobilium virorum 

25 Lud(ovici) de Sabaudia alme Urbis senatoris, lohannis comitis de Foresio c et Robberti 
de Flandria, Ioffridi de Liningen magistri curie nostre ac Ditherii comitis Kaczenellem- 
bogen consanguineorum et fidelium nostrorum dilectorum ad hoc testium vocatorum, 
constituimus, facimus et ordinamus memoratum Henricum nostrum procuratorem legiti- 
mum et specialem presentem et in se hanc procuracionem voluntarie recipientem ad 

30 ineundum, tractandum et efficaciter faciendum procuratorio nomine predicto ad honorem 
Dei et sacrosancte Romane ecclesie unionem mutuam, amiciciam et confederacionem 
inter nos ex una parte et excellentem principem Fridericum regem Trinacrie illustrem 
amicum nostrum karissimum ex parte altera per omnem viam et modum, qui sibi magis 
videbitur expedire, ac factam, initam et firmatam promissionibus, obligacionibus et penis 

35 quibuscunque, prout oportunum fuerit, necnon etiam iuramentis super animam nostram 

vallandum. Dantes ei in premissis et quolibet premissorum et ea etiam contingentibus 

plenam, generalem et liberam potestatem. Volumus etiam, quod predictus Henricus 

' procurator noster ita plenam, generalem et liberam in premissis habeat potestatem, quod 

si forte aliqui casus sive articuli essent in presentibus necessario exprimendi, sine quorum 

*o expressione dicta unio, amicicia et confederatio tractari, fieri, firmari et perfici non valeret, 
omnes hii casus et articuli et quilibet eorum in presentibus comprehendantur et specia- 
liter intelligantur, ac si in eis essent nominati particulariter et distincti. Promittentes 
firma, rata et grata habere, tenere et inviolabiliter observare omnia et singula, que in 
premissis ac quolibet premissorum dictus procurator in hiis duxerit faciendum. In 

45 815. a ) Treuareii 1. b ) Bauerie 1. c ) Foresti 1. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 103 




5 



818 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 815. 816. 

cuius rei testimonium presentes litteras scribi et nostre maiestatis sigillo iussimus com- 
muniri. 

Dat. Rome apud Sanctam Sabinam, IIII. Nonas Iulii, indictione X. anno Domini 
MGCCXII, regni nostri anno IIII, imperii vero primo. 

810. SCRIPTUM FOEDERIS. 

Exempla/r imperatoris servatur in 1 sub nr. 2 et 2 fol. 85. Ex 2 edidit Guilelmus 
Meyer l. e. XIX, 90 nr. 11. 

Scripta tam internuntii quam ipsius rcgis Trinacriae notantur in Indice infra 

nr. 823 sub nr. 5 et 17. (P. deest.) 

Henricus a etc. universis presentes b litteras inspecturis gratiam suam et omne «> 
bonum b . 

(I) Dum attente* conspicimus, dum infra pectoris nostri claustra revolvimus debitum 
sacri Romani imperii nobis crediti, hoc in nostris votis geritur, in hiis studii sedulitate 
nos urget instancia. ad ea mens nostra et desideria se coaptant, ut mature ac provide 
exponentes in huiusmodi exolucione debiti nos et nostra, que laudem divini nominis. u 
exaltacionem et statum sancte Romane ecclesie matris nostre ac prefati imperii necnon 
reipublice ac fldei ortodoxe defensionem, commodum et augmentum respiciant, peragamus 
et sic omnibus fructificemus salubriter. quod sapiat singulis fructus noster*. (2) Atten- 
dentes itaque** devocionis et benivolencie zelum ac clare constantie nexum, quibus 
illustris Fridericus rex Trinacrie princeps et amicus noster karissimus sanctissimo patri 2c 
domino summo pontifici et ecclesie memorate necnon nobis et imperio retro continuatis 
temporibus coppulatur, ac etiam quod catholicus et christiane fidei propagator heretice 
pravitatis fasciculos ubique persequitur et dissolvit, et pro nobis et imperio circa recu- 
peracionem et redempcionem illius Terre Sancte Christi Ihesu sanguine precioso resperse c , 
que manu polluta canina facta est sub tributo et ancillaria Sarracenis, in cuius memoria 25 
vehementi ad compassionem movemur et sentimus acutas in animo punctiones. erit 
virtutis et potentie nostre nobile membrum, ac alias suas dotes, quibus eum eternus 
Opifex fecundavit, et cum eo unionem, confederacionem et amiciciam animo libenti 
habemus et ipsum tanquam corporis nostri partem diligimus et amamus**. (3) Sane 
quidemf cunctis volumus esse notum, quod nos premissorum intuytu in quam plurium 30 
venerabilium personarum. archiepiscoporum. episcoporum et aliorum prelatorum, prin- 
cipum, baronum, nobilium et aliorum presencia per nobilem virum Henricum de Flandria 
niagne imperialis nostre curie marscalcum, consanguineum et fidelem necnon procuratorem 
nostrum ex una parte et rex Fridericus predictus per spectabilem virum Manfridum de 
Claromonte comitem Mohac eiusdem regis senescalcum, procuratorem suum ex altera, 35 
habentes super hoc tam a nobis quam ab ipso rege plena et specialia mandataf, ad 
invicem fecimus. inivimus, contraximus et firmavimus unionem, confederacionem et 
mutuam ac perfectam 1 ' amiciciam per nos et ipsum regem ac nostros et ipsius heredes 
bona fide observandas perpetuo, in hunc modum videlicet quod quia idem rex Fri- 

*) loco Dum attente — fructus noster 2: Dum attente conspicimus . . de verbo ad verbum ut m 

supra in precedenti littera 1 usque ad narracionem. 
**) loco Attendentes itaque — et amamus 2: Atteudentes itaque ut supra per omnia, excepto 

eo quod ubi dicit in superiori 1 cum eo amiciciam et parentelam dicas hic cum eo 

uniouem, confederacionem et amiciciam et animo libenti habemus et ipsum tanquam etc. 
t) loco Sane quidem— specialia mandata 2: Sane ut supra 1 usque ad litteram ubi conti- •»& 

netur specialia mandata, sponsalia et matrimonium dic hic ad iuvicem etc. 

Sli\. a ) Ileinricus 2. b ) loco presentes — bonum 2: et cet. c ) respersam 1.2. A ) perpetuam 2. 
1) Scilicet nr. 818. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 816. 817. 819 

d(ericus) promisit se nostrura verum et fidelem amicum existere et, veluti bonus princeps 
et fidelis ac verus amicus tenetur imperatorem et amicum suum iuvare, tam per terram 
quam per mare nos iuvabit, nos vice versa ipsum regem Fridericum, sicut imperator 
debet principem et amicum suum iuvare, similiter tam per terram quam per mare iuva- 

5 bimus ac bonus et fidelis amicus e et adiutor sibi erimus. (4) Promittentes ad invicem 
scilicet unus alteri, in quantum commode fieri poterit, consiliis et favoribus oportunis 
assistere propriis in expensis contra quoscunque reges, principes, barones, milites singu- 
lasque personas, civitates, communitates, universitates, castra et loca cetera, quocunque 
nomine nuncupantur f . Exceptis sanctissimo in Christo patre domino Clemente divina 

io providentia g papa V. et sancta Romana ecclesia, quos tam nos quam idem rex Fride- 
ricus h , ac illustribus principibus Philippo' rege Francie k et successoribus suis regibus 
Francie k , quos nos imperator excipimus, et Iacobo 1 rege m Aragonum" fratre predicti 
regis Friderici et successoribus ipsius regibus Aragonum", quos ipse rex Fridericus 
excepit, et hoc in casibus et negociis propriis ipsos reges Francie k et Aragonum" et 

15 ipsorum regna principaliter tangentibus. Eo etiam de beneplacito nostro excepto quod 
idein rex Fridericus racione huiusmodi unionis in Alamannia[m]° iuvare vel accedere 
non cogatur. 

(5) Que omnia et singula supradicta per dictos procuratores vicc nomineque nostre 
et dicti regis Friderici sollennibus 1 ' stipulacionibus intervenientibus contracta, inita et 

20 promissa ad invicem et in animas nostras iuraniento vallata ratificamus, approbamus, ea 
omnia habere, tenere, observare et adimplere perpetuis temporibus promittentes. *In 
cuius rei testimonium presentes litteras scribi et nostre maiestatis sigillo iussimus 
communiri. 

Dat. Rome apud Sanctam Sabinam, IIII. Nonas Iulii, indictione X, anno Domini 

2s MCCCXII, regni nostri anno IIII, imperii vero primo. 

S17. PROCURATORIUM IMPERATORIS DE MATRIMONIO COMPLENDO. 

Servatur in solo 1 sub nr. 3. 

Procuratorium de eadem re ex parte regis Trinacriae emissum in Indice infra 
nr. 823 sub nr. 21 notari videtur. 
30 Cf. iam supra Procuratorium nr. 751, cuius textus in nonnullis enuntiatis cum 

nostro concordat. (P- deest.j 

Henricus divina favente clemencia etc. 

Notum facimus universis presentes litteras inspecturis, quod nos confisi de fide. 
prudencia et legalitate nobilis viri Henrici de Flandria marescalci magne imperialis nostre 
35 curie [consanguinei et fidelis nostri karissimi, in presencia venerabilium Baldewini a 
Treverensis b archiepiscopi gertnani nostri, Henrici Trident(ini) cancellarii nostri et fratris 
. . Botrontin(i) episcoporum ac illustrium Rud(olfi) comitis palatini Reni ducis Bavarie c et 
Amedei comitis Sabaudie principum nostrorum karissimorum ac spectabilium et nobilium 
virorum Lud(ovici) de Sabaudia alme Urbis senatoris, Iohannis comitis de Foresio 1 ' et 

40 *) abhinc 2: In cuius rei etc. Datum loco. die et anno ut<i supra in pfrejcedenti 1 

litt era. 
8KJ. e ) amicus fidelis aigno transponendi. posito 2. f ) nuncupentur 2. 8) div. prov. deest 2. 

><) Fredericus 1. i) Ph. 2. k ) Franc. 2. l ) Iac. 2. m ) regem 2. n ) Aragon. 2. °) Ale- 

marmiam 2. P) sollempn. 2. l) corr. ex quo 2. 

45 817. a ) Balderami 1. b ) Treuaren 1. c ) Bauiorie 1, ubi in margine eadem manu adduntur 

haec, post deleta: In hystoriis Longobardorum dicitur Baueria Barroaria ut dux Barroariorum. d ) Foresti 1 

1) Scilicet nr. 818. 

103* 



^20 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 817. 818. 

Robberti de Flandria, Ioffridi de Liningen magistri curie nostre ac Ditherii comitis 
Kaczenellembogen consanguineorum et fidelium nostrorum dilectorum ad hoc testium 
vocatorum] 6 constituimus, fecimus et ordinavimus, facimus et ordinamus eundem Hen- 
ricum nostrum procuratorem legitimum et nuncium generalem et specialem presentem 
et in se huiusmodi procuracionem voluntarie suscipientem ad tractandum, contrahendum 5 
et perficiendum procuratorio nomine predicto sponsalia et matrimonium vel tractatum 
eorundem inter inclitam Beatricem filiam nostram karissimam ex una parte et specta- 
bilem Petrum primogenitum excellentis principis Friderici regis Trinac[r|ie illustris amici 
karissimi nostri ex altera. Et ad promittendum, constituendum et assignandum f dotem 
constituendam dicte filie nostre pro predicto rege seu filio suo contemplacione dicti u> 
matrimonii et versa vice ad recipiendum promissionem et assignationem donationis 
propter nuptias seu dotalicii pro nobis pro predicta filia nostra et ad suscipiendum 
obligacionem et cautelam predicte donacionis propter nupcias a predicto rege pro 
nobis et dicta filia nostra et ad obligandum nos curaturos et facturos, ut ipsa sponsalia 
et matrimonium compleantur et consumentur. Et ad iurandum in animam nostram is 
procuratorio nomine predicto, diligenter nos attendere et curare debere, quod omnia et 
singula commissa effectualiter compleantur, et versa vice ad exigendum et recipiendum 
pactum et iuramentum a predicto rege pro predicto filio suo, quod predicta omnia et 
singula compleantur cum effectu. Dantes eidem Henrico procuratori nostro generale 
et speciale, liberum et expressum mandatum ad contrahendum, tractandum et perficien- 20 
dum, quecumque ad essenciam contractus huiusmodi sponsalium et ma[trimo]nii et g ad 
ipsorum solennitatem requiruntur, ac omnia et singula faciendum, que nos ipsi faceremus 
et facere deberemus vel possemus et que natura et qualitas huius negocii exigit et 
requirit [pr]o predictis sponsalibus et matrimonio contrahendis et perficiendis, et omnia 
alia faciendum, que speciale requirunt mandatum. Et promittentes gratum, ratum et ■><, 
firmum nos semper habere, tenere et inviolabiliter observare, quicquid per predictum 
procuratorem et nuncium nostrum fuerit tractatum et ordinatum ut supra, sub ypotheca 
omnium rerum nostrarum, et contra ea, que memoratus procurator et nuncius noster 
fecerit circa prefata sponsalia, matrimonium, donacionis propter nupcias et dotis consti- 
tucionem et assignacionem ac obligacionem nostram, per nos vel alium ullo umquam 30 
tempore directe vel indirecte seu quomodolibet non venire, immo potius facturos et 
curaturos, ut premissum est, omnia et singula supradicta per nos et dictam filiam 
nostram fieri et compleri. In cuius rei testimonium presentes litteras maiestatis 

nostre sigillo iussimus communiri. 

Dat. Rome apud Sanctam Sabinam, IIII. Nonas Iulii, indictione X, anno Domini 35 
MCCCXII, regni nostri anno quarto, imperii vero primo. 

818. SCRIPTUM SPONSALIORUM. 

JExemplar imperatoris servatur in 1 sub nr. 4 et 2 fol. 85. Ex 2 edidit Guilelmus 
Meyer l. e. XIX, 88 nr. 10. Capita 1 et 2 concordant supra cum nr. 816 cap. 1 et 2. 

Scripta tam internuntii quam ipsius regis Trinacriae notantur iu Indice infra 40 
nr. 823 sub nr. 7 et 19. Cf. etiam litteras JBalduini arcliiepiscopi Trevirensis post impera- 
toris mortem scriptas, a. 1314. Sept. 28 ut videtur vindicandas, quas vulgavit Winkelmann 
'Acta imperii inedita" II, 771 nr. 1108. (P. deest.) 

Henricus a divina b favente clementia universis presentes litteras inspecturis gra- 
tiam suam et omne bonum 1 *. 45 

S17. e ) uncis Inclusa nostro Mqrfe posmmus ex nr. 815 repetita, cum iu apographis 1 omissa sint. 
1 assignaicidi apqgr. s) eortim que add. 1; sed cf. supra pag. 7oi) lin. 8. 

818. a ) lleinricus 2. lj ) loco divina — bonum 2: etc. universis etc. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 818. 821 

(l) Dum attente conspicimus, dum infra pectoris nostri claustra revolvimus 
debitum sacri Romani imperii nobis crediti, hoc in nostris votis geritur, in hiis studii 
sedulitate nos urget instantia, ad ea mens c nostra et desideria se coaptant, ut mature 
et provide exponentes in huiusmodi exolutione debiti nos et nostra 1 ', que laudem 
s divini nominis, exaltationem et statum sancte Romane ecclesie matris nostre ac prefati 
imperii necnon reipublice ac fidei orthodoxe defensionem, commodum et augmentum 
respiciunt, peragamus et sic omnibus fructificemus salubriter, quod sapiat singulis fructus 
noster. (2) Attendentes itaque devotionis et benivolencie zelum ac clare constantie 

nexum, quibus illustris Fridericus rex Trinacrie princeps et amicus noster karissimus 

io sanctissimo patri . . e domino summo pontifici et ecclesie memorate necnon nobis et 
imperio retro continuatis temporibus copulatur f , ac etiam quod catholicus et christiane 
fidei propagator heretice pravitatis fasciculos g ubique pcrsequitur et dissolvit, ac quod b 
nobis et imperio circa recuperacionem et redempcionem illius Terre Sancte Christi 
Ihesu sanguine pretioso resperse', que manu polluta canina facta est c sub tributo et 

l» ancillaria Sarracenis, in cuius memoria vehementi ad compassionem movemur et sentimus 
acutas in animo punctiones, erit virtutis et potentie nostre nobile menbrum valde, ac 
alias suas dotes, quibus eum eternus opifex fecundavit, et cum eo amiciciam et paren- 
telam animo libenti habemus et ipsum tanquam corporis nostri partem diligimus et 
amamus. (3) Sane quidem cunctis volumus esse notum, quod nos premissorum 

20 intuytu in quam plurium venerabilium personarum, . . e archiepiscoporum, . . e episcoporum 
et aliorum c , . . e prelatorum, . . e principum, baronum, nobilium et aliorum presentia per 
nobilem virum H(enricum) de Flandria magne imperialis nostre c curie marscalcum, 
consanguineum et fidelem necnon k procuratorem nostrum ex parte una et rex Fridericus 
predictus per spectabilem virum Manfredum de Claromonte comitem Mohac eiusdem 

25 regis senescalcum, procuratorem suum ex altera, habentes super hoc 1 tam a nobis quam 
ab ipso rege plena et specialia mandata, sponsalia et matrimonium per verba de presenti 
iuxta sacrorum canonum instituta inter inclitam Beatricem filiam nostram karissimam ex 
parte una et spectabilem Petrum prefati regis Friderici primogenitum ex altera contraxi- 
mus et firmavimus cum dote et dotalicio seu donatione propter nuptias, quas statuendas 

so duxerimus et secundum quod idem comes procuratorio nomine predicti" 1 regis Friderici 
arbitrio nostro ordinandum" tam in quantitate et modo securitatis et assignationis quam 
de loco vel locis, in quo vel in quibus in quacumque parte terre dicti regis, quam habet 
vel habiturus est, ipsam dotem et donationem propter nuptias seu dotalicium voluerimus 
assignari. Hoc tamen salvo quod si heredes de predicto matrimonio supersint, ad ipsos 

35 huiusmodi dos et donatio propter nuptias seu dotalicium, alioquin ad ipsos dantes per- 
venire debeant et redire. (4) Firmiter promittentes, sponsalia et matrimonium pre- 
dicta cum dote et donatione propter nuptias statuendis modo et loco predictis dictorum 
procuratorum stipulacionibus intervenientibus , iuramentis prestitis in animas nostras 
vallata, firma et rata° habere p , tenere' 1 , observare et q taliter facere et curare, quod pre- 

40 dicta sponsalia et matrimonium suum effectum optatum et debitum assequantur. In 
cuius rei testimonium presentes r litteras scribi et nostre maiestatis sigillo iussimus 
communiri r . 

Datum Rome apud Sanctam Sabinam, IIII. 8 Nonas Iulii, indictione X, anno Domini 
MCCCXII, regni nostri anno IIIP, imperii vero primo. 



45 



818. c ) deest 2. d ) sequitur deletum mens 2. e ) . . deest 1. f ) coppulatur?' 1. s) fas- 

eiculas 2. 'i) loco ac quod 1: et pro. ') respersam 1. 2. k ) nostrum 2. !) super lioc post 

rege 2. m ) dicti 2. n ) ordinandam 2. °) et rata firina 1. i J ) et add. 2. 'i) ac 2. *) loco 
presentes — communiri 2: etc. a ) III. male 2. *) quarto 2. 



S22 HEINRICl VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 819. 

819. COMMISSIO OFFICII ADMIRATIAE. 

Servatur in 1 sub nr. 5 et 2 fol. 85'. Ex 2 edidit Guil. Meyer l. c. XIX, 91 nr. 12. 
Scripta fidelitatis ut videtur ad hanc commissionem spectantia tam intemuntii quam 
ipsius regis Trinacriae notantur in Indice infra nr. 823 sub nr. 8 et 18. (P. deest.) 

Henricus a divina favente clemencia b etc. illustri Friderico regi Trinacrie principi 5 
et amico suo karissimo salutem et sincere dilectionis affectum. 

(1) Multipharie multisque modis 1 in omni mansuetudine et lenitate studia et vias 
exquirimus, per que miserabilis orbis condicio status instabilis, dudum varie fortune 
livoribus lacessita ac frequenti tyrampnorum mutabilitate depressa, propulsis undique 
turbacionibus d et quiescentibus L ' nephariis mocionibus, que ubique f terrarum et quoque io 
locorum flante errorum turbine procellarunt, ad prioris culmen honoris, pacis et quietis 
ocia reducatur, ecclesie sancte Dei promoveatur gloria et procedat tuicio et devocio 
fidei christiane, rebellium supprimatur 8 intencio et contradictores ecclesie contremiscant, 
pereat scismatica pravitas et detestabilis pravitatis heretice supersticio ac fides Mau- 
mettica' 1 confundatur, percurrat maris undas' secura navicula firmis armata remigiis et, dum is 
imperii adheret anchoris, committat impavide vela ventis. Ad que, licet desideremus 
in hiis nostram adhibere presenciam, ut quo mente ferimur k , ibi presencialiter existentes 
divina fulti potencia proprios pro evidencia operis explicaremus affectus, tamen quia 
adesse in omnibus ingruencium negociorum universalis imperii varietas non permittit, 
eos in talibus mature assumimus in sollicitudinis nostre partem, quos magnanimitas, 20 
potencia et voluntas insimul concurrentes decorant et reddunt iuxta cor nostrum per 
rerum experienciam comprobatos. (2) Igitur quia vobiscum affinitatem, unionem, con- 
federacionem ac mutuam amiciciam contraximus et fecimus nuper, quas credimus per- 
petuo duraturas, et quia speramus vos in premissis, ad que specialis animi compunctio nos 
coartat 1 , iugi fideli et legali exercicio'" et conamine Domino permittente perficere, ideo 25 
ad vos nostre convertimus" deliberacionis intuytum" et p in vestrarum q consideracione 
docium vobis a Deo in habundancia concessarum, de ipsius Omnipotentis inmensa benigni- 
tate sperando, nostre mentis anxietate vacante, vos premissorum intuytu et ob causas 
predictas supremum 1 et generalem nostrum et sacri Romani imperii facimus maris et 
constituimus quoad vixeritis admiratum 8 et officium afdjmirati 1 imperii, curam in hoc 30 
et omnia et singula, que ad ipsum officium pertinent et pertinere consueverunt et debent, 
tani in mari quam in terra, bene legaliter et fideliter exercendi, administrandi, procurandi 
et exequendi pcr vos et u alios, prout honori, commodo et augmento nostro v , imperii et w 
reipublice expediens fuerit et etiam oportunum, vobis committimus plenam x et liberam 
potestatem v . (3) Recepto a spectabili viro Manfrido z de Claromonte comite Mohac 35 
scnescalco vestro. dictum officium vestri procuratorio nomine acceptante, de ipso officio 
ut premittitur bene, fideliter et legaliter exercendo in animam vestram debito iura- 
mento. In* cuius rei testimonium presentes litteras conscribi et maiestatis nostre 
sigillo iussimus communiii. 

Dat. Rome aput Sanctam Sabinam, III I. Nonas Iulii, indictione X, anno Domini 40 
MCCCXII, regni nostri anno IIIl. imperii vero primo. 

;: ) abhinc 2: In cuius rei testimoniuni etc. Data ut supra in precedenti prima 2 . 

S 19. a ) Heinricus 2. b ) div. — clem. desunt 2. c ) tyrannorum 2. d ) turbantibus 2. e ) quitn- 

scentibus 2. ') ubilibet 2. s) subpr. 2. •>) Machometica 2. •) undas maris 2. k ) ex 

ferimua 2. l ) coliartat 1. "») excerc. 2. n ) aciein mentis et add.2. °) intuitum semper S 

i') ut 2. <i) vestrorum 2. ») suppr. 2. s ) ammiratum 2. ') amirati 1. 2. u ) sequitur vos 

suhpunctum 2. v ) et add. 2. w ) ac 2. x ) comm. plcn. vobis 2. J") facultatem 2. z ) Man- 
fredo 2. 

1) Cf. Hchr. 1, 1. 2) Supra in: 818. 



HEINRICl VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 820. 821. 823 

820. MANBATUM DE EODEM VENETIS ALIISQUE DIRECTUM. 

Ex solo l sub nr. 6. (P. cleest.) 

Henricus divina favente clemeneia etc. egregio viro duci et nobilibus ac pruden- 
tibus viris sapientibus, consilio et communi Venetorum ac omnibus aliis et singulis sacri 
5 Romani imperii fidelibus ceterisque, ad quos littere presentes pervenerint, graciam 
suam et omne bonum. 

(1) Habentes ad personam illustris Friderici regis Trinacrie principis et amici nostri 

karissimi utpote nobis affinitate et amicicia cara coniuncti sincere dilectionis affectum 

ac sperantes fiducialiter, quod officium sibi commissum laudabiliter exercere debeat, 

io ipsum supremum et generalem nostrum et sacri Romani imperii fecimus maris et con- 

stituimus admiratum ac officium admirati imperii, curam super hoc [ et] omnia et singula, 

que ad ipsum officium pertinent a (2) Ideoque universitatem vestram rogamus, 

monemus et hortamur attente vobis nichilominus districte precipiendo mandantes, 
quatinus eidem admirato vel substituto seu substitutis suis in omnibus, que ad dictum 
15 officium spectare noscuntur, pareatis devote et efficaciter intendatis. Alioquin penas, 
quas idem rex iuste in rebelles inflixerit, ratas habebimus et faciemus actore Domino 
inviolabiliter observari. In cuius rei.testimonium presentes litteras scribi et maiestatis 
nostre sigillo iussimus communiri. 

Dat. Rome apud Sanctam Sabinam, IIII. Nonas Iulii, indictione X, anno Domini 
20 MCCCXII, regni nostri anno IIII, imperii vero primo. 



Henricus etc. nobilibus et prudentibus viris vicario, ancianis, consilio et com[mjuni 
Pisan(o) ac omnibus aliis et singulis sacri Romani imperii fidelibus, ad quos presentes 
littere pervenerint, graciam suam et omne bonum. 

Habentes etc. per omnia sicut supra. 

Henricus etc. nobilibus et prudentibus viris vicario, abbati, consilio et communi 
lanue ac omnibus aliis et singulis sacri Romani imperii fidelibus, ad quos presentes 
littere pervenerint, etc. 

821. LITTEBAE IMPERATORIS DE FACTO ROBERTI REGIS SICILIAE. 

Ex solo 1 sub nr. 7. Cf. infra nr. 847. (P. deest.j 



30 



Henricus etc. illustri Friderico regi Trinacrie principi, amico et admirato suo 
karissimo salutem et sincere dilectionis affectum. 

(1) Cum iusticiam colimus excessus corrigimus, benemeritos |prem]iamus a , nostrum 
floret imperium, et delinquendi audaciam aliis tollimus, cum contra criminosos proce- 
dimus ipsorum facinora penis debitis corrigendo. Sane notum fieri vestre volumus 

35 amicicie, quod cum Robbertus rex contra nostram regiam et imperatoriam maiestatem 
plura et gravia commiserit sine omni iusta vel racionabili causa, eciam colore excusa- 
cionis carente, tam in Urbem Iohannem fratrem suum et gentem mittendo, ut coro- 
nacionem nostram penitus impediret, homines nostros hostiliter sepius invadendo et 
occidendo ac in presencia nostra in transitu Pontis Mollis sagittando, portas, vicos et alia 

io loca, quibus ad basilicam Sancti Petri accessus consuevit haberi, muris, barris et arma- 

820. a ) reliqua, quae supra cum pay. 822 lin. 31 sq. convenire videntur, in 1 omissa sunt; quae hic 
ponere non posse dolemus. 

821. a ) uncis inclusa evanuerunt 1. 



5524 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 821. 822. 

torum custodiis obstruendo, ut prefatam nostram coronationem contra Deum et iusticiam 
in dedecus et contemptum sancte Romane ecclesie et illusionem decreti sanctissimi 
patris domini Clementis pape V. necnon sacri Romani imperii preiudicium et gravamen 
possent efficaciter impedire, quam alibi perYtaliam civitates nostras, castra et terras 
imperii invadendo et occupando, cum nobis et imperio rebellibus contra nos et imperium \ 
societates, uniones, ligas et conspiraciones privatim et publice faciendo, et alia plura 
commiserit, que omnia notoria sunt et que nulla possunt tergiversacione celari, propter 
que ipsum in crimen lese maiestatis ipso facto non est dubium incidisse, nos igitur, 

ne tanta crimina remaneant impunita et sic facilitas venie aliis in posterum incentivum 
tribuat delinquendi, ipsum Robbertum regem sepedictum inte[n]dimus x declarare secun- 10 
dum consuetudinem curie nostre in crimen dicte lese maiestatis-ipso facto incidisse, bellum 
iustum ex iam dictis causis eidem indicendo. (2) Et quia non valeret nostre decla- 
racionis disposicio, nisi ipsa congruis remediis executioni demandaretur, providimus ad 
correctionem et punicionem predictorum reges, seculi principes, duces, marchiones, comites. 
barones et alios fideles imperii convocare, qui tam iure divino [et] naturali quam nostro is 
civili ac debite equitatis exigencia tenentur in predictis nos iuvare et sepedictum 
Romanum imperium, quod umbra alarum suarum omnes alios seculares principes pro- 
tegit et excivit 13 . Quare considerata per nos vestra fama laudabili [et] affectione puris- 
sima, quam vos et vestri antecessores ad sanctam Romanam ecclesiam et imperium 
hactenus habuistis et adhuc habetis, super memoratis vestra auxilium et consilium 20 
invocamus, vos requirentes, quatinus prout de iure ex officio vestre admiratie c tenemini, 
vestras partes interponatis, ut correctis prefatis excessibus sepedictus Robbertus rex 
alia similia et exemplo pene ipsius quilibet alius contra nos, successores nostros et 
sacrum Romanum imperium formidet temere attentare, ipsumque taliter habeatis, ut 
formidine pene de cetero tale sit delinquere volentibus in exemplum. In cuius rei 25 
testimonium presentes litteras scribi et maiestatis nostre sigillo iussimus communiri. 

Dat. Rome aput Sanctam Sabinam, II II. Nonas Iulii, ind. X, anno Domini MCCCXII. 
regni nostri anno IIII, imperii vero primo. 

822. LITTERAE EIUSDEM I)E FACTO TUSCOIWM. 
Ex solo 2 fol. 85'. (P. deest.) 30 

Heinricus etc. illustri Frid(erico) regi Trinacrie affini, admirato, principi et 
amico suo karissimo et cet. 

Quia Florentinorum, Lucanorum a et Senen(sium) nostrorum et sacri Romani 
imperii rebellium iniquitas sic excrevit, quod ipsi inmemores beneficiorum multiplicium, 
que ab eodem imperio hactenus iugiter receperunt, non advertentes, quid periculi sit 35 
eis inprovisa temeritas allatura, presumpserunt contra nos et imperium calcaneum 
prodicionis et rebellionis erigere et accensi spiritu Sathane pro posse queque obstacula 
nobis et dicto imperio incessanter ministrare, crimen lese maiestatis propterea commit- 
tentes, propter quod nos nec mirum graves ex tanta offensione sencientes in corde 
puncturas, credidimus ipsos salubribus monitis et inductionibus ad bonum obediencie 40 
revocare ipsosque tam per litteras quam ambaxatores nostros sollempnes requiri fecimus 
et moneri, ut ab huiusmodi rebellione cessantes ad mandata et gratiam imperii 
gradirentur. Tandem ipsis nostra salubria monita et precepta deducentibus tcmere in 
contrmptuni, ad eorum conterendam proterviam certos processus 2 contra ipsos feeimus. 

821. b ) excedit 1. <^) vestri admiratii 1. n 

822. ») Lucani c. 

1) Cf. infra nr. M47 el ea guae ibidem in prooemio citavimus ex Nieolao Botrotttitictisi. 2) Suprtt 
nr. 715. 716. 768. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 822. 823. S 25 

graves sentencias et penas iuxta demeritorum exigenciam continentes, quas nisi infra 
certum peremptorie terminum eis prefixum plene ad mandata imperii reverterentur, 
ipsos decrevimus incurrere ipso facto. Quod semper facere neglexerunt. Igitur ad 
eorum intencionem et contumeliam edomandam, ne quod ab eis incaute committitur, 

s trahatur aliis in exemplum, vos, quem nuper nostrum et imperii suppremum et gene- 
ralem maris constituimus ammiratum et cum quo unionem, confederacionem et bonam 
amiciciam perpetuo dante Domino b duraturam contraximus, ut in quantum poteritis et 
debetis, contra predictos Florent(inos), Lucanos c et Senen(ses) rebelles, bannitos et pro- 
ditores nostros et imperii, contra quos eciam certis ex causis iustum bellum indiximus 

io ac eorum fautores, coadiutores et sequaces et eorum res bonaque procedatis tam per 
mare quam per terram, tenore presencium requirimus et mandamus. In cuius etc. 

Datum ut supra l . 

823. INJDEX SCRIPTORUM EX PARTE REGIS TRINACRIAE EMISSORUM. 

Seriem scriptorum , quam iam hic proponere liceat, deprompsimus ex Indice docu- 

i5 mentorum a. 1313. a Bernardo de Mercato confecto, de quo v. supra ad nr. 298. Quem 

denuo accuratissime contulimus. In margine omnibus documentis adiectum est: p (== por- 

tatur, ut crediderim). Cf. Doenniges l. c. II, 112 sq. Partim ut videtur non approbata, 

partim posterius emissa esse videntur. 

Has viginti duas litteras omnes deperditas esse sane dolemus 2 . (P. deest.) 

20 1 . Procuratorium comitis de Claromonte ex parte regis Frederici ad promittendum 

domino imperatori solutionem C M flor(enorum). 

Item novem paria litterarum sigillatarum sigillo comitis de Claromonte procuratoris 
regis Frederici, videlicet 

2. Littera dicti comitis procuratorio nomine pro rege Fr(ederico) de promissione 
25 facta de incipienda guerra viva per ipsum regem a . 

3. De certo modo faciendo concordiam b cum rege Roberto c . 

4. De certo modo concordiam faciendo contra Robertum. 

5. Littera unionis approbat(a) 3 . 

822. b ) dUo dante signo transponendi posito 2. c ) Lucanen. c. 

30 823. a ) mutato ductu post add. b ) sequilur approbate deletum. c ) cum — Roberto mutato ductu 

alramento fusciori post add. 

1) Supra nr. 818. 2) In adnotatione ponere liceat ea quae narrat Nicolaus Botrontinensis (ed. Heyck) 
pag. 60. Sed nonnulla minus recte referre videtur. Post sui coronationem dominum Symonem cle Regalibus 
de Pystorio tunc suum cambellannium una cum quibusdam militibus, qui ad Urbem venerant, et fratre 

35 Peregrino ex parte regis Federici ad eum missis misit in Sciciliam. Et ut credo, isti primo de paren- 
tela facienda inter filium dicti regis et filiam imperatoris sunt locuti ad dictum regem Fredericum et 
de quibusdam pactis et confederationibus inter eos, de quibus modicum recordor ad presens. Tamen 
credo, quod postea inter eos pro pueris eorum per procuratores in Roma parentela est iurata et 
quantum ad dotein et ad omnia concordata. Item recordor, quod dominus imperator habuit de pecunia 

40 regis Frederici unam summam magnam florenorum, et de illa dominus Lucas et dorainus Ostiensis 
aliquid in Scicilia habuerunt propter suas expensas. Quantum non recordor. Credo etiam, quod pacta 
erant inter eos, quod unus tenebatur alium iuvare in ista guerra, quam habebat dominus contra Tuscos 
et contra regem Robertum. Et credo quod post inceptionem guerre contra regem Robertum unus non 
poterat pacem facere sine alio, et quod quam diu guerra durabat inter eos, omni anno rex Fredericus 

45 tenebatur ei dare L milia florenorum, et de hoc quod contra regem Robertum iuste acquirerent, filius 
suus cum filia imperatoris debebat habere unam partem, et multa talia. Ista pro certo nescio, quia 
modicum ad talia habebam cor, sed per intellecta a pluribus ista puto vera esse. 3) Cf. supra 

ad nr. 810. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 1"4 



826 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 823. 824. 

6. De concordia facienda non obstante contramandato approbate. 

7. De parentela approbat(e) l . 

8. Procuratio super officio admirati approbat(a) 2 . 

9. De contractu matrimonii et promisso, quod filius regis F(rederici) succedat in 
Eegno. 5 

1 0. De incipienda guerra et de danda tercia parte acquisita de Regno a Faro citra. 

Item novem d paria litterarum sigillatarum sigillo regis Fr(ederici), videlicet e 

11. Quod f barones iurarent domino P(etro) filio regis. 

12. De concordia non facienda, nisi insula Sicilie remaneat domino regi Frederico 
et heredibus suis. 10 

13. Quod personaliter tam dominus imperator quam dominus rex F(redericus) 
invadant Regnum. 

14. De solvenda pecunia promissa. 

1 5. De unione tenenda non obstante aliquo mandato. 

16. De certo modo faciendo concordiam. 15 

17. De unione domini regis 3 . 

18. De officio admiracie g ' 2 . 

19. De parentela domini regis l . 

20. Instrumentum quod rex Fredericus testificatur duo sigilla pendencia esse 
sigilla sua propria sub sigillo secreto 4 . 20 

21. Procuratorium comitis de Claromonte pro rege F(rederico) ad tractandum 
etc. sub sigillo secreto 5 . 

22. Procuratorium comitis de Claromonte pro rege F(rederico) ad tractandum et 
iniendum concordiam et amicitiam cum domino imperatore sub sigillo secreto 6 . 



824-830. HOMAGIA ET PRIVILEGIA 
DIVERSORUM. 

1312. Iul. 4.-9. 

824. INFEUDATIO WALTIIERI IUNIORIS DE GEROLSECK. Iul 4. 

Superest in Copiario 'Lahr-Malbcrg Copialbuch 697'' saec. XVI. fol. 27 tabularii 
generalis Karlsruhani, qui curante illius praefecto denuo collatus est. — Bohmer, Reg. 30 
Heinr. 493. (P. deest.) 

Heinricus divina favente clementia Romanorum imperator semper augustus uni- 
versis sacri Romani imperii fidelibus presentes litteras inspecturis gratiam suam et 
omne bonum. 

823. d ) super octo deleto; cf. not. g. e) seqidtur de deletum. f) sine alinca. s) De — ad- 35 

miracie mutato ductu slilo acutiori post add.; cf. not. d. 

1) Cf. supra ad nr. 818. 2) Ad nr. 819. 3) Ad nr. 816. 4) Cf. etiam in Inventario post 

mortm imperatoris a. 1313. die 27. m. Aug. apud Sanctum Vincentium confccto: Item X paria litteraruni sub 
sigillo regis Trinacrie de conventionibus habitis inter dominum imperatorem et ipsum de lnatrimonio 
et confederatione. Item IX paria litterarum sub sigillo comitis de Claromonte de eisdem negociis. 40 
5) Cf. supra ad nr. 817. 6) Ad nr. 815. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 824. 825. 827 

Oculi presidentis in solio subiectorum statum et merita debent prudenter advertere 
illosque benignius prosequi gratiis dignisque rependiis promovere, quos experta constantia 
comprobat, inconcussa devotio titulat et exhibitio probata commendat. Sane constitutus 
in nostre maiestatis presentia nobilis vir Waltherus de Geroltseck iunior fidelis noster 

& dilectus nobis exposuit humiliter supplicando, quatinus cum nobilis vir Waltherus de 
Geroltseck advocatus noster provincialis pater suus castrum Malburg, situm in der 
Mortenawe cum omnibus suis pertinentiis, quod idem Waltherus et predecessores sui a 
nobis et antecessoribus nostris tenebant, in feudum sibi et suis manibus resignavit, 
ipsum sibi eodem modo in feudum concedere et de eodem investire de solita clementia 

io dignaremur. Nos itaque predicta consideratione commoniti et predicti Waltheri iunioris 
obsequia, que nobis et imperio exhibuit hactenus et nunc in Italia exhibet et exhibere 
poterit in futurum, gratiosius attendentes, sibi huiusmodi concedentes castrum cum suis 
pertinentiis in feudum, ipsum de eodem investivimus et tenore presentium investimus, 
recepto super hoc ab eodem fidelitatis debite sacramento. In cuius rei testimonium 

« presentes litteras nostre maiestatis sigillo iussimus communiri. 

Datum Rome apud Sanctam Sabinam, IIII. Non. Iul., indict. X, anno Domini 
millesimo trecentesimo duodecimo, regni nostri anno quarto, imperii vero primo. 



825. 826. SCEIPTA PBO MANFBEDO DE CLABOMONTE. M. 5. 

825. INSTBUMENTUM FIDELITATIS PBAESTVTAE. 

20 Autographon 1) a Iohanne de Dyst exaratum servatur inter Acta et collectanea 

Bernardi de Mercato Taurini in tabidario regio 'Diplomi imperiali Mazzo 4 nr. 14'; in 
verso legitur manu Bernardi scriptum: Instrumentum fidelitatis Manfredi de Claromonte 
comitis Mohac. Item ab ipso Bernardo registratum est 2) inter eius Acta et protocolla 
l. c. 'Mazzo 4 nr. IV (= Doenniges Ms. VI, de quo v. supra ad nr. 604) fol. 3, ubi 

25 rubrum: de fidelitate comitis Mohac; cf. iam supra ad nr. 799. 800. Ex 1 et 1 edidit 

Doenniges l. c. II, 185 nr. 46; nos denuo contulimus. — Bohmer, Reg. Heinr. 495. 

(P. deest.) 
In nomine Domini amen. 

Anno nativitatis eiusdem millesimo tricentesimo a duodecimo, inditione decima, 
30 quinta die mensis Iulii. Per hoc presens publicum instrumentum cunctis appareat 
presentibus et futuris, quod in presentia mei notarii infrascripti et testium subscriptorum 
propter hoc specialiter vocatorum et rogatorum nobilis vir b Manfredus de Claromonte 
Dei et regia gracia comes Mohac, dominus Ragusie et serenissimi principis domini regis 
Frederici Trinacrie senescalcus fecit homagium seu fidelitatem serenissimo principi ac 
35 domino domino d Henrico divina favente clementia Romanorum imperatori semper augusto 
ac eidem prestitit fidelitatis debitum iuramentum in modum qui sequitur, recepta tamen 
prius investitura more solito et consueto ab ipso domino imperatore de ducentis marcis 
argenti recipiendis et solvendis dicto comiti a camera dicti domini imperatoris singulis 
annis, pro medietate in festo assumptionis beate Marie virginis et pro alia medietate in Aug. 15. 
4o festo nativitatis Domini, quousque dictus dominus imperator eidem comiti tantam terram Dec. 25. 
assignaverit x , in qua dictus dominus comes dictam pecunie summam plenarie reci- 
pere possit: 

825. a ) CCC 2. &) abhinc mutato atramento 1. c ) excidlt 1. d ) . . adcl. 1. 

1) In adnotatione nonnulla ex Nicolai Botrontinensis relatione (ed. Heyck) pag. 79 ponere liceat: 

45 De huiusmodi feodis predictis et coraites et alii tenebantur facere servitia imperio secundum modum 

et formam, quam faciunt illi qui habent feoda talia in regno, licet eis modus et forma gravis et dura 

104* 



828 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 825. 826. 

Ego e Manfredus de Claromonte Dei et regia gratia comes Mohac, dominus 
Ragusie et serenissimi domini Frederici regis Trinacrie senescalcus e iuro ad hec sancta 
Dei ewangelia, quod ab hac hora inantea ero fidelis vobis domino Henrico f Roma- 
norum imperatori semper augusto, successoribus vestris ac sacro Romano imperio 
contra omnem hominem, excepto dicto domino Frederico rege Trinacrie. Et quod s 
non ero in consilio vel tractatu, quod perdatis vitam aut menbrum aut aliquem vestrum 
vel imperii honorem vel quod capiamini mala captione. Et si scivero aliquem vel 
aliquos illud tractare, pro posse meo impediam et si illud inpedire non potero, vobis 
revelabo per me vel per meum nuncium vel per meam epistolam g . Et si aliquod 
secretum michi dixeritis aut imponetis, illud nemini pandam ad vestram lesionem. io 
Et si aliquod consilium a me petieritis, illud vobis iustum, bonum et utile dabo 
secundum meam conscientiam. Et imperium quod habetis et terras et iura vestra 
et imperii adiutor ero ad manutenendum et defendendum et recuperandum contra 
omnes. Heo et omnia alia, que in forma sacramenti fidelitatis nova et veteri conti- 
nentur, attendere et observare promitto. Sic me Deus adiuvet et hec sancta Dei is 
ewangelia. 

Acta sunt hec Rome, anno, die. mense et inditione predictis, apud Sanctam 
Sabinam. Presentibus reverendo in Christo patre h domino e Balduyno archiepiscopo 
Treverensi, domino Amedeo comite Sabaudie, dominis Roberto 1 nato domini Roberti 
comitis Flandrie, Henrico de Flandria marescalco domini imperatoris predicti, Bertolo k 20 
de Spoleto iudice et aliis fidedignis testibus ad premissa vocatis et rogatis. 

(S. ~N.) Et ego Iohannes de Dyst dictus de Cruce clericus Leodien. dyoc. sacrosancte 
Romane ecclesie ac imperiali auctoritate notarius publicus premissis omnibus et singulis 
una cum Bernardo notario infrascripto et testibus predictis presens interfui et hoc 
publicum instrumentum inde confeci et scripsi meoque signo signavi rogatus. 25 



826. PRIVILEGIUM IMPERATORIS. 

Superest in solo codice Monacensi lat. 21242 (Ulm. 42), de quo v. supra ad nr. 676, 
fol. 85'. Edidit Guilelmus Meyer Spirensis l. c. XIX, 92 nr. 13. Denuo contulimus. 

(P. deest.) 

Heinricus etc. spectabili viro Manfredo de Claromonte comiti Mohac, illustris 30 
Frid(erici) regis Trinacrie senescalco et cet. 

Quamvis cunctis nostre dicioni subiectis expandamus libenter munificencie nostre 
sinum, in illos tamen libencius graciam a nostre liberalitatis extendimus, quos serviciorum 
nostrorum continuus labor exagitat et in magnis probatos et arduis illustrium perso- 
narum favor et benivolencia coadiuvat. Igitur ob clara tuarum virtutum merita b nobis 35 
nota et grata servicia, que nobis exhibuisti et exhibere poteris in futurum, volentes 
personam tuam specialis dono gracie prevenire, ducentas marcas argenti singulis annis. 
Aug. 15. videlicet medietatem in proximo festo assumpcionis beate Marie semper virginis et 
Dec. 2. r >. medietatem aliam in festo nativitatis Domini subsequente, de imperiali camera percipi- 

$25. e ) . . add. 1. f ) Henricio 1. g) spitolam 2. h ) patri 1. *) RofHerto 1. k ) Her- 40 

tholo 2. 

826. a ) gfe c. b ) mcrita virtutum signo transponendl addito c. 

videatur aliquibus, et pluribus assignavit eis in illis partibus castra et circa castra rnagis prope 
sunnnam datam. Et quia non tot erant castra in sua obedientia sicut milites , eis assignavit de sua 
camera recipere annuatim, donec in Ytalia in aliquibus locis certis eis predicta assignasset. Omnibus W 
Theotonicis militibus, paucis exceptis, in Alemannia in suis partibus alias terras in feoda assignavit 
secundum conditiones et merita personaruni. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 82G. 827. 82 9 

endas per te et tibi solvendas de ea, quousque ipsas provisione nostra previa in terris 
percipiendas tibi deputaveriraus 1 , in feodum de liberalitate nostra tibi et tuis heredibus 
in perpetuum duximus largiendas, recepto super hoc iidelitatis debito sacramento. In 
cuius et cet. 

Datum ut supra 2 . 



827—829. SCRIPTA AI) ARCHIEPISCOPUM ARELATENSEM 
SPECTANTIA. M.5.—9. 

827. INSTRUMENTUM FIDELITATIS. IuL 5. 

Servatur autographon 1) loco ad nr. 825 citato Maszo 4 nr. 15\ item a Iohanne 

10 de Dyst exaratum; in verso scripsit Bernardus: Instrumentum fidelitatis archiepiscopi 

Arelatensis, itemque alia manus coaeva: Instrumentum fidelitatis homagii facti domino 

imperatori Henrico per dominum archiepiscopum Arelatensem in recognicione per eum 

facta. Registratum est 2) a Bernardo loco supra citato fol. 4, ubi rubrum: de fidelitate 

archiepiscopi Arrelatensis; cf. iam supra ad nr. 799. 800. Ex 1 et 2 edidit Doenniges l. c. 

15 II, 186 nr. 47 ; nos denuo contidimus. — Bbhmer, Reg. Heinr. 494. (P. deest.) 



In nomine Domini amen. 

Anno nativitatis eiusdem millesimo tricentesimo a duodecimo, indic. decima, quinta 

die mensis lulii. Per hoc presens publicum instrumentum cunctis appareat presentibus 

et futuris, quod in presentia serenissimi principis ac b domini domini Henrici divina 

20 favente c clemencia Romanorum imperatoris, mei notarii infrascripti et testium subscrip- 

torum propter hoc specialiter rogatorum et vocatorum personaliter constitutus venerabilis 

in Christo pater ac dominus dominus Galliardus Dei gra.tia Arelatensis archiepiscopus, 

iam dictus archiepiscopus homagium seu fidelitatem fecit domino imperatori predicto ac 

eidem humiliter et devote more solito nomine suo et ecclesie sue predicte fidelitatis 

25 sacramentum prestitit in hunc modum, recepta tamen prius solempni investitura regalium 

nomine suo et ecclesie sue predicte a dicto domino imperatore per septrum imperiale: 

Ego Galliardus Arelatensis archiepiscopus recongnoscens d nomine meo et ecclesie 

Arelatensis, vos serenissimum principem dominum Henricum divina favente clementia 

Romanorum imperatorem esse et esse debere verum et legitimum dominum tempo- 

30 ralem, iuro ad hec sancta Dei ewangelia coram me presentialiter e preposita, quod 

ab hac f hora g inantea ero fidelis vobis et successoribus vestris et sacro Romano 

imperio tamquam vero et legitimo domino meo temporali. Et quod non ero in consilio 

vel tractatu, quod perdatis vitam aut menbrum aut aliquem vestrum vel imperii 

honorem vel quod capiamini mala captione. Et si scivero aliquem vel aliquos illud 

35 tractare. pro posse meo impediam et si impedire non potero, illud vobis revelabo per 

me vel meum nuntium vel per meam epistolam. Et si aliquod secretum michi dixeritis 

ac h inponetis, illud nemini pandam ad vestram lesionem. Et si aliquod consilium a 

me petieritis, illud vobis iustum, bonum et utile dabo secundum conscientiam meam. 

Et imperium quod habetis et terras et iura vestra et imperii adiutor ero ad manu- 

40 tenendum et defendendum et ad recuperandum contra omnes. Insuper confiteor et 

recognosco nomine quo supra, me tenere et tenere debere regalia ecclesie supradicte 

827. a ) CCC 2. b ) et 2. c ) elemente add. 1 ; elemencia sequ. cancellatnm 2. d ) recog- 

nosco 2. e ) abliinc mutato atramento 2. f ) in margine add. 1. 8) ora 2. h ) aut 2. 

1) Cf. pacj. 827 not. 1. 2) Supra nr. 818 (Tal. 4), ut ridetur; sed certe eidem dici (lul. 5) ><t supra 
45 nr. 825 vindicandum est. 



830 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 827. 828. 

Arelatensis a vobis solo et Romano imperio et non alio et eadem de dominio vestro 
et imperii aliquo tempore subtrahere' non intendam. Consueta quoque servicia et 
debita vobis et imperio devote et fideliter exhibebo. Hec et alia, que in forma 
sacramenti fidelitatis nova et veteri continentur, attendere et observare promitto. Sic 
me Deus adiuvet et hec sancta Dei ewangelia. 5 

Acta sunt hec Rome apud Sanctam Sabinam, anno, die, mense et indicione pre- 
dictis. Presentibus venerabili in Christo patre domino Henrico Dei gratia episcopo 
Tridentino ac cancellario dicti domini imperatoris, Rodulpho duce Bavarie, Luduyco k 
de Sabaudia cenatore alme Urbis, Roberto nato domini Roberti comitis Flandrie, Hen- 
rico de Flandria marescalco dicti domini imperatoris viris nobilibus ac dominis Amedeo to 
comite Sabaudie, Manfredo prefecto alme Urbis, magistro Iohanne de Lucidomonte 
sacre theologie doctore, dominis Homini 1 de Peretulo, Iohanne de Venstinga m , Bertulo 1 
de Spoleto iudicibus testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis. 

(S. N.) Et ego Iohannes de Dyst dictus de Cruce clericus Leodyensis dyocesis" 
sacrosancte Romane ecclesie et imperiali auctoritate publicus notarius premissis omnibus ts 
et singulis una cum dictis testibus presens interfui ac cum magistro Bernardo notario 
infrascripto et hoc presens publicum instrumentum inde confeci et scripsi meoque signo 
consueto signavi rogatus. 



828. PRIVILEGIUM IMPERATORIS PRIUS. Iid. 9. 
Repetimus editionem nostram ex autographo bibliothecae Parisiensis 'Collection de 20 
Baluze Chartes nr. 67T (in cod. Balusiano 393) iam 'Neues Archiv' XXIX, 594 nr. 16 
paratam. Scriptum est ad modum bullarum papalium ; cf. I. c. not. 1. Bulla aurea desi- 
deratur. (P. deest.) 

!| Henricus jj septimus divina favente clementia Romanorum imperator semper 
augustus universis sacri Romani imperii fidelibus presentes litteras inspecturis gratiam 25 
suam et omne bonum. 

Imperialem decet celsitudinem, ecclesiis sibi subiectis et earum prelatis ac per- 
sonis ab iniuriosis precavere dispendiis necnon earum comodis et utilitatibus ubilibet 
per effectum operis providere. Sane venerabilis Galhardi Arelatensis archiepiscopi 
principis nostri dilecti nobis porecta petitio continebat, quatinus cum a retroactis tem- 3» 
poribus bona quedam ipsius ecclesie per plures et diversos temporibus suorum in eadem 
ecclesia predecessorum improvide nimis occupata sint hactenus et detenta non in 
modicum eorum preiudicium et gravamen, super premissis sibi providere dignaremur 
de remediis oportunis. Actendentes igitur, quod iustis votis fidelium benignus est 
adhibendus assensus, huiusmodi quoque precibus favorabiliter annuentes, sibi et suc- 35 
cessoribus suis ac ecclesie Arelatensis predicte de speciali gratia duximus iudulgendum. 
ut per se vel procuratores suos, quos ad hoc statuendos duxerint, possint a quibus- 
cumque personis, cuiuscumque condictionis, eminentie vel status existant, in iuditio coram 
competenti iudice petere et exhigere sua necnon ecclesie sue bona mobilia et immobilia, 
res et iura quecumque. Non obstante cuiuscumque legittimi temporis prescriptione, 40 
etiamsi quadraginta vel centum annorum curriculis insistat, cuius in singulis ipsius ecclesie 
casibus tenore presentium ex certa scientia auctoritate imperiali vires favorabiliter eva- 
cuamus, quod imprescriptionibus a in futurum contra candem ecclesiam Arelatcnsem 

827. l ) deest 2. k ) Ludoyco, prima saper u correcta 2. *) Homoni 1. 1U ) Venstingua 2. 

u ) in maryine add. 1. 45 

828* a ) sic or. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 828. 829. 83 1 

emersuris volumus similiter observari. Non obstantibus iuribus et legibus, quibus posset 
impecliri nostra gratia sic indulta, et precipue legibus dicentibus, bona sive iura eccle- 
siastica quadraginta vel centum annorum spacio legittime posse prescribi. Salvis in 
omnibus predictis iuribus imperii Romani aut eius fisci, quibus per hanc nostre largi- 

5 tatis gratiam beneficium iuris comunis adimere non intendimus vel artare. Nulli ergo 
liceat hanc nostre indultionis et gratie paginam infringere vel ei ausu temerario contra- 
hire. Quod qui facere presumpserit, nostre celsitudinis indignationem et penam, quam 
eidem nostro arbitrio infligendam duxerimus, se noverit incurrisse. In cuius rei testi- 
monium presentes litteras imperialis nostre maiestatis bulla aurea iussimus communiri. 

io Dat. Rome apud Sanctam Sabinam, VII. Idus Iulii, anno Domini millesimo trecen- 

tesimo duodeci[mJo, indictione decima, regni nostri anno quarto, imperii vero primo. 



829. PRIVILEGIUM EIUSDEM ALTEBUM. Iul. 9. 

Documentum grave hucusque ineditum benivolenter descripsit vir d. Henricus 
Pogatscher Romanus ex R Registro Clementis VI. comm. anni II. lib. III, iam in serie 
15 Registrorum tabidarii Vaticani tom. 159, ubi fol. 369' epistolae nr. 1615 insertum solum 
servatur. V. Werunsky 'Excerpta ex Regisiris Clementis VI. et Innocentii VIJ nr. 42 
et Riezler 'Vatilcanische Akten' nr. 2177 a. Cf. privilegium imperatoris Iul. 7 concessum 
ibidem nr. 43 et 2177 b. (P. deest.) 

Henricus septimus divina favente clementia Romanorum imperator semper augu- 

20 stus venerabilibus archiepiscopo Ebredunensi et episcopo Diensi dilectis et fidelibus 
principibus suis gratiam suam et omne bonum. 

Sedentis super cherubin et intuentis abyssos 1 inspiratione perdocti dignum exer- 
citium nos consumasse confidimus, dum utilitati communi nostrorum fidelium intendentes 
venerandas personas, morum gravitate modestas, litterarum sciencia proditas parte nostre 

25 solicitudinis suffulcimus. Igitur cum ex parte venerabilis Galhardi Arelatensis ecclesie 
archiepiscopi principis nostri dilecti nostre celsitudini nuper extiterit humiliter suppli- 
catum, quatinus cum propter viarum discrimina et ipsius Arelatensis ecclesie a nostra 
imperiali curia frequentem distanciam idem archiepiscopus nostram presenciam accedere 
commode non possit, propter quod dicta sua Arelatensis ecclesia non modicam sentit 

30 sepissime lesionem, sibi et dicte sue ecclesie de nostra consueta mansuetudine a vellemus 
oportunis remediis ex speciali gracia providere, nos ad ipsius Arelatensis archiepiscopi 
et ecclesie memorate precipue nostre considerationis benivolenciam convertentes, eius- 
dem archiepiscopi devotis precibus inclinati, vos et quemlibet vestrum super omnibus 
causis maioribus et minoribus tam criminalibus quam civilibus, quas dictus b Arelatensis 

35 archiepiscopus idem et successores eius nomine sue ecclesie predicte contra quascumque 
personas, cuiuscumque conditionis vel status existant, eciamsi regali vel alia quacumque 
fulgeant dignitate seu corpus, collegium aut universitatem habe[ajnt vel eos habere 
contigerit, pro iuribus ipsius ecclesie Arelatensis iam competentibus et competituris 
eciam in futurum auditores et diffinitores et iudices facimus et presentibus ordinamus, 

40 donec aliud super hoc per nos aut aliquem successorum nostrorum in imperio fuerit 
ordinatum. Dantes et commictentes vobis et cuilibet vestrum auctoritate nostra imperiali 
iurisdictionem et plenam potestatem audiendi et cognoscendi in huiusmodi causis sum- 
marie et de plano et sine strepitu et figura iudicii et ipsas examinandi et tandem fine 
debito decidendi, que vos ambo decreveritis in eis aut aliquo ipsorum vel alter vestrum 

45 829. a ) consueta mansuetudine in loco raso B. b ) dce B. 

1) Cf. 2. Reg. 6, 2. Dan. 3, 55. 



832 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 829. 830. 831. 

decreverit, faciatis vos aut alter vestrum faciat imperialis nostri culminis auctoritate 
firmiter observari. Volumus eciam, quod per concessionem nostram huiusmodi iudiciarie 
cognitionis non sit melior conditio occupantis, quin immo causam vel causas per alterum 
vestrum inchoatas alter possit modo predicto iuris tramite terminare c , nec iurisdictionem 
huiusmodi expirare volumus re integra per obitum commictentis. Nulli ergo liceat 
hanc nostre indultionis et gracie paginam infringere vel ei ausu temerario contraire. 
Quod qui facere presumpserit, nostre celsitudinis indignationem et penam, quam eidem 
nostro arbitrio infligendam duxerimus, se noverit incurrisse. In cuius [rei] testimonium 
presentes litteras imperialis nostre maiestatis bulla aurea iussimus communiri. 

Dat. Rome apud Sanctam Sabinam, VII. Id. Iulii, anno Domini millesimo trecen- 
tesimo duodecimo, ind. decima, regni nostri anno quarto, imperii vero primo. 



830. FORMA CONCESSIONIS FEUDI. 

Signo chronologico carentem hic adiungere liceat ex codice notissimo Vindobonensi 
lat. 410 (Iur. Can. 60) fol. 19 nr. 134, ubi rubrum in margine: Item concessio pheodi 
ab imperatore. Edidit iam olim Chmel loco supra ad nr. 457 citato II, 345 nr. 50. 15 
Denuo contulimus. (P. deest.) 

H(enricus) divina favente clementia Ro(manorum) imperator semper augustus uni- 
versis sacri imperii fldelibus presentes litteras inspecturis gratiam suam et omne bonum. 

Dum vota fidelium nostrorum benigno favore prosequimur gratiose, imperialis 
excellentie decus extollimus et mentes illorum ad devotionem imperii ferventius incitamus. 20 
Eapropter nosce volumus universos, quod nos fidem et multiplicia servicia nobilis viri 
H. nostri fidelis, quibus nobiscum in Ytalie partibus constitutus nobis et imperio studuit 
mente sollicita conplacere, quodque inantea perserverare debeat fortius in eisdem, 
gratiosius intuentes sibi et suis heredibus feodum, quod C. de tali loco super curia sita 
in tali villa nec non aliis redditibus sive bonis a nobis et imperio tenebat, dum vixit, 25 
quodque nobis et eidem imperio dinoscitur nunc vacare, motu liberalitatis nostre duximus 
conferendum. Tenore presentium universis et singulis inhibemus firmiter et districte, ne 
quis prefatum H. aut heredes suos in huiusmodi feodo presumat impedire vel quo- 
modolibet molestare. Fidelitate et homagio, que dictus H. post investituram, quam sibi 
de predicto feodo et bonis nobis et imperio ex morte prefati quondam C. vacantibus 30 
sollempniter fecimus, nostre maiestati, prout moris est, prestitit, nobis et eidem imperio 
etiam inantea cum debitis et consuetis de dicto feodo serviciis semper salvis. In 

cuius rei et cet. 



831. PROMISSIO PRO COMITE DE BUCHECK. 

1312. Iul. 8. 

Descripsit iam olim Iaffe b. m. ex autographo tabidarii Bernensis (= Winkclmann 
'Acta imperii inedita' II, 260 nr. 408). Sigillum fere illaesum olim pendebat fasciis 
sericis rubei flavique coloris. In verso manu cancellariae regiae exaratum est fy 
(= Registrat.). Cf. infra ad a. 1313. Mai. 20. — Bbhmer, Reg. Heinr. 497. 

(P. deest.) 

S29. c ) tenniuaie tramite siyno posito 11. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 831. 832. 833 

HEnrieus Dei gracia Romanorum imperator semper augustus nobili viro Hugoni 
comiti de Buchecke fideli suo dilecto graciam suam et omne bonum. 

Grata servicia, que nobis in Ytalia exhibuisti hactenus, nos inducunt, ut te ad 
serviendum nobis inantea astringamus. Quia igitur nobis servire promisisti in Ytalia 
5 vel ubi tunc fuerimus per unum annum cum quinque dextrariis hominibus, equis et 
armis decenter expeditis, eo excepto quod consweta sunt stipendia tibi salva, nos pro 
huiusmodi servicio centum et viginti marcas argenti promictimus tibi daturos. Sed quia 
paratam pecuniam non habemus, pro eisdem centum et viginti marcis theolonium nostrum 
in Berno et Cawerschin(os) ibidem, quorum utilitas et redditus ad duodecim marcas 
io argenti se annis singulis extendere dicuntur, ut est propositum coram nobis, tibi tuisque 
heredibus presentibus obligamus tenendos, utendos, fruendos et possidendos tam diu per 
te et tuos heredes, donec vobis per nos vel nostros successores in imperio de predictis 
centum et viginti marcis argenti fuerit plenarie satisfactum. Mandantes et iniungentes 
theoloniariis ac omnibus qui ad ipsum teolonium a spectare dinoscuntur ac Cawerschinis 
15 predictis, ut tibi et tuis heredibus iuxta predicta in omnibus obediant et intendant, ac 
inhibentes . . sculteto, . . consulibus b et civibus nostris in Berno, ut te et heredes tuos 
in premissis non presumant aliqualiter impedire. Set volumus pocius, ut tibi tuisque 
successoribus ad consecucionem predictorum prestent consilium, auxilium et iuvamen. In 
cuius rei testimonium presentes litteras nostre maiestatis sigillo iussimus communiri. 

Dat. Rome apud Sanctam Sabinam, VIII. Idus Iulii, anno Domini millesimo 
trecentesimo duodecimo, indictione X, regni nostri anno quarto, imperii vero primo. 



20 



832. SCRIPTUM SUPER SCULTETATU 
SLETSTADIENSI SECUNDUM. 

1312. Iul. 14. 

25 Denao contulimus autographon tabularii secreti reipublicae Bawaricae. Sigillum 

fere illaesum pendet loro membranaceo. In verso manu cancellariae regiae scriptum est: 

R, (= Registratum). Edidit etiam Albrecht loco supra ad nr. 750 citato I, 215 nr. 301. 

Quae concordant cum Scripto primo Iun. 19. edito supra nr. 790, typis minoribus 

excudenda curavimus. Cf Scriptum tertium infra ad Nov. 11. — Bbhmer, Reg. Heinr. 498. 

30 (P. deest.) 

HEnricus divina favente clementia Romanorum imperator semper augustus nobili viro 
Heinrico de Rapoltstein fideli suo dilecto gratiam suam et omne bonum. 

Etsi cunctorum nostrorum ac imperii subiectorum delectamur status extollere, tamen eorum 
maxime profectibus et commodis providere disponimus, qui nos et dictum imperium suis devotis 

35 obsequiis plus ceteris venerantur. Sane cum officium scultetatus in Sletstat strennuo viro Heinrico 
dicto Waphler pro quadringentis marcis argenti dudum certis de causis obligaverimus, per nos aut 
nostros successores in imperio pro dicta summa argenti quocunque tempore redimendum, tibi . . 
propter grata que non cessas nobis impendere servicia duximus indulgendum , ut idem officium 
pro dictis quadringentis marcis argenti vice et nomine nostris ac ipsius imperii redimere valeas 

40 ab eodem simili condicione, qua dictus Waphler ipsum officium hactenus tenuit, per te tuosque 

831. a ) sic or. b ) . . add. or. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 10° 



834 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 832. 833. 

heredes exercendum, tenendum et possidendum tam diu, quousque iam dictum officium a nobis 
sive nostris in imperio memorato successoribus pro prememorata summa pecunie redimatur. 
Dantes vobis potestatem plenariam prefatum officium exercendi, prout singuli in eodem officio 
vestri predecessores ipsum exercere et regere consueverunt. In cuius rei testimcnium presentes 

litteras nostre maiestatis imperialis sigillo iussimus communiri. 

Dat. Rome apud Milicias, pridie Idus Iulii, anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, 
indicc. decima, regni* nostri anno quarto, imperii vero primo. 



833. PRIVILEGIUM ARCHIEPISCOPO 
TREVIRENSI CONCESSUM. 

1312. Iul. 18. io 

Praesto fuerunt duo autograplia 1 et 2 tabularii regii Conflaentini , quae nos ipsi 
descripsimus vel contulimus. Manibus diversis scripta sunt. In verso autem eadem manu 
cancellariae regiae exaratum est R> (= Registratum). Autograplii 1 sigillum laesum pendet 
filis sericis rubei flavique coloris; in dorso legitur: obligacio Bopard. et Wezal. Henr. 
Bald. .2. Autographi 2 sigillum fere illaesum pendet fasciis violacei coloris ; in dorso legitur: 15 
obligatio Bopardie et Wesalie. Henr. Bald . .2. Ex 2 edidit Gunther 'Codex diplomaticus 
Pheno-Mosellanus' III, 1 pag. 148 nr. 53. 

Adnotare liceat formam x arengae , quae a textu privilegii emissi valde discrepat, 
servatam in codice Monacensi lat. 21242 (Ulm. 42), de quo v. supra ad nr. 676, fol. 86. 
Edidit Guilelmus Meyer Spirensis l. c. XIX, 94 nr. 16. Nos denuo contulimus. 2 o 

Cf. mandatum imperatoris civitatibus directum infra ad Dec. 8. — Bohmer, Reg. 
Heinr. 500. (P. decst.) 

?| Henricus 11 divina favente clementia Romanorum imperator semper augustus uni- 
versis sacri Romani imperii fidelibus tam presentibus quam futuris gratiam suam et 
omne bonum. 35 

(1) Romani providentia principis divine et humane legis auctoritate vallata, intcr 
assiduas curas et immensas sollicitudines, que ministerio imperialis dignitatis incumbunt, 
ea pro augmento magnificentie sue ac conservatione obsequentium sibi debet precipua 

1) Heinricus Dei etc. Romanorum providencia cesaris divine et bumane legis auctoritate 

vallata, inter assiduas curas et immensas sollicitudines, que ministerio imperialis dignitatis incum- 30 
bunt, ea pro augmento magnificencie sue et conservacione obsequencium sibi debet precipua a medi- 
tacione vigere, ut sic principutn et collateralium suorum, qui non solum sua, verum eciam semet ipsos 
eius obsequiis dedicarunt et quorum grata devocio alta consilia et virtutes innumeras b , quibus eos 
fecundavit Altissimus, non solum prestitit placens obsequiis, set speratur inantea pocius placitura 
prestandis, merita et indempnitates digne respiciat, quod ipsos d et bona eorum, que nonnunquam 35 
pro emergentibus negociis imperii , cui dante Domino feliciter presidemus, exigere nos oportet, con- 
servemus illesa, et ubi de exhibitis non sic celeriter satisfactio sequi poterit, promissiones, obligaciones 
et cauciones alie subsequantur, ita quod nos et debitum exolvamus et ipsi non debilitati viribus ad 
predicta servicia intrepide se exhibeant promciores. Sane quidem venerabilis germanus noster etc. 

a ) precipue c. b ) innumeres c. c) placet c. d ) ipsas e. 40 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 833. S35 

meditatione vigere, ut sic principum et collateralium suorum, qui non solum sua, verum 
etiam semet ipsos eius obsequiis dedicarunt, merita digne respiciat, quod ipsi non debi- 
litati viribus ad predicta servicia intrepide se promptiores exhibeant et ubi de exhibitis 
non sic celeriter satisfactio consequi poterit, promissiones, obligationes et cautiones alie 
5 subsequantur. (2) Sane noverit presens etas et futura posteritas, quod nos attendentes 
fidem puram, devotionem sinceram et grata servicia, que venerabilis Baldewinus Tre- 
virorum archiepiscopus princeps et germanus noster carissimus non sine magnis laboribus, 
periculis et expensis, quibus se ipsum et ecclesiam Treverensem gravavit multis oneribus 
debitorum, nobis et imperio fideliter exhibuit hactenus tam in Alamania quam in Italia 

io et in Urbe incessanter ad presens exhibet et exhibere poterit devocius in futurum, et 
volentes liberalitate nostra ipsius remunerare labores et indempnitati sue ecclesieque 
Treverensis favorabiliter providere, ut inantea nobis et imperio forcius servire valeant. 
ad quod ipsos teneri volumus, eidem archiepiscopo et ecclesie sue predicte duodecim 
milia librarum Hallensium duximus largiendas. Pro quibus opida et castra nostra et 

15 imperii. videlicet Bopardiam et Wesaliam, sibi et successoribus suis ac ecclesie Treve- 
rensi auctoritate imperiali obligavimus et tenore presentium obligamus tali modo et 
forma, quod idem archiepiscopus et successores sui predicta opida et castra teneant et 
possideant et potestatem instituendi et destituendi advocatos et alios officiales in eisdem 
habeant ac sturas, exactiones et collectas tam christianorum quam Iudeorum necnon 

20 alias utilitates dictorum opidorum seu castrorum nobis inibi competentes et imperio cum 
omnibus iuribus et pertinentiis eorumdem a , regalibus et vasallorum fidelitatibus exceptis, 
tam diu colligant et percipiant ac in suas utilitates convertant, donec sibi vel succes- 
soribus suis per nos vel successores nostros in imperio fuerit de dicta pecunie quanti- 
tate b integraliter satisfactum. (3) Qua satisfactione exhibita dicta opida et castra 

25 cum omnibus iuribus et pertinenciis suis, sicut ea obligavimus, sine qualibet alia impe- 
titione debiti, dampni vel interesse ac sine excepcione, impedimento seu obstaculo 
quolibet ad nos et imperium libere revertantur et ipsi assignare nobis et imperio sine 
contradictione qualibet teneantur. Perceptis ibidem et percipiendis interim, que sibi et 
ecclesie sue Treverensi predicte ob hoc, ut de ipsis predictorum opidorum et ouorum 

30 pertinentium custodiam, retencionem et defensionem bonam et alia necessaria faciant, 
remittimus et donamus, in sortem principalem minime computandis. (4) Nostre tamen 
intentionis existit, quod sture seu exactiones predicte imponende christianis et ludeis 
opidorum predictorum summam, quam nos seu nostri predecessores convenienter impo- 
nere consuevimus, annis singulis non transcendant. (5) Exhabundanti nichilominus 

35 reservamus nobis et imperio theoloneum Reni et monetam nostram in opidis memoratis 
et quod eadem opida et castra pro nobis et imperio guerram faciant, cuicumque et 
quocienscumque voluerimus, quodque ad quamlibet requisitionem nostram et imperii 
nobis et eidem imperio sint apperta. Nichilominus in omnibus aliis preterquam superius 
obligatis specialiter iuribus nostris et imperii semper salvis. (6) Nulli ergo omnino 

40 hominum, cuiuscumque status, preeminentie aut condicionis existat, vel comunitati d , 
collegio sive universitati liceat hanc paginam nostre donationis et obligationis infringere 
vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem et quociens hoc attemptare presumpserit, 
mille marcarum argenti penam incurrat, quarum medietas fisco nostro, reliqua vero medictas 
dicto archiepiscopo vel eius successoribus applicetur. In cuius rei testimonium pre- 

45 sentes litteras exinde conscribi et maiestatis nostre sigillo iussimus communiri. 

Dat. Rome in Miliciis, XY. Kal. Augusti, indictione X, anno Domini millesimo 
trecentesimo duodecimo, regni nostri anno quarto, imperii vero primo. 

833. a ) eorundem 2. b ) quantitate pecunie 2. c ) theloneum 2. a ) coitati 1. 2. 



105* 



836 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 834. 

834. PRIVILEGIUM PRO DIETHERO 
DE KATZENELLENBOGEN. 

1312. Iul. 20. 

Autographon tabularii Darmstadiensis benivolenter transmissum denuo contulimus. 
Pendet sigillum valde Jaesum filis sericis rubei flavique coloris. In verso nihil exaratum 5 
cst. — Bohmer, Eeg. Heinr. 501. (P. deest.) 

f. Henricus | divina favente clemencia Romanorum imperator semper augustus uni- 
versis sacri Romani imperii fidelibus presentes litteras inspecturis gratiam suam et 
omne bonum. 

(1) Ad hoc in specula imperialis fastigii nos a summo Rege cognoseimus collocatos, 10 
ut honorificum reipublice statum sollicite promovere ac subiectorum imperii commodis 
oportunis intendere liberaliter debeamus. Nam dum munificencie nostre beneplacitis 
ipsorum prosperitati prospicimus, devocionem eorum accendimus in exhibicione promp- 
titudinis et fidei plenioris. (2) Eapropter obsequia grata sincerumque affectum, quibus 
nobilis vir Dyetherus comes de Katzenelinbogen consanguineus et fidelis noster dilectus 15 
hucusque constanter adhesit imperio et nobis iam in partibus Italie suis fidelibus serviciis 
ferventer studuit et studet complacere, ad memoriam non immerito revocantes et spe- 
rantes, ut idem nobis et imperio graciora prebere non cesset obsequia in futurum, ipsius 
contemplacione castro suo Katzenelinbogen predicto cum valle eiusdem et monte castri 
sui dicti Leychtemberg cum villa subiacente dicta Bibera et hominibus habitantibus in -0 
eisdem favoris imperialis plenitudinem impertimur et concedimus eisdem culminis 
imperialis auctoritate libertates et immunitates, quibus civitas et cives nostri in Oppen- 
hein gaudere et perfrui dinoscuntur. Addicientes a ex habunda[n]cia gratie specialis, 
quod in valle castri Katzenelinbogen supradicti singulis feriis secundis, in Bibera vero 
villa prenotata singulis feriis terciis, videlicet exnunc et inantea, forum septimanale ad 25 
usum mercacionis cuiuslibet observetur. Ad quod quidem forum confluentes in eundo 
et redeundo in personis et rebus protectione nostra gaudeant et forensium privilegio 
libertatum. (3) Insuper dicto Deythero a ex uberioris dono gratie concedimus et 

indulgemus, ut in castro Katzenelinbogen et valle predictis duodecim Iudei hospites et 
similiter in monte castri Leychtemberg et villa subiacente totidem se recipere valeant 30 
ad continuam ibidem residenciam faciendam et eidem comiti serviendum, donec a nobis 
vel successoribus nostris in imperio dicti Iudei in utraque civitate pro mille ducentis 
libris Hallensium, pro quibus ipsos eidem tenore presencium obligamus, vel in altera 
tantum habitantes pro sexcentis libris Hallensium fuerint absoluti. Litteris nostris aliis 
omnibus, quas sibi super premissis concessimus 1 , penitus revocatis. (4) Nulli ergo 35 
omnino hominum liceat hanc nostre libertacionis, constitucionis et concessionis paginam 
infringere vel ei ausu temerario contraire. Quod qui fecerit, indignacionem nostram 
gravem se noverit incursurum. In cuius rei testimonium presentes litteras exinde 

conscribi et nostre maiestatis sigillo iussimus communiri. 

Dat. Rome in Miliciis, XTTIT. Kalend. Augusti, indicione decima, anno Domini 40 
millesimo trecentesimo duodecimo, regni nostri anno quarto, imperii vero primo. 

834. a ) sic or. 

1) Quae servatae non wnt. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 835. 537 

835-837. LITTERAE FLORENTINORUM 
DIVERSIS MISSAE. 

1312. Iul. 20.— 25. 

Litteras Florentinorum, in quibus mandatorum pontificis deperditorum mentio habe- 
5 tur, non in Appendice Variorum, sed hoc loco proponere liceat ad editionem, quam ex 
codicibus tabularii regii Florentini supra ad nr. 784 — 787 citatis paravit Bonaini l. c. 
II, 126 sqq. 

835. LITTERAE AD CAPITANEOS EXERCITUS IN URBE. Iul. 20. 
Apud Bonaini l. c. II, 126 nr. 156 ex C fol. 22 et D nr. 117. (P. deest.) 

10 Priores artium et vexillifer iustitie civitatis Plorentie nobilibus et sapientibus 

viris capitaneis exercitus Florentini existentis in Urbe salutem et victoriosos ad vota 
successus. 

(1) Licteras vestras datas Rome, die quintadecima huius mensis, inter cetera con- iui. 13 
tinentes, quod de eo quod dominus noster rex Robertus non venit termino constituto, 

15 gentes nostre dolebant et mirabantur et quod pedites in parte aliqua recesserunt et de 
militibus recedere minabantur et quod in predictis provideremus remediis oportunis, et 
quod domini legatus et Lucas cardinales ex parte vestra venerant et quod ipse dominus 
Lucas magnum vobis ostendit amorem et quod prout ex dictis domini cardinalis colli- 
gitis, videtur quod rex Alamanie de Urbe presentialiter non recedat, recepimus grata 

20 manu et earum tenorem intelleximus diligenter. Quibus sic providimus respondendum, 
quod prout per veras habemus de Neapoli licteras, serenissimus dominus noster rex 
Ierusalem et Sicilie die Mercurii decima secunda huius mensis arripuit de Neapoli cum iui. 12. 
magno exfortio versus Urbem feliciter iter suum, continuatis dietis processurus ad ipsam 
civitatem, et quod pecuniam pro paga domini marescalli et militum et peditum nostrorum 

25 iam misimus per gentes nostras, quas vobiscum habebitis, sine mora et quod contra 
pedites, qui recesserunt et recedent, sic aspere et realiter et personaliter procedetur, 
quud erit ceteris in exemplum, et quod de honore per vos collato domino cardinali 
vestram prudentiam merito commendamus et quod cum dictis gentibus nostris mictimus 
militem domini potestatis, virum quidem ydoneum et expertum, qui preerit vobis et 

30 omnibus nostris gentibus, que veniunt et venerunt, excepto domino marescallo suorumque 
militum et peditum comitiva. Et quod volumus et mandamus vobis, quod in solita 
virili constantia permanentes ea que expediunt prudenter, viriliter et solicite faciatis et 
pedites teneatis, ipsos recedere minime permictentes, et quod ipsos consignetis et con- 
ducatis eisque presitis, quousque miles et sotius potestatis venerit antedictus. 

35 (2) Noveritis preterea, quod sicut mercatorum nostrorum lictere continent, dominus 

noster papa scripsit dominis cardinalibus et legato, quod coronent imperatorem ubi sibi 
placet in Urbe, et dicto imperatori, quod post biduum a coronatione de Urbe recedat 
et versus Tusciam veniat, et domino lohanni fratri regio, quod infra tres dies a recep- 
tione licterarum de Urbe recedat cum tota gente sua et versus Neapoli[m] revertatur, 

40 et quod nuntii die secunda Iulii de Malausia sua itinera cum dictis licteris assumpserunt. iui. 2. 
Et quod quando dominus princeps 1 et dominus cardinalis Gallicus 2 dixerunt domino pape, 
quod non erant ipse lictere concedende et quod dominus rex Robertus et devoti eius 

1) De Philippo principe Achaiae cogitandum est. 2) Videtnr esse Stephanus presb. card. 

S. Cyriaci, dictus vulgariter 'Brugensis'; cf. supra ur. 643 sub nr. 11. 



b ;> b HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 835. 836. 

possent exinde incurrere periculum et iacturam, ipse dominus noster papa respondit: 
'scribatis domino regi Roberto, quod faciat id quod credit ad suum et amicorum suorum 
statum et commodum pertinere, et quod quicquid facit ipse dominus noster papa, facit 
ad exonerationem suam et ut scandalum evitaret. Posset enim, nisi predicta scriberet, 
nimium reprehendi. Set contentus erat, quod ipse rex Robertus suique devoti et amici & 
faciant quod credunt ipsis esse bonum, respectum ad ea que scribit summus pontifex 
non habendo.' (3) Habetur etiam per ipsas licteras, quod offlciales regii in Provincia 
existentes banniri fecerunt, quod nullus Theutonicus a triduo inantea se permictat in 
fortia regia inveniri sub pena bonorum et personarum, et quod iam multi de Provincia 
recesserunt. Facimus insuper vobis notum, quod quinque galee pessimorum hostium 10 
Pisanorum per galeas regias fuerunt posite in conflictu, in quo ultra mille ex ipsis 
hostibus gladio ceciderunt. Voluinus etiam, quod sepe nobis omnia contingentia 

describatis, et alias fiorenorum auri quantitates mictimus sine mora, ita quod clamor 
non erit pecunie vel defectus. Predicta quidem, que de predictis apostolicis licteris 
supra dicuntur, ad domini Iohannis germani regii memoriam reducatis, solicitantes i& 
eumdem, quod provideat in predictis, sicut honori regio et suo viderit expedire. 
Data Florentie, die XX. Iulii, X. indictionis. 



836. LITTERAE AD IOHANNEM COMITEM GRAVINAE. Iul. 20. 
Apud Bonaini l. c. II, 128 nr. 157 ex C fol. 20 et D nr. 118. (F. deest.) 

Magnifico viro domino Iohanni Dei gratia illustris Ierusalem et Sicilie regis [fratri], 20 
comiti Gravine et honoris Montis sancti Angeli domino devoti sui Guido Savina de 
Folliano potestas, Rogerinus de Servideis de Parma capitaneus et defensor, priores artium 
et vexillifer iustitie, consilium, populus et comune civitatis Florentie salutem et honorum 
et exaltationum continua et felicia incrementa. 

(1) Licteras vestras responsivas ad nostras inter cetera continentes, quod licet sere- 25 
nissimus dominus frater vester rex Ierusalem et Sicilie decrevissit, quod si contingeret 
regem Alamanie ab Urbe discedere et ad partes Tuscie infeliciter se transferre, cum 
tota vestra et nostra comitiva et maiori etiam alio exfortio quo possetis ipsum hostiliter 
insequi deberetis, donec de ipso vestro et nostro inimico eiusque sequacibus ad vestrum 
et nostrum perveniretis optatum, nichilominus firmum gerebatis in mente propositum, 30 
domino rege tamen fratre vestro non prohibente expresse, predictum inimicum viriliter 
insequi, donec de ipso possitis victoriam obtinere, et quod idem receperatis noviter ab 
ipso domino fratre vestro de ipso insequendo cum toto exfortio et quod ipsum inseque- 
mini. ad quamcumque partem se vertat, quousque ad mortem et exterminium cum suis 

iui. 14. sequacibus perducatur, datas Rome, die decima quarta Iulii, cordium iocunditate rece- 35 
pimus et earum tenorem affectuose intelleximus et libenter. Quibus sic providimus 
respondendum, quod de missione dictarum licterarum et de contentis in eis domino 
nostro regi et vobis ad gratiarum uberes actiones assurgimus quantas possumus et 
debemus, vestre magnificentie supplicantes actentius, quatinus circa predicta ordinata 
per dominum regem et vos solicite ac magnifice intendatis, sicut ad exaltationem expedit 40 
regie maiestatis et vestram. Et quod paulo ante receptionem ipsarum licterarum 
vestrarum recepimus de Neapoli licteras, quod dominus rex frater vester predictus die 

iui. 12. Mercurii decima secunda huius mensis sua felicia ceperat itinera de Neapoli versus 
Urbem, ad ipsam civitatem cum magno exfortio viriliter processurus, et quod militiam 
ct populum nostrum iuxta ipsius domini regis requisitionem iam est diu misimus et in 45 
comitiva honorabilissima versus Urbem, sicut iam speramus ad vestram audientiain per- 
venisse, aliisque in Urbe manentibus gentibus nostris per ipsas ultimas gentes uostras 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 836. 837. S39 

in magna quantitate pecuniam destinamus. (2) Preterea noveritis, quod prout merca- 
torum nostrorum lictere continent, dominus noster papa dominis legato, cardinalibus, impe- 
ratori et vobis suas licteras destinavit, videlicet ipsis cardinalibus et legato, quod ipsuni 
coronent ubi sibi placet in Urbe, et dicto imperatori, quod post biduum a corona recepta 
5 Romam exeat et veniat versus Tusciam, vobis autem, quod post triduum a receptione 
licterarum cum gente vestra exeatis Romam et versus Neapoli[m] redeatis. Et quod 
dicentibus dominis cardinali Gallico et principe \ quod non erant tales lictere destinande 
et quod ex eis domino nostro regi suisque devotis poterat preiudicium preparari, papa 
respondit, quod scriberent dicto regi, quod faceret id quod ad bonum statum suum et 

lo devotorum suorum crediderit convenire, et quod quicquid scribit, facit pro exoneratione 
sua pro scandalo evitando, quia redargui nimis posset, nisi eas concederet. Set contentus 
est, quod dominus rex predictus et sui amici faciant, que ad bonum suum crediderint 
convenire, non inspiciendo que scribuntur, ut superius continetur. Et ideo vestre magni- 
ficentie supplicamus, quatinus in predictis previdere velitis et intenti esse, sicut creditis 

15 expedire. Nos quidem parati sumus semper facere grata vobis. 
Data Florentie, die XX. lulii, X. indictionis. 

837. LITTERAE AI) ROBERTUM REGEM SICILIAE. Iul. 25. 
Apud Bonaini l. c. II, 129 nr. 158 ex C fol. 20. Cf. etiam l. c. II, 134 sqq. 
nr. 164. 167. 169. 170. (P. deest.) 

20 Domino regi Roberto. 

(1) Nuper intelleximus per licteras transmissas de Romana curia ac etiam sub- 
sequenter per alias de partibus Viterbii et Urbisveteris, summum pontificem scripsisse legato 
et aliis cardinalibus, qui erant in Urbe, ut regem Alamanie coronarent ubi vellet in Urbe, 
et si iam eumdem coronassent, quod confirmarent que fecerant, et quod iniungerent 

25 eidem regi Alamanie et darent strictius in mandatis, ut post biduum immediate cum 
tota sua gente de Urbe discederet. Et simile mandatum facerent domino Iohanni fratri 
vestro ac etiam universe genti, que in Urbe in sua comitiva sunt, et quod inter vos et 
regem Alamanie concordiam procurarent vel saltem treuguam et quod utrique parti 
inhiberent, ne novitates nocivas facerent contra alteram. Habemus etiam, quod cardi- 

30 nalis de Prato 2 et Delfinus de Vienna cum eorum complicibus cum quantitate quatuor- 
centum equitum ad civitatem Aretii venturi sunt sine mora, et iam aliqui nostri rebelles, 
qui cum eis Urbem exierunt, pervenerunt ad ipsam civitatem et de ipsa civitate Aretii 
guerram movere et facere intendunt contra comune Florentie. Et Senensium contine- 
bant lictere que de curia venerunt, quod dicentibus domino principe et cardinali Gallico 1 , 

35 quod non erant predicte principales lictere concedende, quia erant in preiudicium vestre 
regie maiestatis et devotorum vestrorum et quod magnum poterant periculum pre- 
parare, dominus papa respondit: 'Scribite regi Roberto, quod faciat id quod credit 
esse bonum sibi et devotis suis, nec respiciat per nos scripta, quia contenti sumus 
quod faciat, quod credit sibi et devotis suis esse ad commodum et bonum statum. 

40 Et nisi scriberemus, possemus reprehendi et scribimus ad scandalum amovendum/ 
(2) Nos autem, non obstantibus aliquibus que dicantur seu que scripta sint per summum 
pontificem, in solita constantia et fortitudine persistimus et omnia facere intendimus 
contra ipsum regem Alamanie, que sint ad exaltationem regie maiestatis et nostram 
salutem et omnium amicorum et mortem, depressionem et conculcationem ipsius 

45 regis Alamanie suorumque complicum. Et supplicibus precibus vestre maiestati regie 
supplicamus, ut recto et sano consilio honori et exaltationi vestre providentes ac 
etiam saluti et statui et defensioni vestrorum subditorum et devotorum, cepta 
1) Cf. pay. 837 not. 1 et 2. 2) Nicolans ep. Ostiensis. 



g40 HEINRICI Vll. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 837. 838. 

fcliciter contra ipsuin regcm Alamanie cum victoria velitis et dignemini perducere 
ad effectum, Romam veniendo cum vestro potentissimo exfortio. Et si de Urbe 
ipsum regem Alamanie exire contingat verentem, ne includatur in ipsa per vestram 
regiam maiestatem vel quod bello occumbat, dignetur ipsa vestra maiestas dominum 
Iohannem fratrem vestrum illustrem cum experta et numerosa militia ad partes Tuscie 5 
destinare, ut quo iverit ipsum regem Alamanie persequatur et ubique ex opposito sit 
cidem taliter, quod conatus illicitos ipsius regis Alamanie reprimat. Et sic providere 
dignetur vestra regia maiestas vestris subditis et devotis, quod bello et sine bello de 
ipso rege Alamanie habeatur victoria et securitas cum salute vestris subditis sit parata. 
Data Florentie, die XXV. mcnsis Iulii, X. indictionis. 10 

Et alios plures nuntios nostros ad regiam misimus maicstatem, ex quibus nullum 
rehibuimus usque modo, de quo nobis mirandi materia preparatur considerata arduitate 
negotii et imminentium qualitate. Et ideo regie celsitudini supplicamus, quatinus ipsos 
dignetur expediri facere nostris supplicationibus et gratia speciali. 



838. MANDATUM DE NEMORE IMPERIL « 

1312. Iul. 21? 

Autographon tabularii Francofurtani denuo contulinius. Sigillum desideratur, fora- 
minibus relictis. In verso legitur manu cancellariae regiae exaratum: R/ (= Registratum). 

In linea dati scribenda scriptorem erravisse manifestum est. Impcrator enim die 
21. m. lul. Tibur profectus est; cf. apochas rationum thesaurariae apud Bonaini 'Acta 20 
Henrici VII.' 1,330 et 338. Editum est apud Bbhmer - Lau 'Codex diplomaticus Moeno- 
francofurtanus' I, 494 nr. 954. — Bbhmer, Ileg. Heinr. 499. (P. deest.) 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus universis sacri 
Romani imperii fidelibus presentes litteras inspecturis gratiam suam et omne bonum. 

Cum nos strennuum virum Wigandum a de Buches scultetum Frankenforden(sem) 25 
magistrum forestarium foreste nostre ibidem que vulgariter dicitur Kunigesforst duxeri- 
mus statuendum, eidem pro subforestario et custode foreste predicte providum virum 
lungonem de Dyepurg fidelem nostrum dilectum, de cuius fide et legalitate fiduciam 
gerimus, tenore presencium deputamus. Universitati vestre firmiter iniungentes, quatinus 
eundem subforcstarium in officio custodie foreste predicte aut in iuribus vel pertinenciis 30 
ipsius, quc ad officium huiusmodi pertinent, impedire nullatenus presumatis, set eidem 
tanquam subforestario et custo[di] b dicte foreste nostre in omnibus pareatis. Sicut 
indignacioncm nostram et penam condignam volueritis evitare. In cuius rei testi- 
monium presentes litteras nostre maiestatis sigillo iussimus communiri. 

Dat. Tybur(e), XVII. d Kalen. Augusti, ind. X, anno Domini millesimo trecentesimo 35. 
duodecimo, regni nostri anno quarto, imperii vero primo. 

888. a ) WigangandQ or. b ) custo or. c) aeguitur m iinc lineae rasura duarum litterarum or. 

*') sic pro XII ? or. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 839. 841 

839-845. SCRIPTA AD TREUGAM A PAPA 
INDICTAM SPECTANTIA. 

1312. Aug. 1.— 15. 

Hoc loco documenta etiam adnotare liceat, quae ad has res pertinentia in Indice 
5 documentorum a. 1313, de quo v. supra ad nr. 298, citantur, omnia iam deperdita: 

Mandatum apostolicum factum cardinalibus , quod imperator recederet de Urbe 
et de terris ecclesie et quod non invaderet Regnum sub sigillis cardinalium etc. 

De treugis indictis per papam inter dominum imperatorem et regem Robertum sub 
sigillis cardinalium (a Bemardo bis inscriptum). 
io Executio mandatorum apostolicorum facta per tres cardinales domino imperatori 

de non redeundo ad terras ecclesie et de non invadendo Regno sub sigillis eorum. 

Littera trium cardinalium directa episcopo Tudertino x de presentando domino 
imperatori executionem ipsorum cardinalium de non redeundo ad terras ecclesie etc. 

Quibus documentis omnibus adiectum est verbum: cur. Cf. Doenniges l. c. II, 112. 

15 Eidem tempori vindicanda esse videtur notitia eiusdem Indicis: Per tres cardinales, 

quod non offendat aliquam terram ecclesie in papiro, adiecto verbo: cur. Cf Doenniges 
l. c. II, 114. 

Quae narrat Nicolaus Botrontinensis (ed. Heyck) pag. 62, in adnotatione ponimus 2 . 

839—842. PROTESTATIONES ET RESPONSIONES IMPERATORIS. 

20 Aug. 1. — 6, 

839. PROTESTATIO PRIOR. Aug. 1. 
Servatur R registrata inter Acta et collectanea Bernardi de Mercato Taurini in 
tabidario regio 'Diplomi imperiali Mazzo 4 nr. 1T (= Doenniges Ms. VI, de quo v. supra 

1) Tuderti imperator ultimis m. Aug. diebus triduum morabatur. 2) Post hec littere vestre 

25 ad dominos cardinales veneruut, qui simul non erant, sed dispersi. Dominus legatus erat prope Viter- 
bium et dominus Lucas et dominus Ostiensis magis de ipsis remotus. Habita inter eos collatione venit 
dominus legatus et dominus Lucas in Tyburim. Et litteris vestre sanctitatis lectis domino imperatori 
in presentia multorum reverendorum dominorum et cum reverentia interlectis, copiam sub sigillis 
eorum sibi dederunt. Antequam ad ea que eis continerentur et per dominos cardinales distincte et 

»o mature propositis responderet, nec respontionem aliquam fecit, donec primo sapientes et iurisperitos 
Urbis, quos meliores habere potuit, super predictis audivit. Et tunc ipsos cum suis auditoribus 
copulavit, ordinans iuramentum tunc inter illos, qui alias sibi iuraverant, renovari et de novo facere, 
qui alias non fecerant, quod sibi veritatem consulerent, quid esset facturus et ad quid tenebatur 
secundum ea, que in litteris vestris continebantur, et multa talia, que lungua essent enarrare. Quid 

35 responderit, cum publicum fuerit, credo quod domini cardinales ibidem existentes sanctitati vestre 
scripseruDt et etiam postquam ad presentiam vestre sanctitatis venerunt, retulerunt viva voce. Cf. 
ea quae l. c. pag. 63 sq. seqnuntur. 

. . . (pag. 64) Ibidem ipse fecit unam protestationem propter predicta, quod licet non intenderet 
ad presens regem Robertum sibi rebellem et hostem publicum offendere, tamen sue intentionis non 

■»0 erat, cum in suorum discretorum consilio non inveniret, quod ratione treuge indite inter eos per 
vestram sanctitatem ab offentione dicti regis Roberti abstineret. 

Ibidem domini cardinales ipsum requisiverunt, quod vellet quedam iuramenta facere, que in 
litteris vestris de novo eis missis continebantur. Respondit, quod non intendebat alia iuramenta 
facere, quam fecisset ante sui coronationem, nec virtute litterarum vestrarum tenebatur iudicio suorum 

45 iurisperitorum , quia vestra sanctitas mandabat pre.dictis, quod talia iuramenta ab ipso requirerent, 
antequam ipsum coronarent, quod si nollet, ipsum non coronarent. Et iam ipsum coronaverant, ideo 
minime tenebatur. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 106 



842 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 839. 

ad nr. 604) fol. 55 ab ipso notario exarata cum rubro, quod fol. 59' inscriptum legitur: 
Responsiones et protestationes domini ad treugas et mandata papalia. Imbreviatura J, 
quam scripsit Ioliannes de Byst, habetur ibidem fol. 48. Edidit exR et J Doenniges l. c. 
II, 54 nr. 25 a I; nos denuo conhdimus. — Bohmer, Reg. Heinr. 502. (P. deest.) 

In nomine Domini amen. & 

Nos Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus coram vobis 
nobilibus et discretis atque honestis et religiosis viris infrascriptis testibus ad hoc rogatis 
et vocatis ad provisionem presencium et memoriam futurorum dicimus et protestamur, 
quod nuper in presencia reverendorum patrum dominorum Arnaldi Sabinensis episcopi a 
apostolice sedis legati et Luce Sancte Marie in Via lata diaconi cardinalis fuerunt nobis io- 
lecte domini summi pontificis littere *-, in quibus inter cetera continetur, quod ipse 
summus pontifex treugas indicebat per spatium unius anni inter nos et regem Robertum, 
quas observari mandavit, prout seriosius in ipsis litteris continetur. Quas treugas credimus 
indici non potuisse nec debuisse nobis de iure eo modo et forma, quibus indicte fuerunt, 
causis et rationibus infrascriptis: 15 

Primo quia nobis insciis et inrequisitis et non cognitis vel auditis iuribus nostris 
indicte fuerunt. Item quia secundum formam iuris treuge b indicuntur inter habentes et 
facientes guerram. Nos autem nullam guerram fecimus vel facimus ipsi regi Roberto. 
Licet enim ipse rex Robertus sine aliqua iusta et rationabili causa c multa commiserit 
contra nos, terras nostras quam plures in partibus Ytalie d invadendo et occupando, et 20 
tractatus, coniurationes et conspirationes contra nos et imperium cum plurimis inimicis 
nostris et imperii faciendo, et fratrem suum Iohannem, milites et pedites mittendo ad 
Urbem, ut coronationem nostram totaliter impediret, occupando etiam ecclesiam Sancti 
Petri, in qua secundum ordinationem summi pontificis dyadema imperii recipere debe- 
bamus, et plura alia fecerit et commiserit contra nos, que notoria sunt, nos tamen 25 
propterea nullam guerram fecimus nec facimus contra eum. Et si qua in Urbe facta 
dicerentur per gentem nostram, facta fuerunt, ut ordinatio summi pontificis et que com- 
miserat predictis suis nunciis et legatis super nostra coronatione e fienda effectui manda- 
rentur et ut f tollerentur impedimenta, que continuo per gentem ipsius regis Roberti 
contra dictos legatos et nuncios prestabantur et que potius contra summum pontificem 30 
et Romanam ecclesiam et in eosdem nuncios et legatos fiebant quam contra nos. Non 
enim nobis, qui nullam guerram fecimus nec facimus, treuga indici debuit. Et eciam 
pluribus aliis causis, iuribus et rationibus suo loco et tempore dicendis, ostendendis et 
allegandis. 

Ne igitur per predicta in dictis litteris contenta per taciturnitatem nobis et imperio 35 
preiudicium generetur, expresse protestamur et dieimuss, quod non intendimus iuri 
nostro h et imperii in aliquo derogari nec credimus, quod potuerit vel debuerit ipse 
summus pontifex predicto modo treugas indicere, et suo loco et tempore predicta noti- 
ficare intendimus domino summo pontifici et cetui cardinalium et ipsos de iuribus nostris 
et imperii informare. Protestamur etiam, quod si essemus in presencia sedis apostolice, 40 
coram ipsam faceremus ipsam protestationem et quam citius comode poterimus sibi 
intendimus notifficare predicta. 

Et idem dominus imperator precepit nobis Leopardo, Beraardo et Iohanni de 
Dist notariis suis, ut de predictis conficiamus publica instrumenta. 

83J). a ) cp. Sab. J. b ) treugue J. c ) loco sine — causa /: sine aliquo iure et ratione. d ) Italie J. 45 
e ) loco nostra coron. /: dicta coronatione nostra. f ) deest J. 8) dicitur male J. h ) iura nostra /.'. 

1) Cardinalibus scil. directe; cf. Nicol. Botr. 1. c. Quas servatas non esse dolemus. Cf. Bohmer, Rey. 
J246—1S13 Pdbste 338 et supra iu prooemio. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 839. 840. 843 

Acta sunt hec Tybur(e) 1 in orto fratrum Minorum. Et huius rei testes fuerunt 
venerabilis pater dominus Baldoinus k archiepiscopus Treverensis, frater Iohannes de 
Lucidomonte de ordine fratrum Predicatorum magister in theologia et domini Amedeus 
comes Sabaudie, Iohannes comes Foresii, Robertus de Flandria, Stephanus de Columpna 
5 de Roma, Ioffredus de Aspromonte, Angelus canonicus Meldensis, Homo de Peretulo 1 , 
Scotus de Sancto Geminiano iudex, Melancius de Bononia iudex et magister lohannes 
de Vestinga™. Dominice nativitatis anno millesimo CCCXII. indic. decima, die prima 
mensis Augusti. 



840. PROTESTATIO ALTERA. Aug. 6. 

io Item ex R fol. 56 et J fol. 47, quae denuo contulimus. Edidit Doenniges l. c. II, 55 

nr. 25 a II. — Bohmer, Reg. Heinr. 503. (P. deest.) 

In* nomine Domini amen a . 

Hec est b protestacio facta per predictum dominum imperatorem reverendis 
patribus dominis Arnaldo Sabinensi episcopo apostolice sedis legato et Luce Sancte 
is Marie in Via lata diacono cardinali in modum qui sequitur, videlicet*: 

'Domini cardinales, nos intelleximus, quod dominus papa indixit treugas inter nos 
et regem Robertum. Vere in hoc et in aliis omnibus nos intendimus taliter nos habere, 
quod si Deo placuerit nos non offendemus Deum vel dominum papam seu ecclesiam 
Romanam. Verumtamen multum miramur rationibus infrascriptis et aliis pluribus, 
20 quomodo iste treuge sunt indicte, quia nos non sumus vocati ad hoc neque etiam nos 
facimus vel fecimus guerram aliquam contra regem Robertum, et quilibet dominus 
temporalis habet iurisditionem in vassallis et feudatariis d suis, et sapientes dicunt nobis, 
quod hoc posset esse magnum preiudicium nobis et imperio nostro**. 

Item in litteris domini pape continetur, qualiter ipse dicit, quod nos svmus 
25 ei astricti ad iuramentum fidelitatis. Nos credimus, quod plura scribuntur, pro eo 
quia quandoque e falsitas sug[g]eritur f , ut veritas taceatur, vel error scriptorum sepe 
potest intervenire, nec credimus, quod illa verba unquam scripta fuerint de inten- 
tione domini pape. Verumtamen qualitercunque predicta fuerint scripta, nos fuimus 
et semper esse volumus deffensor et pugil sacrosancte Romane ecclesie in omnibus 
so suis iuribus. Sed nos non sumus astricti alicui ad iuramentum fidelitatis nec unquam 
iuramentum fecimus, propter quod ad iuramentum fidelitatis simus alicui astricti, 
nec scimus, quod antecessores nostri imperatores Romanorum hoc iuramentum unquam 
fecerint.' 

*) loco In— videlicet J: Protestatio facta per dominum imperatorem Tybur(e) in ecclesias fratrum 
35 Minorum, anno Domini a nativitate ipsius millesimo CCCXII, indic. X, die sexta h mensis 

Augusti, pontificatus domini C(lemeutis) pape V. anno VII, coram reverendis patribus dominis 
Arnaldo Sabinensi episcopo et Luca Sancte Marie in Via lata dyacono cardiuali. 

**) hic addit J: et ideo nos protestamur, cpiod propter taciturnitatem nostram non consensimus 
alicui rei nec isti nec alteri, que possent esse in preiudicium nostrum et imperii nostri. 

4u 839. ') in Tibur(e) J. k ) Balduinus /. l ) Perretulo ./. m ) Vinstinga J. 

840. a ) In— ainen desunt J. b ) Hec est desunt J. c ) deest J. d ) feudis J. e ) quando- 

cunque R. f ) sucgeritur </. s) super loco deleto J. h ) super secunda deleto J. 

106* 



844 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 840. 841. 

Qui* dominus imperator precepit nobis supradictis notariis suis, quod de predictis 
conficiamus publica instrumenta. 

Acta sunt hec in Tibur(e) in ecclesia fratrum Minorum. Presentibus dominis fratre 
Nycholao episcopo Butrontino, Amedeo comite Sabaudie, Iohanne comite Foresii, fratre 
Iohanne de Lucidomonte de ordine Predicatorum magistro [in] 1 theologia, Roberto de 5 
Flandria, Nycholao de Bonsegnoribus de Senis, Stephano de Columpna de Roma et 
Iacobo Galteroti, Albizo de Stateris, Ceci Giuochi, Francisco de Cruce, Iohanne Rubeo 
de Gualandis et Iohanne Zeno de Pisis militibus et Petro de Tuderto iudice, Homo de 
Peretulo, magistro Henrico de Geldognia, Melancio de Bononia iudice, Scoto de Sancto 
Geminiano iudice, Sanctio de Sancto Martino, Bartolo de Spoleto iudice, magistro 10 
Ermanno Theotonico et Petro Mardolo, Petro Maximi, Petro Meta et Matheo domini 
Petri Mardoli de Roma iudicibus ad hoc rogatis et vocatis. Dominice nativitatis anno 
millesimo CCCXII, indic. X, die sexta mensis Augusti*. 



841. BESPONSIONES CARDINALIBUS FACTAE. Aug. 6. 
Servantur T in transsumto infra ad nr. 842 edendo. Item in R fol. 57 et J fol. 50. 15 
Nos omnia denuo contulimus. Ex R et J edidit Doenniges l. c. II, 55 nr. 25 a III. Cf. 
Bbhmer, Beg. Heinr. 503. (P. deest.) 

In nomine Domini amen. 

Hee sunt responsiones facte per serenissimum** principem dominum Henricum Dei 
gratia Romanorum imperatorem semper augustum reverendis patribus dominis Arnaldo 20 
Sabinensi episcopo apostolice sedis legato et Luce Sancte Marie in Via lata diacono 
cardinali super contentis in litteris ipsius domini summi pontificis**, de quibus ipsi domini 
cardinales petunt et petierunt responsum a dicto serenissimo principe a domino imperatore. 
Quarum responsionum tenor talis est b : 

1. In primis ad contenta in litteris dicti domini c summi pontificis in ea parte qua d 25 
continetur in eis d , 

quod ipsi domini cardinales faciant ante inunctionem e et coronationem regis Roma- 
norum , quod ipse rex Romanorum prestet ipsis dominis cardinalibus nomine ipsius 
domini c summi pontificis et ecclesie Romane recipientibus corporaliter publice iura- 
mentum, quod regnum Sicilie aut terram citra Farum f aut partem aliquam earumdem, 30 
que quidem terra de predicto regno Sicilie esse dinoscitur, per se vel per alium 
nunquam invadet aliquatenus vel offendet nec offendentibus vel invadentibuss aut 

*) loco Qui — Augusti J: Et testes fueruut ad predicta venerabilis pater frater Nycholaus epi- 
scopus Butrentinus. domini k Amedeus comes Sabaudie, Iohannes comes Foresii, frater Iohannes 
de Luchidomonte de ordine Predicatorum magister in theologia, Robertus de Flandria, Nycho- 35 
laus de Bonsignoribus de Senis, Stephanus de Columpna de Roma et lacobus Gualteroti, 
Albicus de Stateris, Cheus Juquj, Franciscus de Curte, lohannes Jenus 1 , Iohannes Rubeus de 
Gualandis milites de Pisis, Petrus de Tuderto iudex, Homo de Peretulo, magister Heuricus 
de Geldonia, Iohannes de Melancio de Bononia, Scotus de Sancto Geminiano, magister Armannus 
Theothonicus, Iohannes de Vinstinga, Petrus Mardolus, Petrus Mauximi, Petrus Meta, Matheus 40 
domini Petri Mardoli et Sanctus de Sancto Martino. 

**) loco serenissimum — pontificis B brevius sic: supradictum dominum imperatorem supradictis 
cardinalibus super contentis in litteris dicti summi pontificis. 

840. ') deest 11. k ) supra lineam J. •) jemisV J. 

<S41. a ) seren. princ. deest ll. b ) quarum — est deest 11. c ) deest 11. d ) loco qua — 4.s 

eis /: ubi continetur. e ) unctionem R. *) faunun 11. S) evadentibus male J. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1812. Nr. 841. 845 

offendere vel invadere volentibus prestabit eonsilium, auxilium vel favorem directe 
vel indirecte, publice vel occulte, quod si contra predicta vel aliquod predictorum 
veniret, excommunicationis sententiam ipso facto incurrat ac omnes et singule terre 
ipsius ecclesiastico subiaceant h interdicto, prout sic vel aliter plus vel minus in dictis 
litteris continetur, 

responsio domini imperatoris ad predicta talis est: 'Domini cardinales, ad pre- 
dicta contenta in dictis litteris vobis taliter' respondemus, quod habitis diligentius deli- 
beratione et consilio cum sapientibus et iurisperitis invenimus de consilio eorundem, 
quod nos non tenemur de iure nec virtute dictarum litterarum apostolicarum huiusmodi 
10 iuramentum prestare nec nos etiam credimus, quod ipsum iuramentum prestare teneamur 
neque etiam k quod ligemur in aliquo nec possimus 1 incidere in penam vel sententiam 
aliquam, si dictum iuramentum non prestamus, nec conscientia nostra in aliquo nos 
remordet, quod propter hoc modo aliquo penam, sententiam vel onus aliquod™ incnr- 
ramus. Verumtamen si vos vel alius scitis nobis ostendere de iure, quod virtute litte- 
15 rarum predictarum iuramentum huiusmodi prestare n teneamur, vos requirimus et rogamus 
et etiam protestamur, quod hoc nobis° ostendatis, et nos super hoc tantum faciemus, 
quod de iure sufficere debebit, nec incidemus in penam vel sententiam aliquam neque p 
aliquod onus propter hoc veniet super nos M . 

2. Item in alia parte qua in dictis litteris continetur, 

20 quod ipsi domini cardinales faciant, quod ipse dominus vex q Romanorum die qua 
fuerit coronatus exeat cum tota gente sua de Urbe et continuatis moderatis dietis 
extra totam terram Romane ecclesie se transferat recto gressu versus terras sibi 
subiectas, numquam ad illas vel r alias terras ipsius ecclesie nisi de speciali licentia 
sedis apostolice accessurus, prout sic vel aliter plus vel minus in dictis litteris conti- 
25 netur, 

responsio domini imperatoris ad predicta talis est: 'Domini cardinales, respon- 
demus vobis, quod voluntatis nostre semper fuit discedere s ab Urbe incontinenti post 
coronationem nostram et ire alibi circa alia nostra negocia\ nisi fuisset hoc quod vide- 
bamus Urbem et cives Romanos in guerra, tribulatione et malo statu, et prc hiis evi- 
30 tandis et pro dimittenda civitate in bono et pacifico statu, sicut dominus papa hoc idem 
desiderat, ut apparet per eius litteras, et pro honore ecclesie Romane morati fuimus in 
Urbe tantum, quantum vos scitis. Et ideo respondemus vobis, quod quando videbitur 
vobis conveniens et utile ecclesie Romane et vos hoc nobis significabitis", habemus 
voluntatem et intencionem revocandi gentem nostram ab Urbe 2 et eundi ad alia negocia. 
35 Quare vos rogamus v et requirimus, quatinus w sicut scitis et videtis per litteras papales, 
quod idem dominus papa hoc idem desiderat, faciatis, quod dicta civitas et cives possint 
morari in bono, securo et pacifico statu, ita quod sit honor q et utilitas ecclesie et quod 
vosmet onus aliquod inde non habeatis 1 . 

3. Item ad alia que continentur in dictis litteris in ea parte qua dicitur, 

40 quod idem rex Romanorum in exeundo Urbem ac easdem terras ecclesie ab illorum, 

qui ei sunt in x unctionis et coronationis sue negocio adversati, offensione per se et 

alios studeat abstinere, ut per hoc a Deo meritum et gratiam sedis apostolice uberius 

mereatur, prout sic vel aliter plus vel minus in dictis litteris apostolicis continetur, 

responsio y domini imperatoris ad predicta talis est: 'Domini cardinales, respon- 

45 demus vobis, quod declaretis nobis, qui sunt illi homines, de quibus nos requiritis de 

841. h ) subiacent /. j ) taliter vobis B. k ) deest J. B. l ) possumus /. m ) non add. B. 

n ) de iure vel virtute 1. pr. quocl dictum iuram. prest. J. B. °) nobis boc J. Ii. P) nec B. i) deest B. 

r ) ad add. J. B. s) re cedere /. B. l ) neg. nostra J. B. «) significetis J. B. v ) rog. vos J. li. 
w ) quod J. B. *) i oco e ; sunt ; n j % p t . ; n e ; s sun t, y) dicti add. B. 

50 1) Cf. pag. 841 lin. 42 sqq. 2) Cf. infra nr. 847. 



846 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 841. 

non offendendo, et nos super hoc taliter vobis respondebimus, quod debebitis esse 
contenti'. 

4. Item z ad alia contenta in dictis litteris in ea parte qua dicitur in eis, 

quod ipse rex Romanorum in exitu Urbis abstineat de non offendendo dominum 
Iohannem et gentem suam nec per se vel alios a impcdiat vel offendat, prout sic vel r. 
aliter plus vel minus in dictis litteris continetur, 

responsio domini impera.toris ad predicta talis est b : 'Domini cardinales, respon- 
demus vobis, quod si ipse Iohannes et gens sua super hoc velit c obedire d mandatis 
apostolicis et vestris, nos non intendimus eum et gentem suam impedire nec offendere 
in recedendo de Urbe et eundo versus Regnum'. 10 

5. Item ad alia que in dictis litteris continentur, 

quod vos, domini cardinales, ipsum regem Romanorum efficatius inducatis modis et 
viis, quibus poteritis, quod super omnibus iniuriis, offensis, dampnis et questionibus 
quibuscumque, que inter regem Romanorum et regem Robertum sunt ad presens vel 
esse possunt usque ad e diem compromissi per eos in f nos faciendi, nostre ordinationi 15 
pareat g , prout sic vel aliter plus vel minus in dictis litteris apostolicis continetur, 
responsio domini imperatoris ad predicta talis est: 'Domini cardinales, respon- 

demus vobis, quod super hoc intendimus per nostros nuncios speciales domino summo 

pontifici respondere, sic quod ipse debebit esse contentus 1 . 

6. Item ad alia contenta in dictis litteris in ea parte videlicet h qua continetur in eis, 20 
quod ipsi domini cardinales faciant, quod idem Romanorum rex per suas patentes 
litteras recognoscat, quod propter ingressum' suum, quem fecit ante diem sue coro- 
nationis in Urbem, vel propter moram ipsius contractam in Urbe seu captionem vel 
arrestationem quorumcumque civium urbis eiusdem et requisitionem multorum forta- 
liciorum Urbis ac occupationem et alia que ibidem exercuit non vult nec intendit, 25 
quod aliquid sibi vel successoribus suis accrescat nec k dicto domino summo pontifici 
vel sedi apostolice aut Romanis civibus aliquod preiudicium generetur, prout sic vel 
aliter plus vel minus in dictis litteris continetur, 

responsio domini imperatoris ad predicta talis est: 'Domini cardinales, respon- 
demus vobis, quod concedimus quod de hoc fiant littere' *. 30 

7. Item ad 1 alia contenta in litteris clausis 2 , videlicet de captis et carceratis 
restituendis et de fortaliciis restituendis, prout in ipsis litteris clausis 2 plenius continetur, 
de quibus a nobis etiam pluries petiistis responsum, vobis taliter respondemus: 'quod 
ob reverenciam domini summi pontificis concedimus et volumus, quod omnes carcerati 
qui sunt in nostra fortia liberentur, excepto . . m comite de Biserno, de quo intendimus 35 
taliter nos portare, quod dominus summus pontifex debebit merito contentari. 1 

8. Ad alia vero que a n nobis requiritis, quod domos et palatia, que tenemus seu 
gentcs nostre tenent in Urbe, reddamus illis personis, quarum sunt, sic vobis respon- 
demus : "quod quia de modo, per quem ipse domus et palatia ad manus nostras per- 
venerunt, dominus papa male fuit informatus, prout per litteras ipsius apparet, nos w 
intendimus ipsum dominum 1 * summum pontificem de pura veritate per nostros nuncios 
taliter informare, quod merito debebit nos excusatos habere. Et quantum ad restitu- 
tionem dictarum domorum et palatiorum, sic vobis clarius respondemus, quod domos 
seu palatia q Militiarum , que intelleximus spectare de iure r ad dominum Franciscum 
Gaietanum 8 cardinalem 3 , immo quod sua sunt propria, reddemus vobis dominis cardina- 45 

841. z ) deest R. ») non add. ./. ") ad— est deest J. <=) velint J; volnerint R a ) et 

add. 8. e ) in ./. //. *") per J. 8) pareant R. h ) in add. //. i) propter ingr. exciderunt R. 

k ) ueque ./. ') in ./. m) deest J. R. >») deest J. °) cst J. p) dictum J. R. a) domus 

seu palaeium ./. //. »■) de iure spect. J. II. s ) gaytum /,- gaitonum R. 

1) Cf. ctiam nr. 847 cap. 2 (II). 2) Siud lilterac mpra nr. 792, 3) Tit. S. Mariae in Cosmedin. 50 



HEINBICI VII. CONSTITUTIONKS. 1312. Nr. 841. 842. S47 

libus restituenda per vos ad mandatum et ordinationem domini 1 summi pontificis et 
ctiam Colliseum u vobis dominis cardinalibus reddemus et alias turres et domos v , quas 
tenemus in Urbe, libenter reddemus w illis, quorum sunt. Scientes, quod non habemus 
voluntatem nec intentionem retinendi aliquod ex dictis palatiis vel aliis fortaliciis in 
5 Urbe predicta* 1 *. Ad** que dictus dominus legatus respondit, se nolle recipere 

Militias, Colliseum, domos aliquas vel fortalicia, set ipse dominus imperator oadem 
restitueret illis, quibus erant, sicut superius concesserat, ut de hoc fierent littere 1 . 
Dominus vero Lucas respondit, se velle recipere dictas Militias restituendas dicto domino 
Francisco cardinali, cuius erant**. 



10 842. INSTBUMENTUM SUPER OMNIBUS CONFECTUM. Aug. 6. 

Superest autographon in tabulario secreto Vaticano inter 'Instrumenta misccllanea 1 . 
In verso tnanu coaeva scripta sunt: Hee sunt responsiones imperatoris ad quasdam 
requisitiones sibi factas per . . legatum et alios cardinales. Edidit Theiner 'Codex 
diplomaticus dominii temporalis s. sedis' I, 456 nr. 628; nos denuo accuratius conhdimus. 
15 Quae in cap. II. conveniunt cum Protestatione supra nr. 840, ea typis minoribus 

excudenda curavimus. (P. deest.) 

In nomine Domini amen. 

Anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, indict. decima, die sexta mensis 
Augusti, pontificatus domini Clementis pape quinti anno septimo. In presencia mei 
20 notarii et testium subscriptorum ad hoc specialiter vocatorum et rogatorum. Cum 
reverendi in Christo patres domini Arnaldus divina faciente clemencia episcopus Sabi- 
nensis apostolice sedis legatus et Lucas Sancte Marie in Yia lata diaconus cardinalis 
requirerent serenissimum principem dominum Henricum Dei gratia Romanorum impera- 
torem semper augustum et peterent ab eodem, ut idem dominus imperator eisdem 
25 dominis cardinalibus responderet super contentis in quibusdam litteris apostolicis, quas 

*) hic iam sequuntur in B, quae in J desunt: Qui dominus imperator precepit nobis supra- 
scriptis notariis suis, quod de predictis omnibus conficiamus publica instrumenta. Acta 
sunt hec anno, die, inditione et loco et presentibus testibus quibus supra. 

**) loco Ad que — cuius erant J in fine documenti post Sancto Martino (cf. infra) addita et B post 
30 quibus supra (cf. supra lin. 28) exarata praebent haec: Ad que verba dicti domini cardi- 

nales responderunt, quod Coliseum nolebant recipere. Et dictus dominus legatusy expresse 
dixit, quod predictas domos Militiarum et fortalicias nullo modo volebat recipere z . 

Post liaec statim, sequuntur in J : Acta sunt hec in civitate Tybur(e) in ecclesia fratrum 
Minorum, presenti die sexta mensis Augusti, anno Domini MCCC duodecimo, inditione X a , 
35 presentibus venerabili patre fratre Nycholao episcopo Butrentino, domino Amedeo comite 

Sabaudie, Iohanne comite Koresii , fratre Iohanne de Luchidomonte de ordine Predicatorum 
magistro in theologia, Boberto de Klandria, Nycholao de Bonsignoribus de Senis, Stephano 
de Columpna de Boma et Iacobo Galteroto, Albico de Stateris, Cheo Juqui, Krancisco de 
Curte, Iohanne Genu b , Iohanne Bubeo de Galandis militibus c de Pisis, Petro de Tuderto 
40 iudice, Homo de Peretulo, magistro Henrico de Geldognia, Iohanne de Melancio de Bononia, 

Scoto de Sancto Gemeniano, magistro Armanno Theuthonico, Iohanne de Vinstiuga, Petro 
Mardolo, Petro Mauximi, Petro Meta, Matheo domini Petri Mardoli et Sancto d de Sancto 
Martiuo. 

841. *) dicti B: dicti domini J. «) Culiseum B. ▼) dom. et tuir. /. E. w ) redd. lib. J. B. 

45 x ) deest J. B. 7) sic /; Lucas per errorem B. z ) Die et loco et tesiibus quibus supra hic add. B. 

a ) sequilur iterum die sexta mensis Augusti J. b ) gemi? /. c ) milites J. d ) scus /. 

1) Supra cap. 6. 



g48 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 842. 

eidem domino imperatori legi et publicari fecerant anno, indictione et pontificatu pre- 
iui. 3o. dictis, die penultima mensis Iulii, in domo fratrum Minorum civitatis Tiburtine et 
eundem requisiverant, ut predicta faceret et compleret, prout apparet per publica 
instrumenta per magistros Hugonem Bovis et Iohannem de Yvodio publicos auctoritate 
apostolica notarios inde confecta 1 , idem dominus imperator premissis quibusdam pro- 5 
testationibus, que inferius subscribuntur, respondit in scriptis eisdem dominis cardinalibus 
in hunc modum : 

1. l In nomine Domini — cuius erant 1 . supra nr. 841. 

II. Protestationum autem, quas idem dominus imperator premisit responsionibus 
antedictis, talis est tenor: io 

m. 840. 1. 'Domini Cardinales , nos intelleximus, quod dominus papa indixit treugas inter nos et 

regem Robertum. Vere in hoc et in omnibus aliis* intendimus taliter nos habere, quod si Deo 
placuerit nos non offendemus Deum vel dominum papam seu ecclesiam Romanam. Verumtamen 
nmltum miramur rationibus infrascriptis et pluribus aliis, quomodo iste treuge sunt indicte, quia 
nos non fuimus vocati ad hoc neque etiam nos facimus vel fecimus guerram aliquam contra i 5 
regem Robertum, et quilibet dominus temporalis habet iurisdictionem in vassallis et feudis suis, 
et sapientes dicunt nobis, quod hoc posset esse magnum preiudicium nobis et imperio nostro. 
Et 2 ideo nos protestamur, quod propter taciturnitatem nostram non consentimus alicui 
rei nec isti nec alteri, que posset esse in preiudicium nostrum et imperii nostri. 

2. ltem in litteris domini pape continetur, qualiter ipse dicit, quod nos sumus ei astricti 20 
ad iuramentum fidelitatis. Nos credimus, quod plura scribuntur, pro eo quia quandoque falsitas 
suggeritur et veritas tacetur vel etiam error scriptorum sepe potest intervenire, nec credimus, 
quod illa verba unquam scripta fuerint de intencione domini pape. Verumtamen qualitercumque 
predicta scripta fuerint, nos sumus et semper esse volumus defensor et pugil sacrosancte Romane 
ecclesie in omnibus suis iuribus. Set nos non sumus astricti alicui ad iuramentum fidelitatis nec 2 5 
unquam iuramentum fecimus, propter quod ad iuramentum fidelitatis simus alicui astricti, nec 
scimus, quod antecessores nostri imperatores Romanorum hoc iuramentum unquam fecerint\ 

III. Quibus protestationibus et responsionibus omnibus publice lectis, factis et 
datis, ut supra premittitur, domini . . imperator et . . cardinales memorati mandaverunt 
michi subscripto et aliis notariis, qui presentes erant, exinde conficere et a nobis ipsis 30 
cuilibet eorum tradi et reddi publica instrumenta. 

Lecte, facte et date fuerunt dicte protestationes et responsiones, ut supra premit- 
titur, Tibur(e) in ecclesia fratrum Minorum. Presentibus reverendis in Christo patribus 
dominis fratribus Gregorio Castrensi, Nicolao Botruntino et Egidio Oientinensi 3 episcopis 
ac venerabilibus et discretis viris . . abbate monasterii sanctorum Gregorii et Andree 35 
de Urbe ordinis sancti Benedicti, magistris Iohanne ordinis Predicatorum sacre theologie 
professore, Iohanne de Fenestrang(is), Henrico, Scoto et Sancio consiliariis et iudicibus 
dicti domini . . imperatoris ac magnificis viris dominis Amadeo Sabaudie et lohanne 
Forensi comitibus ac Roberto de Flandria milite et pluribus aliis clericis et laicis tam 
religiosis quam secularibus testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis. 40 

(S. N.) Et ego Fredolus de Falgayranis clericus Tholosane dioc, publicus aucto- 
ritate apostolica notarius, publice lectioni et factioni protestationum ac responsionum 
dationi predictis presens interfui et iussus per eosdem dominos imperatorem et cardi- 
nales hoc publicum instrumentum inde confeci, quod propria manu scripsi et in hanc 
publicam formam redegi signoque solito meo signavi. Qui domini . . imperator ei « 
cardinales predicti pluribus aliis notariis mandaverunt inde conficere publica similiter 
instnimenta. 

1) Quae servatae non sunt. 2) V. pag. ,S43 tiot. **. 3) Apud Eubel 'Hierarchia catholica 

medii aevi' pag. 392 Aegidim desideratv/r. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 843. 844. 849 

843. 844. LITTERAE ROBERTI REGIS SICILIAE. Aiuj. U. 
Subsumere liceat litteras regis Siciliae ad treugam indictam spectantes. 

843. LITTERAE AD PONTIFICEM. 

Servantur inscriptione et linea dati carentes in litteris regi Franciae directis infra 
5 nr. 844, certe eidem diei vindicandae. (P. deest.) 

Quoniam a , clementissime pater, ut firmiter teneo, que presertim pro universali 
bono providetis agenda, in caritate perfecta et vero iudicio facitis, sic et credo, quod 
apostolica noviter et paterna non minus provisione commoti decrevistis, ut audio, inter 
me et illustrem regem Alamanie civesque Romanos per venerabiles tam legatum b quam 

i3 alios sancte Romane ecclesie cardinales, qui cum dicto rege venerunt ad Urbem, denun- 
ciandam c treugam duraturam unius anni spatio a die denuntiationis illius inantea 
numerando. Ad quod, alme pater, illud inducit me petita licentia vestre clementie 
sincera caritas intimare circa formam huiusmodi provisionis omissum d , quod silicet 
comunia Tuscie partis Ghielfe, partis quidem sancte matris ecclesie et ecclesiastice 

15 usque quaque sequele, que in neccessitatibus singulis omnibus perturbationibus quibus- 
cunque subortis progenitoribus meis, silicet regibus profecto ecclesie filiis, verbo et opere, 
non parcendo laboribus quantumlibet sumptuosis, non vitando pericula vel erumnas, ad 
honorem et reverentiam ipsius matris ecclesie oportune, continue et fideliter affuerunt, 
non fuerint dicte treugue signanter inclusa. Et idcirco quia e crederem contra legalitatem 

20 regiam agere, tante fidelitatis et antiquitatis amicos ac sedulos adiutores, homines quidem 
dictorum comunium Tuscie partis Guelfe ita post terga relinquere, ut in quocunque 
casu adverso vel prospero illos michi non facerem equa participatione consortes, duxi 
ad clementiam vestram inde recurrere, ut benigne dignemini sic equiori remedio pro- 
videre, quod non sit occasio transire in scandalum, quod credimini fecisse in bonum. 

25 Etenim, piissime domine, perquam f michi durum et intolerabile fieret, sub omissione 
tali dictorum comunium partis Gruelfe a treugua iam dicta destructionem pati vel deso- 
lationem aliquam eorum utique statui proinde necessario secuturam, cum tam nobiles et 
antiquos amicos et adiutores ferventissimos in adversis relinquerem et michi ad gravem 
credo infamiam cederet et universale in orbem prodiret exemplum, quod ceteri principum 

30 et comunia quevis non se libenter exponerent subsidiis in necessitatis tempore oppor- 
tunis impendendis. 

Scripta Traiecti etc. 8 

844. LITTERAE AD PHILIPPUM REGEM FRANCIAE. 

Supersunt in codice H. III 38 fol. 15' bibliothecae universitatis Taurinensis, quem 
35 denuo contulimus. Edidit Doenniges l. c. II, 231 nr. 5. (P. deest.) 

Serenissimo principi domino Philippo Dei gratia illustri regi Francorum, honora- 
bili consanguineo suo Robertus eadem gratia lerusalem et Sicilie rex auspiciorum 
incrementa felicium et salutem. 

Quia a nostrorum agenda processuum, eorum presertim que pondus importare 
40 videntur, vos latere non cupimus, vobis presentibus intimamus, quod domino nostro 
summo pontifici per nostras nunc scribimus litteras in serie subsequenti: 

843. a ) Omnia? c. b ) legatos e. c ) denunciaturi c. d ) obmissum c. e ) qui c. f ) post 
per sequitur quantum supra lin. add. c. S) reliqua desunt c. 

844. ») Qui c. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 107 



850 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 844. 845. 846. 

'Quoniam, clementissime pater — Scripta Traiecti etc' supra nr. 843. 

Itaque petimus, rex illustris, ut nostro huiusmodi attento motivo, cui ex rationa- 
bili consideratione pretacta nos decet inniti, velitis per intercessiones vestras accomodas 
apud ipsum dominum summum pontificem taliter operari, quod opportune provideat in 
hac parte, ita quod dicti amici et coadiutores nostri in treugua predicta includantur h 
expresse. 

Datum ibidem 1 , XIIII. Aug., X e . ind(ictionis). 

845. ASSIGNATIO PECUNIAE CARDINALI EPISCOPO OSTIENSI FACTA. 

Aug. 15. 
Hic subiungimus ad editionem, quam paravit Bonaini l Acta Henrici VII' I, 247 io 
nr. 148 ex autographo tunc Prati in bibliotheca cl. v. Hermolai Bubieri asservato. Qiwd 
ubi iam servetur nescimus. Cf. pag. 825 lin. 40. (P. deest.) 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus universis sacri 
Romani imperii fidelibus presentes litteras inspecturis gratiam suam et omne bonum. 

In hac sedulitate studii nostra vigilat imperialis providentia, hec est nobis cura is 
precipua, hoc profecto nostre intentionis existit, ut eos, qui nobis et imperio zelo bone 
voluntatis in altum ecclesiam Domini supportantes nostra et eiusdem imperii negocia 
promoverunt et inantea feliciter poterunt promovere, condignis preveniamus honoribus 
et favoribus gratiosis. Sane attendentes sincere caritatis et dilectionis affectum ac pure 
et specialis voluntatis zelum, quos venerabilis in Christo pater Nycolaus Ostiensis et 20 
Velletrensis episcopus amicus noster carissimus ad nos et sacrum sepe dictum imperium 
habere dinoscitur, dignum et conveniens arbitramur, ut et nos vice versa actus nostros 
etiam a eiusdem amicitie conformemus. Sperantes igitur, quod idem cardinalis, sicut 
etiam hucusque per operum evidentiam experti sumus, ihantea nostra et ipsius imperii 
negocia ubicumque et specialiter apud sedem apostolicam debeat promovere, in signum 25 
specialis amicitie et dilectionis indicium eidem quingentas marcas argenti singulis annis 
in festo Pasche de imperiali nostra camera percipiendas et per nos ipsi solvendas de 
eadem de mera liberalitate nostra duximus largiendas. In cuius rei testimonium pre- 
sentes litteras scribi et nostre maiestatis sigillo iussimus communiri. 

Datum Tybur(e) b , XVIII. Kalendas Septembris, indictione X, anno Domini millesimo :to 
trecentesimo duodecimo, regni nostri anno quarto, imperii vero primo. 



840. HOMAGIUM TERRAE CORTONAE 

ITERATUM. 

1312. Sept. 6. 

Cf. iam supra nr. 757. Conferenda sunt etiam ea, quae narrat Nicolaus Botron- - i3 
tinensis (ed. Heyck) pag. 67, non omnino cum documento nostro convenientia: Illi impe- 
ratorem cum magno honore receperunt, et in presentia totius populi fidelitatem aibi 
fecerunt per sindicos, rogantes ipsum, ut eos ad cameram suam reservaret, ita quod 
nulli tenerentur servire nisi sibi. Quod facere noluit, et hoc quia in civitate Pisana, 

846. a ) sic ed. >J) Tybur ed. 40 

1) Scilicet Traiecti. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 846. 851 

antequam ad Cortonam iret, per episcopum Aretinum fuit sibi intimatum, quod Cortona 
erat ecclesie Aretine. Et de hoc volebat facere fidem dictus episcopus per privilegium 
Karoli Magni, qui eam ecclesie Aretine dedit, et per confirmationem multorum aliorum 
imperatorum. Antequam privilegia sua venirent, pro quibus miserat in Aretium, placuit 

5 Deo, quod dictus episcopus in Pisis finem universe carnis est ingressus. Unde recordor, 
quod imperator precepit fieri instrumentum, quod fidelitatem Cortonensium receperat 
salvo iure ecclesie Aretine l , nundum tamen sibi declarato nec ostenso. 

Cum Registrum antiquum Cortonense inspicere non potuerimus, contulimus inter se 
editiones, quas paraverunt A F. A. Alticozzi 'Risposta apologetica al libro (= G) delV 

io antico dominio del vescovo dArezzo sopra Cortona 1 II (Livorno 1765) pag. 21 nr. 52 satis 
accuratam et Gr L. Guazzesi 'DclV antico dominio del vescovo di Arezzo in Cortona 1 
(Pisa 1760) pag. 176 sqq. , potiores tantum lectiones adnotantes textumque in minutiis 
corrigentes. Quae redeunt, ut indicat A, ad 'Registro vecchio della Cancelleria di Cor- 
tona' fol. 65. — JBbhmer, Reg. Heinr. pag. 304. (P. deest.) 

15 In 2 nomine Domini amen. 

(1) Anno eiusdem a nativitate millesimo trecentesimo duodecimo, inditione decima, 
domino Clemente papa residente et domino Henrico imperatore et semper augusto 
imperante, primo anno sui imperii, die sexta mensis a Septembris. Per hoc presens 
publicum instrumentum cunctis appareat presentibus et futuris, quod in presentia dicti 
20 imperatoris et testium infrascriptorum et mei notarii infrascripti et coram universo populo 
terre Cortone ibi congregato personaliter constitutus Bracchius comes quondam Nerii 
et Landus alias dictus Orlandus notarius quondam Restori de Cortona syndici, actores 
et nunptii speciales comunis et populi et universitatis hominum terre Cortone ad infra- 
scripta specialiter facienda solepniter et legiptime constituti, prout patet per publicum 
as instrumentum scriptum manu Amadei notarii Hermanni de Cortona publici notarii 3 , 
syndicario et actorio nomine predictorum comunis et populi et hominum dicte terre 
Cortone eiusque districtus 4 , 

quod ab hac [h]ora inantea erunt fideles predicto domino imperatori et Romano 
imperio contra omnem hominem. Et numquam erunt ipsi et alii homines eiusdem 
30 districtus in facto vel consilio, quod idem dominus imperator vitam aut membrum 
amittat aut recipiat in personam vel res aliquam lesionem vel contumeliam aut amittat 
aliquem honorem, quem nunc habet vel inantea possidebit. Item si sciverint vel 
audiverint de aliquo vel aliquibus, quod velit vel velint aliquid istorum contra ipsum 
dominum imperatorem facere, ut non fiat, pro posse suo impedimentum prestabunt 
35 et si prestare nequiverint, quam cito poterunt, ipsi domino imperatori intimabunt et 

84G. a) deest A. 

1) Clausula haec in instrumento super homagio confecto cleest. 2) Transsumti verba sunt haec: 

In Dei nomine amen. 

Hoc est exemplum cuiusdam publici instrumenti comunis Cortone scripti et publicati manu 
40 Ranerii a quondam Guidonis de Cortona notarii cum ipsius instrumenti die et consule, cuius talis est 
tenor videlicet: 

'In nomine Domini — scripsi et publicavi.' 

Et b ego Fucius quondam Mathei de Trebio civis Spoletanus imperiali auctoritate notarius et 

nunc scriba et officialis reformationum et cancellarie terre Cortonc suprascripta omnia et singula, 

45 prout supra continentur et scripta sunt, ut in authentico supradicto instrumento inveni, ita hic fide- 

liter exemplando transcripsi et exemplavi nil addens vel minuens, quod ipsius substantiam permutaret, 

nisi solum signo scribentis ipsius notarii pretermisso. (S. N.) 

3) Quod servatum non est. 4) Hic nonnulla verba exciclisse ridentur; ita enim A et G. 

a ) Rainerii G. b ) abhinc reliqua desunt G. 

101* 



§52 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 846. 

contra eum vel eos, prout poterunt, eidem domino imperatori suum prestabunt auxi- 
lium. Et si contigerit ipsum dominum imperatorem rem aliquam, quam habet in 
presenti vel habebit in futurum, quacumque causa amictere, eam recuperare iuvabunt 
omni tempore et retinere ac omnibus iuribus suis et Romani imperii adipiscendis, 
retinendis et recuperandis toto posse assistent. 5 

(2) Item confessi fuerunt et recognoverunt sindicario nomine quo supra, ipsum 
dominum imperatorem esse et esse debere verum, naturalem, proprium et immediatum 
dominum suum et dicte terre Cortone, comunis et populi et districtus eiusdem cum 
omnibus iuribus suis et pertinentiis et ipsum dominum imperatorem habere et habere 
debere in predictis omnibus et singulis merum et mixtum imperium et omnimodam 10 
iurisdictionem l . 

(3) Et si sciverint, ipsum dominum imperatorem velle aliquem vel aliquos offen- 
dere, et inde specialiter vel generaliter fuerint requisiti, eidem domino secundum posse 
ipsorum prestabunt auxilium, consilium et favorem. Et si aliquid eis idem dominus 
imperator in secreto manifestaverit, illud sine sui licentia nemini pandent vel facient, 15 
quod pandatur. Et si consilium idem dominus imperator ab eis petierit, illud dabunt, 
quod eis melius videbitur et magis pro eo expedire. Et quod nunquam in personis 
eorum aliquid scienter facient, quod in ipsius domini imperatoris iniuriam vel b con- 
tumeliam possit redundare. Et omnia alia et singula facient, ad que veri subditi et 
fideles tenentur facere suo vero domino et facere consueverunt predecessoribus 20 
Romanorum imperatoribus. Et omnia alia et singula, que in forma fidelitatis nove 
et veteris continentur. 

(4) Qui dominus Henricus c imperator post dictum fidelitatis et homagii prestitum 
iuramentum benigne et gratiose dictos syndicos syndicario nomine quo supra terram 
Cortone cum toto suo districtu per eam solito possideri ac universitatem et homines 25 
dicte terre Cortone singulariter et in comuni in suos et sacri Romani d imperii speciales 
et immediate subiectos et fideles et immediate ad cameram imperialem pertinentes et 
solitos pertincre et ad suam gratiam et favorem admisit et recepit. Et censuit et 
decrevit ac etiam declaravit, dictam terram Cortone, comune et homines dicte terre 
Cortone ad ius et proprietatem immediatam sacri Romani imperii pertinere. Yolens ac 30 
mandans ac etiam decernens, dictam terram Cortone et homines ipsius terre gaudere 
plene et perpetuo 6 privilegio libertatis omni iure et modo f , suo nomine et sacri Romani 
imperii quo melius potuit cum effectu. Predicta omnia et singula ipso populo terre 
Cortone publice acclamante g , volente et affirmante et expresse consentiente. 

Actum Cortone supra logiam que est ante palatium populi, presente domino 3$ 
Nicholao 11 de Bonsignoribus de Senis, domino Guillelmino domini Uguccii de Cortona. 
domino Bonaiuncta iudice olim Deodati 1 , Bertuldo quondam Meli Bonaguide, Baldacchino 
notario Bartoli de dicto loco et aliis pluribus testibus ad hec vocatis et rogatis. 

Et k ego Rainerius quondam Guidonis de Cortona imperiali auctoritate notarius 
constitutus hiis omnibus interfui et ut supra legitur rogavi, scripsi et publicavi k . -10 

846. b) aut q m c) Hericus A. d) deest A. e) m a dd. A. G. f) modo et iure G. 8) cla- 
mante A. G. 1> ) Nicolao G. «) Deotaiti A. k) Et— publicavi desunt G. 

1) Cap. 2 in A et G textui homagii ita interiectum cst. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 847. S53 

847. RESPONSIONES AD LITTERAS 
CLEMENTIS V. PAPAE ITERATAS. 

1312. Sept. 10. 

Cam litterae pontificis cle gente imperatoris ex Urbe revocanda aliisque rebus emissae 
5 servatae non sint nec in Indice documentorum a. 1313, de quo v. supra ad nr. 298, 
memorentur, proponimus instrumentum a notariis de responsionibus imperatoris confectum, 
cuius minuta vel imbreviatura J manu Iohannis de Dyst exarata servatur inter Acta ct 
collcctanea Bernardi de Mercato Taurini in tabulario regio 'Diplomi imperiali Maszo 4 
nr. 1T (== Doenniges Ms. VI, de quo v. supra ad nr. 604) fol. 60 sq. Edidit Doenniges 
10 l. c. II, 67 nr. 26; nos denuo accuratissime contulimus. 

De his narrat Nicolaus Botrontinensis (ed. Heyck) pag. 67: In Aretio publica- 
verunt processus, quos publicari mandastis, in presentia hnperatoris quidara abbas Are- 
tinus et prepositus ecclesie, secundum quod cardinales eis mandaverant, et dominns 
imperator cum reverentia audivit. — Bohmer, Reg. Heinr. 504. (P. deest.) 

15 (1) Anno Domini MCCCXII, ind. X, die decima mensis Sept., in palacio episcopali 

Aret(ino) pontificatus etc, regni et imperii etc, in presencia infrascriptorum testium et 
nostrorura notariorum infrascriptorum Bernardi, Io(hannis), Dati quondam Philippi de 
Aretio. Per hoc presens publicum instrumentum cunctis appareat presentibus et 
futuris, quod cum venerabilis vir dominus Bosus prepositus Aretinus die Sabbati nuper sept.9. 
20 preterita receperit in mandatis a reverendis patribus miseratione divina dominis . . 
Arnaldo Sabinensi sedis apostolice legato et Nicolao Ostiensi et Valetrensi a episcopis 
ac Luca Sancte Marie in Via lata dyacono cardinalibus per ipsorum dominorum cardi- 
nalium patentes litteras, ut quasdam patentes litteras exequtorias quorundam manda- 
torum apostolicorum, sigillatas sigillis ipsorura dominorum cardinalium 1 , in quibus inter 
25 cetera continebatur, 

quod ipsi domini cardinales mandabant et precipiebant auctoritate apostolica, qua in 
ea parte fungebantur, serenissimo principi domino Henrico divina favente clemencia 
Romanorum imperatori semper augusto, ut gentem suam que est in Urbe infra XXT 
dies a data dictarum litterarum numerandos et continue subsequendos ab eadem Urbe 
30 revocaret, et item quod daret htteras suas patentes continentes, quod propter ingressum 
ipsius domini imperatoris et eius moram in Urbe sive propter detentionem quarundam 
domorum sive pallaciorum factam per ipsum dominum imperatorem vel suos sive 
propter aliqua alia per ipsum dominum imperatorem vel suos ibidem gesta domino 
summo pontifici vel ecclesie Romane aliquod preiudicium generetur nec iura ipsorum 
35 summi pontificis et ecclesie Romane in aliquo diminuantur nec ius aliquod ipsi domino 
imperatori vel Romano imperio propter hoc acquiratur 2 , 

ipsi domino imperatori presentari et in eius presencia legi et publicari faceret, dictus 
prepositus mandatis predictis volens efficaciter obedire, ipsas litteras dominorum cardi- 
nalium die presenti coram dicto domino imperatore et testibus infrascriptis legi et 
40 publicari fecit. 

847. a) sic J. 

1) Nec litterae pontificis nec executoriae cardinalium servatae sunt. Cf Bohmer, Beg. 1246—1313 
Pabste 339. 2) Cf. iam sup-a nr. 841 cap. 6. 



854 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 847. 848. 

(2) Qui quidem dominus imperator tamquam devotus rex catholicus et obedientie 
filius respondit ad contenta in litteris antedictis, 

(I) quod gentem suam existentem in Urbe ab eadem Urbe exnunc revocat, ut 
infra terminum in supradictis litteris prefixum ab eadem recedant cum effectu, pro- 
testans idem dominus imperator, quod si dicta gens sua ultra dictum terminum in 5 
dicta Urbe morari presumeret, quod ipsam inoram ulteriorem idem dominus imperator 
gratam non haberet nec eam acceptaret, immo stipendia, que ab ipso domino impe- 
ratore recipere debent, si contingat ipsos ibidem morari ultra dictum terminum, 
exnunc revocat nec ad ea solvenda vult ulterius se teneri, et hec omnia per suas 
patentes litteras l eis celeriter significabit. 10 

(II) Item super eo quod dicti domini cardinales requirunt ab eodem domino 
imperatore, quod det eis litteras suas patentes continentes, quod propter eius ingressum 
vel moram vel alia, que ipse per se vel alium gessit in Urbe, dicto domino summo 
pontifici vel ecclesie Romane nullum preiudicium generetur et cetera, respondit dictus 
dominus imperator, quod super isto articulo meminit ipsis dominis cardinalibus iam is 
alias sufficienter respondisse 2 et adhuc exhabundanti sic respondet, videlicet quod 
propter ingressum suum sive modum ingrediendi aut propter eius moram vel alia 
quecunque per ipsum vel gentem suam gesta in Urbe supradicta non vult nec intendit, 
quod domino summo pontifici vel ecclesie Romane in iuribus suis aliquod preiudicium 
generetur nec ipsi domino imperatori vel imperio aliquod ius de novo acquiratur. 20 

(III) Super ceteris vero contentis in supradictis litteris dictorum dominorum 
cardinalium respondet dictus dominus imperator, quod per Dei gratiam in eis et super 
eis proponit et intendit taliter se gerere et habere, quod in culpa non cadet et quod 
a Deo vel homine non poterit merito reprehendi. 

(3) Et de predictis omnibus et singulis preceperunt nobis notariis dicti dominus 25 
imperator et prepositus facere publica instrumenta. 

Acta sunt hec anno, die, mense et indictione predictis in pallacio episcopali in 
civitate Aretina. Presentibus dominis H(enrico) Dei gratia Tridentino et Nicolao Botron- 
tino episcopis, fratre Iohanne de Lucidomonte ordinis Predicatorum , dominis Iohanne 
Westingha, Iacobo quondam magistri Roselli, Wiviano de Dorna, P(etro) de Tuderto, 30 
Sanctio cantore Yporegiensi et Homine de Peretulo iudicibus testibus ad premissa 
vocatis specialiter et rogatis. 



848. 849. CITATIO ROBERTI REGIS SICILIAE. 

1312. Sept. 12.— 1313. Ian. 21. 
Cf. iam supra nr. 821 et infra ad a. 1313. Febr. 12. 35 

848. PUBLICATIO EDICTI. 1312. Sept. 12. 

Exemplar autographum servatur Taurini in tabulario regio 'Diplomi imperiali 
Mazzo 4 J nr. 16. Edidit Doenniges 'Acta Henrici VIL' II, 187 nr. 48a. Denuo contulimus. 

Alius transsumti a. 1313. Ian. 24. confecti ibidem servati varias lectiones utpote 
nidlius valoris non adnotavimus. Adnotat subscriptiones notariorum Doenniges l. c. II, 189 40 
nr. 48 b, 

1) Servatae non sunt. 2) Swpra wr. 841 cap. 6. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 848. 855 

Cf. gravissima verba quae de his rehus refert Nicolaus Botrontinensis (ed. Heych) 
pag. 67: Utrum in civitatem Tiburtinam vcl in Cortonam vel in Aretium inceperint 
citationes regis Roberti et multarum personarum et civitatum rebellium, non recordor, 
sed memoriam habeo, quando hoc in Roma tractabatur, quod auditores sacri sui palatii, 
5 de quorum consilio specialiter omnes tales processus fiebant, dixerunt imperatori, et 
iniciare et mediare et terminare talia opportebat in terris imperii. Bene ymaginor ego, 
quod in altero predictorum locorum facte sunt primo citationes. Cf. iam stipra 
pag. 824 lin. 8 sqq. — Bbhmer, Bcg. Heinr. 505. (B. deest.) 

In Dei nomine amen. 

io (1) [Nos] a Henricus Dei gratia Romanorum imperator senper augustus hoc edicto 

publice posito requirimus et citamus regem Robertum natum olim regis Karoli, quod 
usque ad tres menses proxime venturos, quem terminum eidem pro primo, secundo et 
tertio perhemptorie assignamus ex pluribus iustis et rationabilibus causis et precipue 
propter viarum discrimina, quia ad eum securus non potest haberi accessus, conpareat 

15 personaliter coram nobis ad se excusandum et defendendum ab inquisitione 1 , quam 
facimus contra eum, super eo quod plura et diversa crimina et reatus contra nos et 
maiestatem nostram comisit ac etiam comitti procuravit et que ad[h]uc comittere non 
desistit, propter que vel eorum alterum ipsum in crimen legis Iulie maiestatis non est 
dubium incurrisse, et potissime super articulis et capitulis infrascriptis, que notorie 

20 divulgantur per ipsum regem Robertum comissa fore anno, mensibus atque locis in dicta 
inquisitione insertis, videlicet: 

(I) C In primis quod notorie divulgatur, quod ipse rex Robertus tractavit et ordi- 
navit et etiam quod tractari et ordinari effectualiter procuravit in provinciis Lonbardie 
et Tuscie cum nostris et imperii rebellibus, quod nobis et nostro imperio obedientes 

25 non essent et quod nobis totis viribus se opponere[n]t, qui de iure tanquam subditi 
et fideles imperii nobis obedire et subesse tenentur, pollicendo eisdem auxilium, con- 
silium et favorem super conspiratione et rebellione predicta. 

(II) C Item super eo quod notorie divulgatur, quod ipse rex Robertus fecit et fieri 
procuravit per se et eius procuratores, ambaxiatores et nuntios conspirationes. ligas 

30 et societates et uniones contra nos et nostrum imperium cum ipsis nostris et imperii 
rebellibus, qui de iure sunt subditi et fideles imperii, que unitas et conspiratio ad[h]uc 
continue durat, et maxime cum Florentinis, Lucensibus et Senensibus et aliis de 
Lonbardia et Tuscia, qui sunt in liga et societate et conspiratione predicta, et cum 
eorum et cuiuslibet ipsorum sindicis et procuratoribus et ipsis universitatibus et qua- 

35 libet earum, tractando, firmando, ordinando cum eis mortem et confusionem nostram 
et totius imperii ac etiam eversionem et diminutionem nostri et imperii honoris 
et status. 

(III) C Item super eo quod notorio clamore et publica divulgatione publice et 
notorie divulgatur et ita manifeste et evidenter, quod nulla potest tergiversatione celari, 

40 publice fertur, quod ipse rex Robertus tractavit et ordinavit cum predictis Floren- 
tinis, Lucensibus et Senensibus et aliis de Lonbardia et Tuscia, qui sunt in dicta 
conspiratione cum eis, quod ipsi publice et manifeste cum armis et equis ad Urbem 
accederent ad se opponendum et pro viribus resistendum, ut dyadema imperiale nullo 
modo recipere valeremus, et ad pugnandum et preliandum nobiscum et gente nostra, 

45 ut nos et nostros milites et barones, duces, marchiones, archiepiscopos, episcopos et 

848. a ) excidit or.; cf. infra pay. 857 lin. 13. 
1) Scriptum inquisitionis sertatum non est. 



£5fi HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. 1313. Nr. 848. 849. 

comitivam nostram et cuiuslibet predictorum morti traderet. Et propter eius tractatus, 
blanditias, conspirationes, promissiones, ligas et uniones predicti nostri rebelles cum 
armis et equis in maxima quantitate accesserunt ad Urbem contra nos et imperium. 
Ipse etiam rex Robertus contra ea, que nobis scripsserat et publice asserebat nostris 
nunciis et aliis publice, quod lohannem fratrem suum tra[n]smittebat ad Urbem pro 5 
nostro et imperii favore et nobis daret in coronatione nostra auxilium, consilium et 
favorem, contra nos et imperium cum gente maxima per mare et per terram ad dictam 
Urbem transmisit. Qui Iohannes simul cum predictis rebellibus et ipsi rebelles cum 
eo contra nos et nostros milites et barones se pro posse opposuerunt, occupando et 
occupatam hostiliter detinendo ecclesiam sancti Petri de Urbe, in qua intendebamus 10 
dyadema imperiale recipere, veniendo etiam ad prelia cum gente nostra, que ad 
dictam ecclesiam volebat accedere, et pluries et diversis vicibus aliquos de gente 
nostra robaverunt, aliquos ad mortem vulneraverunt, aliquos interfecerunt et precipue 
reverendum patrem dominum Thebaldum episcopum Leodiensem 1 . 

(IV) C Item super eo quod etiam notorie divulgatur, quod in partibus Lonbardie 15 
tractavit et ordinavit de capiendo et conira imperium tenendo plures terras et iura 
imperii, quas occupavit et occupari fecit per gentem suam et quas continue detinet 
occupatas, et precipue civitatem de Ast et plura castra districtus eiusdem et castrum 
de Valentia, castrum de Casali, que inmediate et pleno iure pertinent ad nos et 
imperium et in ipsa possessione eramus, ponendo in eis vicarios et offlciales pro 20 
nobis et nostro nomine et nos in eorum dominum recognoverant specialem et nobis 
fidelitatem solepniter iuraverant 2 . Quos vicarios et offitiales ipse rex Robertus de 
dictis civitate et castris expelli fecit et de facto sibi fidelitatem iurari contra nostrum 
et imperii honorem et statum. 

(V) C Item super pluribus aliis in dicta inquisitione insertis, que notorie et publice 25 
divulgantur ipsum regem Robertum fecisse et comisisse et continuo facere et comittere 
in diminutionem et detractionem nostri et imperii et que redundant et redundare 
possunt ad nostram et imperii confusionem, mortem et periculum et iacturam. 

(2) Quem regem Robertum sic publice et publico edicto citavimus, ut hec citatio 
ad eius possit pervenire notitiam, et quia litteras et nuntios ad eum tra|n]smittere non 30 
valemus propter viarum discrimina et quia, sicut publice fertur et notorium dicitur, 
dedit operam et ordinavit atque tractavit, quod nulli nostri nuntii ad eum possint 
accedere et quod accedentes capiantur, derobentur et occidantur, dicimus tamen et Deo 
et hominibus publice protestamur b , quod eidem venienti et se si poterit excusanti quod 
iustum fuerit intendimus observare et ipso per contumaciam absente nichilominus proce- 35 
dere tam ad sententiam quam ad alia, prout de iure facere debebimus et poterimus, 
eius absentia non obstante. 

Mandantes hoc describi edictum per Paulum de Podiobonici camere nostre notarium. 

(S. N.) Ego Paulus de Podioboni^i notarius camere sacre imperatorie maiestatis 
eius mandato predicta scripssi. Millesimo CCCXII, inditione X, die XII. Septenbris. 40 

849. REMOTIO EBICTL 1313. Ian. 21. 
Instrumentum super remotione citationls statim sequitur publicationem nr. 848 in 
eadem membrana conscriptum. Cf. supra ad nr. 848. (P. deest.) 

848. b ) protexstamur or. 

1) Ex vulnere mortifero die 26. m. Maii accepto mortuus est paullo post. Cf. apochas Rationiuit 4.s 
tJiesaurariae: Item IIII jour de Juin conte par Renardin pour mille troicent XXXIII libres de cire 
pour faire le service monsegnour de Liege et 1'abbe de Wissembourcb az freres Preceurs, pour liguement 
pour le dite cire ovrer e pour portage des candeles au dit lieu CXXIX florins (Bonaini 'Acta Hen- 
rid VII.' I, 318). 2) Cf. supra nr. 468. 459. 460. 463. 464. 






HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. 1312. Nr. 849. 850. 857 

In Dei nomine amen. 

Hoc est exenplum cuiusdam instrumenti, cuius tenor talis est: 

In nomine Domini amen. 

Anno Domini millesimo CCCXIII, tempore domini Clementis pape quinti et 

5 domini Henrici Romanorum imperatoris semper augusti, die XXI. mensis lan., indit. XI. 

In presentia mei notarii et testium subscriptorum discretus vir Nerius natus domini 

Stephani de Pistorio de mandato sapientis viri domini Petri Deodati de Tuderto legum 

doctoris, iudicis et officialis predicti domini Romanorum imperatoris, quoddam edictum 

dudum per ipsum dominum imperatorem contra regem Robertum a editum et scriptum 

10 et publicatum manu ser Pauli notarii de Podiobonicj, quod confixum erat cum quibus- 

dam bulettis in hostio episcopatus Aretini, de hostio predicto eruit, elevavit et rernovit 

ipsumque edictum in manibus dicti domini Petri sic elevatum de hostio predicto posuit. 

Quod quidem edictum sic incipit: 'In nomine Domini amen. Nos Henricus Dei gratia 

Romanorum imperator scnper augustus hoc edicto publice posito requirimus et citamus 

15 regem Robertum natum olim regis Karoli etc.' et finit ante subscriptionem notarii: 

k mandamus b hoc scribi c edictum per Paulum de Podiobonici camere nostre notarium' 1 . 

Actum est hoc in civitate Aretii in ecclesia episcopatus Aretini, presentibus domino 
Buoso preposito Aretino, Grherardo condam domini Iohannis de Bucacharinis, ser Petro 
domini Vive de Aretio et multis aliis testibus vocatis et rogatis. 
20 Ego Iohannes Nutii de Viterbio imperiali et alme Urbis prefecti auctoritate notarius 

et iudex ordinarius predictis interfui et ea rogatus et etiam de mandato dicti domini 
Petri scripsi et publicavi. 

(S. N.) Ego Paulus de Podiobonici notarius camere sacre imperatorie maiestatis 
autenticum, ex quo supradictum exemplum sumptum est, vidi, legi et transcripssi, prout 
25 in ipso inveni, ipsumque ascultavi una cum Pandulfino notario infrascripto et signum 
proprie manus apposui. 

(S. N.) Ego Pandolfinus Scarlattini de Castro Florentino imperiali auctoritate iudex 
et notarius publicus auctentichum huius publici documenti, ex quo presens adsumptum 
est, una cum supradicto ser Paulo notario vidi, legi et adscultavi. Et quia utiumque 
30 concordare inveni, ideo me subscripsi et signum proprie manus apposui. 



850. MANDATUM DE GUERRA VIVA 
CONTRA REBELLES INCIPIENDA. 

1312. Sept. 20. 

Superest solum exemplar abbati monasterii Montis Amiati missum, cuius trans- 

35 sumtum servatur Florentiae in tabidario regio. Exempla vero abbatis G. C. Fatteschi 

saec. XVIII. inveniuntur Romae in codicibus Sessorianis 213 pag. 669 et 215 pag. 579 

biblioihecae nationalis ' Vittorio-Emmanuele'' '. Quae omnia descripsit iam olim Giesebrecht, 

edidit Bohmer 'Acta imperii selecta' pag. 456 nr. 650. Nos hanc editionem repetimus. 

Cf. Bohmer, Reg. Heinr. 597 et 598 (Addit. I). — Bbhmer, Reg. Heinr. 593 
40 (Addit. I). (P. deest.) 

S49. a ) sequitur s delet. or. b ) sic or. pro mandantes. c ) sic or. pro describi. 

1) Cf. supra pag. 855 Kn. 10 sq. et pag. 856 lin. 38. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 108 



858 HEINRICI VII. CQNSTITUTIONES. 1312. Nr. 850. 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator et semper augustus abbati castri 
abbatie Sancti Salvatoris fideli suo gratiam suam et omne bonum. 

Presentium tibi tenore sub pena privationis omnium feodorum, libertatum et 
immunitatum, que et quas a nobis et Romano tenes imperio, districte precipiendo 
mandamus, quatinus visis presentibus contra Senenses et eorum comune ipsorumque & 
complices et fautores, rebelles nostros condempnatos et proscriptos, omni excusatione 
et dilatione cessante guerram incipere et eam prosequi viriliter non obmittas, ipsos in 
bonis et personis eorum pro viribus offendendo. Has autem litteras registrari fecimus, 

de quarum presentatione . . latori earum, nuntio nostro iurato, dabimus plenam fidem *. 

Dat. in castris ante Florentiam, XII. Kal. Octobr., regni nostri anno quarto, imperii io 
vero primo a . 



851-870. SCRIPTA AD IURA ET BONA 
IMPERII IN TUSCIA SPECTANTIA. 

1312. Sept. 29.— 1313. Febr. 23. 

Syndicatus de homagiis fidelitatis faciendis nonnullos , qui maioris sunt momenti, 15 
mandata varia ad easdem res pertinentia , Inquisitionem denique de bonis imperii in 
Tuscia institutam omnia non diversis locis divisa, sed hic coniunctim proponere liceat. 

851—865. SYNDICATUS ET HOMAGIA TERRARUM ET 
CASTRORUM IMPERIL 1312. Sept, 29.—Nov. 25. 

Autographa syndicatuum servantur omnia Pisis in tabulario Roncioniano, ex quibus 20 
edidit Ronaini Acta Henrici VII.' I, 247 sqq. Nos partim denuo inspeximus % . 

850. ») 1° Ir. 

1) Cf. eadem fere verba iam supra tom. 111 pag. 576 l. 1 — 3. 2) Syndicatus reliquos, quorum 

textus in editione nostra ponere longum est, tamen hic citamus. Quorum autographa partim inedita aut 
Taurini in tabulario regio, aut Pisis in archivo Roncioniano servantur: 25 

1. JSJ2. Sept. J?> Syndicatus castri de Montemarciano ; cf. Inquisitionem infra nr. S70 sub nr. (220); 
Doenniges 'Acta Henrici VII.' II, J89 nr. 49 extr. ex autogr. Taurin. 

2. J3J2. Sept. J6 S. Blasii de Monasterio (Eepetti 'Dizionario geografico fisico storico della Tos- 
cana' III, 254); Doenniges l. c. II, J90 nr. 50a extr. (falso 'de Moris') ex autogr. Taurvt. 

3. J3J2. Nov. 3 S. Oristinae de Montes(pertuli) (Repetti /. c. V, 10); tabul. Taurin. 'Ducato di Aosta so 
Mazzo J2' nr. 5, inedit. 

4. J3J2. Nov. 4 S. Blasii dc Passignano; cf. infra nr. 870 sub nr. (53); tabul. Taurin. 1. c. nr. 4, inedit. 

5. J3J2. Nov. 5 S. Marie Montis Macerati (Bepetti 1. c. III, 7); Bonaini 'Acta Henrici VII.' 
I, 253 nr. J54 ex autogr. Pisan. 

6. J3J2. Nov. 6 S. Iacobi ad Mucianum; cf. infra nr. 870 sub nr. (160) ; tabul. Taurin. 1. c. nr. 7, inedit. 35 

7. J3J2. Nov. 6 S. Martini ad Argianum (= S. Martini del vescovo); cf. infra nr. 870 sub nr. (59); 
tabul. Taurin. I. c. nr. 9, inedit. 

8. J3J2. Nov. 7 S. Maiiini la Palma (Bepetti 1. c. 111, J05); tabul. Taurin. I c. nr. J0, inedit. 

u. 1312. Nov. J0 S. Nicolai de Bada; cf. infra nr. 870 sub nr. (192); Doenniges l. c. II, 190 nr. 50b 
extr. ex aulogr. Taurin. 40 

70. 1312. Nov. II Imbreviatura de homagio S. Iacobi de Petraficta; cf. infra nr. 870 snb nr. (187); 
Doenniges I. c. II, 69 nr. 28 extr. ex autogr. Taurin. valdc coiroso; cf. infra ad nr. 862. 

Jl. J3I2. Nov. JJ Syndicatus S. Bomoli de Tignano; cf. infra nr. 870 sub nr. (48); tabttl. Taurin. J. c. 
nr. 12, inedit. Vbi inter cetera Itaec: cum pleno mandato, balia et altoritate(J) eisdem eoncessa dandi, pro- 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 851. 859 

851. SYNDICATUS COMMUNIS SETTIGNANL Sept. 29. 
Edidit Bonaini l. c. I, 247 nr. 149 ex autographo nr. 719. In verso legitur: Populf 
Sancte Marie de Septignano. 

In Inquisitione infra nr. 870 nomen communis dcsideratur. (P. deest.) 

5 In Dei nomine amen. 

Anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, indictione XI, die penultimo 
mensis Septembris. Pateat omnibus evidenter hanc paginam spectantibus, quod in 
presentia mey Bartoli notarii et testium infrascriptorum convocato et adunato generali 
parlamento comunis et populi Sancte Marie de Septignano l ad sonum campane et requi- 

io sitionem rectoris dicti populi, ut moris est, idem parlamentum totum cum licentia, auc- 
toritate et consensu Vieri rectoris et ipse rector cum consensu plenissimo dicti parla- 
menti et in solidum quilibet ipsorum, nomine et vice ipsorum et totius universitatis 
dicti loci et personarum omnium dicti loci, in plena concordia fecerunt [et] constituerunt 
Verium Iohannis presentem et recipientem eorum et dicte universitatis legiptimum sindi- 

15 chum, procuratorem, factorem, actorem, missum et nuntium specialem ad comparendum 
pro eis et eorum nomine et dicte universitatis coram serenissimo principe et domino 
domino Herigo Romanorum inperatore et semper agusto et ad hobediendum eius man- 
datis. Et in animas ipsius comunis et universitatis^ et hominum dicti populi et comunis 
iurandum et iuramentum prestanduni proprie et debite fidelitatis eidem et suis succes- 

20 soribus et sacro Romano inperio proprie faciende, et ad recongnoscendum eundem 
dominum inperatorem eorum verum, generalem et legiptimum dominum sine aliquo 
medio et ipsum dominum inperatorem sine aliquo alio medio habere in eis et ipso 
comuni et universitati et hominibus dicti loci merum et mistum inperium, iurisdictionem 
et facultatem omnimodam et iurisdictionem dicti comunis et populi ad ipsum dominum 

25 mittendi, solveudi pro dicto populo et comuni illam quantitatem pecunie, quam eis videbitur expedire, 

aliquibus baronibus serenissimi principis domini nostri imperatoris semper augusti, qui servierunt dicto 

comuni et populo Sancti Romoli de Tingnano. 

12. 1312. Nov. 12 Syndicatus plebis S. Mariae Novellae; cf. infra nr. 870 sub nr. (199); Bonaini 

l. c. I, 260 nr. 161 ex autogr. Pisan. 
30 13. 1312. Nov. 14 S. Lei de Milaszano plcbatus Cintorii; Bepetti l. c. III, 186 et infra nr. 870 sub 

nr. (177); Bonaini I. c. I, 264 nr. 165 ex autogr. Pisan. 

14. 1312. Nov. 15 S. Mariae de Petriolo de Castellina vallis Grevis (Bepetti l. c. IV, 145) ; Bonaini 

I. c. I, 265 nr. 166 ex autogr. Pisan. Ubi inter alia haec: coram . . . imperatore . . . et coram dicti 
domini imperatoris vicariis, curia, iudicibus et officialibus et maxime et nominatim coram nobili viro 

35 Naldo de Gherardinis vicario pro dicto domino imperatore in liga et partibus lige Vallis Grevis. 

15. 1313. Febr. 4 communis Leoninae comitatus Senensis (Bepetti l. c. II, 682); Doenniges l. c. 

II, 170 nr. 37 extr. (male ad a. 1312) ex autogr. Taurin. valde corroso. Homagium praestitum esse die 
21. m. Febr., notitia manu Bernardi de Mercato scripta indicatur. 

16. 1313. Mart. Aginolfi comitis palatini Tusciae; Doenniges l. c. II, 197 nr. 55 extr. ex autogr. 
40 Taurin. valde corroso. 

Quae de Syndicatibus huius notae nr.3. 4.6 — 8. 11 notat Samanek loco supra ad nr. 703 — 712 
itato XXVII, 237 not. 3, erronea sunt. 

Adiungere etiam liceat ex Nicolao Botrontinensi (ed. Heyck) pag. 72 ea quae nurrat: Ibi (scil. ante 
Flarentiam) de comitatu eorum (scil. Florentinorum) et districtu ad obedientiam venerunt tam de valle 

45 de Seva quam de valle de Greva et pluribus aliis contratis versus Arnum plus quam XL castra, et 
meo iudicio plus timore quam amore. Timebant autem ne spoliarentur per Theothonicos. Et post- 
quam obediverant, erant securi et veniebant ad excersitum vendebantque bona sua in duplo quam 
valerent. Item pag. 77: Multe valles et plura castra in ipsis illis diebus (scil. ante Sanctum Cassianum) 
venerunt ad obedientiam et personaliter in exercitu erant et victualia adducebant, et plus iudicio meo 

50 timore quam amore, sicut postea apparuit per effectum, quia statim quod exercitus fuit ab eis elun- 
gatus, plures ex eis reversi sunt ad obedientiam Florentinorum. 

1) Cf. Bepetti l c. V, 287. 

108* 



§60 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 851. 852. 

inperatorem et Romanorum inperium sine ullo medio pertinere. Et generaliter ad omnia 
alia et singula facienda et procuranda, promictenda, confitenda et recongnoscenda, que 
in predictis fuerint opportuna et que idem dominus inperator eisdem duxerit iniun- 
genda. Concedentes eidem procuratori et sindicho plenum, liberum et generale man- 
datum cum libera administratione. Promittentes michi notario infrascripto stipulanti et :, 
recipienti pro dicto domino inperatore et omnibus, quorum intererit, ratum et gratum 
et firmum habere et perpetuo observare omne et quidquid fecerit de predictis, sub 
obligatione eorum omnium personali [et] omnium eorum bonorum presentium et futurorum. 

Actum in populo Sancte Marie de Septignano apud ipsam ecclesiam, presentibus 
testibus ser Attaviano rectore dicte ecclesie et Sacchuccio populi Sancti Martini la io 
Melsola a ad hec vocatis et rogatis. 

(S. N.) Ego Bartolus filius Bulgli de Septignano inperiali auctoritate iudex ordi- 
narius et notarius publicus predictis omnibus interfui |et] rogatus publice scripsi. 



852. SYNDICATUS COMMUNIS MONTIS FAESULIS. Oct. 9. 

Edidit Bonaini l. c. I, 249 nr. 150 ex autographo nr. 720. Denuo inspeximus. In 15 
verso legitur manu Masi notarii scriptum: Sindicatus populi plebis Sancti Laurentii de 
Monte Fesulis, quibus addidit Bernardas de Mercato: r(egistrat.) per Io(hannem) inter- 
fuit Leopardus. 

Fragmentum imbreviaturae ut videtur confectae super homagio die 11. m. Nov. db hoc 
communi una cum aliis praestito v. Doennigcs l. c. II, 69 nr. 28, editum ex autographo 20 
tabidarii regii Taurinensis valde corroso, quod inter midta instrumenta syndicatuum ser- 
vatur 'Diplomi imperiali Mazzo 3 nr. 6\ 

Cf. Inquisitionem infra nr. 870 sub nr. (132). (P. decst.) 

In Dei nomine amen. 

Ab incarnatione eiusdem millesimo trecentesimo duodecimo, indictione undecima, 25 
die nono intrante mense Ottubris. Actum in populo Sancti Laurentii de Monte Fesulis, 
presentibus rogatis testibus presbitero Mattheo rectore ecclesie Sancti Nicholai deVico 1 
et Soffione condam Falchonis populi Sancti Iusti de Cuona 2 et aliis. Torellinus Iacopi, 
Carninus Boverotti, Soldus Pentole, Tengna Lamberti, Manfinus Chiarini, Ninus Spilgliati, 
Cione Orlandini, Mazza Bachi, Chiarissimus Gharzonis, Pierus et Benuccius Ciollis, Lore 30 
Geppi, Vanni Guillielmini, Rubba Benacche, Iacopus Torellini, Taddeus Monomazzii, 
Geppus Buoni, Giunta Tani, Chiarinus Pentole, Segolus Guillielmini, Renzzus Bonini, 
Tanus Giunte, Bachus Mazze, congregatis dictis hominibus in dicto populo plebis Sancti 
Laurentii de Monte Fesulis, dicentes et asserentes, se esse duas partes et ultra hominum 
dicti populi plebis, pro se ipsis et aliorum hominum et personarum et universitatis dicti 3"> 
populi plebis Sancti Laurentii de Monte Fesulis unanimiter et concorditer nemine discor- 
dantc et omni modo et iure, quibus melius potuerunt, fecerunt, constituerunt atque 
ordinaverunt eorum et cuiusque ipsorum et universitatis dicti populi sindicum et procura- 
torcm, actorem, factorem et nuntium certum, specialem et negotiorum gestorem Car- 
ninum oondam Boverotti dicti populi plebis presentem et recipientem ad conparendum 40 
et se representandum coram santissimo domino nostro domino imperatore ad obbediendum 
et parendum mandatis cius et coram eius yicariis et officialibus, iudicibus et notariis' ad 
obbediendum et parendum mandatis eorum, et se pro dicto populo et universitate dicti 
populi representandum, terminum et dilationem petendum, penam promictendum, fidc- 
iussores dandum et ad obligandum cos et alios homines et universitatem dicti populi ct ts 

851. a ) Lamelsola or. 

1) Vico di Monte/iesole: liepclti /. c. I', 756. 2) Quona; liepetti I. c. IV, 702. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 852. 853. 861 

oorum heredes et bona, et ad omnia et singula faciendum, exercendum et procurandum, 
que in predictis et circa predicta vel aliquod predictorum occurrent opportuna et eidem 
sindico suo visa fuerint expedire et que ipsimet possent personaliter facere, si adessent. 
Promictentes se semper firmum et ratum et gratum habere et tenere totum et quicquid 
5 per dictum sindicum et procuratorem actum et procuratum fuerit in predictis et circa 
predicta vel aliquod predictorum. Et si qua evenirent, que in hoc sindicatu non essent 
inserta, liceat eidem sindico uti pleno iure. 

(S. N.) Ego Masus coudam Gione de Monte Fesulis imperiali auctoritate iudex 
et notarius predicta omnia coram me acta rogatus publice scripsi. 

10 853. SYNDICATUS POPULI S. PAULI AD EMAM. Nov. 1. 

Edidit Bonaini l. c. I, 250 nr. 152 ex autographo nr. 721. In verso legitur: Instru- 
mentum populi Sancti Pauli ad Emam plebatus Robbiane. 

In Inquisitione infra nr. 870 nomen communis desideratur. (P. deest.) 

In Dei nomine amen. 

15 Anno eius millesimo trecentesimo duodecimo, indictione undecima, die Kalend. 

Novembris. Infrascripti Ghesus Marchiani, Beringhaccius Buoni, Cecchus Vigorosi, Yanni 
Baccetti, Baccius Manetti, Terius Donati, Baldanza Ugholini, Corectinus Gherbellini. 
Terius Amadoris, Loctus Guardi, Ghuccius Bonfanciulli, Nardus Albiczini, Gherardinus 
Vigorosi, Franceschus magistri Nierii, Benuccius Corsi , Querciolus magistri Graggii, 

20 Donatus Contis, Vicinus Corsi, qui omnes predicti sunt de populo Sancti Pauli ad Emam x 
plebatus Robbiane sextus 2 Burgi, cohadunati apud dictam ecclesiam ad sonum campane 
more solito, dicentes et affirmantes, se esse duas partes et ultra hominum et personarum 
universitatis dicti populi, pro se ipsis et vice et nomine aliorum hominum et personarum 
ipsius populi fecerunt, constituerunt et ordinaverunt Gherardinum quondam Vigorosi 

25 dicti populi presentem et recipientem eorum et dicti comunis et universitatis sindicum 
et procuratorem, actorem, factorem et nuntium spetialem ad comparendum et ad represen- 
tandum se pro eis et dicto populo, comuni et universitate ipsius populi coram domino 
imperatori cristianorum vel eius vicario semel et pluries et quotienscumque necesse 
fuerit, et ad promictendum ei vel eius vicario parere et obbedire mandatis, quot et 

30 que sibi vel eis fecerit vel fieri fecerit, sub certa pena et ad promictendum solvere 
penam, si commicteretur et quotiens commicteretur, et ad obligandum eos et eorum 
heredes et bona et dictum comune et universitatem in persona et rebus pro ipsius 
mandatis parendo et obbediendo et etiam pena solvenda ad sensum et voluntatem ipsius 
domini imperatoris vel eius vicarii. Et generaliter et spetialiter ad omnia et singula 

35 facienda et promictenda, que in predictis et quolibet predictorum necesse fuerint et 
viderit expedire et que ipsimet, si presentes essent, facere possent. Promictentes michi 
notario infrascripto stipulanti et recipienti pro quocumque interest vel intererit, habere 
firmum et ratum totum et quicquid per ipsum Gherardinum sindicum et procuratorem 
in predictis et super predictis et quolibet predictorum factum et promissum fuerit, et 

40 contra non venire sub obligatione et ypotheca omnium et singulorum eorum et dicti 
comunis et universitatis bonorum. 

Actum apud dictam ecclesiam, presentibus ad hec vocatis et rogatis testibus Bar- 
tolino de Manentis dicti populi et Goro quondam Ubaldini de Linari 3 et Benino Brunetti 
de Paielli curie Fighini 4 . 

43 (S. N.) Ego Bonsingnore iudex et notarius filius quondam Orlandi de la Strada 

predicta coram me acta rogatus publice scripsi. 

1) Cf Repetti 1. c. 11, 55. 2) Scil. de comitatu sextus Burgi Floreutini. 3) Cf. Inquisitionem 
infra nr. 870 sub nr. (89). 4) Cf. ibidem sub nr. (232). 



862 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 854. 855. 

854. SYNDICATUS COMMUNIS MONTIS CAMPOLESIS. Nov. 2. 

Edidit Bonaini l. c. I, 251 nr. 153 ex autographo nr. 722. Denuo inspeximus. In 
verso scripsit Bemardus de Mercato: Syndicatus Sancte Marie a Campoli, itemque: 
R(egistrat.) per Io(hannem) interfuerunt Ber(nardus) et L(eopardus). 

Cf. Inquisitionem infra nr. 870 sab nr. (64). (P. deest.) 5 

In Christi nomine ainen. 

Anno Domini a nativitate eiusdem millesimo trecentesimo duodecimo, indictione 
[unjdecima, die secundo intrante mense Novembris. Actum in castro Montis Campolesis 
comitatus Florentie, presentibus testibus ad hec vocatis et rogatis Lapozzo ser Nuti et 
ser Diedi presbitero ecclesie Sancte Maric de Campoli. Infrascripti Cambius Benci, 10 
Pierus Aldobrandi, Lappus Benci, Boninsengna Cenni, Neri Donati, Pepus Donati, Cinus 
Lippi, Chiarus Gherardi, Bandus Gherardi, Perus Tingni, Vannes Pacini, Maffius ser 
Bandini, Bencinus Tani, Cechus Bonaiuti, Fede Pucci, Soldus Tedaldi, omnes de populo 
Sancti Nicholay dicti castri, Mannus Bonamichi, Guiduccius eius filius, Mazza Cambii 
de populo Sancte Lucie de Liglano l , Capaccia Giunte et Dreas Nesis de Nuo- 15 
vole 2 , Yannes Tucci et Cambiuzzus Lottieri populi Sancti Stephani 3 , Bandinus 
Cisti, Nicholosus Bindi, Taddeus Bindi, Ranerius Corsi, Arriguccius Chelis, Bonus Chelis, 
Grillus Chelli, Iohannes Tenti et Mazza Nesis, omnes de populo Sancte Marie a Cam- 
poli 3 , et omnes et singuli predicti de curia et comuni dicti castri pro se ipsis et uni- 
versitate hominum et personarum dicti comunis congregati in dicto castro, concorditer 20 
pro se ipsis et universitate hominum et personarum dicte curie et comunis fecerunt, 
constituerunt et ordinaverunt eorum et dicti comunis et universitatis sindicos, procura- 
tores et nuncios spetiales Federighum de lo Storto licet absentem et Boninsengnam 
predictum presentem et recipientem ad conparendum et se representandum pro eis et 
universitate hominum et personarum dicti comunis et curie coram illustrissimo principe 25 
domino Henrico Dei gratia Romanorum inperatore et semper augusto et coram eius 
maliscalco et quolibet eius iudice, auditore et offitiali , et ad confitendum , se et alios 
dicte universitatis et comunis esse veros et legiptimos fideles inperii et dicti domini 
inperatoris et sub eius et inperii iurisdictione , et ad sacramentum fidelitatis eidem et 
cuilibet pro dicto inperatore recipienti prestandum, et ad promittendum omnibus suis 30 
obedire mandatis alte et basse et prout et sicut et quomodo eisdem seu universitati 
predicte ex parte dicti domini inperatoris iniuntum fuerit. Promictentes pro se ipsis 
et aliis de universitate dicte curie et comunis, pro quibus et quolibet eorum promiserunt 
de rato, se omni tempore servaturos omne et totum id, quod per dictos sindicos vel 
alterum eorum promissum seu factum fuerit circa predicta vel aliquod predictorum, sub 35 
ypotheca et obligatione eorum bonorum et dicti comunis et universitatis. Dantes michi 
licentiam predictorum instrumenta iterum et iterum conplendi per similia verba et per 
diversa, prout michi placuerit. 

(S. N.) Ego Naccius filius ser Bonaiuti Chalgani notarii de Florentia apostolica 
et inperiali auctoritate publicus notarius predicta coram me acta rogatus scripsi et 40 
pubblicavi ideoque subscripsi. 

855. SYNDICATUS POPULI S. MARIAE DE MARLIANO. Nov. 8. 

Edidit Bonaini l. c. I, 254 nr. 155 ex autographo nr. 724. Denuo inspeximus. In 
verso scripsit Bernardus: Syndicatus populi Sancte Marie de Marliano plebatus Sancti 
Ypoliti, itemque: R(egistrat.) per Iohannem. «s 

In Inquisitione infra nr. 870 nomen desideratur. (P. deest.) 

1) Cf. Eepetti I. c. II, 695. 2) Cf. ibid. III, 647. 3) Cf. ibid, I, 431. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 855. 856. SG3 

In Dei nomine ameii. 

Sue incamationis millesimo trecentesimo duodecimo, indictione undecima, die 
octavo mensis Novembris. Convocatis hominibus populi Sancte Marie de Marliano 
plebatus Sancti Ypoliti 1 Vallis Pese et congregatis infrascriptis hominibus apud dietam 
5 ecclesiam Sancte Marie de Marliano ad sonum campane, ut moris est, qui dixerunt se 
csse duas partes et ultra hominum et universitatis dicti populi, pro se ipsis et quolibet 
eorum in solidum et vice et nomine aliorum hominum et singularium personarum ipsius 
comuni concordia et unanimi voluntate ordinaverunt, constituerunt et fecerunt Iunctam 
filium Berti dicti populi ibidem presentem et suscipientem sindicum et procuratorem, 

10 actorem, factorem et nuntium specialem ad comparendum pro eis et quolibet eorum 
et vice et nomine aliorum hominum et personarum dicti populi coram excellentissimo 
domino Henrico divina favente gratia Romanorum imperatore et semper augusto ad 
iurandum et promictendum perpetuam fidelitatem et ad parendum et obediendum 
mandatis eius suorumque vicariorum et officialium, et ad penam et penas promittendum 

15 et ad dandum et prestandum omnes securitates ad beneplacitum et voluntatem eius et 
ipsius vicariorum, et ad obligandum ipsos homines et eorum et cuiusque ipsorum filios 
et heredes et singulares homines et personas dicti populi et ipsum populum. Et gene- 
raliter ad omnia et singula facienda et procuranda, que noverit convenire et que ipsi 
homines et universitas dicti populi facere possent, si personaliter adessent. Promittentes 

20 michi notario infrascripto stipulanti et recipienti pro omnibus et singulis, quorum interest 
vel interesse posset, se firmum et ratum perpetuo habere et tenere omne id totum et 
quicquid per dictum eorum sindicum et procuratorem factum [seu] gestum fuerit in 
predictis et in nullo contra venire, sub ypotheca et obligatione bonorum eorum et 
aliorum hominum et personarum dicti populi presentium et futurorum. 

25 Nomina quorum hominum, qui predictis interfuerunt, sunt hec: Lapus et Dulcis 

fratres et filii condam Ricci, Lapus condam Saracini. Maggius eius filius, Ghinus condam 
Compangnini, Brunaccius filius Salvini, Pangnus condam Sere, Tinghus condam Bandini, 
Cambiuzzus condam Guinucci, Gruinellus condam Gami, Puccius condam Martini, Ste- 
phanus filius Berti, Bertus filius Berti, Capuccio filius Camini, Salvuccius filius Guinuci, 

30 Bacherellus filius Cose, Bertus filius Manni, Richus filius Berti, Simon filius Berti, Donus 
condam Seracini, Mannuccius condam Maggi, Tuccius vocatus Corieri, Meus Bernardi, 
Doffus Boccaccii, Cambiuzus condam Iacobi, Nutus condam Bonaiuti, Lapus condam 
Bartholi, Cenninus condam Berti, Iohannes filius dicti Cennini, Neri filius Cose, Dolce 
filius Cose. 

35 Actum apud dictam ecclesiam Sancte Marie de Marliano, presentibus Thoro filio 

Plebani et Guiduccio Miglioris populi Sancti Martini de Thorri 2 testibus ad hec adhibitis 
et rogatis. 

(S. N.) Ego Ranerius filius condam Rinuccii de Pasignano imperiali auctoritate 
iudex et notarius predictis interfui et hanc inde cartam rogatus scripsi atque firmavi. 

40 856. SYNDICATUS POPULI COLLIS PETROSI. Nov. 9. 

Edidit Bonaini l. c. I, 255 nr. 156 ex autographo nr. 725. Denuo inspeximus. In 
verso legitur manu Bernardi scriptum : R(egistrat.) per Io(hannem) interfuit Leopardus. 
Cf. Inquisitioncm infra nr. 870 sub nr. (190). (P. deest.) 

In Dei nomine amen. 
45 Anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, indictione undecima, die nono 

mensis Novenbris. Pateat omnibus evidenter presentem paginam inspecturis, quod 
coadunata et congregata universitate hominum et personarum comunis et universitatis 

1) Cf. Repetti l. c. II, 578. 2) Cf. ibid. V, 547 in art. S. Vincenzio a Torri. 



SG4 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 856. 857. 

populi Sancti Michaelis de Collepetroso plebatus Sancte Marie Novelle apud mercatale 
de Monterinaldi 1 ad petitionem et requisitionem Nardi Guidi rectoris dicti populi Sancti 
Michaelis, nomina quorum sunt hec: Dinus Rustichelli, Chellus et Rossus Dini, Gui- 
duccius Redolfi, Coverinus Redolfi, Nardus Guidi, Tura Guilielmi, Linus Soldani, Mar- 
tinus Cardini, Naccius Bencivieni, Chele Milini, Dese Compagni, Iacomus Loctieri, & 
Martinellus Lapi, Tura Cini et Matus Dese, omnes sunt de dicto comuni, universitate 
et populo et qui vere sunt due partes et ultra omnium et singulorum hominum et 
personarum dicti comunis, universitatis et populi, eorum nomine proprio pro se ipsis 
et quolibet eorum et vice et nomine dicte universitatis, comunis et populi utroque modo 
et casu fecerunt, costituerunt et ordinaverunt eorum et cuiusque eorum et dicte uni- io 
versitatis, comunis et populi Desem condam Conpagni presentem et recipientem sinda- 
cum, procuratorem , factorem et nuntium spetialem ad se representandum pro dicto 
comuni et universitate et eorum vice et nomine coram serenissimo principe et domino 
domino Herigo Dei gratia Romanorum inperatore et senper agusto et ad promictendum 
et iurandum et faciendum eidem puram et debitam fachultatem et iuramentum fideli- 15 
tatis prestandum et faciendum secundum formam iuris, et ad recognoscendum eundem 
dominum inperatorem et confitendum eorum verum et naturalem dominum prossimum 
et inmediatum et ipsum habere in dicto comuni et populo merum et mixtum inperium 
et iurisdictionem et o|m|nimodam facultatem , et ad eius mandatis omnibus fideliter 
obbediendum. Et generaliter ad omnia et singula facienda et exsercenda, que in pre- 20 
dictis et circha predicta viderit expedire, et meram, puram et debitam aministrationem 
et que natura contractus procurationis postulat et requirit, etiamsi mandatum exigant 
spetiale, et que ipsimet eorum nomine et vice et nomine dicte univeraitatis facere 
possent, si presentes essent. Promittentes nomine iam dicto michi notario infrascripto, 
vice et nomine quorum omnium interesset vel interesse posset, predicta omnia et singula 25 
firma et rata habere et tenere et non contra facere vel venire per se vel alios, que per 
dictum Desem sindacum facta fuerint in predictis vel aliquo predictorum. 

Actum apud merchatale de Monterinaldi, choram testibus rogatis et vocatis 
Pucciarello condam Rossi de Monterinaldi et Casino filio a Cenni dicti loci. 

(S. N.) Ego lohannes Albertini de Monterinaldi auctoritate inperiali iudex et 30 
notarius predictis b interfui et ea c scripsi et publicavi. 

857. SYNDICATUS POPULI VICCHII ABBATIS. Nov. 9. 

Edidit Bonaini l. c. I, 256 nr. 157 ex autograplio nr. 726. Denuo inspeximus. In 
verso legitur manu Bernardi scriptum: Reg(istrat)us per Io(hannem) interfuit Leo- 
pardus. 35 

Cf. Inquisitionem infra nr. 870 sub nr. (173). (P. deest.) 

In nomine Domini amen. 

Anno incarnationis eiusdem millesimo trecentesimo duodecimo, indictione XI, die 
nona mensis Novembris. Burnaccius Tebaldi, Nutus Ristori, Tieri Perini, Cecchus Rici- 
vuti, Feus et Loctus Ammanati, Orlanduccius et Michael Bernardi, Lapus Clari, Bindus 40 
Cenni, Mazzettus Nuti et Micus Banchelli, omnes de populo Sancti Angeli de Vicchio 
Abbatis plebatus Campoli, comuni concordia et sua bona voluntate nullo eorum discor- 
dante fecerunt, constituerunt et ordinaverunt eorum et totius universitatis hominum dicti 
populi verum et legitimum syndicum et procuratorem in solidum Duccium Tebaldi de 
dicto populo licet absentem tanquam presentem ad comparendum nomine ipsorum et 45 
cuiuslibet eorum et dicte universitatis in solidum coram serenissimo principe domino 

856. a ) C;isiims rilius or. b ) predicta or. c ) eas or. 

1) Cf. Jnquisitionem mfra wr. 870 sub m. (185). 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 857. 858. 865 

llenrico Dei gratia Romanorum imperatore dignissimo et semper augusto et ad iurandum 
et faciendum sibi fidelitatem et reverentiam et suis mandatis omnibus fideliter et devote 
per omnia obedire in animas eorum et cuiuslibet eorum in solidum iuxta ipsius domini 
beneplacita et mandata. Promictentes se ratum, gratum et firmum perpetuo habituros 

5 sub obligatione et ypotheca omnium bonorum suorum et dicte universitatis in solidum, 
quicquid per dictum syndicum et procuratorem suum eorum et dicte universitatis nomine 
in predictis factum et gestum fuerit seu etiam procuratum. 

Actum in castro Vicchii Lambardorum \ presentibus et rogatis testibus ser Lippo 
Ridolfi de Lupicino notario et Forte Clarii et aliis. 

i») (S. N.) Ego Cursus condam Rinucci de Carraria apostolica et imperiali auctoritate 

notarius predicta omnia coram me acta publice scripsi rogatus. 

858. SYNDICATUS POPULI S. NICOLAI CURIAE SEMIFONTIS. Nov. 9. 
Edidit Bonaini l. c. I, 257 nr. 158 ex autographo nr. 727. Denuo inspeximus. In 
verso scripsit Bemardus: Syndicatus populi Sancti Nycolai curie Semifontis, itemque: 
15 R(egistrat) per I(ohannem) interfuit Leopardus. 

In Inquisitione infra nr. 870 nomen desideratur. (P. deest.) 

In nomine Domini amen. 

Dominice incarnationis anno millesimo trecentesimo duodecimo, inditione undecima, 
die nono mensis Novembris. Pateat omnibus manifeste, quod Matteius Chastellani, 

•20 Fuccius Barthali, Petrus Galli et Guido Bonfigliuoli, qui sunt populi Sancti Niccholay 
curie Simifontis 2 , coadunati et congregati super podium de Simifonte pro se ipsis et 
quolibet eorum et eorum filiis et familiis fecerunt, constituerunt et ordinaverunt eorum 
et cuiusque ipsorum sindicum et procuratorem, actorem, factorem, defensorem et nuntium 
spetialem Bartalum olim Bonacursi dicti populi presentem et recipientem ad conparen- 

25 dum pro eis et quolibet eorum coram potentissimo et mangnifico domino Henrico 
inperatore et rege Romanorum necnon coram domino arcepischopo de a vicario 

dicti domini inperatoris et coram eorum et cuiusque ipsorum iudicibus, militibus, notariis 
et coram omnibus aliis offitialibus dicti domini inperatoris presentibus et futuris, ad 
satisdandum pro eis et quolibet eorum et ad promittendum pro eis et quolibet ipsorum 

30 se representare coram eis totiens et quotiens fuerint requisiti, et ad omnem promis- 
sionem opportunam faciendam de parendo mandatis eorum et cuiusque ipsorum et ad 
obligandum ipsos homines et ad dandum fideiussorem unum vel plures, et ad promit- 
tendum fideiussorem conservare indempnem, et ad faciendum obedientiam et fidelitatem 
dicti santissimi inperatoris et eius vicarii. Et generaliter ad omnia et singula facienda 

35 et promittenda, que in predictis et circa predicta fuerint oportuna et que ipsimet omnes 
homines facere possent, si personaliter interessent, et que verus et legiptimus sindicus 
et procurator facere posset. Promittentes michi Ranerio notario infrascripto tanquam 
publice persone recipienti et stipulanti pro omnibus et singulis, quorum interest vel 
intererit, perpetuo firmum et ratum et gratum habere et tenere totum et quicquid per 

40 dictum eorum sindicum et procuratorem factum, gestum et procuratum fuerit, sub ypo- 
theca et obligatione omnium suorum bonorum presentium et futurorum. 

Actum super podium de Simifonte curie Simifontis, coram testibus Martino Navan- 
zati et Dello Zati ad hec vocatis et rogatis. 

(S. N.) Ego Ranerius filius Cionis de Petrogniano 2 inperiali auctoritate iudex ordi- 

45 narius et notarius ut supra legitur omnibus interfui rogatus, scripsi et publicavi. 

858. a ) spatium nominl inserendo vacuum relictum or. 

1) Vicchio Maggio; cf. Inquisitionem infra nr. 870 snb nr. (174). 2) Cf. Repetti l. c. V, 242^ 

et IV, 151 art. Petrognano. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 109 




S66 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 859. 



859. SYNDICATUS COMMUNIS ALBULAE. Nov. 10. 

Edidit Bonaini l. c, I, 258 nr. 159 ex autographo nr. 728. Denuo inspeximus. In 
verso scripsit Bernardus: Sindicatus populi Sancti Salvatoris de Albola, et mutato ductu: 
r(egistrat.) per Io(hannem). 

Cf. Inquisitionem infra nr. 870 sub nr. (202). (P. deest.j 5 

In Dei nomine amen. 

Anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, indictione undecima, die decimo 
Novembris. Giallus filius olim Bonasere, Feus olim Dietiguardi, Nutus condam lohan- 
nacchi, Ugolinus olim Tramontani, Landus olim Venuti. Gliore olim Martini, Guccius 
condam Albolensis, Gottolus olim Bonaiuti, Vannes olim Mazzocchii, Corsus olim Pedonis, 10 
Micchele olim Acursi , Landus condam Amannati, Iunta olim Acursi, Bonaiutus olim 
Maffei, Relli olim Bonaiuti, Ciutus olim Amannati, Chucciotus olim Chaccie, Puntormus 
olim Burnaccii, Chele olim Guiduccii, Scarpetta olim Aringhieri, Gianinus olim Cennis, 
Petrinus olim Brandini, Feus olim Cennis, Feus olim Benuccii, Salvuccius olim Mazzetti, 
Ciappus olim Guiglielmi, Nuccius olim Sere, Poggius olim Paschuccii, Martinus olim 15 
Gratie, Cinus olim Chambii, Martellus olim Micchi, Martinus condam Andree, Chasinus 
olim Sengnorini, Zinus olim Bondii, Duccius olim Maragonis, Tinellus olim Chole, Cinus 
olim Bencivenni, Ghezzus olim Guidonis, Muzzius condam Ugolini et Cursus olim Iunte. 
qui omnes sunt de castro et curia populi Sancti Salvatoris de Albola, congregati et 
convocati simul in ecclesia dicti loci ad sonum campane et de precepto rectoris ipsius 20 
populi et curie more eorum solito, qui vere sunt due partes et ultra omnium et 
singulorum hominum et personarum dicti comunis, universitatis et populi, pro se ipsis 
et eorum nomine et cuiuslibet ipsorum et vice etiam et nomine dicti comunis, universi- 
tatis et populi utroque modo et casu in solidum et in totum comuni concordia et volun- 
tate fecerunt, constituerunt et etiam ordinaverunt eorum et cuiusque ipsorum et dicti 25 
comunis , universitatis et populi Leolum filium condam Venuti dicti populi presentem 
et recipientem sindicum et procuratorem et certum nuntium spetialem ad se represen- 
tandum pro dicto comuni, universitate et populo et eorum vice et nomine coram sere- 
nissimo principe et domino domino Henrigo Dei gratia Romanorum imperatore et 
senper agusto, ad promitendum et prestandum iuramentum et prestandum eidem puram 30 
et debitam fidelitatem et iuramentum fidelitatis prestandum et faciendum secundum 
formam iuris, et ad recognoscendum et confitendum dominum imperatorem predictum 
eorum verum et naturalem dominum, proximum et immediatum, et ipsum habere in 
dicto comuni et populo merum et mixstum imperium et iurisdictionem et omnimodam 
facultatem, et ad eius mandatis omnibus fideliter obbediendum. Et generaliter ad omnia 35 
et singula facienda et promitenda, que circa predicta vel aliquod predictorum fuerint 
oportuna. Dantes et concedentes dicto eorum sindico plenum et liberum mandatum, 
auctoritatem et baliam de predictis et super predictis et quolibet predictorum. Pro- 
mitentes pro se ipsis et vice et nomine dicti comunis, populi et universitatis, omni 
teinpore servaturos, quidquid factum fuerit per eundem, sub obligatione et ypotheea w 
oinnium suorum et dicti populi bonorum. 

Actum in ecclesia dicti loci, presentibus testibus presbitero Bandino olim Albo- 
lcnsis et Ncrio olim Iohannis de castro Sancti Iohannis 1 ad hec vocatis testibus et rogatis. 

(S. N.) Ego lacopus condam Burnaccii de Vulparia 2 imperiali auctoritate notarius 
predictis omnibus interfui et rogatus scripsi et publicavi. ih 

1) Videtur esxc S. Giovanni di Vai tVArno; cf. Innttisitionem infra nr. 870 sitb nr. (209). 2) Vol- 
paia; cf. ibidem xnb nr. (200). 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 860. 861. 867 

860. SYNDICATUS POPULI BICAVL Nov. 10. 

Edidit Bonaini l. c. I, 259 nr. 160 ex autographo nr. 729. Denuo inspeximus. In 
verso scripsit Bemardus: Synd(icatus) populi Sancti Iusti de Ricavo per Io(hannem) 
r(egistrat.) interfuit Leopardus. 
s Cf. Inquisitionem infra nr. 870 sub nr. (189). (P. deest.) 

In Dei nomine amen. 

Anno Domini millesimo CCCXII, indictione XI, die X. mensis Novembris. Cuncti 
manifeste cognoscant hoc instrumentum publicum inspecturi, quod convocatis et con- 
gregatis infrascriptis hominibus et personis populi Sancti Tusti de Ricavo in platea dicti 

io populi, comunis et universitatis de Ricavo, ut moris est, in qua congregate, ut dixerunt, 
interfuerunt due partes et ultra omnium hominum dicti populi, comunis et universitatis 
de Ricavo, unanimiter et concorditer nemine discordante, more et deliberatione servatis, 
fecerunt, constituerunt et ordinaverunt pro se ipsis et eorum et cuiuslibet ipsorum et 
dicti comunis, populi et universitatis Nerium filium Vive dicti populi presentem et 

15 recipientem sindicum, procuratorem, actorem, factorem et numptium specialem ad se 
representandum pro dicto comuni et universitate et populo et eorum vice et nomine 
coram serenissimo principe et domino domino Henrigo Dei gratia Romanorum impera- 
tore et semper agusto, et ad promictendum et iurandum et faciendum eidem puram 
et debitam fidelitatem et iuramentum fidelitatis prestandum et faciendum secundum 

20 formam iuris, et ad recognoscendum et confitendum euudem dominum imperatorem 
eorum verum et naturalem dominum , prosimum et immediatum et ipsum habere in 
dicto comuni et populo merum et mixtum inperium et iurisdictionem et omnimodam 
facultatem, et ad eius mandata in omnibus fideliter obediendum. Et generaliter ad 
omnia et singula faciendum, que circa predicta vel aliquod predictorum fuerint facienda 

25 et viderit expedire et que ipsimet, si presentes essent, facere possent. Dantes et con- 
cedentes eidem Nerio sindico et procuratori in solidum plenum et liberum et generale 
mandatum et liberam administrationem in predictis. Promictentes se firmum et ratum 
perpetuo habere totum et quicquid factum et procuratum fuerit de predictis per pro- 
curatorem predictum et sirtdicum, sub obligatione omnium eorum bonorum presentium 

30 et futurorum. 

Nomina et prenomina hominum dicti populi sunt hec: in primis quidem Loctus 
Berti, Neruccius Ranerii, Buonaiutus Guidi, Martinuccius Ranerii, Nerus Buccii, Viva 
Bonfigliuoli, Cambius Rinaldi, Bertinus Compagni, Barzucus Dani, Bertinus Rinaldi, 
Druczius Dani, Arione Ranerii, Castellus Orlandi, Gianni Villani, Compangnius Baldinotti. 

35 Actum in platea predicta, presentibus testibus presbitero Vanni rectore dicte 

ecclesie et Buono Dini de Papaiano x ad hec vocatis et rogatis. 

(S. N.) Ego Fede filius Compangni de Fageto 2 iudicis ordinarii imperiali auctoritate 
notarius hiis omnibus interfui et predicta rogatus publice scripsi atque subscripsi publice. 

861. SYNDICATUS POPULI LUCIANI. Nov. 13. 

40 Edidit Bonaini l. c. I, 261 nr. 162 ex autographo nr. 731. Denuo inspeximus. 

In verso scripsit Bemardus: per Io(hannem) et Leo(pardum). 

In Inquisitione infra nr. 870 nomen desideratur. (P. deest.) 

In nomine Domini amen. 

Anno incarnationis eiusdem millesimo trecentesimo duodecimo, indictione XI, die 
« tertiodecimo mensis Novenbris. Bartolus Cenni, Cianus Melgloris, Puccius Cenni, Bar- 

1) Cf. Bepetti l. c. IV, 55. 2) Videtur esse S. Maria a Faeto; Bepetti l. c. II, 84. 

109* 



S68 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 861. 862. 

tolus Amatoris, Baldinus Cionis, Bonus Bcnintendi, Gorgia Rinaldi Bandie, Tuccius et 
Dinus Luti, Guido Ridolfeschi, Guido Aldobrandini, Lapus Petri, Yanninus Guidi et 
Guccius Guidonis, omnes de populo Sancti Donati de Luciana 1 plebatus Campi, asse- 
rcntes se esse duas partes et ultra hominum dicti populi, comuni concordia et voluntate 
fecerunt, constituerunt et ordinaverunt eorum et cuiuslibet eorum et totius universitatis 5 
hominum dicti populi in solidum verum et legitimum syndicum et procuratorem Mange- 
ronem Cenni de dicto populo presentcm et recipientem ad comparendum pro eis et 
eorum nomine et pro quolibet eorum et dicta universitate in solidum coram serenissimo 
principe domino Henrico Dei gratia Romanorum imperatore dignissimo et semper 
augusto, et ad iurandum in animas corum et cuiuslibet eorum omnia mandata ipsius 10 
domini ct ipsis mandatis obediendum, et ad faciendum sibi fidelitatem et reverentiam 
iuxta suum beneplacitum et mandatum, prout ipsi omnes facere possent, si essent pre- 
sentes. Promittentes se ratum, gratum et firmum perpetuo habituros sub obligatione 
et ypotheca omnium bonorum suorum et dicte universitatis in solidum, quicquid per 
dictum syndicum et procuratorem ipsorum nomine et dicte universitatis factum et gestum 15 
fuerit in predictis seu etiain procuratum ad voluntatem et beneplacitum domini supradicti. 

Actum in populo Sancti Martini dc Valle 2 in loco dicto Storni, presentibus et 
rogatis testibus Coccho Folchi et Vanne Cursi de dicto populo Sancti Martini et aliis. 

(S. N.) Ego Cursus condam Ranuccii de Carraria apostolica et imperiali auctori- 
tatc notarius predicta omnia coram me acta publice scripsi et rogatus subscripsi. 20 

862. SYNDICATUS POPVLI S. MAETINI I)E VALLE. Nov. 13. 

Edidit Bonaini l. c. I, 202 nr. 103 ex autographo nr. 732. In verso nihil scrip- 
tum cst. 

In Inquisitione infra nr. 870 nowen desideratur. (P. deest.) 

In nomine Domini amen. 25 

Anno incarnationis eiusdem millesimo trecentesimo duodecimo, indictione XI, die 
tertiodecimo mensis Novenbris. Vannes Corsi, Braccinus Francoli, Becchus Rinuccii, 
Dinus Folchi, Andreas Bcncivenni, Iunta Bonaprese, Nente Francoli, Guiduccius Bonaiuti, 
Melglore et Andreas Bencivenni ct Crinus Bonaiuti, omnes de populo Sancti Martini 
de Valle :! plcbatus Sancti Petri in Sillano, asserentes se esse duas partes et ultra homi- 30 
num dicti populi, comuni concordia et eorum bona voluntate fecerunt, constituerunt et 
ordinaverunt eorum et cuiuslibet eorum et totius universitatis dicti populi in solidum 
verum et legitimum syndicum ct procuratorem Cecchum Folchi de eodem populo pre- 
sentem et recipientem ad comparendum pro eis et quolibet eorum et dicta universitate 
in solidum coram serenissimo principe domino Henrico Dei gratia Romanorum impera- 35 
tore dignissimo et semper augusto, et ad iurandum in animas eorum et cuiuslibet eorum 
omnia sua mandata, et faciendum sibi fidelitatem et reverentiam iuxta beneplacitum et 
mandatum suum per omnia, sicut ipsi facere possent, si essent presentes. Promictentes 
se ratum, gratum et firmum perpetuo habituros sub obligatione et ypotheca omnium 
bonorum suorum et dicte universitatis in solidum , quicquid per dictum syndicum et 40 
proouratorem suum ipsorum nomine factum et gestum fuerit in predictis seu etiam 
procuratum ad voluntatcm et beneplacitum domini predicti. 

Actum in dicto populo in loco dicto Storni, presentibus et rogatis testibus Curso 
Bonaiuti et Baldino Cionis de Vicchio et aliis pluribus. 

(S. N.) Ego Cursus condam Ranuccii de Carraria apostolica et imperiali auctoritate u 
notarius predicta omnia coram mc acta publice scripsi et rogatus subscripsi. 

1) Luciano di S. Casciano ncl piricrc di Campoli; Repetti I. c. II. 913. 2) Cf. nr. 862, 3) Re- 
pciii I. c. V, 4i>7 s(/. art. Pieve di Silano. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 863. 864. S69 



863. SYNDICATUS COMMUNIS S. CASCIANI. Nov. 14. 
Edidit Bonaini l. c. I, 263 nr. 164 ex autographo nr. 733. Denuo inspeximus. In 
uerso Bemardus scripsit: XVII. Novembris. Syndicatus Sancti Casciani de Decimo. R(c- 
gistrat.) per Io(hannem) de Dyst. Hic illic correximus. 
5 Cf. Inquisitionem infra nr. 870 sub nr. (58). (P. deest.J 

In Dei nomine amen. 

Millesimo trecentesimo duodecimo, indictione undecima, die quartadecima mensis 
Novembris. Actum in Sancto Casciano de Decimo, presentibus testibus Stefano Guil- 
lelmi et Grifo Manati populi plebatus Decimi ad hec vocatis. Infrascripti Mastinus 

10 Romei, Lapus Romei, Vani Romei, Mone Maffei, Bartalus Maffei, Andreas Lapi, Mese 
Corsi, Rossus Iacopi, Guillelmus Lapi, Feo Saracini, Tuccius Ceni, Orlandus Chiti et 
Lapus Lese, qui homines omnes populi Sancti Casciani plebatus Decimi, dicentes et 
asserentes se esse due partes hominum dicti populi et ultra, fecerunt inter se ad 
invicem in solidum et in totum pro se ipsis et vice et nomine universitatis dicti eorum 

15 populi Manectum Bellagatti sindichum et procuratorem , actorem , factorem et nuntium 
specialem, prout melius potuerunt, ibidem presentem et recipientem ad comparendum 
coram domino Henrigo serenissimo domino imperatore Romanorum imperii a pro se 
ipsis et vice et nomine dicti eorum populi et universitatis et hominum et universitatis 
eiusdem populi, coram excellentissimo et serenissimo domino imperatore Dei gratia 

20 Romanorum imperii semper augusto et domino eius marischalcho et officialibus eius 
quibuscumque, ad iurandum et promittendum eius mandata et sue curie et eius man- 
datis et sue curie, et ad obediendum et ad renovandum ipsi domino et sue curie fide- 
litatem et obedientiam ipsi et imperio Romano, et ad promictendum nomine et vice 
dicte universitatis hominum et personarum eiusdem, facere et observare omnia et singula 

25 precepta, que fierent per eum vel eius curiam, et omne et totum id quod impositum 
eis vel alteri corum fucrit nomine et vice dicte universitatis, et ad satisdandum et securi- 
tatem prestandum et de predictis et aliis et quolibet predictorum. Cum promissione et 
refectione dampnorum et expensarum et cum omnibus opportunis exceptionibus et obli- 
gationibus bonorum eorum [et] dicte eorum universitatis, ad sensum sapientum b ipsius 

30 domini imperatoris et sue curie. Et generaliter et spetialiter ad omnia et singula 
facienda et observanda et libere exercenda, que merita causarum postulant et requirunt 
et que ipsimet facere possent , si presentes essent, in predictis et circa predicta et 
quolibet predictorum. Dantes eidem plenum et liberum et generale mandatum et 
aministrationem in predictis et quolibet predictorum. Promittentes se firmum et ratum 

35 perpetuo habituros et non contra facere c . 

(S. N.) Ego Donus filius condam Cursi de Mangono imperiali auctoritate publicus 
iudex et notarius hec omnia coram me acta rogatus publice scripsi. 

864. SYNDICATUS POPULI LAMOLAE. Nov. 16. 

Edidit Bonaini l. c. I, 266 nr. 167 ex autographo nr. 736. In verso nihil scrip- 
40 tum est. 

In Inquisitione infra nr. 870 nonien desideratur. (P. deest.) 

In Dei nomine amen. 

Anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, indictione undecima, die sexto- 
decimo mensis Novembris. Minus Baldi, Nardus Cuni, Dutus Casini, Niscius Guidi, 

45 863. a ) imperio ed. b ) sapientis ed. c ) facient ed. 



870 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 864. 865. 

Donatuccius Leonis, Parenzus Megloris, Ugolinus Covostentis, Cenni Venuti, Segnorellus 
Locti, Mannus Guidi, Mannus Lanberti, Tore Tuccii, Canpinus Mati, Nese Baldi, Duccius 
Corsi, Renieri Benincase, Landus Balezze, Yanni Benci, Bectus Donati, Nardus Salin- 
benis, Nuccius Ricchi, Cenni Gratie , Minus Mannelli, Spiglatuzzius Tani, ser Iacopus 
Benis, Nerius Dinghi, omnes populi Sancti Donati de Lamole 1 , congregati ad sonum 5 
campane et per vocem rectoris more solito in ecclesia Sancti Donati predicti, asserentes 
se esse duas partes et ultra hominum dicti populi, comuni concordia et voluntate omnes 
predicti homines, congregati insimul ad instantiam Naldi de Gherardinis vicarii sere- 
nissimi viri domini Herrigi Dei gratia Romanorum inperatoris et senper agusti lige et 
partium Vallis Grevis, pro se ipsis et quolibet eorum et pro dicto eorum populo et 10 
pro aliis hominibus dicti populi et omni modo et casu in solidum fecerunt, constituerunt 
et ordinaverunt eorum et cuiusque ipsorum et dicti populi et omni modo et casu in 
solidum verum et legiptimum sindicum, procuratorem, actorem, factorem et certum et 
specialem nuntium et legiptimum responsalem et defensorem Vivianum Bardi de dicto 
populo ibidem presentem et recipientem ad comparendum sindicario nomine et se pre- ib 
sentandum et consignandum pro dictis hominibus et populo coram dicto domino inpera- 
tore et suis iudicibus, curia, vicariis et officialibus et maxime coram dicto Naldo eiusdem 
domini inperatoris vicario suprascripto, et ad iurandum sindicario nomine quo supra 
fldelitatem et mandata dicti domini imperatoris et sue curie in animas et super animas 
dictorum hominum, prout et quomodo placuerit sapientibus dicti domini inperatoris. Et 20 
ad omnia et singula facienda et promictenda, que in predictis et circa predicta fuerint 
opportuna et que dicti homines possent facere, si adessent. Promictentes in solidum 
eorum et dicti populi nomine, se ratum et firmum habere et tenere perpetuo totum et 
quicquid per dictum Vivianum eorum et dicti populi sindicum sindicario et procuratorio 
nomine factum et promissum fuerit in predictis sive pro predictis vel aliquo predictorum, 25 
sub obligatione et ypotheca omnium bonorum suorum et cuiusque eorum et populi. 

Actum Lamole, coram presbitero Andrea rectore ecclesie Sancti Donati predicti 
et Alioto Andree ad hec vocatis testibus et rogatis. 

(S. N.) Ego Ugolinus filius Guidonis de Lamole imperiali auctoritate iudex et 
notarius predicta omnia rogatus scripsi et publicavi. 30 

865. SYNDICATUS COMMUNIS CEPERELLl. Nov. 25. 

Edidit Bonaini l. c. I, 267 nr. 168 ex autographo nr. 737. In verso legitur: Syn- 
dicatus quorundam qui sunt de Ciparello. 

Cf. Inquisitionem infra nr. 870 sub nr. (91). (P. deest.) 

In Dei nomine amen. 35 

Anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, indictione XII, die vigesima 
quinta mensis Novembris. Actum in curia Ciparclli, presentibus testibus Nicchola 
Baldino et Cione Mini. Cuncti manifeste congnoscant, quod infrascripti homines et 
persone de comuni et universitate castri de Ciparello, qui omnes sunt in quadam forti- 
litia iuxta dictum castrum, ad honorem et laudem omnipotentis Dei et beate Mario 40 
Virginis matris eius et ad honorem et exaltationem statumque tranquillum serenissimi 
et victoriosissimi principis domini Henrigi Romanorum regis et semper augusti impera- 
toris dignissimi, prout de iure et de factomelius potuerunt, fecerunt, constituorunt et 
ordinaverunt discretos ct providos viros Cinellum Naccii et Neri Lelmi dicti loci pre- 
sentes et recipientes suos legiptimos sindicos et procuratores et certos nuntios ad com- 45 
parendum et se personaliter presentandum pro se ipsis et vice et nomine infrascriptorum 
constituentium coram domino imperatore predicto et ipsius marischalco et eius audi- 
1) Cf. Eepetti l. c. II, 633. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 865. 866. S7 1 

toribus, iudicibus, notariis et officialibus suis et sue curie presentibus et futuris. Et ad 
promittendum et iurandum in animam infrascriptorum constituentium, parere et obedire 
omnibus et singulis iussionibus et mandatis dicti domini imperatoris et sue curie et ad 
obligandum sindicario et procuratorio nomine infrascriptos constituentes et quemlibet 
5 eorum et eorum et cuiuslibet eorum heredes et bona, et ad promittendum penam cum 
refectione dampni et expensarum litis et extra, et ad renuntiandum omnibus et singulis 
legibus et statutis editis et edendis infrascriptis constituentibus vel alicui eorum modo 
aliquo competentibus vel competituris imposterum. Et generaliter et specialiter ad 
omnia et singula facienda, promittenda et exercenda, que veri et legiptimi sindici et 

io procuratores facere possunt aut que infrascripti constituentes, si presentes essent, facere 
possent. Promittentes michi Ranaldo notario infrascripto, quod totum et quidquid per 
dictos sindicos et procuratores factum et promissum fuerit, firmum, ratum et gratum 
habebunt et tenebunt, sub obligatione et ypotheca omnium suorum bonorum. 

Nornina et prenomina constituentium dictos sindicos sunt hec : ser Barthalus notarius, 

15 Mone et Neri fratres filii ser Cortennone, Baldus et Neri Bachini, Bonus Schotti, Neri, 

Meus et Arrighus fratres filii Tanuzzii, Bachinus Verdis, Milliore Alberti, Londus Gani, 

Salvi Insengne, Muccius et Maminus Ludivigi, Nofri ser Simonis. Buccius Sengne, 

Baldinus Naccii et Naccinus Mini et Ciancius Guicciardi, Credi Gani et Luolus Thomagii. 

(S. N.) Ego Ranaldus imperiali auctoritate iudex et notarius filius condam Naccii 

20 de Ciparello hec omnia et singula coram me acta scripsi et publicavi me ideoque 
subscripsi. 



866—809. MANDATA ARCHIEPISCOPI TREVERENSIS ET COMITIS 

SABAUDIAE AD HOMINES TUSCIAE SPECTANTIA. 

1312. Dec. 6. — 1313. Febr. 24. 

25 Quae omnia incdita servata sunt in solo pretiosissimo C Copiario Balduini, qui 

est tabularii capituli maioris ecclesiac Trevirensis. E quo benivolenter nobis transmisso 

descripsimus. Regestravit W. Friedensburg loco supra ad nr. 806 citato III, 302 sq. 

Mandata liaec nomine imperatoris emissa sunt. 

866. MANDATUM 1N FAVOREM COMMUNIS TIGNANI 1312. Dec. 6. 
30 E codice citato fol. 8' nr. 25, ubi rubrum: quod dominus Treveren. et comes Sabaud. 

comune et homines de Tignano sub suo iuvamine receperunt. 

Cf. Inquisitionem infra nr. 870 sub nr. (48). (P. decst.) 

Nos Bald(uinus) etc. et Amedeus princeps et comes Sabaudie universis presentes 
litteras inspecturis notum facimus per presentes, quod comune et homines de Tignano 

35 plebatus Sancti Petri in Bussolo x comitatus Florent(ie) tamquam fideles imperii et qui 
ad mandata a domini nostri domini imperatoris venerunt sub iuvamine nostro recepimus. 
Mandantes omnibus [et] singulis Romani imperii fidelibus, quod ab eorum offensionibus 
et molestiis debeant abstinere et si vellent offendi per aliquos, quod eis prebeant 
auxilium et favorem, ne ullatenus offendantur. Predictis quam diu in obedientia dicti 

40 domini nostri b imperatoris duraverint valituris. In qu(orum) t(estimonium) mandavimus 
presentes nostrorum sigillorum munimine roborari. 

Dat. in castris exercitus apud Sanctum Cassianum supra Florentiam, die VI. C De- 
cembris. 

866. a ) sequitur imperii delet. C. b ) sequitur fuerint delet. C. °) VI a C. 

45 1) Cf. Inqiiisitionem infra nr. 870 sub nr. (45). 



87 2 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 867. 868. 

867. MANDATUM IN FAVOREM NOBILIUM DE LUCABDO. 1313. Ian. 4. 

Ex eodem codice fol. 11 nr.38, ubi rubrum: Recommissio Renerii, Guillermini, 
Thani, Beti, M(ane)t(ac)ii et Lapi nobilium de Locardo, adiecto in margine verbo: Uni- 
versalis. 

Cf. Inquisitionem infra nr. 870 sub nr. (36). (P- deest.) 5 

Balduynus etc. universis sacri Romani imperii fidelibus harum litterarum inspec- 
toribus salutem in Domino sempiternam. 

Cum Reynerus, Guillerminus a , Thanus, Betus, Manetacius et Lapus nobiles de 
Locardo sacri imperii fideles domini nostri imperatoris et subditorum suorum serviciis 
et obedientiis devote inheserint et adhuc patienter inhereant omni die, rogamus universi- w 
tatem vestram et affectu quo convenit exhortamur, quatinus eosdem nobiles cum labora- 
toribus et bonis suis vobis et vestrum cuilibet habentes efficaciter recommissos, eis 
nullas omnino molestias circa molendina vel alia bona sua, quam diu in dicta obedientia 
permanserint, quomodolibet inferatis nec ab aliis inferri quomodolibet permittatis, sic 
ut dicti servitores et fideles sibi dictam suam obedientiam sentiant profuturam. w 

Dat. in castris in Sancto Cass(iano), anno nat(ivitatis) Dom(ini) MCCCXIII, die 
IIII. b mensis Ianuarii. 



808. LITTERAE CREDITIVAE PRO IOHANNE DE FERRARIA. 1313. Ian. 4. 

Ex eodem codice fol. 11 nr. 39, ubi rubrum: Quod Iohannes de Perraria recipiat 
singulis diebus pro expensis in districtu comitatus Florent(ie) II flor(enos) auri 1 . 20 

(P. deest.) 

Bald(uinus) etc. universis communitatibus, opidis, villis et hominibus sacri Romani 
imperii fidelibus in comitatu Floren(tie) constitutis salutem in Domino. 

Cum utilitate vestrorum omnium et communi profectu pensatis decreverimus 
lohannem de Ferraria familiarem nostrum, quem super quibusdam dicti imperii exe- 25 
quendis negociis direximus, pro se et suis conplicibus II flor(enos) auri pro expensis suis 
diebus singulis habiturum, mandamus universitati vestre et firmiter iniungimus, quatinus 
eidem dictos duos flor(enos) auri, prout vobis rationabiliter impositi fuerint, ita ut in 
predicta impositione unus plus alio indebite non gravetur* sine difficultate qualibet per- 
solvatis. 30 

Dat. in castris in Sancto Cassiano, anno nat(ivitatis) Dom(ini) MCCCXIII, IIII. b die 
mensis Ianuar. 

867. a ) in in loco raso C. b ) llll t0 C. 

868. a ) gravetis C. b ) IlII t0 C. 

1) In adnotatione ponimus alias litteras creditivas pro familiari a. 1312. Dec. 15 emissas ex eodem 35 
codice fol. 8' nr. 26, ubi ruhrum: Littera conducticia Sarraceni de [Sancto] a Geminiano familiaris nostri 
et rerum suarum. Haec verba praebent: 

Nos Bald(uinus) etc. uotum facimus universis presentes litteras inspecturis, quod Sarracenus de 
Sancto Geminiano lator presentium, familiaris et mercator noster nostris est obsequiis mancipatus. 
Quapropter dilectionem vestram requirimus et rogamus attente, quatinus dictum Sarracenum familiarem 40 
et mercatorem nostrum dilectum nostre considefationis intuitu habere dignemini commendatum, non 
offendentes eundeni in personis, bestiis vel rebus eiusdem vel modo aliquo molestantes, ut perinde 
vobis teneamur ad similia et maiora. In cuius rei testimonium bas litteras sibi concedimus nostri 
sigilli munimine roboratas. 

Dat. in castris apud Sanctum Cassianum, anno Domini MCCCXII, die XV. Decembr. 45 

a ) excidit ( '. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. 1312. Nr, 869. 870. 873 

869. LITTERAE SUPER DEFENSIONE HOMINUM IN DISTRICTU 

S. MARIAE NOVELLAE ET VALLIS PESAE. 1313. Febr. 23. 
Ex eodem codice fol. 1T nr. 41. 42. Rubrum deest. 
Cf. Inquisitionem infra nr. 870 sub nr. (37). (P. deest.) 

s Bald(uinus) etc. 

Ut homines bona hereditaria et possessiones habentes et habere debentes sub 
districtu castri Sancte Marie Novelle Floren. dioc. et coloni bonorum hereditariorum 
ibidem sive laboratores, qui fidelitatem sacro Romano imperio prestiterunt et prestare 
parati sunt, dum tamen prestatio fidelitatis huiusmodi actualiter conpleatur, dictas pos- 

io sessiones et bona culturi et eis fruituri resumere valeant et mansiones facere in eisdem, 
quam diu ex operibus eorum fidelitas et obedientia conprobatur, eis tenore presentium 
benigniter indulgemus. Rogantes omnes et singulos dicti Romani imperii subditos 
et fideles, ne predictos homines, cultores sive laboratores perturbent in aliquo vel 
molestent, set pocius eos ab aliorum quorumlibet vexationibus et molestiis indebitis 

is relevent, protegant et defendant. 

Dat. apud Montem Imperialem in castris super Flor(entiam), anno nat(ivitatis) a 
Domini MCCCXIII, die XXIII mens. Febr. 



Consimilem habet idem b super bonis in valle Peyse * et molendino ibidem et eius 
actinenciis, eadem die. 

20 870. INQUISITIO DE CIVITATIBUS, COMMUNIBUS, CASTRIS IMPERII. 

(1312. ex.) 

Gravissimum documentum, quod signo chronologico caret, certe tamen illi tempori 
tribuendum est, quo imperator in Tuscia commorans iura imperii undique revindicavit 2 , 
servatur autographum in tabidario regio Taurinensi 'Diplomi imperiali Mazzo 3 nr. 23 y 

25 (= Doennigcs Ms. IV, de quo v. supra ad nr. 563) sub nr. 26. Libellus est longus 32 cm, 
latus 12 cm. Constabat olim ad minus foliis viginti, quorum iam duo, quae praecedcbant 
folium 15, exsecta sunt. Num folia illa exsecta conscripta aut vacua fuerint, in medio 
relinquamus oportet. Folia 15 — 18 (olim 17 — 20) vacua sunt 3 . 

Edidit, foliis 5 et 6, quae cum duobus exsectis cohaerebant, in loco minus recto, 

30 id est folio 5 post folium 9 et folio 6 post folium 11 positis, regionum igitur ordine 
omnino inverso*, Doenniges l. c. II, 99 sqq. nr. 4. Nos denuo summa cum diligentia 
contulimus, nomina non pauca corrigentcs. 

Editionem ita instruximus, ut rubricis numeros romanos, nominibus locorum arabicos 
adiiceremus, adnotationes sub eisdem numeris locorum arabicis adiungentes. Ad eruenda 

35 locorum nomina modema subsidio fuerunt opus eximium Aemilii Repetti 'Disionario 
geografico fisico storico della Toscand' I — VI (Florentiae 1833 sqq.) , regionum tabulae 

869. a ) nat supra lin. add. C. *>) ita legendum est C. 

1) Cf. pag. 874 lin. 11 sqq. 2) Quae de tempore notat Heyek in editione Nicolai Botrontinensis 

pag. XXXII, Doennigesinm secutus, erronea liabenda sunt. Neque recte animadvertit ea quae de formis 

40 nominum tam in Inquisitione nostra quam in Nicolai relatione adhibitis l. c. pag. XXXIII scribit. 
3) Folio 17' partim absciso hae nominum quorundam reliquiae inscriptae sunt: -nigiana (Lunigiana?), 
post spatium unius lineue -neli -iglot -mi -cioli -lani; post spatium decem fere linearum -t, post 
spatium duarum linearum -ati (Chianti?) -t. Quid haec sibi velint, eruere non potui. 4) Ita ut 

communia quaedam civitatis Lucanae sub rubriea vallis Grevis (Doenniges l. c. II, 101), castra huius vallis 

45 sub provincia Garfagnanae (l. c. II, 103), communia et castra Garfagnanae sub rubrica rallis Arni 
(ibid.), castra demum vallis Arni superioris sub comitatu Pisano (l. c. II, 105) invenirentur. 

LL. CON.STITUTIONES IV. 110 



874 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 870. 



ab Instituto geographico militari regni Italici confectae 1: 100,000 (partim 1: 50,000 et 
1: 25,000), opusculum cui inscribitur 'Nuovo Dizionario dei Comuni e frazioni di Comuni 
del regno dltalia. Sesta Edizione' (Bomae 1902). Quod pauca tamen nomina absolvcre 
non potubnus dolemus. (P- deest.) 



foi.i. (I) *Civitates et castra, que sunt in 
liga et sotietate in Tuscia contra 
dominum nostrum: 

Civitates principales sunt: 

(1) Florentia a 

(2) Luca a 

(3) Sene a 

(4) Perugium a 

(5) Bononia ■ 

(6) Pistorium 

(7) Pratum 

(8) Sanctus Miniate 

(9) Yulterra 

(10) Sanctus Geminianus 

(11) Colle 

(12) Civitas Castelli. 

(II) Civitates et castra, que non sunt 
in dicta liga, set sunt imperii: 

(13) Massa 

(14) Grossetum 

(15) Monte Pulciano 

(16) Monte Alcino * foi. 

(17) Cortonium 

(18) Closium 

(19) Castrum Plebis 
foi. i'. (20) *Civitas Castelli 

(21) Aretium 

(22) Burgus Sancti Sepulcri 



(23) Urbevetero 

(24) Cornetum. 



(III) Terre et castra de comitatu 
Florentie, que sunt imperii b : 

In [contrata] vallis Pese 

(25) Castrum Montislupi 

(26) Castrum de Capraria 

(27) Castrum de Quarantola 

(28) Castrum de Castilglione 

(29) Castrum Montis Spertoli 

(30) Castrum Montis Ghufoni 

(31) Castrum de Popiano 

(32) Castrum della Ripa 

(33) Castrum de Licigliano 

(34) Castrum de Mancano 

(35) Castrum Montis Albini 

(36) Castrum de Lucardo 

(37) Castrum Sancte Marie Novelle 

(38) Castrum Vecchium 

(39) Castrum de Aguglione c 

(40) Castrum Salivolpi 

■ (41) *Castrum de Cellole 

(42) Castrum Montis Calvi 

(43) Castrum de Pergolato 

(44) Castrum de Petroio 

(45) Comune Sancti Petri in Bossolo 

(46) Castrum del Sambucho 

(47) Castrum de Barberino 



870. a ) praecedit % c. 



b ) que — imperii atramento pallidiori post add. c. 



c ) AGuglione c. 



(13) Massa Marittima. (14) Cf. etiam infra sub nr. (556). (15) Cf. 

(16) Bepetti I, c. III, 289; cf. etiam infra sub nr. (576). (19) Pieve a 

(20) Citta di Castello; cf. iam supra sub nr. (12). In initio enim novae 



(12) Citta di Castello. 
etiam infra sub nr. (595). 
Castello; Repetti l. c. I, 561. 
paginae per errorem repetitur. 

(III) Vallis Pesae: (25) Montelupo; Bepetti l. c. 111,412. (26) Capraia; Bep. I, 402. 40 

(27) Quarautola; Bep.lV,68i). (28) Castiglioni di Montespertoli; Bep. I, 615. (29) Montespertoli ; 

Bep. 111,532. (30) Montegufoni; Bep. 111,403. (31) Poppiano (Val di Pesa); Bep. IV, 577. 

(32) Bipa (Val di Pesa), Bipa Mortara; Bep. IV, 764. (33) Lucigtmno (Val di Pesa); Bep. II, 918. 

(34) Manzano; Bep. 111,50. (35) Montalbino; Bep. III, 285. (36) Lucardo; Bep. II, 817. 

Cf. supra nr. 867. (37) Hodie S. Donato a Lucardo; Bep. III, 78. Cf. supyra nr.869. (38) Castcl- « 
vecchio (Val di Pesa); Bep. I, 585. (39) Non iam existens; v. Bep. 1,59. (40) Hodie S. Cristi)K( 

a Salivolpe; Bep. V, 10. (41) Cellole (Val di Pesa); Bep. I, 647. (42) Monte Calvi; Bep. III, 32U. 

(43) Pergolato; Bep. IV, 105. (44) Petroio (Val di Pesa); Bep. IV, 156. (45) S. Pietro in Bossolo: 
Bep. 1,356. Cf. supra nr.866. (46) Sambuco; Bep. V, 13. (47) Barberino; Bep. 1,264. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 870. 



S75 



(48 
(49 

(50 

(51 

5 (52 

(53 

(54 

(55 

(56 

io (57 

(58 

(59 

(60 

(61 

is (62 

(63 

(64 



fol. 2'. 



20 (65 
(66 
(67 
(68 

(69 
25 (70 

(71 

(72 



Castrum de Tigniano 
Castrum Sancti Donati in Posi 
Castrum Montis Corboli 
Castrum de Grigniano 
Castrum Podii del Vento a 
Castrum de Pasignano 
Castrum de Fabrica 
Castrum de Monti 
Castrum Montis Aguti 
Castrum Bibioni 
Comune de Sancto Casciano 
Castrum Sancti Martini Episcopi 
Comune de Monte Faldi 
Comune de Torri 
Castrum Pontormi 
Castrum de Empoli 
Castrum Montis Campolesis 

*Iu contrata vallis Else 
Castrum Burghi de Sancta Flore 
Castrum de Semontana 
Castrum Cerreti Guidi 
Castrum de Monte Rapoli 
Comune de Vinci 
Castrum de Granaiuolo 
Castrum della Leccia 
Castrum de Martignano 



(73) Castrum Florentinum 

(74) Castrum de Catignano 

(75) Castrum de Gambasi 

(76) Castrum Montis Tignosi 

(77) Castrum de Pulicciano d(ei) Neri 

(78) Castrum de Bagniuolo 

(79) Castrum Cabiadole 

(80) Castrum de Pulicciano d(ei) Cerchi 

(81) Castrum de Certaldo 

(82) Castrum de Vicho 

(83) Castrum de Pianeta 

(84) Castrum de Pastina 

(85) Castrum de Petrognano 

(86) Castrum Pongne 

(87) Castrum de Magliano 

(88) *Castrum de Popianello 

(89) Castrum Linari 

(90) Castrum Sancti Apiani 

(91) Comune de Ceperello 

(92) Castrum Podiobonici 

(93) Castrum Staggie 

(94) Castrum de Rincine 

De partibus Mucelli 

(95) Castrum Montis Chucholi 

(96) Castrum de Latera 

(97) Castrum de Barbarino 



S70. d ) de Luento c. 

(48) S. Eomolo a Tignano; Bep. V, 525. Cf. supra pag. 858 not. 2 nr. 11. (49) S. Donato in 

30 Poggio (in Poci); Bep. 11,32. (50) Montecorboli ; Bep. 111,375. (51) Grignano; Bep. 77, 515, 

(52) Poggio a Vento ; Rep. IV, 490. (53) Passignano ( Val di Pesa); Bep. IV, 64. Cf. supra pag. 858 not. 2 

nr.4. (54) Fabbrica (Val di Pesa) ; Bep. 11,79. (55) Situs ratione habita videtur esse Montefiridolfi; 

Bep. 111,391. (56) Montaguto (Montacutello) diCampoli; Bep. III, 269. (57) Bibbione; Bep. 1,314. 

(58) S. Casciano a Decimo, hodie S.Casciano in Val di Pesa; Bep. V, 26. Cf. supra nr. 863. (59) S. Mar- 
35 tinus ad Argianum; S. Martino al Vescovo et Argiano (tab. 1: 50,000); Bep. I, 132. Cf. suprapag. 858 not. 2 

nr.7. (60) Hodie Montepaldi ; Bep. 111, 455. (61) Torri (ValdiPesa); Bep. V, 543. (62) Pontorme; 

Bep. IV, 541. (64) Monte Campolese; Bep. I, 430. Cf. supra nr. 854. 

Vallis Elsae: (65) Hodie Bastia (Val d'Arno infer.); Bep. I, 287. (66) Sammontana; Bep. 

V, 20. (67) Cerreto Guidi; Bep. I, 662. (68) Monterappoli ; Bep. III, 493. (69) Vinci; Bep. 

40 V, 785. (70) Granaiolo (Val d'Elsa); Bep. II, 478. (71) Vallecchio a Castelfiorentino ad septen- 

trionem ; apud Bepetti desideratur. (72) Martignana ; Bep. III, 102. (73) Castelfiorentino; Bep. I, 535. 

(74) Catignano di Gambassi; Bep. 1, 622. (75) Gambassi; Bep. II, 394. Cf. infra sub nr. (503). 

(76) Montignoso di Gambassi; Bep. III, 580. (77) PuliccianeUo di Gambassi; Bep. IV, 684. 

(78) Bagnolo (tab. 1: 50,000 a Castelfiorentino ad orientem). Cf Bep. II, 366 art. Gabbiavola. (79) Cab- 
45 biavoli (tab. 1: 50,000 a Castelfiorentino ad orientem). Cf. Bep. II, 366 art. Gabbiavola (Cabbiaula). 

(80) Est Pulicciano (di Gambassi; tab. 1: 50,000 a Certaldo inter meridiem et occidentem). Cf. Bep. 

IV, 684. (81) Certaldo; Bep. 1,666. (82) Vico (Val d'Elsa); Bep. V, 753. (83) Poneta (tab. 1: 

50,000 a Vico ad orientem); Bep. IV, 510. (84) Pastine; Bep. IV, 66. (85) Petrognano; Bep. 

IV, 151. (86) Pogni; Bep. IV, 498. (87) Magliano; Bep. 111, 19. (88) Poppianello (tab. 1 : 

50 50,000 a Vico inter meridiem et orientem). Apud Bepetti desideratur. (89) Linari (Val d'Elsa); Bep. 

II, 700. (90) S. Appiano; Bep. 1, 102. (91) Cepparello (tab. 1 : 50,000 a Monsanto ad meridiem); Bep. 

III, 254. Cf. supra nr. 865. (92) Poggibonsi. (93) Staggia; Bep. V, 455. (94) Bencine; Bep.1V, 742. 

Partes Mugelli: (95) Montecuccoli; Bep. III, 377. (96) Latera; Bep. II, 556. (97) Bar- 
berino (Mugello); Bep. 1, 257. 

110* 



fol. 3. 



876 



HEINBICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 870. 



fol. 3*. 



(98) 
(99) 
(100) 
(101) 
(102) 
(103) 
(104) 
(105) 
(106) 
(107) 



(108) 
(109) 
(110) 
(111) 
(112) 
(113) 
(114) 
(115) 
(116) 
(117) 
(118) 
(119) 



Cashum de Campiano 

Castrum de Villanuova 

Comune de Galgliano 

Comune Sancti Petri in Sieve 

Castrum de Spugnole 

Castrum de Combiate 

Comune de Lengni 

Comune Sancti Iohannis in Petroio 

Comune de Scarperia 

Castrum Burgi Sancti Laurentii 

* fol. 4 

*In val di Bise nco 

Comune de Legri 
Comune de Combiata 
Comune de Somaria 
Comune de Septimello 
Comune de Sexto 
Comune de Castiglione 
Castrum de Cersine e 
Comune de Sancto Donnino 
Comune de Broc<ji 
Comune de Sancto g Maro 
Castrum de Lecore 
Comune de Singna. 



(IV) Castra et terre de comitatu 
Flo(renti)e: 
In val di Robiana 
(120) Castrum de Musignano 



121) Castrum de Gavignano 

122) Castrum de Ticcano 

In val di Sieve 

123) Castrum de Magniale 

124) Castrum Ristionchi 

125) Castrum Pelaghi 

126) Castrum de Altomena 

127) Castrum de Nepocano 

128) Castrum Vichi vallis Sevis 

129) *Castrum Montis Borelli 

130) Castilglione domini Episcopi 

131) Comune de Plebeveteri 

132) Comune de Montefesulis 

133) Comune de Monte di Crocie 

134) Comune de Casi 

135) Comune de Tosina 

136) Comune de Ferrano 
(137) Comune de Pomino 

138) Comune de f Falgano 

139) Comune de Colognole 

140) Comune de Monte Sasso 
(141) Comune de Monte Aguto 

142) Comune de Acone h 

143) Comune de Torichia 

144) Comune de Vologniano 

145) Comune Sancti Elleri 

(146) Comune de Borsello 

(147) Comune de Ghiacceto 



10 



870. e ) C corr. ex S c. 



f) bis scriplum c. 



8) sequitur delet. Marcho c. 



b ) ACone c. 



("98) Campiano (Val di Sieve); Rep. I, 417. (99) Villanuova (Mugcllo); 'ora nella tenuta .... 
dclle Maschere' Rep. V, 783. (100) Gagliano (Galliano); Rep. II, 371. (101) & Piero a Sieve; 

Rep. V, 107. (102) Spugnole; Rep. V, 453. (103) Combiate (Oroci di Combiate); Rep. I, 789. 

Cf. etiam infra sub nr. (109). (104) Sic pro Legri. Legri; Rep. II, 677. Cf. etiam infra sub nr. (108). 
(105) S. Giovanni in Petroio; Rep. IV, 157. (106) Scarperia; Rep. V, 221. (107) Borgo S. Lorenzo; 35 
Rep. 1, 343. 

Vallis Bisenzii: (108) Cf. iam supra sub nr. (104). (109) Cf. iam supra sub nr. (103). 

(110) Sommaia; Rep. V, 423. (111) Settimello; Rep. V,288. (112) Sesto Fiorentino; Rep. V, 282. 

(113) Castiglioni; Rep. 1,594. (114) Cercina; Rep. 1,655. (115) Borgo S. Donnino (Val tVArno); 

Rep. I, 342. (116) Brozzi; Rep. 1,362. (117) S. Mauro (Moro); Rep. III, 612. (118) Lecoi-e; 40 

Rep. II, 671. (119) Signa; Rep. V, 399. 

(IV) Vallis Rubbianae: (120) Musignano piope S. 31iniato di Rubbiana; Rep. 111,636. 
(121) Gavignano (Val d'Ema); Rep. II, 413. (122) Tizzano prope S. Miniato di Rubbiana; 

Rep. V,531. 

Vallis Sevis: (123) Magnale; Rep. III, 20. (124) Ristonchi; Rcp. IV, 778. (125) Pelago; Rep. 45 

IV, 85. (126) Altomena; Rep. 1,76. (127) Mpozzano; Rep. 111,643. (128) Vicodi Montefiesole ; Rep. 

V, 756. (129) Moniebondlo; Rep. III, 326. (130) Castiglioni della Rufina; Rep. I, 606. (131) Pieve 
Vecchia (Pervecchia) ; Rep. IV, 260. (132) Montefiesole ; Rep. 11, 125 et III, 389. Cf. supra nr. 852. 
(133) Monte di Croce (Val di Sieve) ; Rep. III, 375. (134) Casi; Rep. I, 513. (135) Tosina; Rep. V, 57s. 
(136) Ferrano; Rep. II, 103. (137) Pomino; Rep. IV, 509. (138) Falgano; Rep. II, 89. (139) Co- 10 
lognole (Val di Sievc); Rep. I, 77». (140) Montesassi; Rep. III, 518. Cf. etiam vnfra sub nr. (165). 
(141) Montauto di Vicchio; Rep. III, 276. (142) Acone; Rep. 1,37. (143) Turicchi; Rep. V,603. 
(144) Volognano; Rcp. V, 797. (145) S. Eltero di Alfiano; Rej). I, 67. Cf. mfira aub nr. (243), 
(146) BorseUi; Rep. I, 854 (147) Diacceto; Rep. II, 6. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 870. 



877 



(148) Comune de Filicharia 

(149) Comune de Celle 

(150) Comune de Piemagiore 

(151) Comune de Terra Panganese 

5 

In val di Biseago 

(152) Castrum de Monte Murlo 

(153) Castrum de Capalle 

(154) Castrum de Campi 

10 (155) Castrum de Calencano 

(156) Castrum de Leccio 

foi.4'. *De partibus Mucelli 

(157) Comune de Rabatta 

15 (158) Comune de Vispigniano 

(159) Comune de Pulicciano 

(160) Castrum de Muciano 

(161) Castrum de 1 Molecano 

(162) Castrum de Pagliariccio 
20 (163) Comune de Ronta 

(164) Comune de Uliveta 

(165) Comune Montis Sassi 

(166) Comune Sancti Cressci de Valchava 

(167) Comune de Luco 

25 (168) Comune Sancti Iohannis Maioris 

(169) Comune Montis Ceraie 

(170) Comune de Gre^cano 

(171) Comune de Rabbiacanina 

870. i) his scriptum c. 



(172) 
(173) 
(174) 
(175) 
(176) 
(177) 
(178) 
(179) 
(180) 
(181) 
(182) 
(183) 
(184) 



(185) 

(186) 
(187) 
(188) 
(189) 
(190) 
(191) 
(192) 
(193) 
(194) 
(195) 
(196) 



De partibus vallis Grieve 

Castrum Bonici 
Castrum Vichii dell' Abate 
Castrum Vichii Magii 
Comune de Mugnana 
Comune de Secata 
Comune de Cintoria 
Castrum de Lucolena 
Castrum Ripe Mortorie 
*Castrum Uccani 
Castrum Montis Ficalli 
Castrum Montis Gonc,i 
Comune Montis Agliari 
Castrum Pancani 



* fol. 5. 



Castrum 
Castrum 
Castrum 
Castrum 
Castrum 
Castrum 
Comune 
Comune 
Castrum 
Castrum 
Castrum 
Castrum 



In Chianti 
Montis Raynaldi 
de Grigniano 
de Pietraficta 
de Castellina 
Richavi 
Collis Pietrosi 
Trebii 
de Radda 
Vertine 

Montis Grossoli 
de Broli 
Cachiani 



30 (148) Filicaia (hodie Palagio); Rep. II, 145. (149) Celle; Rep. I, 646. (150) Pimaggiore; 

Rep. IV, 265. (151) Non inveni; num sit Piazzano (Val di Sieve) a Borgo S. Lorenzo ad orientem, 

nescio; Rep. IV, 188. Cf. ibidem IV, 187 Piazzanese a civitate Prati ad occidentem. 

Vallis Bisenzii: (152) Montemurlo; Rep. 111, 441. (153) Capalle; Rep. 1, 449. (154) Campi 

(-Bisenzio); Rep. I, 413. (155) Calenzano; Rep. 1,391. (156) Leccio; Rep. 11,670. 

35 Partes Mugelli: (157) Rabatta; Rep. IV, 705. (158) Vespignano; Rep. V, 705. (159) Pulic- 

ciano (Val di Sieve) ; Rep. IV, 685. (160) Mucciano (Val di Sieve); Rep. III, 625. Cf. supra pag. 858. 

not. 2 nr. 6. (161) Molezzano (Val di Sieve); Rep. III, 247. (162) Pagliariccio; Rep. IV, 23. 

(163) Ronta; Rep. IV, 818. (164) Olireta (Mugello); Rep. 111,654. (165) Cf. iam supra sub 

nr. (140). (166) S. Cresci a Valcava; Rep. V, 625. (167) Luco di Mugello; Rep. 11, 928. (168) S. Gio- 
40 vanni Maggiore; Rep. II, 448. (169) Aceraia; Rep. I, 35. (170) Grezzano; Rep. II, 513. (171) Ripa- 

canina; Rep. IV, 765. 

Vallis Grevis: (172) Castel Bonsi; Rep. I, 335. (173) VicoVAbaie; Rep. V, 754. Cf. supra 

nr. 857. (174) Vicchiomaggio ; Rep. V,751. (175) Mugnana; Rep. 111,627. (176) Sezzatc; 

Rep. V, 293. (177) Cintoia di Val d'Ema; Rep. I, 738. Cf. supra pag. 858 not. 2 nr. 13. (178) Luco- 
45 lena; Rep. II, 929. (179) Sic indicatur; videtur esse la Ripa ab Uzzano ad septentrionem. Ripa Mor- 

tara v. supra sub nr. (32). (180) Uzzano; Rep. V, 611. (181) Montefioralle ; Rep. 111,390. 

(182) Montegonzi; Rep. 111,401. (183) Montagliari; Rep. 111,264. (184) Panzano; Rep. IV, 53. 

Vallis Chianti: (185) Monte Rinaldi; Rep. III, 504. Cf. supra nr. 856. (186) Gri- 

gnano; Rep. II, 515. (187) Pietrafitta (Chianti); Rep. IV, 209. Cf. supra pag. 857 not. 2 nr. 10. 

to (188) Castellina (Chianti); Rep. II, 552. (189) Ricavo; Rep. IV, 747. Cf. supra nr. 860. (190) Colle 

Petroso; Rep. I, 769. Cf supra nr. 856. (191) Trebbio (Chianti); Rep. V, 584. (192) Raddu ; 

Rep. IV, 702. Cf. supra pag. 858 not. 2 nr. 9. (193) Vertine; Rep. V, 703. (194) Montigrossi; 

Rep.III,403. (195) Brolio; Rep. 1,362. (196) Cacchiano; Rep. 1,377. 



^78 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 870. 



( 1 97) Castrum Montis Luchi de la Bernar- 
desscha 

(198) Castrum Montis Luchi de Lechio 

( 1 99) Castrum Sancte Marie Novelle 

(200) Castrum de Volpaia 

(201) Castrum delle Stinche w 

(202) Comune de Albola 



foi. ,v. *In val dArno 

(203) Comune de Montaia. 

(204) Castrum de Camposelvole 

(205) Castrum de Balbischio 

(206) Castrum de Montegongoli 

(207) Castrum de Bicasoli 

(208) Castrum Montis Guarchi 

(209) Castrum Sancti Iohannis 

(210) Castrum de Gangareta 

(211) Castrum del Tasso 

(212) Castrum della 1 Cicogna 

(213) Castrum Montis Lunghi 

(214) Castrum della Penna 

(215) Castrum delle Cave 

(216) Castrum del Terraio 

(217) Castrum de Mori 

(218) Castrum del Pocco 

(219) Castrum Sancti Mariani 

(220) Castrum Marciani 



(221/ 


) Castrum de Tregaia 


(222; 


Castrum de Sofena 


(223; 


Castrum de Pogio Tacgi 


(224' 


) Castrum Francum 


(225; 


) Castrum de Pulicciano 


e. (226 


) *Castrum del Leccio 


(227 


) Castiglione Mencani 


(228 


1 Castrum de Cascia 


(229; 


Castrum Persigniani 


(2 30' 


Castrum de Ostina 


(23 r 


Castrum de Ancisa k 


(232; 


) Castrum de Fighine 


(233 


l Castrum Tartigliese 


(234 


i Castrum de Gaville 


(235; 


Castrum Montis Domnici 


(236 


i Castrum de Piano 


(237' 


Comunia de Avena Abatie 


(238' 


i Castrum de Abatia de Monte Murlo 


(239 


l Castrum de Colle 


(240 


Castrum Novum 


(241 


I Castrum de Cetenavecchia 


(242' 


i Castrum Yieschia 


(243 


i Castrum de Sancto Ellero. 



" fol 



6'. (V) *Lucana civitas et sex miliaria: 25 

(244) Comune pleberii Computi 

(245) Comune Ruote 



870. k ) AnCisa c. l ) sequitur Cig clelet. c. 

(197) Montduco della Berardenga; Rep. I, 303. (198) Monteluco a Lecchi; Bep. II, 667. 

(199) S. Maria Novella (Chianti); Bep. I, 697. Cf. supra pag. 858 not. 2 nr. 12. (200) Volpaia; 30 

Bep. V, 798. (201) Stinche; Bep. V, 476. (202) Albola; Bep. I, 66. Cf. supra nr. 859. 

Vallis Arni superioris: (203) Montaio (Montaia); Bep. III, 277. (204) Caposelvi; Bep. 

1,461. (205) Barbistio (Barbischio); Bep. 1,272. (206) Montegonzi (Val d'Arno); Bep. 111,401. 

(207; Bicasoli; Bep. IV, 746. (208) Montevarchi; Bep. III, 537. (209) S. Giovanni (Val d'Arno); 

Bep. V,54. (210) Ganghereto; Bep. 11,398. (211) Castello del Tasso; Bep. V,503. (212) Ci- 35 

cogna; Bep. I, 731. (213) Montelungo (Val d'Arno); Bep. III, 411. (214) Penna; Bep. IV, 96. 

(215) Cave; Bep. I, 624. (216) Terraio; Bep. V, 512. (217) Videtur esse Loro; Bep. II, 812. 

(218) Pozzo (Val d'Arno super.); Bep. IV, 630. (219) V. art. Badiola di S. Maria in Mamma Bep. I, 205. 
(220) Monte Marciano; Bep. III, 423. Cf. supra pag. 858 not. 2 nr. 1. (221) Treggiaia ab Castel- 

franco di sopra ad meridiem. Apud Bepetti desideratur. (222) Castellum destructum prope Badia di 40 

Sofena: Bep. 1,193. (223) Poggitazzi; Bep. IV, 498. (224) Castelfranco di sopra; Bep. 1,542. 

(225) Puliciano (Val d'Arno super.); Bep. IV, 683. (226) Videtur esse Leccio (Val oVArno sopra 

Fircnze); Bep. 11,670. (227) Menzano; Bep. 111,194. (228) Cascia; Bep. 1,499. (229) Persi- 

gnano; Bep. IV, 108. (230) Ostina; Bep. III, 703. (231) Incisa (Ancisa); Bep. II, 575. 

(232) Figline; Bep. II, 126. (233) Tartigliese; Bep. V, 503. (234) Gaville; Bep. II, 415. (235) Monte «► 
Domini (Domenichi); Bep. III, 382. (236) Pian Franzese; Bep. IV, 182. (237) Videtur esse Avana, 

ubi ecclesia S. Mariae erat abbatiae Nonantulensis. V. Bcp. I, 173. (238) Badia a Montemuro; 

Bep. I, 185 (239) An Colle (Val d'Amo super.)? Bep. I, 761. (240) Castelnuovo di Avane; 

Bep. I, 171. (241) Cetina Vecchia; Itep. I, 677. (242) Viesca; Bep. V, 766. (243) S. Ellero 

di Alfiano; Bep. I, 67. Cf. iam supra sub nr. (145). 50 

(V) Suburbium Lucanense: (244) — (266) Ad phbes suburbii Lucancnsis cf. etiam Bepctti 
11,884, ubi eodcm fere ordine enumerantur. (244) Compito; Bep. I, 790. (245) Buota di Compilo; 

Bep. IV, 843. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 870. 



S7<) 



(246) Castrum Yetus 

(247) Comune plebis Vurni 

(248) Comune plebis Masse Pisane 

(249) Comune plebis Vicopelagi 
5 (250) Comune plebis Fiexii 

(251) Comune plebis Massaciuccholi 

(252) Comune plebis Arliani 

(253) Comune plebis Sancti Macarii 

(254) Comune plebis Sancti Stefani 
io (255) Comune plebis Mostessigradi 

(256) Comune plebis Turris 

(257) Comune Cappelle Sancti Laurentii 

(258) Comune plebis Morriani 

(259) Comune plebis Brancali 

i5 (260) Comune plebis Sancti Prancatii 

(261) Comune plebis Subgrominii 

(262) Comune plebis Sancti Ianuarii 

(263) Comune plebis Marlie 

(264) Comune plebis Lamarii 
20 (265) Comune plebis Lunate 

(266) Comune plebis Sancti Pauli 
foi. 7. (267) *Comune Sancti Martini de Collibus 

(268) Comune Vallis Ottavi 

(269) Comune Pontis Sancti Petri. 

25 

(VI) Hec m sunt castra, que Lucanum 
comune tenet de comitatu Pistorii: 

(270) Castrum Serravalle 

(271) Castrum Lerciani 
30 (272) Castrum Cecine 



(273) 


Castrum 


Castelline 


(274) 


Castrum 


Marliane 


(275) 


Castrum 


Casuli 


(276) 


Castrum 


Fangni 


(277) 


Castrum 


Mumigni 


(278) 


Comune 


Vallis Celle 


(279) 


Castrum 


de Serra 


(280) 


Castrum 


Crespoli 


(281) 


Castrum 


Calamecchie 


(282) 


Castrum 


Lanciole 


(283) 


Castrum 


Pitellii 


(284) 


Comune 


Pupillii 


(285) 


Castrum 


Sancti Marcelli 


(286) 


Comune 


Gavinana 


(287) 


Comune 


Yiceani 


(288) 


Comune 


Brandellii 


(289) 


Comune 


Vinacciani. 



(VII) *Infrascripta sunt comunia e t * f->i. 
terre, que detinentur per Lucanum 
comune, que sunt Romani imperii. 
videlicet: 

In valle Arni 

(290) Castrum Montis Topoli 

(291) Castrum Cerretelli 

(292) Castrum Montis Cavulii 

(293) Castrum Sancte Marie de Monte 

(294) Castrum Francum 

(295) Castrum Sancte Crucis 

(296) Castrum Ficecchii 



S70. m ) praecedlt signura § c. 

(246) CastelveccMo di Barga; Btp. 1,585. (247) Vorno; Bep. V, 836. (248) Massa Pisana ; 

Bep. 111,173. (249) Vico PeJago; Bep. V, 756. (250) Flesso (hodie Montuolo); Bep. 11,309. 

(251) Massaciuccoli ; Bep. 111, 178. (252) Arliano; Bep. I, 135. (253) S. Macario; Bep. III, 5. 

35 (254) Pieve di S. Stefano; Bep. V, 466. (255) Mostesigradi (hodie Monsagrati); Bep. III, 620 et 254. 

(256) Torre; Bep. V, 541. (257) S. Loi-enzo alla Cappella (in tabulis Cappello); Bep. II, 807. 

(258) Moriano; Bep. 111,609. (259) Brancoli; Bep. 1,360. (260) Bieve di S. Fancrazio; Bep. 

IV, 49. (261) Segromigno; Bep. V, 487. (262) S. Gennaro ; Bep. 11,430. (263) Marlia; 

Bep. 111, 81. (264) Lammari; Bep. II, 632. (265) Lunata; Bep. II, 933. (266) S. Paolo in 

40 Gorgo (hodie Pieve di S. Paolo); Bep. II, 472. (267) S. Martino in Colle (ai Colli); Bep. I, 761. 

(268) Ottavo sopra Lucca (Val d' Ottavo) : Bep. III, 704. (269) Ponte S. Pietro; Bep. IV, 537. 

(VI) Comitatus Pistoriensis: (270) Serravalle Pistoiese; Bep. V, 246. (271) Larciano 

(di Lamporecchio) ; Bep. II, 643. (272) Cecina (di Lamporecchio) ; Bep. I, 639. (273) Castellina 

di Serravalle; Bep. I, 559. (274) Marliana; Bep. III, 82. (275) Casore; Bep. I, 522. (276) Fagno; 
45 Bep. II, 88. (277) Momigno; Bep. III, 248. (278) Pieve di Celle; Bep. I, 645. (279) Pieve di 

Serra; Bep. V, 275. (280) Crespole; Bep. I, 833. (281) Calamecca; Bep. I, 383. (282) Lanciok; 

Bep. 11,639. (283) Piteglio; Bep. IV, 465. (284) Popiglio; Bep. IV, 687. (285) S. Marcello 

Pistoiese; Bep. V, 66. (286) Gavinana (Cavinana); Bep. 1, 634. (287) Vizzano; Bep. V, 7'.>7. 

(288) Pieve di Brandeglio; Bep. I, 361. (289) Viuacciano; Bep. V, 784. 

50 (VII) Vallis Ami: (290) Montopoli; Bep. III, 593. (291) Non iam existit. Cerretello 

(Val d'Era); Bep. I, 659. (292) Montecalvoli (Val d'Arno infer.); Bep. III, 330. (293) S. Maria 

a Monte; Bep. III, 71. (294) Castelfranco di sotto; Bep. I, 545. (295) S. Oroce; Bep. V, 137. 

(296) Fucecchio; Bep. II, 349. 



S80 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 870. 



(297) Castrum Cappiani 

(298) Castrum Masse d"01trario 

(299) Comune d'01trario 

(300) Castrum Gallenii 

(301) Castrum Orentani 

(302) Castrum Montis Paleoni 

(303) Castrum Putei 

(304) Comune de Staffoli 

foi. 8. *Jn valle Nebula 

(305) Castrum Montis Vettolini 

(306) Castrum Montis Summani 

(307) Castrum Montis Catini 

(308) Castrum Masse Bugianensis 

(309) Castrum de Cothile 

(310) Castrum de Colle de Bugiano 

(311) Castrum Bugiani 

(312) Castrum Stignani 

(313) Castrum de Costa 

(314) Castrum Uthani 

(315) Castrum Piseie 

(316) Castrum Sorici 

(3 1 7) Castrum Avellani 

(318) Castrum Pietrabone 

(319) Castrum Castellaris Ubaldi 

(320) Castrum Venneri 

(321) Castrum Collodi 

(322) Castrum Sancti Petri de Campo 

(323) Castrum Vivinarie 

S70. n ) gractaloielo c. 



toi.8'. *In valle Ariane 

(324) Castrum Medicine 

(325) Castrum Arami 

(326) Castrum Fibialle 

(327) Castrum Sorani 

(328) Castrum Lingnane Gract-al-cielo u 

(329) Castrum Pontiti 

(330) Castrum de Schiappa 

(331) Castrum Vetus 

(332) Castrum Sancti Quirici 

In pleberio Ville Bagilice 

(333) Comune Ville predicte 

(334) Castrum Pariani 

(335) Castrum Boelii 

(336) Castrum Colognore 

In valle Lime 

(337) Castrum Montis Fegatesis 

(338) Comune de Corsena 

(339) Comune de Controne 

(340) Castrum Pallegii 

(341) Castrum Cocilglie 

(342) Comune Limani 

(343) Castrum Vici Panceloro 

(344) Castrum Lucchii 

foi. 9. (345) *Castrum de Casuli 

(346) Castrum de Carciano 

(347) Castrum de Casabasciana 



(297) Cappiano; Rep. I, 461. (298) Massarella (Massa Piscatoria); Rep. III, 173. (299) Ol- 

trario; cf Rep. ibidem. (300) Galleno; Rep. II, 382. (301) Orentano; Rep. III, 686. (302) Monte- 
falcone; Rep. 111,383. (303) Est Poggio Adorno; Rep. IV, 487. (304) Staffoli; Rep. V, 455. 

Vallis Nebulae: (305) Montevettolini ; Rep. III, 556. (306) Monsummano alto; Rep. 111,258. 
(307) Montecatini; Rep. 111,351. (308) Massa Buggianese; Rep. 111,108. (309) Cozzile; Rep. 1,832. 36 
(310) Colle Buggianese; Rep. I, 764. (311) Castel Buggiano; Rep. I, 370. (312) Stignano; Rep. V,476. 
(313) La Costa (Agosta); Rep. I, 58. (314) XJzzano (Val di Nievole); Rep. V, 612. (315) Pescia; Rep. 
IV, 113. (316) Sorico; Rep. V, 435. (317) Vellano; Rep. V, 685. (318) Pietrabuona; Rep. 

IV, 206. (319) S. Maria al Castellare; Rep. I, 551. (320) Veneri; Rep. V, 689. (321) Collodi; 

Rep. I, 777. (322) S. Piero in Campo; Rep. 1,429. (323) Vivinaia, hodie Montecarlo; Rep. w 

III, 335. 

Vallis Arianae: (324) Medicina; Rep. III, 185. (325) Aramo; Rep. 1, 103. (326) Fibbi- 

alla (Valle Ariana); Rep. II, 105. (327) Sorana; Rep. V, 426. (328) Lignano; Rep. II, 696. 

(329) Pontito; Rep. IV, 541. (330) Stiappa; Rep. V, 471. (331) Castehecchio di Vettano; Rep. 1,588. 

S. Quirieo d'Ariano; Rep. I, 134. 45 

Suburbium Villae Basilicae: (333) Villabasilicu ; Rep. V. 774. (834) Pariana: Rep. 

IV, 60. (335) Boveglio; Rep. 1,358. (336) Colognora di Collodi; Rep. I, 780. 

Vallis Limae: (337) Montefegatesi ; Rep. III, 386. (338) Corsena; Rep. I, 807. (339) Con- 
ln»ic; Rep. I, 794. (340) Pallegio; Rep. IV, 42. (341) Cocciglia. V Cocidia in art. Casabas- 

ciana l!<p. I, 491. (342) Limano; Rep. 11,697. (343) Ptco 1'nncellnrinn : Rep. IV, 43. (344) LnccJiio,- 50- 
lop. 11909. (345) Gasoli (Val di Lima); Rep. I. ;ji. (316) Sic non inveni. Videtur esse situs 

ratione habita Orasciana a Caeabasciana ad merid. (347) Casabasciana; Rep, /. 491. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 870. 



881 



(348) Castrum Sorignane 

(349) Castrum Brandelli 

(350) Comune Menabbii 

(351) Castrum Cerbarie 
i (352) Castrum Lulglani 

In provincia Carfagnane 

(353) Castrum Pescallie 

(354) Comune de Gello 
io (355) Comune Vulmiani 

(356) Comune Desse 

(357) Castrum et comune Decimi 

(358) Comune Burgi Mocani 

(359) Comune Honete 

15 (360) Castrum la Cunie 

(361) Castrum Motronis 

(362) Comune Rocche de Mocano 

(363) Comune Cerretoli 

(364) Comune de Anchiano 
2o (365) Comune Puticciani 

(366) Comune Serre 

(367) Comune Corsagne 

(368) Comune de Chifenti 
foi. 9-. (369) *Comune Fornoli 

25 (370) Castrum Calavorne 

(371) Castrum Vitihane 

(372) Castrum Terellii 



(373) Comune Bori 

(374) Comune de Licignana 

(375) Comune Collis Bertinghi 

(376) Castrum Grhivicani 

(377) Castrum Corellie 

(378) Castrum Tillii 

(379) Comune de Loppia 

(380) Castrum de Bargha 

(381) Castrum Fiactonis 

(382) Castrum Perpori 

(383) Castrum Montis Altissimi 

(384) Comune de Casci 

(385) Castrum Gallicani 

(386) Castrum Trasilice 

(387) Castrum Cardosi 

(388) Castrum Bolognane 

(389) Comune Gioviani 

(390) Comune Spullissani 

(391) Castrum Pallorosi 

(392) Castrum Novum 

(393) *Castrum Bargecchie 

(394) Castrum Sirici 

(395) Castrum Caprarie 

(396) Comune Cicerani 

(397) Castrum Chioggie 

(39S) Castrum sive comune Verruchii 
(399) Castrum Pischolle 



* fo). 10. 



870. °) Lacunie c. 



(348) Sorignano v. in art. praecedenti. (349) Brandeglio; Rep. I, 360. (350) Sic pro Benabbii. 

30 Benabbio; Rep. 1, 295. (351) Cerbaiola (olim Cerbaia); Rep. I, 653. (352) Lugliano; Rep. 11,930. 

Provincia Garfagnanae: (353) Pescaglia; Rep. IV, 112. (354) Gello del Borgo; Rep. 

II, 425. (355) Vormiana (tab. 1 : 25,000 a Dezza ad occidentem). Apud Repetti desideratur. Tamen 

Volimana (rectius Volmiana,) item notatur in privilegio Karoli IV. a. 1355. Mai. 8 Francisco Castracanis 

concesso (Bohmer-Huber 2109). (356) Dezza; Rep. 11,6. (357) Diecimo (Decimo, Val di Serchio); 

35 Rep.11,4. (358) Borgo a Mozzano; Rep. 1,349. (359) Oneta; Rep. 111,663. (360) Cune; 

Rep. 1, 837. (361) Motrone (Val di Serchio); Rep. III, 622. (362) Rocca sopra Motronc; Rep. IV, 787. 

(363) Cerreto (Val di Serchio); Rep. I, 662. (364) Anchiano; Rep. I, 84. (365) Non inveni. Tamen 

Putiocianum (rectius Puticcianum ut opinor) item notatur in privilegio supra sub nr. (355) citato. An pro 

Bucchcggia (tab. 1: 25,000 a Dezza ad meridiem)? (366) Serra (Val di Serchio) ; Rep. V, 216. (367) Cor- 
40 sagna; Rep. 1,806. (368) Chifenti; Rep. I, 702. (369) Fornoli; Rep. II, 328. (370) Calavomo; 

Rep. 1,383. (371) Vitiana; Rep. V, 793. (372) Tereglio; Rep. V,508. (373) Non inveni. Tamen 

Bori item notatur in privilegio supra sub nr. (355) citato. An Montebono a Barga ad septentrionem? 

(374) Lucignano; Rep. II, 914. (375) Colle Bertingo; Rep. 1,764. (376) Ghivizzano; Rep. 11,440. 

(377) Coreglia; Rep. 1, 798. (378) Tiglio; Rep. V, 525. (379) Loppia; Rep. 11, 802. (380) Barga; 
45 Rep. 1,273. (381) Fiattone; Rep. 11,105. (382) Perpoli; Rep. IV, 109. (383) Montaltissimo ; 

Rep. 111,314. (384) Cascio; Rep. 1,507. (385) Gallicano; Rep. II, 384. (386) Trassilico; 

Rep. V, 581. (387) Cardoso; Rep. I, 474. (388) Bolognana; Rep. I, 334. (389) Gioviano; Rep. 

II, 450. (390) Non inveni. Tamen Spolizano item notatur in privilegio supra sub nr. (355) citato. 

(391) Palleroso; Rep. IV, 42. (392) Castelnnovo (Garfagnana) ; Rep. 11,568. (393) Bargecchia; 

50 Rep. 1, 281. (394) Sillico; Rep. V, 409. (395) Capraia (Val di Serchio); Rep. 1,465. (396) Cese- 

rana; Rep. 1,676. (397) Chiozza a Gastiglione di Garfagnana ad scptent. orient. (398) Verruca; cf. 

infra sub nr. (410) et Rep. VI, 268. (399) Non inveni nec apud Repetti nec in regionum tabnlis. 



LL. CONSTITUTIONES IV. 



111 



882 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 870. 



fol.10' 



(400) Castrum Granaioli 

(401) Comunc Ville Terresane 
{402) Castrum Castillionis 

(403) Comune Ville 

(404) Comune de Pontecolsi 

(405) Coinune Masse et Sassorossi 

(406) Comune Corfini 

(407) Comunc Sancti Romani 

(408) Comune Seracagnane 

(409) Comune Burcilliani 

(410) Comune Verrucole Ghirardinghi 

(411) Comune Plebis Castelli 

(412) Comune Silani 

(413) Comune Soragii 

(414) Comune Dalli et Dalli. 

(415) Comune Gragnani 
.(416) Castrum Curfiglani 

(417) Castrum Vallis di sopra 

(418) *Castrum Pulliani 

(419) Comune Plebis Sancti Laurentii 

(420) Comune Ville Roggii 

(421) Castrum Vallis di sotto 

(422) Castrum Carecinii 

(423) Comune Silicani 

(424) Castrum Cerreti 

(425) Castrum Sale Episcopi 

(426) Comune San Terensii q 

(427) Comune Camporegiani 

(428) Comune Gragni 

(429) Castrum et Comune Sassi et Grancila 



fol. 1 1 



(430) Comune Livignani 

(431) Comune Malliani 

(432) Comune Plebis Fosciani 

In provincia Lunisciane 5 

(433) Castrum Verrocole Buosi et eius dix- 
trictum 

(434) Castrum Pontremoli et eius districtum 

(435) Castrum Agule p 

(436) Castrum Sasstefani 10 

(437) Castrum Ponsani 

(438) Castrum Falcinelle 

(439) Castrum Serecane 

(440) Castrum di Sarrecane 

(441) Castrum Amelie X5 

(442) Castrum Novum 

(443) *Castrum Ortonovi 

(444) Castrum Nicchole 

(445) Castrum Volpiglionis 

(446) Castrum Monete 20 

(447) Castrum Avensie 

(448) Comune Carrare 

(449) Comune Masse Marchionis et eius 
districtum 

(450) Comune Montis Tignosi 



'.'5 



In Versillia 

(451) Comune Burgi Petrasancte 

(452) Comune Strectorie 

(453) Comune Saravesse 



:;u 



870. p) AGule c. 



<i) Santerensii c. 



(400) Granaiola; Bep. II, 478. (401) Monti di Villa (Villa Terenzana); Bep. III, 563. 

(402) Castiglione (Garfagnana) ; Bep. I, 595. (403) Videtur esse Villetta ; Bep. IV, 783. (404) Ponte- 
cosi; Rep. IV, 526. (405) Massa di Sassorosso; Rep. 111,177. (406) Corfino ; Rep. I, 799. 

(407) S. Romano (Garfagnana); Rep. IV, 812. (408) Silicagnana; Rep. V, 408. (409) Borsigliana; 35 
Rep. I, 354. (410) Verrucola ( Garfagnana) ; Rep. V, 702. (411) Hodie Piazza (Garfagnana), 

Pieve di Piazza; Rep. IV, 185. (412) Silano (Garfagnana); Rep. V, 407. (413) Soraggio; Rep. 

V, 426. (414) Dalli sotto e sopra; Rep. II, 1. (415) Gragnana; Rep. 11,475. (416) Corfigliano 

v. in art. Pieve di S. Lorenzo Rep. II, 810. In tabidis Carfigliano. (417) et (421) Vagli sopra e sotto ; 
Rep. V, 619. (418) Videtur esse Puglianella; Rep. IV, 678. (419) Pieve di S. Borenzo; Bep. 11, 810. 40 

(420) Villu a Boggio; Uep. IV, 80i>. (421) v. supra sub nr. (417). (422) Careggine; Rep. I, 474. 

(423) Silicano; Rep. V, 408. (424) Cerretoli; Rep. VI, 70. (425) Sala (Garfagnana), Sala del 

Vescovo; Rep. V, 6. (426) Poggio S. Terenzio; Rep. IV, 495. (427) Camporgiano; Rep. 1,434. 

(428) Gragna; Rep. 11,475. (429) Sassi et Grancia a Sassi ad septentr.; Rep. V, 201. (430) IM- 
gnano; Rep. II, 717. (431) Magliano ; Rep. 111,20. (432) Pieve Fosciana; Rep. IV, 240. ib 

Provincia Lunigianae: (433) Verrucola Bosi ; Rep. V,70l. (434) Pontremoli. (435) Aulla .- 
Rep. I, 168. (436) S. Stefano di Magra; Rep. V, 136. (437) Ponzano; Rep. IV, 563. (438) Faki- 
nrll,,; Eep. II. 89. ( 439 1 Sarzana, (440) Caddlo di Sarzana. Cf. Doenniges l. c. II, 108. 

(441) AmcgUa: Rep. /, 80. (442) Castelnuovo di Magra; Rep. I, 573. (443) Ortonow; Rep. 111,695. 
(444) Nicola; Uep, III, 641. (445) Volpigliano; Rep. V, 837. (446) Moneta; Rep. 111,253. so 

(447) Avenza; Rep. I, ,:,. ( 4 49 ) ^/ a . ssa Bucalc. (450) Montignoso (Lunigiana); Rep. III, 581. 

Versilia: <4:.l) Pietrasanta; h'<p. IV. 210. (452) Strettoia; Rm. V, 481. (453) Seravezea; 
Bep. V,S53. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 870. 



883 



(454 
(455 
(456 
(457 

5 (458 
(459 
(460 
(461 
(462 

io (463 
(464 
(465 
(466 
(467 

18 (468 

>i. ii'. (469 

(470 

(471 

(472 

20 (473 
(474 
(475 
(476 
(477 

25 (478 
(479 



Comune Farnochie 

Comune Pruni et Voligni 

Comune Pomecani 

Comune Cappelle Sancti Martini 

Castrum Monteggiori 

Comune Veghiatorie 

Comune Burgi Camaioris 

Comnne Lonbrici 

Comune Plebis Camaioris 

Comune de Nocchi 

Comune Montismagni 

Comune Gomitelli 

Comune Torcilliani 

Comune Valpromarii 

Comune Piethani 

*Comune Fibialle 

Comune Gualdi 

Comune Riscetoli 

Comune Plebis Nerici 

Comune Schiave 

Comune Bargecchie 

Comune Corsanici 

Comune de Pedone 

Comune de Mommio 

Comune de Pontemassori 

Comune de Bocano. 



(VIII) Hec sunt castra que 1 ' tenet Lu- 
canum comune de comitatu Pisano: 



(480 
(481 

(482 
(483 
(484 
(485 
(486 
(487 
(488 
(489 
(490 



Castrum Bientine 

Comune Cintorie 

Comune et castrum de Buiti 

Castrum Asciani 

Castrum Quoce 

Castrum Ripafracte 

Castrum de Avane et 

Comune Avane 

Comune Filectoli 

Castrum Viaregii 

Castrum Motronis. 



(IX) *Hec sunt terre quas tenet epi-*f i. i?. 
scopus Vulter(ranus) et suntRomani 
i m p e r i i : 

(491) Castrum 8 Berignone 

(492) Castrum Ripamarancia Mecc,a t 

(493) Castrum Monte Cerboli 

(494) Castrum il Sasso u 

(495) Castrum la Letia v 

(496) Castrum Seracano 

(497) Castrum Vechena 

(498) Castrum Monte Castelli 

(499) Castrum Gabreto 

(500) Castrum Montalcino 

(501) Castrum Montieri 



870. r ) corr. ex quas c. 
30 paUidiori post add. c. u ) Ilsasso e. 



s ) nr. 491 — 503 Castrum postea lineae aniepositum c. *) atramento 

v ) Laletia c. 



(454) Farnocchia; Rep. II, 96. (455) Pruno e Volegno; Rep. IV, 677. (456) Pomezzana; 

Rep. IV, 509. (457) S. Martino alla Cappella; Rep. 1,461. (458) Monteggiori; Rep. 111,398. 

(459) Veghiatoia; Rep. V, 685. (460) Camaiore; Rep. I, 398. (461) Lombrici; Rep. II, 797. 

(462) Pieve di Camaiore v. in art. Camaiore Rep. 1,398. (463) Nocchi; Rep. III, 645. (464) Mon- 

35 temagno di Camaiore; Rep. III, 417. (465) Gombitelli; Rep. II, 464. (466) Torcigliano; Rep. 

V, 537. (467) Valpromaro; Rep. V, 677. (468) Piazzano (Val di Serchio); Rep. IV, 188. 

(469) Fibbialla de' Canonici; Rep. II, 105. (470) Gualdo di Viareggio; Rep. 11, 558. (471) Ricetro 

(Riscetulo), hodie Licetro; Rep. IV, 749. (472) Pieve a Elici; Rep. II, 51. (473) Stiam; Rep. V, 472. 

(474) Bargecchia (Versilia); Rep. 1, 281. (475) Corsanico pi-ope Viaregium; Rep. I, 806. (476) Pedona 

40 di Camaiore; Rep. IV, 84. (477) Mommio prope Viaregium; Rep. III, 250. (478) Pontemazzoli ; 

Rep. IV, 533. (479) Bozzano; Rep. 1,358. 

(VIII) Comitatus Pisanus: (480) Bientina; Rep. I, 320. (481) Cintoia di Buti; Rep. I, 738. 
(482) Buti; Rep. I, 376. (483) Asciano di Pisa; Rep. 1, 150. (484) Quosa; Rep. IV, 704. (485) Ripa- 
fratta; Rep. IV, 767. (486) (487) Pieve d'Avane; Rep. 1,173. (488) Filettole; Rep. 11,145. 

45 (490) Non iam existit. Motrone di Pietrasanta; Rep. III, 620. 

(IX) Episcopatus Volterranus: (491) Berignone; Rep. 1,304. (492) Pomarance (olim 
Ripomarancio); Rep. IV, 502. Cf. infra nr. 504. (493) Montecerboli ; Rcp. III, 369. (494) Castel 
del Sasso; Rep. V,201. (495) Leccia; Rep. 11,668. (496) Serrazzano; Rep. V, 269. (497) Vec- 
chienna; Rep. V, 684. (498) Montecastelli (di Strove); Rep. III, 343. (499) Montegabbro; Rep. 

50 11,368. (500) Montalcinello (olim Montalcino); Rep. 111,288. (501) Montieri; Rep. III, 573. 



XIV 



884 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 870. 

(502) Castrum Chasoli (528) Castrum Villamangna 

(503) Castrum 8 Gambassi. (529) Castrum la Nera 

(530) Castrum de w Pignano 
(X) Hec sunt tcrre quas tenet comune (531) CastnimMa Corte di* Monte Voltraia. 
Vulter(re) e t sunt Romani imperii: 5 

(504) Castrum x Ripamarancia mecga * foi. 13. (XI) *Infrascripta sunt castra ad 

(505) Castrum Santalmagio dominum imperatorem et ad Roma- 

(506) Castrum Aquevie* num impe rium pertinentia, que pos- 

(507) Castrum Castelnuovo sidentur et detinentur a comuni et 

(508) Castrum Brugiano mecgo civitate Senarum: 10 

(509) Castrum Monte Verdi (532) Castrum Montereggionis 

(510) Castrum Lustigiano (533) Castrum Montagutoli del Boscho 
*foi. 12'. (511) *Castrum Chaneto (534) Castrum Mencani 

(512) Castrum Chaseli (535) Castrum Montis Guidi 

(513) Castrum Monte Rufoli (536) Castrum Radecondoli 15 

(514) Castrum Micciano (537) Castrum Belfortis 

(515) Castrum Libiano (538) Castrum Montecastelli 

(516) Castrum Quarceto (539) Castrum Silve quod detinetur a Sa- 

(517) Castrum la Sasa limbenensibus a civibus Senarum 

(518) Castrum Montegemoli (540) Castrum cui dicitur Montarenti 20 

(519) Castrum Macolla (541) Castrum de Turri 

(520) Castrum Castello Volterrano (542) Castrum Caprarie 

(521) Castrum Pongano (543) Castrum Orgie quod erat camera 

(522) Castrum Ulignano vicar(ii) imperii, fuit destructum a 

(523) Castrum Buriano Guelfis civitatis Senarum 2 s 

(524) Castrum Giello (544) Castrum Macareti prope Balneum de 

(525) Castrum Miemo Macareto 

(526) Castrum Sorliaiano (545) Castrum Poiani 

(527) Castrum Angiano (546) Castrum de Pari 

870. vv ) post add. c. x ) nr. 504 — 531 Castrum postea Hneae antep>ositum c. y) corr. super l (= et) c. 30 
z ) scriptum est AQuevie, A supra iin. add., duabus e corr. ex a c. a ) sib9 corr. ex hg c. *>) sic c. 

(502) Casole; Bep. 1,516. (503) Gambassi (Val d'Elsa); Bep. II, 394. Cf. supra sub nr. (75). 

(X) Commune Volterranum: (504) V. supra nr. 492. (505) Castel S.Dalmazio; Rep. I, 581. 
(506) Acquaviva v. in art. Boccasilana Rep. IV, 796. (507) Castelnuovo di Cccina; Rep. 1,574. 
(508) Bruciano; Rep. I, 365. (509) Monteverdi (di Volterra); Rep. 111,552. (510) Lustignano; 35 
Rep. II, 954. (511) Canneto (Val di Cecina) ; Rep. 1,443. (512) Caselli (Val di Cecina); Rep. 
1,508. <->VS)Monterufoli;Rep.IlI,517. (514) Micciano; Rep. 111, 202. (515) Libbiano; 
Rep. 11,691. (516) Querceto; Rep. IV, 6116. (517) Castel di Sassa; Rep. V, 197. (518) Monte- 
f/emoli; Rep. 111,396. (519) Mazzolla; Rep. III, 184. (520) Castello Volterrano; Rep. 1,564. 
(521) Bonzano di Volterra; Rep. IV, 563. (522) Ulignano (Val d'Era); Rep. V, 606. (523) Buriano 40 
(Val di Cecina); Rep. 1,375. (524) Gello di Casaglia; Rep. II, 425. (525) Miemo; Rep. III, 206. 
(526) Sorbaiano; Rep. V, 430. (527) Agnano ab Orciatico (Eep. III, 685) ad meridiem. (528) Vitta- 
magna; Bep. V, 782. (529) Nera; Bep. 111,640. (530) Bignano; Bep. IV, 261. (531) Monte- 
roltraio; Bcp. 111, 558. 

(XI) Civitas Senarum: (532) Mmiteriggioni ; Bep. 111,500. (533) Montauto del Bosco; 45 
Bcp. III, 268. (534) Mensano; Bqp. III, 191. (535) Montcguidi; Bep. 111,404. (536) Sadi- 
condoli; Eep. IV. 716. (537) Bclfwte di Badicondoli; Bep. 1,292. (538) Montecastelli; Ttep. 
111,340. i r >:}<J, CasteBo della Selra; Bep. I, 563. (540) Montarrenti; Bep. III, 323. (541) Toiri .• 
Bep. V. :,!(,. (542) Capran, (17,/ d' Arbia) Bep. 1,465. (543) Oi-gia; Bep. 111,687. (544) Mace- 
reto; Eep. 111,7. (54.")) Foiano ddla Chiana; liq>. 11,313. (546) Pari delV Ardmghesca. 
Ilcp. IV, 69. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 870. 



SS5 



(547 

(548 

5 (549 
(550 

(551 

(552 

10 

(553 

* foi. 13'. (554 

(555 

(556 

15 

(557 
(558 
(559 
(560 

20 (561 
(562 
(563 
(564 
(565 

25 (566 
(567 

(568 
(569 



Castrum de Montagutolo Ardenghes- (570) 

sche 

Castrum Civetelle Ardengesche ut (571) 

infra de castro Montis Verdi c (572) 

Castrum Sassi de Maritima 

Castrum Montis Verdi quod abstule- (573) 

runt domino Nicholao (574) 

Castrum Porrone (575) 

Castrum cui dicitur Castiglioncello (576) 

del Torto (577) 

Castrum Franchum Paganici (578) 

*Castrum Campagnatici (579) 

Castrum Yschie (580) 

Civitas Grossetana que a comuni (581) 

Senarum detinetur 

Castrum Montis Crulliani (582) 

Castrum de Rosellis (583) 

Castrum Monteiani (584) 

Castrum Montis Pescalicz (585) 

Castrum Montis Piscini (586) 

Castrum Rocchastrade 

[Castrum] Cotonis (587) 

Castrum Montis Orgialis (588) 

Castrum Portitalamonis 

Castrum Montis Giani (589) 

Castrum Bochegiani quod detinetur (590) 

a Salimbenensibus (591) 

Castrum Prate prope Massam (592) 

Castrum Perolle (593) 



Castrum Pietre quod a comuni Sena- 

rum detinetur 

Castrum Travalis 

Castrum de Monte Massi quod a 

domino Nelle detinetur 

Castrum Montis Latronis 

Castrum Monticelli 

Castrum Segiani 

Castrum Montalcini della Greta 

Castrum Sancti Angeli in Colle 

Castrum Novum Abatis 

Castrum Monteronis Logriffi 

Castrum Sancti Iohannis ad Assum 

*Castrum Lucignani Vallis Assi d et * foi. u. 

comunitas 

Castrum Percene 

Terra Buonconventi 

Terra et comunitas Montisfarelli 

Castrum de Suvicille 

Terra et comunitas Lucignani vallis 

Arbie e 

Terra et comunitas Torranieri 

Castrum Sancti Quirici in Osenna 

camera imperii et sui vicar(ii) 

Castrum Rocche Tintinnani 

Castrum Ripe quod ibi vicinat 

Castrum Silve 

Castrum Castiglionis vallis Urcie 

Castrum Sejnani 



30 870. c ) sequ. delet. quocl astulerunt (ast- corr. ex ad) domino Niccholao c. 

e ) i supra lin. add. c. 



c ') i corr. ex a c. 



(547) Montagido dell' Ardenghesca; Bep. 111, 268. (548) Civitella delV Ardenghesca; Rep. 1, 741. 

(549) Sasso di Maremma; Eep. V, 202. (550) Monteverdi; Bep. 111,555. Est Nicolaus de Bonsig- 

noribus. (551) Porrona; Bep. IV, 586. (552) Situs ratione habita videtur esse Castiglioncello Ban- 

35 dini; Bep. 1,255. (553) Castelfranco Paganico; Bep. IV. 20. (554) Campagnatico ; Bep. 1,406. 

(555) Istia (Ischia) d'Ombrone; Bep. 11,579. (556) V. iam supra sub nr. (14). (557) Non inveni 

nec apud Bepetti nec in tabutis. Curliano apparet in art. Paganico; Bep. IV, 20. (558) Boselle; 

Bep. IV, 820. (559) Montiano; Bep. 111,563. (560) Montepescali ; Bep. 111,456. (561) Monte- 
pescini; Bep. III, 457. (562) Boccastrada; Bep. IV, 796. (563) Cotone di Maremma; Bep. I, 829. 

40 (564) Monte Orgiali; Bep. 111,450. (565) Porto di Talamone; Bep. V 496. (566) Monticiano; 

Bep. III, 569. (567) Boccheggiano ; Bep. I, 331. (568) Prata; Bep. IV, 632. (569) Perolla; 

Bep. IV, 107. (570) Castel della Pietra; Bep. IV, 205. (571) Travale; Bep. V, 582. (572) Monte 

Massi; Bep. III, 430. Est Nellus filius Inghirami Pannocchieschi dominus castri Pietre. (573) Monte- 
laterone; Bep. III, 407. (574) Monticello (Val d'Orcia); Bep. III, 567. (575) Seggiano; Bep. 

45 V, 238. V. etiam infra sub nr. (593). (576) V. iam supi-a sub nr. (16). (577) S. Angelo in CoIIe; 

Bep. 1,86. (578) Castelnuovo detV Abate; Bep. 1,566. (579) Monterongriffoti (Monteron-Io- Grif- 

foli); Bep. III, 508. (580) S. Giovanni d'Asso; Bep. I, 163. (581) Lucignano cVAsso; Bep. II, 916. 

(582) Percenna; Bep. IV, 98. (584) Invenire non potui. Num situs ratione habita agatur de Monte- 

roni cVArbia, neseio. (585) Sovicitle; Bep. V, 436. (586) Lucignano dArbia; Bep. II, 917. 

50 (587) Torrenieri; Bep. V, 542. (588) S. Quirico (Val cVOrcia); Bep. V, 112. (589) Bocca d'Orcia; 

Bep. IV, 787. (590) Bipa cVOrcia; Bep. IV, 766. (591) Noninveni nec apud Bepetti nec in regio- 

num tabulis. (592) Castiglion d' Orcia ; Bep. 1,597. (593) V. iam sttjwa sub w. (575). 



S86 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 870. 871. 



(594) 
(595) 
(596) 
(597) 

(598) 
(599) 
(600) 
(601) 
(602) 
(603) 
(604) 
(605) 
(606) 
(607) 
foi. 14-. (608) 

(609) 



(610) 



Castrum Montechielli (611) 

Castrum Montis Pulieiani (612) 

Castrum Montis Follonici (613) 

Castrum quod dicitur Castrum Moc- (614) 

eum (615) 

Castrum Trequande (616) 

Castrum de Montechiesi (617) 

Castrum Asinelunghe (618) 

Castrum Scrofiani (619) 

Castrum de Ripis vallis Clane (620) 
Castrum Bectullis 

Castrum Fabrice (621) 

Castrum Torrite (622) 

Castrum de Serris (623) 

Castrum Petrorii (624) 

*Castrum Licignanelli quod detinetur (625) 

a domino Facmo (626) 

Castrum Lucignani vallis Clane quod (627) 
olim consuevit possideri a comuni 

Aretii, hodie possidetur a comuni (628) 
Senarum 
Castrum Montalceti 



Castrum de Monte Calboli 

Castrum Novum Biegii 

Castrum Podii Sancte Cicilie 

Castrum Rapolani 

Castrum Montis Sancte Marie s 

Castrum et comunitas Sciani 

Castrum Armaiuoli 

Castrum Laticastelli 

Castrum Novum Orgiesis 

Castrum Rigomangni sive Montisoli- io 

veti 

Castrum Farnetelle 

Castrum Montispertusi f 

Castrum sive comunitas Selvole 

Castrum sive comunitas de Strove 15 

Castrum Chiuslini 

Castrum sive Roccha Silliani 

Castrum Cereti Ciampoli quod deti- 

netur per quosdam nobiles 

Roccha que dicitur Rocha filiorum 20 

Tederici. 



871. 872. MANDATA SUBSTITUTO ADVOCATI 
PROVINCIALIS DIRECTA. 

1312. Oct. 5.— 1313. Ian. 13. 



871. MANDATUM PBIUS. 1312. Oct. 5. 
Ineditum descripsimus ex apographo chartaceo 'Serie C. 308' signato saec. XVII. 
tabidarii Argentinensis , quod dicunt 'Besirksarchiv des Unterelsass\ Textum saiis cor- 
ruptum hic illic correximus. (P, deest.) 

S70. f) sj corr. ex scj c. 3ft 

(594) Monticchiello; Rep. III, 563. (595) V. iam supra sub nr. (15). (596) Monte Follonico; 

Rep. 111,392. (597) Castelmuzio; Rep. 1,565. (598) Trequanda; Rep. V, 592. (599) Montisi; 

Rep. III, 590. (600) Sinalunga; Rep. I, 158. (601) Scrofiano; Rep. V, 235. (602) Ripa; 

Rep. IV, 764. (603) Bettolle (Val di Chiana); Rep. I, 306. (604) Fabbrica (Val d'Orcia); Rep. II, 78. 
(605) Torrita (Val di Chiana); Rep. V,549. (606) Serre di Rapolano; Rep. IV, 276 et 34. (607) Petroio 35 
/ V<A <l'()rcia); Rep. IV, 165. (608) Lucignano del ChianU; Eep. II, 915. (609) Lucignano m Val 

di Chiana (olim Lucignano d'Arezzo); Rep. II, 919. (610) Montalceto; Rep. III, 286. (611) Monte- 
caholi; Rep. III, 332. (612) Castelnuovo Bersi; Rep. I, 306. (613) Poggio S. Cecilia; Rep. IV, 494. 

(614) Rapolano; Rep. IV, 725. (615) Monte S. Maria; Rep. III, 429. (616) Asciano. (617) Ar- 
maiolo; Eep. 1. 135. (618) Laticastelli (in tabulis Radicastelli) ; Rep. 11,662. (619) Situs rutione 40 

habita est Castelnuom Berardmga; Bep. 1,298. (620) Rigomagno; Rep. IV, 756. (621) Fame- 

teUa; Bep. 11,95. Mi22 > Mantcpertuso ; Rep. III, 455. (623) Selvoli; Rq). V, 242. (624) Sirore; 
/.'-/.. I. 182. (625i Chiusdino; Rep. 1,707. (626) Roccu ,1, SiUano; Rep. IV, 795. (627) Ckrreto 
del ChianH (Gampolo); Eep. 1,660. (628) Roccatederighi; Eep. IV, 801. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. 1313. Nr. 871. 872. SS7 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus nobili viro Frederico 
de Wangen, nobilis viri Ioffr(idi) de Liningen advocati provincialis per Alsatiam sub- 
stituto, fideli suo dilecto gratiam suam et omne bonum. 

Ex parte nobilis viri Godlmani de Dorswilre" fidelis nostri dilecti nostre serenitati 

5 nuper expositum b extitit per querelam, quod quidam ipsum sine causa et minus iuste 

de possessione cuiusdam sui molendini siti in Hagnoia, quod a nobis et imperio tenet 

in feodum, eiecerint violenter, super quo petivit a nobis sibi salubri remedio provideri. 

Unde fidelitati tue committimus et mandamus volentes, quatinus si ita est, prius quo- 

libet illicito detentore remoto dictum Godlmanum in pristinam possessionem molendini 

10 predicti inducas et inductum auctoritate nostra protegas et defendas. Si quis autem 

ipsum Godlmanum super possessione ac iure eiusdem molendini voluerit impetere vel 

convenire, eadem auctoritate, quam tibi in hac parte committimus, partibus convocatis 

causam audias et examines ac fine debito decidas, faciens quod decreveris auctoritate 

nostra premissa firmiter observari. Presentium testimonio litterarum maiestatis nostre 

15 sigilli robore signatarum. 

Dat. in castris ante Florentiam , III. Non. Octobr. , anno Domini millesimo CCC 
duodecimo, indict. XI, regni nostri anno quarto, imperii vero primo. 



872. MANDATUM ITERATUM. 1313. Ian. 13. 

JRepetimus editionem, quae ex eodem apographo parata est ' Urkundenbuch der Stadt 
20 Strassburg'' III (1884) pag. 224 nr. 735, hic illic correctam. Quae conveniunt cum Man- 
dato priori supra nr. 871, ea typis minoribus excudenda curavimus. (P. deest.) 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus nobili viro Frederico de 
Wangen* fideli suo dilecto gratiam suam et omne bonum. 

Ex parte nobilis viri Godlmani de Dorswilre nostri dilecti fidelis nobis expositum extitit 

25 querulose quod ad cuiusdam aurificis Argentinensis instantiam et proeurationem minus 
iustam et absque causa rationabili qualibet a possessione cuiusdam* molendini siti in Hagnoe, 
quod idem Godlmanus a nobis et imperio tenet in feodum, sit eiectus, super quo petivit a 
nobis salubri sibi remedio provideri. Disponentes itaque iuxta commissi nobis officii debitum 
in iure suo quemlibet defensare, de prestantia quoque tue legalitatis et circumspectionis 

30 industria plenius confidentes, tibi vices nostras in hac parte duximus committendas, 
fidelitati tue mandantes pariter ac volentes, quatinus si est ita, *dictum Godlmanum in pos- 
sessionem pristinam molendini predicti restituas ac de perceptis fructibus seu pensionibus 
in ipsius iniuriam medio tempore facias eidem per satisfactionem condignam integre 
responderi. Si vero dictus aurifex vel alius aliquis actionis quippiam contra memoratum 

35 Godlmanum super dicto molendino suisque iuribus moverit, utriusque convocatis partibus 
causam audias, COgnoscas, *examines et debito fine decidas, faciens quod decreveris auctoritate 
nostra* firmiter observai-i. Presentium testimonio litterarum *. 

Dat. apud Sanctum Cassianum in castris supra Florentiam, Idus Ianuarii, anno 
Domini millesimo trecentesimo tertiodecimo, regni nostri anno quinto, imperii vero primo. 

40 871. a ) Dorswillr ap. b ) exppositum ap. 



SSS HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 873. 874. 



873-875. MANDATA DE PRECIBUS 
PRIMARIIS. 

1312. Oct. 17. 

Cf supra nr. 641 cap. 6, itemque tom. III, 34 sqq. nr. 36—43 et passim, tom. IV, i 
pag. 25 nr. 32 et pag. 243 nr. 280. 



873. MANDATUM ECCLESIAE CONVENTUALI IN RINOWE MISSUM. 

1312. Oct. 17. 
Denuo contulimus autographon tabidarii generalis Karlsruhani 'Select der Kaiser- 
und KbnigsurkunderC nr. 169 signatum. Sigillum deest, foraminibus relictis. ln verso 
legitur manu cancellariae scriptum: fy (= Registrat.). Edidit etiam Winkelmann 'Acta 10 
imperii inedita' II, 260 nr. 409. (P. deest.) 

Henricus Dei gracia Romanorum imperator semper augustus honorabilibus viris 
. . preposito, . . decano et . . capitulo ecclesie in Rynowe Argentin. dyoc, devotis suis 
dilcctis graciam suam et omne bonum. 

Inclite recordacionis divorum imperatorum Romanorum illustrium, qui de iure 15 
necnon antiqua et approbata consuetudine in singulis tam kathedralibus quam colle- 
giatis necnon conventualibus ecclesiis sacri imperii super provisione unius persone habe- 
bant petere et cum promptitudine qualibet exaudiri, vestigiis [i]nherentes, vobis pro 
discreto viro Cunrado clerico Basilien. dyoc , filio strennui viri Cunradi dicti de Wil- 
gothein militis, primarias preces nostras duximus porrigendas. Devocionem vestram 20 
rogantes, requirentes ct hortantes attente, quatinus eundem Cunradum, quem promo- 
veri cupimus ex affectu, pro nostre imperialis coronacionis ac precum nostrarum prima- 
riarum et imperialium reverencia in vestrum et ecclesie vestre canonicum et confratrem 
recipcre studeatis, de prebenda, si qua vobis vacat ad presens vel quam primum ad 
id se facultas obtulerit, sibi sine difficultate qualibet tam liberaliter provisuri, quod 25 
proinde vos et ecclesiam vestram propter observa[cionemJ a huiusmodi iuris nostri et 
imperii graciosius prosequentes b , omnia iura vestra ac comodum et honorem, que vobis 
et dicte vcstrc ecclesie per imperatores vel reges Romanorum predecessores nostros 
concessa sunt et tradita, favorabiliter augeat et conservet imperialis excellencia maie- 
statis. Harum tcstimonio litterarum. 30 

Dat. in castris ante Florenciam, XVI. Kalen. Novembr., anno Domini MCCC duo- 
decimo, indict. XI, regni nostri anno quarto, imperii vero primo. 



874. MANDATUM EPISCOPO ARGENTINENSI DIRECTUM. 

Signo chronologico carens hoc loco subiungere liceat c codice notissimo bibliothecae 
Vindobonensis lat. 410 (Iur. Can. 60), <(<■ <//«> v. supra adnr. 157, fol. 7 nr. 56. Rubrum 35 
/ol. 23' it<< indicatur: Etem miasiva ut littcre primariarum precum domini regis promo- 
veantur. Edidit iam <>!im Chmel loco supra citato 11,324 nr. 12; nos denuo contidimu*. 

(P. decst.) 
S7S. n ) partim illegibile or. '•) sic or. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 874. 875. 876. 889 

Heimicus Dei gratia etc. venerabili loh(anni) etc. 

Sinceritatem tuam affectuose requirimus et rogamus exaudiri a plurimum affectantes, 
quatinus honestum virum Ot(tonem), qui specialiter confisus b de tua promotione pro 
se petivit, honorabilibus viris, preposito, decano et capitulo talis ecclesie preces nostras 
5 primarias imperiales dirigi atque fundi, ut ibidem recipiatur in canonicum et confratrem 
sibique facultate habita provideatur de prebenda, studeas taliter promovere, quod precum 
nostrarum oblationem promotione tua media sibi sentiat profuisse, in eo nostro cul- 
mini plurimum placiturus. 

Datum etc. 

io 875. NOTITIA DE PRAEBENDIS COLLATIS. 

Item signo chronologico carentem, sed ad imperatoris preces primarias sine dubio 
spectantem subiungimus ex membrana Pisis in tabulario capitidi maioris ecclesiae nr. 1349 
servata denuo descriptam. Edidit Ficker loco supra ad nr. 237 citato pag. 237 nr. 87 
.(= WSB. pag. 101). Cf. ibidem pag. 236 nr. 86 (=100). 

Numeros arabicos nos adiecimus. (P. deest.) 

Iste sunt prebende ad preces confessoris collate a : 

1. In maiori ecclesia Spirensi Andree presbitero germano confessoris. 

2. Ad Sanctum Petrum in Argentino prebenda Ebelino presbitero. 

3. Ad Sanctum Leonardum Argent. dyoc. Alberto clerico. 

4. Ad Sanctum Stephanum in Sarburch canonic(atus) Henrico clerico Met(en). d(yoc). 

5. In Homburch canonic(atus) Iohanni clerico Meten. dyoc. 

6. Ad provisionem abbatisse de Hesse Iohanni clerico Meten. dyoc. 

7. Ad provisionem abbatisse de Herstheym Ebelino Argen(t). dyoc. 

Ad preces fratris Conradi: 

8. Ad provisionem abbatisse de Andelaco Argen(t). dyoc. Wilhelmo clerico. 

9. Ad provisionem abbatis de Suarza Hermanno clerico Argen(t). dyoc. 
10. Ad provisionem abbatisse de Crusedal Iohanni clerico Meten. dyoc. 



15 



876. INSTRUMENTUM DE OBLATIONE 
LITTERARUM CARDINALIUM. 

30 1312. Oct. 18. 

Instrumentum confectum de oblatione testimonii nuntiorum apostolicorum de coro- 

natione effecta servatur Taurini in tabulario regio inter Acta et protocolla Bernardi de 

Mercato 'Diplomi imperiali Mazzo 4 nr. 1T (== Doenniges Ms. VI, de quo v. supra ad 

nr. 604) fol. 18. 19 registratum. Scriptum est manu incognita, a Bemardo vero correctum. 

35 Denuo contulimus. Edidit Doenniges l. c. II, 68 nr. 27. (P. deest.) 

S74. a ) ex supra lineam add. c. b ) co in loco raso c. 

875. a ) sequitur delet. Ad sanctum c. 

LL. CON3TITUTIONES IV. 112 



890 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 876. 877. 

In nomine Domini amen. 

Anno eiusdem millesimo CCC duodecimo, indic. X, XV. Kal. Novembr. Per hoc 
presens publicum instrumentum cunctis appareat presentibus et futuris, quod ex parte 
serenissimi principis domini Henrici Dei gratia Romanorum imperatoris semper augusti 
fuit oblata nobis Iohanni et Bernardo notariis infrascriptis quedam patens littera sigil- 
lata sigillis pendentibus reverendorum in Christo patrum dominorum Arnaldi Sabinensis 
apostolice sedis legati et Nycholai Ostiensis et Velletrensis episcoporum ac Luce Sancte 
Marie in Via lata dyaconi cardinalis, ut prima facie apparebat. Cuius a tenor sequitur in 
hunc modum: 

'Universis presentes — predictifs] ut supra.' supra nr. 797. 



877. 878. CONFIRMATIONES SENTENTIARUM 
1N FAVOREM MONASTERII AUGIAE 

MAIORIS. 

1312. Oct. 27. 
Cf. etiam privilegium Oct. 17 concessum Bbhmer, Beg. Heinr. 507. 15 

877. CONFIBMATIO PBIOBIS SENTENTIAE. 

Sententiae a. 1311. Iul. 31 latae confirmatio imperatoris autographa servatur in 
tabulario principum Furstenbergensium. Sigillum deest, filis sericis flavi caeruleique coloris 
relictis. In verso legitur: lra super possessionibus mon. Augie maioris prope lacum 
Cumanum. Edidit Baumann ' Zeitschrift fiir die Geschichte des Oberrheins" XXVII, 478. 20 
Nos autographon benivolenter transmissum denuo contulimus. (P. deest.) 

jl Henricus | divina favente clemencia Romanorum imperator semper augustus uni- 
versis sacri Romani* imperii fidelibus presentes litteras inspecturis gratiam suam et 
omne bonum. 

(1) Ex parte venerabilis Dyethelmi abbatis principis nostri et honorabilium virorum 25 
. . capituli seu conventus monasterii Sancte Marie Augie maioris ordinis sancti Benedicti 
Constancien. dyoc. nobis extitit humiliter supplicatum, ut sentenciam infrascriptam 
approbare et confirmare de imperiali clemencia dignaremur. Cuius sentencie tenor 
talis est : 

(2) 'In nomine Domini nostri Ihesu Christi. 30 

(1) Anno a nativitate eiusdem millesimo trecentesimo undecimo, die Sabbati 
iui 3 "i ultimo mensis Iulii b , indicione nona. Super questione, que vertitur coram domino 
Sigebaldo de Gabbis iudice causarum palacii conmunis Cumani, nobilis vir dominus 
Gualterius de Curte generalis vicarius serenissimi regis domini Henrici Romanorum 
imperatoris semper augusti in civitate Cumana et eius districtu tamquam iudici suo 3s 
commisit oretenus vices suas ad inquirendum et recuperandum iura, redditus et pos- 

876. a ) quorum tr. 

877. a ) i corr. ex or. b ) ut ridetur in loco parlim raso or. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 877. 891 

sessiones, vassallos et homines ac ficta cuiuscunque maneriei ecclesie, capituli et con- 
ventus monasterii Sancte Marie Augie maioris ordinis sancti Benedicti Constancien. 
dyoc, cui domino vicario ad inquirendum et recuperandum predicta dictus dominus 
imperator precepit et in mandatis dedit per suas speciales litteras l occasione quorun- 
dam processuum factorum per testium productionem et alio modo contra communia et 
homines et contra tenentes de mansis locorum et territoriorum et vicinantiarum de 
Pellio, de Liro, de Cuiano et de Nari, Montis Grabadone et contra quosdam homines 
burgi Grabadone et burgi Domasii et ipsius plebis Grabadone causa recuperandi 
iura, redditus et possessiones, vassallos, honores et ficta cuiuscunque maneriei dicte 
ecclesie et monasterio pertinentes et aliorum, que in litteris dicti domini imperatoris 
et que in dictis testium productorum et in instrumentis et actis dicti monasterii con- 
tinentur, que quidem questio est per dictum dominum Sigibaldum iudicem cau- 
sarum ut supra domino Galeazo de Pyro iurisperito Cumano consulenda commissa 
ad videndum, consulendum et determinandum, utrum sit sufficienter probatum per 
testes et instrumenta in dicta causa productos, ipsum monasterium habere redditus, 
possessiones , vassallos, honores et ficta in dictis burgis, locis et territoriis , con- 
silium dicti domini Galeazi de Pyro iurisperiti Cumani, cui dicta questio est et 
fuit consulenda commissa ut supra, qui vidit et diligenter examinavit iura, racio- 
nes et allegaciones dicti monasterii et testes in dicta causa productos et instru- 
menta coram eo producta et quidquid ostendi et allegari voluit coram eo et qui d 
diu expectavit, si quis coram eo dicere et allegare vellet, Christi nomine invocato, 
tale est: 

(II) Videlicet quod est probatum et esse probatum , dictum dominum abbatem 
et monasterium Saucte Marie de Augia habere vassallos in burgo et territorio de 
Domasio et de Grabadona seu iura feodalia et habere terras et mansos et fictum in 
locis et territoriis de Liro, de Cuiano et de Nari et Pellio et ibi habere ficta, vide- 
licet in territoriis de Pellio mansos quinque terrarum et rerum territoriarum , de 
quibus et super quos habet dicta ecclesia seu monasterium annuatim fictum solidos 
quadraginta denariorum novorum , videlicet solidos octo pro quolibet manso. Item 
esse probatum et ostensum, ipsum monasterium habere debere super eosdem mansos 
fictum omni anno staria octo et medium frumenti et staria sedecim panici, scilicet 
ad starium de Garlenda, item in omni tercio anno solidos tredecim et medium dena- 
riorum novorum omni tercio anno pro precaria super mansis. Item esse probatum 
et ostensum, ipsum monasterium habere debere unum mansum terre in territorio seu 
villa de Nari, pro quo solvi debet omni anno fictum eidem ecclesie solid(i) viginti 
duo denariorum novorum minus quatuor denar(iis) et eciam solid(i) duodecim dena- 
riorum novorum omni tercio anno pro precaria super ipso manso de Nari. Item 
esse probatum et ostensum, ipsum monasterium habere debere in villis et territoriis 
de Cuiano et de Liro mansos duos terre, ex quibus solvitur annuatim fictum eidem 
ecclesie solidi quinque denariorum novorum pro quolibet istorum duorum mansorum 
et solid(i) tredecim et dimidium denariorum novorum omni tercio anno pro pre- 
caria. Item esse probatum et ostensum, ipsum monasterium habere in villis et 
territoriis de Cuiano et de Liro unum mansum, cuius mansi fictum gastaldi eiusdem 
ecclesie colligunt et colligere solent pro suo officio. Item esse probatum et osten- 
sum, ipsum monasterium habere debere super omnibus predictis mansis omni anno 
prandia tria, ipso domino abbate veniente in suburbium Grabadone, et si duxerit secum 

877. c ) secunda o corr. ex j or. d ) sequiiur rasura unius litterae or. 

1) Servatae non sunt. 

112* 



892 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 877. 

equos, quod debeant eos pascere in ipsis tribus prandiis ad fenum et ad ordeum. Item 
esse probatum et ostensum, quod ipso domino abbate vel eius certo misso veniente 
in suburbium Grabadone causa petendi dictum fictum, quod donec fictum vel pars 
ficti steterit ad solvendum, quod illi, qui a predictis tribus prandiis inantea fecerint 
stare ipsum abbatem vel eius missum occasione dicti ficti petendi, debeant facere s 
expensas cibi et potus in Grabadona et eciam e eis, qui secum fuerint ducti, donec 
ipsum fictum solutum fuerit. Item esse probatum et ostensum, ipsum dominum 
abbatem et monasterium predictum habere vassallos et iura feodalia in burgo et 
territorio de Grabadona et de Domasio, scilicet terras de Salegio et Olivedo de 
Sursaro, et decimas earundem terrarum, que terre iacent in territorio de Grabadona, io 
esse terras et decimas feodales dicti domini abbatis et monasterii Sancte Marie. Item 
esse probatum et ostensum, quod ecclesia Sancti Vincencii in castro Grabadone sita 
esse debeat dicti monasterii cum baso uno ipsi ecclesie adherenti, et eciam esse 
probatum et ostensum, alia basa, que sunt prope dictam ecclesiam in dicto castro, 
esse et esse debent de feodo dicti monasterii Sancte Marie de Augia maiori. 15 

(III) Unde nos prefatus dominus Sigebaldus iudex causarum ut supra, habito 
super predictis consilio dicti domini Galeazii f de Pyro iurisperiti Cumani», cui dictam 
questionem ut supra commisimus consulendam, qui vidit et diligenter examinavit 
dictam questionem et iura et allegaciones et testes et instrumenta in dicta causa 
productos et quidquid ostendi h et allegari voluit coram eo, Christi nomine invocato 20 
et Deum habendo pre oculis, dicimus et pronunciamus et per sentenciam declaramus 
in omnibus et per omnia, prout in dicto consilio dicti domini Galeazii continetur et 
prout hec superius per ordinem sunt conscripta. 

Lectum et publicatum fuit suprascriptum consilium die Sabbati ultimo mensis 
Iulii, indictione nona, per me Ioh(ann)inum de Bomazo notarium palacii comunis 25 
Cumani et per suprascriptum dominum Sygebaldum iudicem ut supra, ipso in bancho 
pro tribunali sedente, presente domino Burcardo misso suprascripti domini abbatis et 
capituli et absentibus aliis, tamen legittime citatis. 

Actum ad banchum dicti domini iudicis, ubi iura redduntur, unde plures inter- 
fuerunt testes ibi rogati et vocati: dominus Iohannes domini Egydii Rusche, Iacobus 30 
dc Arzegio 1 filius ser Bertrami de Arzegio, Petrucius de Mercato filius quondam ser 
Andree de Mercato, Guasperolus de Sancto Laurencio filius quondam ser Rolandi de 
Sancto Laurencio, Benevenutus Serra et Abondiolus Pigus, ambo notarii palacii 
comunis Cumani. 

Ego Iohanninus Bomazo notarius et scriba palacii comunis Cumani hanc cartam 35 
sentencie tradidi et ad scribendum dedi infrascripto Menasino notario, scribi rogavi 
et me subscripsi. 

Ego Menasinus de Sallegio notarius Cumanus filius ser Cuiardi de Sallegio de 
Cumis hanc sentenciam rogatu suprascripti lohannini de Bomaso notarii palacii comunis 
Cumani scripsi. 1 40 

(3) Nos itaque, quia prefato Gualterio vicario nostro Cumarum comisimus k dictam 
causam summarie examinandam ac eciam decidendam et ex hoc de iurisdictione ipsius 
vicarii et per consequens prefati Sigibaldi sui iudicis, cui in hac parte vices suas com- 
misit, plene nobis constat, prefatorum abbatis et conventus supplicationibus benignum 
probentes assensum, prefatam pronunciacionem et sentenciam et omnia in eis contenta 45 
rite et provide peracta approbamus, confirmamus et presentis scripti patrocinio com- 
munimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc nostre approbacionis et confir- 

877. e ) sequitur rasitra unius litterae or. f ) e supra lineam add. or. 8) iurisperito Cumano or. 
Jl ) ostendi quiiiquid or. ') r supra lineam add. or. k ) conifimus or. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 877. 878. 



S93 



macionis paginam infringere vel ei ausu temerario contraire. Quod qui secus fecerit, 
preter indignacionem nostri culminis, quam ex hoc incurret, quingentas marcas argenti 
pro pena componat, medietatem camere nostre, reliquam passis iniuriam applican- 
dam. In cuius rei testimonium presentes litteras maiestatis nostre sigillo iussimus 

5 communiri. 

« Signum domini (M.) Henrici septimi Romanorum imperatoris invictissimi. ii 
Dat. in castris ante Florenciam, VI. Kalen. Novembr., indictione XI, anno Domini 
millesimo trecentesimo duodecimo, regni nostri anno quarto, imperii vero primo. 

Ego frater Henricus Tridentinus episcopus sacre imperialis [aule] 1 cancellarius 
io vice domini Henrici Coloniensis archiepiscopi per Italiam archicancellarii recognovi. 



878. CONFIRMATIO ALTERIUS SENTENTIAE. 

Alterius sententiae a. 1311. Aug. 20 latae confirmatio item autographa servatur 
Karlsruhae in tabulario generali 'Select der Kaiser- und Kdnigsurkunden' nr. 170. Sigil- 
lum laesum pendet filis sericis flavi caerideique coloris. In verso eadem manu scripta 
15 eadem leguntur ac supra nr. 877. Diploma ipsum alia manu, tamen valde simili scriptum 
est ac nr. 877. Edidit Neugart(-Mone) 'Episcopatus Constantiensis' II, 683 nr. 86. 
Nos denuo contidimus. (P. deest.) 

| Henricus £ divina favente clementia Romanorum imperator semper augustus uni- 
versis sacri Romani imperii fidelibus presentes litteras inspecturis gratiam suam et 
20 omne bonum. 

(t) Ex parte venerabilis Dythelmi abbatis principis nostri et honorabilium virorum 
capituli seu conventus monasterii Sancte Marie Augie maioris ordinis sancti Benedicti 
Constant. dyoc. nobis extitit humiliter supplicatum, ut sententiam infrascriptam appro- 
bare et confirmare de imperiali benignitate dignaremur. Cuius tenor talis est: 

25 (2) 'In nomine Domini. 

(I) Anno a nativitate ipsius millesimo trecentesimo undecimo, die Veneris vige- 
simo mensis Augusti, indictione nona. Super questione, que vertitur coram domino i3ii- 
Singebaldo de Gabbis iudice causarum pallacii communis Cum(arum), cui nooilis vir 
dominus Gualterinus de Curte vicarius generalis serenissimi regis domini Henrici Dei 

30 gratia Romanorum imperatoris semper augusti in civitate Cum(arum) et eius districtu 
tanquam iudici suo commisit oretenus vices suas ad inquirendum et recuperandum 
iura a , redditus, possessiones, vassallos et honores ac ficta cuiuscunque maneriei ecclesie, 
capituli et conventus Sancte Marie Augie maioris ordinis sancti Benedicti Constantien. 
dyoc, cui domino vicario ad inquirendum et recuperandum predicta dictus dominus 

35 imperator precepit et in mandatis dedit per suas litteras speciales * occasione quo- 
rundam processuum factorum per testium productionem et alio modo contra commune 
et homines et vicinant(ias) burg(i) et locorum seu villarum de Tremedio contra 
tenentes et possidentes de manssis, domibus, terris et rebus territ(orii) et aliis rebus 
dicto monasterio Sancte Marie de Augia spectantibus in locis et territoriis burg(i) 

40 et villarum de Tremedio causa recuperandi iura, redditus, possessiones, vassallos, 
honores et ficta cuiuscunque maneriei dicte ecclesie et capitulo pertinentes et aliorum, 
que in litteris dicti domini imperatoris et que in dictis testium productorum et actis 



877. x ) excidit or. 

878. a ) in loco raso or. 
45 1) Servatae non sunt. 



^TMEDUt^^ 








S94 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 878. 

dicti monasterii continentur, que quidem questio est per predictum dominum Signi- 
baldum iudicem causarum ut supra domino Galeazo de Piro iurisperito Cum(arum) 
consulenda commissa ad videndum, consulendum et determinandum, utrum sit suffi- 
cienter probatum per testes, scripturas et instrumenta in dicta causa productos et 
producta, ipsum monasterium habere redditus, possessiones, vasallos, honores et ficta 5 
in dictis burgo et locis seu villis et territ(oriis) eorundem et cetera, que in ipsa 
commissione inde scripta per Petrucium de Bargo scribam pallatii Cum(arum) con- 
tinentur, consilium dicti domini Galleazi de Piro iurisperiti, cui dicta questio est et 
fuit consulenda commissa ut supra, qui vidit et diligenter examinavit iura, rationes 
et allegationes dicti monasterii et testes in dicta causa productos et scripta et instru- 10 
menta coram eo producta et quicquid ostendi et allegari voluit coram eo et qui diu 
expectavit, si quis coram eo aliquid dicere et allegare vellet, Christi nomine invocato, 
tale est: 

(II) Videlicet quod est sufficienter probatum, dominum abbatem dicti monasterii 
Sancte Marie de Augia maiori et monasterium et conventum et curiam habere in 15 
burgo et locis seu villis de Tremedio et territorio eorum manssos decem et dimediis b 
terrarum, quorum unus seu primus est fischi de Tremedio et spectat et pertinet ad 
ecclesiam Sancti Laurentii de Tremedio, cuius mansi iustitia pertinet ad dictum 
dominum abbatem, cuius mansi nomen hic non declaratur. Reliqui vero novem 
mansi et dimediis b spectant et pertinent dicto domino abbati, capitulo et conventui 20 
dicti monasterii Sancte Marie de Augia. Inter quos mansos sunt octo mansi primi, 
quorum octo unusquisque dat et dare debet fictum annuatim dicto domino abbati. 
capitulo et conventui dicti monasterii quinque solidos veteris monete et quinque modios 
blave, videlicet tertiam partem furmenti, tertiam sicallis et tertiam partem panici. 
Qui modius capit et capere debet octo sextarios. Nonus autem mansus dat et dare 25 
debet fictum annuatim dicto domino abbati, capitulo et conventui quinque solidos 
veteris monete exceptis sex nummis, dimedius autem mansus dat et dare debet 
annuatim dictis domino abbati, capitulo et conventui quindecim nummos. Predicti 
autem mansij novem et dimedius nominantur ut infra, sunt infrascripti b : primus 
mansus est mansus de Ballonio, secundus mansus est mansus de Manchagagio, tertius 30 
est mansus de Olesio, quartus est mansus de Lestino, quintus est mansus de Villiano, 
sextus est mansus de Roace , septimus est mansus de Nerio , octavus est mansus de 
Cardario, nonus est mansus de Marlianico et dimedius mansus est mansus seu medietas 
pro indiviso mansij b de Carale. Item est consilium dicti domini Galeaci, esse pro- 
batum sufficienter, ipsum dominum abbatem, capitulum et conventum dicti monasterii c 35 
Sancte Marie de Augia maiori habere debere super predictis mansiis fictum annuatim d 
amphoras quinque vini, exceptis duodecim sextariis. Quelibet enim amphora capit 
quadraginta octo sextarios. Item est consilium dicti domini Galeazi, sufficienter esse 
probatum, dictum abbatem, capitulum et conventum dicti monasterii Sancte Marie 
de Augia maiori habere debere annuatim fictum seu redditus super terram de Oliveto, 40. 
sive deficiat sive non deficiat, libram unam nove monete, et etiam habere debere 
super predictos mansos regale remigale. Item est consilium dicti domini Galeazi. 
esse probatum sufficienter, ipsum dominum abbatem, capitulum et conventum habere 
debere omni tertio anno de precaria et pro precaria tres libras veteris monete super 
dictis mansis. Salvo tamen et reservato quod per hanc sententiam seu consilium 45. 
nullum preiudicium ct nulla lesura gravetur nec fiat tenentibus et laborantibus dictas 
terras et mansa nec illis nec alicui eorum, contra quos et quem dicta sententia seu 

878. b ) 8ic or. °) dicti monnsterii in loco raso or. ll ) is mansiis tictum ann in loco raso or. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 878. ^95 

consilium fertur seu ferri contingerit, si sufficienter et legiptime monstraverint et 
monstrare et dicere poterunt de aliquo pacto vel de aliquo iure, quo in minori quan- 
titate quam superius continetur teneantur. 

(III) Unde nos prefatus dominus Singibaldus iudex causarum ut supra sedens in 

5 bancho pro tribunali, habito super predictis consilio dicti domini Galeazi de Piro 
iuris periti Cum(arum), cui dictam questionem ut supra commisimus consulendam, 
qui vidit et diligenter examinavit iura, rationes et allegationes dicti monasterii et 
testes et instrumenta et quicquid ostendi et allegari voluit coram eo et qui diu 
expectavit, si quid aliud dici et allegari voluerit, dicimus et pronunctiamus et per 

io sententiam declaramus, diffinimus et condempnamus in omnibus et per omnia, prout 
in consilio dicti domini Galeazi plenius continetur et prout superius scriptum et 
appositum est. 

Lecta et publicata fuit et est hec sententia in borleto Cum(arum) ad banchum 
dicti domini iudicis, ubi iura palatii redduntur, ipso domino iudice in bancho pro 

15 tribunali sedente. Et hoc presente domino Brocardo procuratorio nomine dicti mona- 
sterii et absente alia parte tamen legiptime. Unde plures interfuerunt ibi testes 
rogati: Petrucius de Bargo filius ser Abondii de Bargo, Speranzolus filius domini 
Iacobi dicti Botte de Piro, Gasparinus filius ser Petracii de Sasso et Menasinus filius 
ser Guitardi de Salegio. 

20 Ego Mafiolus Rampoldus notarius et scriba palatii communis Cumani, filius 

condam ser Guaspari Rampoldi de Cremenate de Cum(is), hanc cartam sententie 
tradidi et legi et ad scribendum dedi infrascripto notario et me subscripsi. 

Ego Frederigolus de Vaga, notarius Cumanus filius ser Fomasii de Yaga hanc 
sententiam et omnia suprascripta et singula rogatu suprascripti Maffioli Rampoldi 

25 notarii et scribe palatii Cum(ani) scripsi.' 

(3) Nos itaque, quia prefato Gualterio vicario nostro Cumarum commisimus dictam 
causam summarie examinandam ac etiam decidendam et ex hoc de iurisdictione ipsius 
vicarii et per consequens prefati Sigilbaldi sui iudicis, cui in hac parte vices suas com- 
misit, plene nobis constat, prefatorum . . abbatis et conventus supplicationibus bemgnum 

30 prebentes assensum, prefatam pronunctiationem et sententiam et omnia in eis contenta 
rite et provide peracta approbamus, confirmamus et presentis scripti patrocinio com- 
munimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc nostre approbationis et confirma- 
tionis paginam infringere vel ei ausu temerario contraire. Quod qui secus fecerit, preter 
indignationem nostri culminis quam incurret quingentas marchas argenti pro pena com- 

35 ponat, medietatem camere nostre, reliquam passis iniuriam applicandam. In cuius 
rei testimonium presentes litteras maiestatis nostre sigillo iussimus communiri. 

| Signum domini (M.) Henrici septimi Romanorum imperatoris invictissimi. jj 
Dat. in castris ante Florentiam, VI. Kalen. Novembr. , indict. XI, anno Domini 
millesimo trecentesimo duodecimo, regni nostri anno quarto, imperii vero primo. 

*o Ego frater Henricus Tridentinus episcopus sacre imperialis aule cancellarius vice 

domini Henrici Coloniensis archiepiscopi per Italiam archicancellarii recognovi. 



896 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 879. 880. 

879-881. MANDATA DE HOSTE FACIENDA. 

1312. Nov. 2.-7. 

879. MANDATUM PRIUS. Nov. 2. 
Servatur in instrumento infra nr. 881, quod denuo contulimus. Edidit Doenniges 
loco infra citato. — Bbhmer, Reg. Heinr. 508. (P. deest.) 5 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus nobilibus et pruden- 
tibus viris . . vicario, . . antianis, [. .] consilio et comuni Pisarum, fidelibus suis 
dilectis gratiam suam et omne bonum. 

oct. 31. Noverit vestra dilectio, quod in vigilia Omnium sanctorum proxime preterita 

moventes castra nostra, que posuimus ante Florentiam, et transeuntes cum toto nostro 10 
exercitu a flumen Arni in valle Eme sani et incolumes ac sine periculo quolibet castra- 
m(en)tati b fuimus. Ubi vigiliam eandem et diem festi predicti celebrantes solempniter 
in eodem loco remansimus constituti. De quo quidem loco strenuum virum Tyzonem de 
Colle cum licteris nostris misimus, significantes vobis per ipsas transitum nostrum, quem 
fecimus et facere disponimus, et quod nostrum exercitum statim accedere deberetis. 15 

Nov. 2. Die vero Animarum in crastino Omnium sanctorum de valle Eme predicta de mane 
recessimus et venimus usque vallem Strate, ubi pernoctabimus c , disponentes vobis abinde 
taliter cum exercitu nostro appropinquare talemque locum accedere, quod vos ad nos 
secure poteritis pervenire. Quare fidelitatem vestram, in qua nobis et imperio tene- 
mini, monemus, requirimus et ortamur vobis nichilhominus, prout per prefatum Tizonem 20 
mandavimus, iniungentes, quatinus statim visis presentibus, omnibus excusationibus, 
dilationibus ct difficultatibus quas audire nolumus omnino postpositis, cum omni fortia 
vestra equitum, peditum, balistariorum, guastatorum, sagittamentorum et aliorum, que 
pro exercitu fuerint oportuna, vobiscum portantes victualia pro vobis et gente nostra 
necessaria vos ad iter ponatis, nostram presentiam viriliter et feliciter tanquam fide- 25 
lissimi nostri velociter accessuri. Gratiam nostram plenissiniam per hoc procul dubio 
promerentes. 

Data die Animarum, in loco predicto vallis Strate, regni nostri anno quarto, 
imperii vero primo. 

880. MANDATUM ITERATUM. Nov. 3. 30 

Servatur ibidem. Denuo contulimus. Edidit Doenniges l. c. — Bbhmer, Reg. 
Heinr. 509. (P. deest.) 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus prudentibus viris, 
. . vicario, . . antianis, . . consilio et comuni Pisarum, fidelibus suis dilectis gratiam 
suam et omne bonum. 35 

Oot. 31. Cum die Martis proxime preterita moverimus castra nostra et transierimus flumen 

Arni, nullis inimicis apparentibus, pernoctantes apud Sanctum Petrum ad Emara» prope 
Florontiam, tunc statim per strenuum virum Tizonem b de Colle et per licteras nostras 
hoc vobis significavimus mandantes, ut quia ammodo pateret vobis ad nos veniendi 

<S79. a ) supra llneam add. Ir. b ) castramtati tr. c ) pernoctavimus lr. 40 

NSO. a ) adima tr. h ) Tyzonum tr. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 880. 881. 897 

accessus, sine mora ad nostrum exercitum veniretis. Deinde cum in dicto loco cele- 
brassemus solempnitatem Omnium sanctorum et in crastino, hoc est in commemoratione Nov. i. 
Animarum omnium fidelium procederemus et pernoctareraus in Strata Madii, iterato Nov. 2. 
consimiles licteras super veniendo ad nos vobis meminimus destinasse. Yerum quia 

s iterato die sequenti, hoc est die tertia Novembris processimus et apud Sanctum Cas- Nov. 3. 
cianum posuimus castra nostra, ita quod sicut plene nobis constat, ammodo securissime 
ad nos venire poteritis, fidelitati vestre sub obtentu nostri favoris et gratie et sub pena 
et executione omnium in prioribus licteris contentarum firmiter precipiendo mandamus, 
quatinus omnibus excusationibus, quas omnino de cetero audire nolumus postpositis, 

to statim et sine mora qualibet cum omni posse vestro armatorum tam equitum quam 
peditum et specialiter cum vastatoribus et victualibus in habundantia tam pro gente vestra 
quam nostro exercitu necessaria, tamen ad vendendum , ad nostrum exercitum veniatis, 
sicut penam vobis impositam et indignationem nostram volueritis evitare. 

Data in castris apud Sanctum Cascianum, III. Nonas Novembris, regni nostro 

15 anno quarto, imperii vero primo. 



881. INSTRUMENTUM SUPER PUBLICATIONE MANDATORUM 

CONFECTUM. Nov. 7. 

Autographon servatur Taurini in tabulario regio 'Diplomi imperiali Mazso 3 nr. 6\ 
Edidit Doenniges 'Acta Henrici VII' II, 190 nr. 51. Denuo contidimus. 
20 (P. deest.) 

In Christi nomine amen. 

Pateat omnibus evidenter presentem paginam inspecturis, quod magnificus vir 
Franciscus Tani de Ubaldinis de Castello vicarius Pisani comunis per serenissimum 
principem et dorainum dominum Henricum Dei gratia Romanorum imperatorem semper 

25 augustum dixit et protestatus a fuit Bonaguinte Scarso, Mone Bonincontri, Putio Gregorii 
de quarterio pontis, domino Bonaguinte de Vico, Cosscio Gregorii, Ceccho Botticelle 
de quarterio medii, Colo Tomasy, Pucio Laurenci, Vanni Rosso vinario de quartcrio 
foriporte, domino Guidoni, Lupo de Oculis, Gaddo notario de Castello Anselmi de 
quarterio Kinsice, antianis Pisani populi, quatinus observare et facere debeant cum 

30 effectu omnia et singula contenta in licteris dicti domini imperatoris transmissis eidem 
vicario, antianis et comuni Pisano. Et insuper precepit eisdem sub pena eris et per- 
sonarum arbitrio dicti domini imperatoris tollenda, quatinus omnia et singula in eisdem 
licteris contenta faciant, adimpleant et observent tam per se quam per comune civitatis 
predicte, cum ipse vicarius paratus fuerit et sit predicta omnia in ipsis licteris contenta 

35 facere, in quantum sibi possibile est et ad suum offitium pertinet ullo modo. 

Mandans michi Pagano notario infrascripto, quod de predictis conficere debeam 
publicum instrumentum. 

Quarum licterarum tenor infrascriptus est: 
'Henricus Dei gratia — vero primo'. supra nr. 879. 
40 'Henricus Dei gratia — vero primo'. supra nr. 880. 

Acta fuerunt predicta in civitate Pisarum in sala palatii comunis civitatis predicte, 
presentibus sere Stefano Genai de Campo et ser Iacopo Vitalis de Calci notariis ad 
hec vocatis testibus et rogatis. Sub anno ab incarnatione Domini millesimo trecen- 

S81. a ) pretestatus or. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 113 



S9 8 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 881. 882. 

tcsimo tertio decimo, indictione undecima, secundum consuetudinem Pisane civitatis, die 
septimo mensis Novembris. 

(S. N.) Ego Paganus Homicioli Pagani de Civitate Castelli auctoritate imperiali 
notarius predictis omnibus interfui et ea de mandato dicti domini vicarii scripsi et 
publicavi et signum meum posui. 



882-886. SCRIPTA PRO IOFFRIDO DE 

LININGEN. 

1312. Nov. 11.— 1313. Ian. 23. 
Quae omnia hic coniunctim proponere liceat. 



882. SCRIPTUM SUPER SCULTETATU SLETSTADIENSI TERTIUM. 10 

1312. Nov. 11. 

Denuo contulimus autographon tabularii Oenopontani benivolenter transmissum. 
Manu hominis Germani ut videtur scriptum est. Pendet sigilli fragmentum loro mem- 
branaceo. In verso manu cancellariae exaratum est: r^ (= Registrat.). Edidit Mone 
'Zeitschrift fiir die Geschichte des Oberrheins 1 XII (1861) pag. 207 nr. 67. V. iam supra 15 
nr. 790 et 832. Quae concordant supra cum nr. 832, typis minoribus excudenda cura- 
vimus. (P, deest.) 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus nobili viro Ioffredo de 
Lyningen advocato provinciali, consanguineo suo dilecto gratiam suam et omne bonum 

Etsi cunctorum nostrorum ac imperii subiectorum deleetamur status extollere, tamen eorum 20 
maxime profectibus et commodis providere disponimus, qui nos et dictum imperium suis devotis 
obsequiis plus ceteris venerantur. Sane cum officium scultetatus in Sletstat strennuo viro Henrico 
dicto Waffler pro quadringentis marcis argenti dudum certis de causis obligaverimus x , per nos 
aut nostros successores in imperio pro dicta summa argenti quocumque tempore redimendum, tibi* 
propter grata que non cessas nobis impendere servitia duximus indulgendum et concedendum a , 25 
ut idem officium pro dictis quadringentis marcis argenti vice et nomine nostris ac ipsius imperii 
redimere valeas ab eodem simili condicione, qua dictus Waffler ipsum officium hactenus tenuit, 
per te tuosque heredes exercendum, tenendum et possidendum tam diu, quousque iam dictum 
oificium a nobis sive nostris in imperio memorato successoribus pro prememorata summa pecunie 
redimatur. Dantes vobis potestatem plenariam prefatum officium exercendi, prout singuli in eodem 30 
officio vestn predecessores ipsum exercere et regere consueverunt. ln cuius rei testimonium 
presentes litteras nostre maiestatis* sigillo iussimus communiri. 

Dat. in castris apud Sanctum Cassianum Florentini districtus, HII. Idus Novembr.. 
anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo*, regni nostri anno quarto, imperii vero primo. 

882. a ) ita in nr. 790. S5 

1) Cf. supra nr. 790 et 832. 



HEINKICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. 1313. Nr. 883. 884. 899 

883. RECEPTIO IN VASSALLUM. 1312. Dec. 2. 
Repetimus editionem, quam ex copiario tabularii Amorbacensis paravit Bbhmer Acta 
imperii selectd' pag. 457 nr. 652. Arenga ibidem ita abbreviata est. — Bbhmer, lleg. 
Heinr. 595 (Addit. I). (P. deest.) 

5 Henricus a Dei gracia Romanorum imperator semper augustus universis sacri 

imperii fidelibus presentes litteras inspecturis graciam suam et omne bonum. 

Etsi quorumlibet nostrorum fidelium etc. b . Attendentes igitur nobilis Ioffridi de 
Lyningen dilecti consanguinei et fidelis nostri firme dileccionis et fidei puritatem, 
legalitatis et circumspeccionis industriam, quibus personam ipsius vidimus et scimus per 

io experienciam operis laudabiliter insignitam, eiusque grata servicia, que nobis et imperio 
Romano circa prosecucionem solempnitatis nostre, ubi sacri imperii dyadema suscepimus, 
necnon aliorum negociorum nostrorum et eiusdem imperii in partibus Ytalie sub non 
modicis laboribus et expensis exhibuit, et ut ipsum nostris et dicti imperii serviciis 
inantea fortius astringamus, eidem quatuor millia librarum Hallensium, cum quibus 

15 eundem in nostrum et imperii predicti, necnon septingentas marcas Colonienses, cum 
quibus eum in comitis et comitatus Lutzenburgensis vasallum et hominem ligium con- 
quirimus, de nostre liberalitatis munificencia donamus et ipsas quantitates pecunie pro 
nobis et successoribus nostris sibi et heredibus suis ab eo descendentibus promittimus 
exsolvendas. Volentes et eidem concedentes, ut officium seu regimen advocacie nostre 

20 Elsacie, prout sibi per alias nostras litteras commisimus, sic tamen quod iura et redditus 
nostri nobis et imperio sicud ante salvi permaneant, ipse et heredes sui predicti regant 
et exerceant et ab eodem regimine amoveri non debeant, nisi prius ei vel heredibus 
eiusdem de prefata pecunia integraliter fuerit satisfactum vel saltem ipsis alibi reci- 
pienda extiterit assignata. Qua habita idem Ioffridus et heredes sui predicti, si castra 

25 tunc habuerint propria, unum nobis et imperio et aliud comiti Lutzenburgensi, prout 
utrobique convenienter fieri poterit, et si tantum unum, illud imperio resigne[n]t et in 
feodum predictam pecuniam recipient. Alioquin si nullum habuerint, tunc statim ipsam 
convertent in predia seu allodia, quorum illa, que pro dictis quatuor millibus librarum 
Hallensium empta fuerint, a nobis et imperio prefato, ea vero, que pro residua pecunia 

so seu pro septingentis marcis Coloniensibus comparantur, de comitibus et comitatu Lutzeln- 
burgensi predictis perpetuis temporibus in feodum possidebunt. De quibus quidem 
feodis dictum Ioffridum pro se et suis heredibus predictis virga nostra, ut moris est, 
solempniter investivimus et tenore presencium investimus, sic tamen quod nobis et 
imperio antedicto necnon comitibus et comitatui Lutzelnburgensi predictis pro huius- 

35 modi feodis debita servicia teneantur, recepto super hoc ab eodem Ioffrido fidelitatis 
et homagii debito sacramento. In cuius rei testimonium presentes litteras nostre maie- 
statis sigillo iussimus communiri. 

Datum apud Sanctum Cassianum in castris supra Plorenciam, IIII. Non. Decembris, 
indiccione XI, anno Domini MCCC duodecimo, regni nostri anno quarto, imperii 

40 vero primo. 

884. MANDATUM DE CAUSA AUDIENDA. 1313. Ian. 1. 

Denuo contulimus autographon , quod servatur Argentinae in tabulario, cui nomen 

est 'Bezirhsarchiv des Unterelsass ', benivolenter nobis transmissum. Signatum est 'Serie Q. 

116. 4\ Pendet sigilli fragmentum parvum loro membranaceo. In verso exaratum est 

45 manu cancellariae: fy (= Registrat). Edidit Mone l. c. XII, 206 nr. 65. Cf. iam supra 

mandatum a. 1311. Aug. 28 de his rebus emissum nr. 672. (P- deest.) 

883. a ) Heinricus ed. b ) sic ed. 

113* 



900 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 884. 885. 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus nobili viro Ioffr(ido) 
de Liningen advocato per Alsatiam provinciam, consanguineo et fideli suo dilecto gratiam 
suam et omne bonum. 

Officii nostri debitum, ad quod assumpti sumus divinitus, exigit et requirit, ut 
omnibus nostro subiectis imperio faciamus iusticiam vel fieri procuremus. Cum itaque r. 
honorabilium et religiosarum personarum . . ab[batisse etj a conventus monasterii in 

Nidernmunster devotarum nostrarum in Christo dilectarum nobis gravis b pluries c 

demonstrant, quod strennui viri . . de Berkheim sibi super cuiusdam silve dicte Sermers- 
heim [possessione] d iniuriantur et per eosdem impediuntur indebite in e eadem, fide- 
litati tue districte precipiendo mandamus precise volentes, quatinus super dicta silva io 
questionis causam necnon alias quascumque dicte abbatisse ac conventui per quoscum- 
que motas seu movendas vel quas iidem aliis moverunt vel movere intendunt causas 
diligenter audias et prout inveneris et cognoveris, ipsam seu ipsas auctoritate nostra 
imperiali termines et decidas in eoque, in quo predictos abbatissam et conventum 
inveneris ius habere, ipsos eadem auctoritate manuteneas efficaciter et defendas. In 15 
premissis taliter faciendo, quod super defectu cognitionis causarum ac defensione 
earundem dicta abbatissa et conventus auribus nostris suas querimonias non deferant 
iterato. 

Dat. in castris apud Sanctum Cassianum supra Florentiam, Kal. Ianuar., anno 
Domini MCCCXII, regni nostri anno quarto, imperii vero primo. 2 o 



885. MANDATUM DE BONIS IMPERII BEDIMENDIS. 1313. Ian. 2. 
Cum nec autographon nec apographon nacti simus, repetere oportet editionem Liini- 
gianam 'Beichsarchiv' XXII, 384 paratam, quam hic illic correximus. — Bbhmer, Beg. 
Heinr. 516. (P. deest.) 

Henricus a Dei gratia Romanorum imperator semper augustus universis sacri 25 
Romani imperii fidelibus presentes litteras inspecturis gratiam suam et omne bonum. 

De fidei sinceritate, legalitatis industria necnon circumspectionis providentia nobilis 
viri Ioffr(idi) de Liningen advocati per Alsatiam provincialis, nostri dilecti consanguinei 
et fidelis, plurimum presumentes, sibi tenore presentium iniungimus et precipimus 
seriose, ut omnia bona, sive possessiones sint sive redditus, quecunque sunt in sui 30 
districtu regiminis prenotati a nobis vel nostris in imperio predecessoribus personis 
quibuscunque obligata, nostro nomine redimat ipsaque eodem obligationis titulo, quo 
eadem personis a quibus redemerit obligata fore noscuntur, teneat et possideat pacifice 
tam diu et quiete, quousque ab ipso vel suis heredibus per nos vel nostros in imperio 
successores dicta bona iuxta redemptionis formam super eo traditam fuerint absoluta. 35 
Mandantes universis et singulis quorum interest nostre gratie sub obtentu, quatinus 
sibi in huiusmodi redemptione secundum mandati nostri exigentiam sine contradictione 
qualibct pareant et intendant. Harum testimonio litterarum nostre maiestatis sigilli 
robore signatarum. 

Datum in castris apud Sanctum Cassianum, IIII. 1 ' Non. Ian., anno Domini mille- +0 
simo trecentesimo tertiodecimo, regni nostri anno quarto, imperii vero primo. 

884. a ) foramen or. b ) sic or. c) foramen or.; exciderunt litterae fere duodecim; an coniici- 

endum: tcnoris querele? d ) foramen or. ; exciderunt litterae fere decem; ila coniecimus. e ) in loco 

raso or. 



885. a ) Heinricus cd. b ) quarta ed. 



45 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. 1312. Nr. 886. 887. 9<)l 



886. MANBATUM IN FAVOREM MONASTERII DE ANDLOWE. 

1313. Ian. 23. 

Autographon tabidarii Argentinensis , quod dicitur 'Bezirksarchiv des Unterelsass\ 
valde corrosum et partim minus legibile denuo contulit socius noster A. Hessel. Signatum 
5 est 'Serie H. 2315. T. Sigillum desideratur, foraminibus relictis. In verso nihil exaratum 
est. — Bohmer, Reg. Heinr. 524. (P. deest.) 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus nobili viro I[o]ffr(ido) 
de Liningen advocato provintiali per Alsatiam necnon strennuis et prudentibus viris 
Friderico de Wangen et . . sculteto Columbariensi, fidelibus suis dilectis gratiam 

io suam et [o]mne bonum. 

Gravem querelam honorabilium et religiosarum personarum . . abbatisse ac con- 
ventus de Andela devotarum nostrarum in Christo nobis dilectarum ac strennuorum 
virorum . . de Andela recepit nostra serenitas continentem, quod indebite [de] cuiusdam 
almende possessione, sicut asserunt, sint eiecti. Quapropter fidelitati vestre seriose 

15 precipimus et mandamus volentes, quatinus si ita est, predictas abbatissam et con- 
ventum ac strennuos viros de Andela in predicte almende possessionem auctoritate 
nostra statim reponere nullatenus omittatis ac ipsos in eadem contra quoslibet manu- 
teneatis sub forma iuris et efficaciter defendatis, non permittentes eos in ipsa a quo- 
quam indebite pregravari, presertim cum iidem omnibus super predicta almenda sibi 

20 questionem movere volentibus coram nobis vel coram iusticiario nostro Alsatie parati 
sint exhibere iusticie complementum. 

Datum in castris apud Montem Imperialem Florent. dyoc, X. Kal. Febr., anno 
Domini millesimo trecentesimo tercio decimo, regni nostri anno quinto, imperii vero primo. 



887. CONFIRMATIO CONSUETUDINIS 
CIVITATIS EGRENSIS. 

1312. Nov. 17. 

Denuo contulimus autographon tabularii civitatis Egrensis. Pendet sigillum laesum 
fasciis sericis flavi coloris. Ediderunt etiam Bbhmer 'Acta imperii selecta 1 pag. 456 
nr. 651 et J. CelaJcovsh/ 'Codex iuris municipalis regni Bohemiae' II, 169 nr. 95. — 
30 BbJimer, Reg. Heinr. 594 (Addit. I). (P. deest.) 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus prudentibus viris 
. . magistro civium, . . consulibus et civibus Egrensibus, fidelibus suis dilectis gratiam 
suam et omne bonum. 

Non nunquam evenit, ut quod communiter a iure conceditur, ex cautela specia- 
35 liter postuletur, quo fit ut in huiusmodi petitionis instantia de facili prestetur assensus 
et adsit a imperiale presidium pro fulcimento suffragii plenioris. Nuper igitur ex parte 
vestra nostre maiestati extitit supplicatum, ut cum ab antiquo in civitate Egrensi ser- 
vatum existat, quod si aliquis civis in homicidio deprehensus fuerat et huiusmodi 
negotium amicabiliter non poterat sopiri, due partes facultatum seu bonorum mobilium 

40 887. a ) d eorr. ex b or. 



902 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 887. 888. 889. 

ad uxorem et liberos ipsius et tertia ad iudicem civitatis debeant provenire, nos huius- 
modi consuetudinem approbare et ipsam confirmare de imperiali clementia dignaremur. 
Attendentes igitur huiusmodi consuetudinem, sicut de iuris peritorum consilio intelleximus, 
a iure communi non nimium discrepare, ipsam consuetudinem, sicut rite et provide 
introducta est et hactenus observata, approbamus et presentis scripti patrocinio commu- 5 
nimus. Inhibentes universis sacri Romani imperii fidelibus et specialiter iudici Egrensi 
qui pro tempore fuerit, ut contra ipsam non venire presumant aliqualiter vel attemptent. 
Presentium testimonio litterarum nostre maiestatis sigilli robore signatarum. 

Dat. apud Sanctum Cassianum in castris ante Florentiam, XV. Kal. Decembris, 
indict. XI, anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, regni nostri anno quarto, io 
imperii vero primo. 



888. RECOGNITIO DEBITL 

1312. Dec. 4. 

Demio conhdimus autographon, quod Monaci servatur in tabulario secreto reipublicae 
Pawaricae. Pendet sigillum valde laesum loro membranaceo. In verso manu cancellariae 15 
regiae exaratum est: fy (= Registrat.). Edidit etiam K. Albrecht loco supra ad nr. 750 
citato I, 216 nr. 302. — Bohmer, Reg. Heinr. 510. (P. deest.) 

iiJ Liienricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus notum facimus, 
quod facta conputatione finali per . . thesaurarium l et gentes camere nostre una cum 
Henrico de Rapostein milite de omnibus et singulis, que pro toto tempore, quo ipse 20 
^ov. 1. usque ad initium mensis Novembris proxime preteriti nostris servitiis institit, tam ratione 
stipendiorum quam alia quacumque causa sibi debuimus, et disconputatis, que ipse de 
camera nostra receperat, dicto Henrico remansimus et remanemus in mille quadrin- 
gentis quadraginta florenis et quatuor Turonensibus debitores. 

Datum apud Sanctum Cassianum a Florentin. dioc, pridie Non. Decembr., regni 25 
nostri anno quarto, imperii vero primo. 



889. MANDATUM IN FAVOREM 
ARCHIEPISCOPI TREVIRENSIS. 

1312. Dec. 8. 

Ineditum descripsimus ex autographo tabularii Confluentini. Pendet sigillum parum 30 
laesum loro membranacco. In verso manu cancellariae nihil exaratum est, sed invenitur 
manu coaeva scriptum: mandatum imperatoris quod Bopardia et Wesalia obediant 
archiepb Trever. 

S88. a ) sic or. 

1) Cui nomen erat Aegidio. 35 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 889. 890. 903 

Est executoria ad privilegium Iul. 18 concessum supra nr. 833. — Bohmer, Reg. 
Heinr. 511. (P. deest.) 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus nobilibus ac pruden- 
tibus viris . . militibus, . . scabinis et communitatibus opidorum sive castrorum de 

5 Bopardia et Wesalia, fidelibus suis dilectis gratiam suam et omne bonum. 

Pensantes fidem puram et devotionem sinceram ac grata servitia, que venerabilis 
Baldewinus Treverensis archiepiscopus princeps et germanus noster karissimus non sine 
magnis laboribus, periculis et expensis, quibus se ipsum et ecclesiam Treverensem 
gravavit multis oneribus debitorum, nobis et imperio fideliter exhibuit hactenus, inces- 

10 santer ad presens exhibet et exhibere poterit devotius in futurum, et volentes liberalitate 
propria ipsius remunerare labores et indempnitati sue et ecclesie Treverensis favora- 
biliter providere, opida et castra nostra et imperii de Bopardia et Wesalia cum sturis 
et exactionibus omnibus, iuribus et pertinentiis eorundem pro duodecim milibus librarum 
Hallensium sibi, successoribus suis et ecclesie Treverensi, prout in litteris maiestatis 

15 nostre super hoc confectis 1 plenius continetur, duximus obliganda. Ideoque fidelitati 
vestre districte precipiendo mandamus sub pena in dictis litteris contenta, quatinus eidem 
archiepiscopo iuxta earundem litterarum tenorem pareatis humiliter et fideliter intendatis 
sibique de omnibus, que in ipsis litteris continentur, curetis integraliter respondere. 

Dat. apud Sanctum Cassianum in castris ante Florentiam, VI. Idus Decembr., 

20 anno Domino millesimo CCC duodecimo, indict. XI, regni nostri anno quarto, imperii 
vero primo. 



890. PROCESSUS ALTERIUS CONTRA 
CIVITATEM FLORENTINAM PRONUNTIATIO. 

1312. Dec. 12. 

25 Acta processus prioris v. supra nr. 715. 716. Ex processu altero edictum et inqui- 

sitionis scriptum servata non sunt. Cf. etiam sententiam infra nr. 915 et bannitionem 
civitatum Tusciae alteram nr. 916. 

Servatur in solo codice bibliothecae Riccardianae nr. 786, quem iam supra ad 
nr. 715. 716 edendos adhibuimus, fol. 241'. Contulit vir 61. Holder-Egger. Hic illic 
30 textum valde corruptum correximus , cf. iam supra. 

Pronuntiatio bannitionem a. 1311. Dec. 24 editam supra nr. 716 in codice statim sequi- 
tur. Cf. notam infra ad nr. 916. — Bohmer, Reg. Heinr. 513. (P. 524 lin. 18 — 37.) 

Item eodem anno a die duodecima Decembris in castris ante Florentiam, presen- 
tibus dominis Amideo comite b Sabaudie, . . c camerario domini imperatoris, Conrado d 
35 hostiario domini imperatoris, Heinrico panaterio domini imperatoris et Scotto de Sancto 
Geminiano iudice testibus ad hec rogatis et vocatis. 

Nos Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus cum voce preco- 
nia et edicto publice posito perhemptorie pro omnibus publice requiri et citari fecimus 

890. a ) eodem anno scriptum post Sabaudie c. b ) Andrea comite corr. ex Andree comiti c. 

40 c) deest c. d ) conardo c. 

1) Supra nr. S33. 



904 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 890. 891. 

universitatem, in quantum de facto universitas appellatur, civitatis Floren(tie) et cives 
plurimos in quantitate magna civitatis et comitatus eiusdem ex pluribus et legittimis 
causis, per quas et quamlibet ex eis universaliter civitas et singulariter universi contra 
nostram maiestatem publice commisisse inculpabantur. De quorum nominibus plenius 
continetur in dicto edicto v publice posito, scripto et publicato per Paulum de Podio 5 
Bonici notarium nostre aule, quod in certo termino coram nobis comparerent ad se 
excusandum et defendendum ab inquisicione, que contra eos fiebat ex causis in dicta 
inquisicione insertis. Et [cum] e in termino eisdem statuto et post terminum expectati 
non venerint nec comparuerint, prout de iure facere tenebantur, idcirco dictam univer- 
sitatem dicte civitatis Floren(tie), in quantum civitas et universitas appellatur de facto, io 
et omnes et singulos in dicto edicto publice appenso, scripto et publicato per dictum 
Paulum notarium, reputamus et pronuntiamus contumaces, declarantes f de nostre 
plenitudine potestatis, contra ipsos tamquam contra contumaces posse et debere procedi, 
prout nobis videbitur procedendum. 



891. 892. SCRIPTA AD MARCHKWES 
MALASPINAE SPECTANTIA. 

1312. Dec. 16.— 1313. Mart. 19. 

891. SYNDICATUS MARCHIONIS FRANCISCI ET FILIORUM. 1312. Dec. 16. 
Repetimus editionem, quam ex autographo Florentiae in tabulario regio asservato 
paravit Bonaini e Acta Henrici VII. 1 I, 268 nr. 169. (P. deest.) 20 

In nomine Domini amen. 

Anno a nativitate eius millesimo trecentesimo duodecimo, indictione X, die sexto- 
decimo Decembris. Conradus marchio Malaspina filius magnifici viri domini Francischi 
marchionis Malaspine tanquam congiunta persona, nomine suo et nomine et vice dicti 
patris sui et fratrum suorum, videlicet Bernabovis, Iohannini, Aczonis, Dominici et 25 
Guillielmi domini Francischi, pro quibus de rato habendo promissit, constitutus a in 
presencia nomine supradicto magnifici et potentis viri domini Guidonis Novelli comitis 
Dei gratia in Tuscia palatini, vicarii Riparie orientalis districtus Ianue et generalis 
capitanei diocesis et episcopatus Lunensis pro serenissima mayestate, gerens vices dicti 
domini Francischi sui patris et fratrum suorum suprascriptorum dixit et protestatus 30 
est nomine quo supra, quod paratus est pro se ipso et dicto nomine stare et parere 
omnibus mandatis imperialis mayestatis et sui vicarii et facere, promictere et iurare 
omnem promissionem , obligacionem, quam facere posset in honorem dicti domini 
imperatoris et sui vicarii, et guerram facere, prout marchiones Malaspine fecerunt et 
promisserunt facere in partibus Lunensibus dicto domino imperatori vel eius vicario. 35 
Quam promissionem et obligacionem dictus dominus Conradus suo nomine quo supra 
corporaliter libro tacto iuravit ad sancta Dei ewangelia ipsi domino vicario recipienti 
pro dicto domino imperatore et eius nunciis, remoto hodio vel amore, fraude vel pre- 
cibus guer[r]am facere toto eorum posse omnibus inimicis rebellibus sacri imperii in 

SUO. e ) deest c. { ).in corr. c. 40 

891. a ) cunistitutus cd. 
1) Quod scrrahait non est. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. 1313. Nr. 891. 892. 905 

partibus Lunensibus et alibi, et sic dictam promissionem suo sacramento vajlavit. 
Pectens cum instancia eo nomine quo dictum est tanquam vere vasallus dicti domini 
imperatoris et obediens eidem ab eodem domino vicario, quatinus dictum dominum 
Franciscum et filios eius et [se ips]um reponat et inducat cum omnibus suis iuribus et 
s pertinenciis in tenutam et corporalem possessionem burgi et [terre] de Avula spectantem 
de iure et plenitudine sui iuris ad dictum dominum Franciscum, quod burgum et terram 
olim tenebant Lunenses et nunc tenent occupatum domini Moroellus, Franceschinus, 
Spinectus et Conradinus marchiones Malaspine,' recommendatum eisdem pro parte dicti 
domini imperatoris a nobile et discreto viro domino Bavosso gerente vices dicti domini 

io imperatoris. In hac parte requirens eundem dominum vicarium supradictum, quod sibi 
predicta faciat et observare procuret omni iure, via et modo, quibus melius et magis 
potest. Et sic protestatur et dicit, reservatis semper omnibus suis iuribus, excusationibus 
[et] petitionibus quibuscumque. Et exinde denunciavit michi notario infrascripto, quod 
conficerem publicum instrumentum. 

is xVctum Arcule in domo Gilioli quondam Indexeti, presentibus domino Iohani Rape 

de Lucha militi, domino Guirado de Albariis de Bononia presbitero, Cepnno de Gral- 
liano et Mucio Bonavite de Arcula testibus ad hec vocatis et rogatis. 

(S. N.) Ego Ubaldetus de Arcula sacri palacii notarius ac iudex ordinarius hiis 
omnibus interfui vocatus et rogatus scripsi. 

20 892. PRIVILEGIUM PRO MARCHIONE SPINETA. 1313. Mart. 19. 

Ex confirmatione Ludeioici imperatoris a. 1329. Apr. 30 data eiusdem tabularii 
dedit Bonaini l. c. II, 270 nr. 171. Cuius editionem hic repetimus. — Bohmer, Reg. 
Heinr. 658 (Addit. II). (P. deest.) 

Henricus a divina favente clementia Romanorum imperator et semper augustus nobili 

25 viro Spinete marchioni Malespine quondam Gabrielis, fideli suo dilecto gratiam suam 
et omne bonum. 

Etsi ad prosequenda mirifice quorumlibet vota fidelium imperialis dextera quadam 
regularitate sit habilis, ad illos tamen graciosius se extendit, quos in suis obsequiis et 
mandatis reperit promptiores. Attendentes itaque laudabilem tue fidelitatis prompti- 

30 tudinem, quam tu in iis, que honorem nostrum continent, temporibus istis per effectum 
ostendere curavisti et te ostensurum in futuro promictis, et volentes horum intuitu 
munificentie nostre dexteram aperire, ut bene fecisse gaudeas et ad benemerendum tu 
et alii tuo exemplo fortius animentur, tibi et tuis heredibus de tuo corpore legitime 
descendentibus castra, villas et terras castrorum Sassi, .... b , Grancilie, Pallarosii, 

35 Torite, Pontis, Torretuli, Collis, Silicani, Antixane, Gragnanelle, Filicaie , Santerencii, 
Carezine, Yallis de subtus et Vallis de supra, Roczii, Pucglianelli , Rocche Alberti, 
Vithogii, Casatici, Camporezani, Caxane maioris et Caxane minoris, Sancti Michelis, 
Corfigliani, Gramolarzii, Castagnuoli, Albiani, Nicciani , Cortis, Gragnane, Colognole, 
Sanastaxii, Pontecii, Margiani, Sercognani, Congie, Sillani, Sorazii, Ursignani, Sale, 

4o Dalli de subtus et Dalli de supra, Pugliani ceterorumque comunium pleberii Sancti 
Laurentii et aliorum comunium et singulares personas vicarie dicte de Camporexano 
provincie Carfragnane x Lucane diocesis et Lunensis cum eorum territoriis, districtibus, 
iuribus, iurisditionibus et pertinentiis in nobile feudum usque ad nostrum et successorum 
nostrorum tam imperatorum quam regum Romanorum bcneplacitum de speciali gracia 

45 tenore presentium concedimus et donamus et te tui et dictorum heredum tuorum nomine 

892. a ) Heinricus ecl. b ) videtur esse lacuna tr. 

1) Cf. supra nr. 870 sub nr. (353) sqq. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 114 



906 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. 1313. Nr. 892. 893. 893 a. 

homagium propter hoc et fidelitatis prestantem iuramentum de castris, villis, terris et 
territoriis, districtibus, iuribus, iurisdictionibus et pertinentiis antedictis per virgam quam 
manu gestamus sollempniter investimus. Nulli ergo hominum liceat hanc paginam 
nostre concessionis, donationis et investiture infringere vel ei ausu temerario contraire. 
Si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem nostram et penam quingen- 
tarum librarum auri pro dimidia camere nostre et pro reliqua dimidia passo iniuriam 
solvendarum se noverit incursurum. 

Datum Pisis, XIIII. Kalendas Aprilis, regni nostri anno [quinto], imperii vero primo. 



893-899. MANDATA DE HOSTE FACIENDA 
ET PARLAMENTO VISITANDO. 

1312. Dec. 18.— 1313. Mai. 5. 

Servantur mandata nr. 893 (in forma videlicet Raymundo de Medullione missa, infra 
sub B 3) nr. 897 et 899 omnia in instrumento super eorum traditione per Bosonetum 
de Gebennis Petri de Bona commissarii imperialis nuntium a. 1313. Mai. 17. in castro 
Pontis Sorgie Avinionen. dioc, videlicet in hospitio in quo curia domini pape teneri con- 15 
sueverat, exhibita a Rogerio quondam Armanni de Macerata Feretran. dioc. notario ad 
requisitionem domini Medullionis scripto, quod superest in tabidario Gratianopolitano 
signatum 'B. 3668\ In verso legitur: Instrumentum continens quasdam litteras inpera- 
toris missas per inperatorem Henricum domino Medul(lionis), quod serviret sibi de 
guerra, et quibusdam aliis prelatis, itemque: non est registratum, quia non est neces- 20 
sarium. Mandati nr. 897 non exemplar originale, sed transsumtum offtcialis Gebennensis 
a Bosoneto porrigebatur ; cf. infra pag. 913 lin. 16. Ad totum instrumentum melius 

cognoscendum cf. (Valbonnais) 'Histoire de Dauphine' II (1722) pag. 147 nr. 21, tibi 
textibus valde decurtatis editum est. 

Mandatum nr. 893 (in forma videlicet civitati Bisuntinae missa, infra sub B l) et 25 
responsio civitatis Bisuntinae nr. 898 inveniuntur in codice 'Registre le plus ancievH 
fol. 161 tabularii eiusdem civitatis , quod in bibliotheca publica asservatur x . E quo nos 
ipsi iam publici iuris fecimus 'Neues Archiv' XXVII, 727 sqq. 

Cf. etiam mandatum infra sub nr. 921 edendum. 

893. 893 a. MANDATUM FIDELIBUS MISSUM. 1312. Dec. 18. (1313. ante lan. 6). 30 

Traditum est in duabus formis: 

A episcopo Argentinensi missa, quam servat codex notissimus Vindob. lat. 410 
(Iur. Can. 60), de quo v. supra ad nr. 457 , fol. 8 nr. 58; rubrum fol. 24 sic indicatur: 
Item quomodo imperator peremptorie citat aliquem episcopum, ut ad eum veniat cum 
armata ct decenti comitiva; edidit iam olim Chmel loco supra citato II, 325 nr. 14; nos 35 
denuo contidimus; 

B 1 civitati Bisuntinae directa, quae mense et die caret, sed ante diem 6. m. Iamtar. 
a. 1313. emissa est; quam praebet Rcgistrum antiquissimum eiusdem civitatis fol. 161, 
de quo v. supra; est ibi lemma: Cest li transcriz des latres nostre seignour lemparaour 

1) Cf. Ciisinn 'Notes mr 1'histoire municipale dc Besmi^on' (Besancon 189$), pag. 1 sq. 40 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. 1313. Nr. 893. 893 a. 



907 



qu'il nos envoiai, les quelles nos recehumes lo jour de feste saint George * l'an MCCC 
et traze, qui dicent en ceste forme; editionem nostram loco supra citato XXVII, 728' 
nr. 26 paratam hic repetimus; B 2 civitati Viennensi missa, quam ex transsumto 

a. 1313. Mai. 10. per Michaelem Francisci Valentinensem et Diensem canonicum, offi- 
5 cialem curiae Viennensis confecto tabularii ut videtur Gratianopolitani vulgavit C- U.-L Che- 
valier 'Collection de cartulaires Dauphinois' VI, 2 pag. 94 nr. 32; in minutiis correximus, 
potiores tantum lectiones adnotantes; B 3 Raymundo domino de Medtdlione destinata, 

quae superest in transsumto Rogerii de Macerata notarii supra in prooemio citato; nos 
ipsi denuo contulimus. — Bbhmer, Reg. Heinr. 514. (P. deest.) 



10 A. 

H(enricus) Romanorum imperator etc. 
venerabili Iohanni etc. gratiam suam et 
omne bonum. 



(1) Levantes in circuitu oculos nostros 

et videntes guerrarum turbines, dissensiones 

et scandala, quibus humani generis inimi- 

cus sacrum imperium et subditos sibi po- 
20 pulos per varias mundi partes turbat et 

vexat, post diversas nostre diligentie curas, 

que pro ipsorum procuranda quiete ac 

optate pacis comodis promovendis, prout 

ad cesaree maiestatis officium pertinet, nos 
25 assidue interpellant, principes, marchiones, 

comites ceterosque barones et vasallos 

nostros et imperii , quos ad hoc princi- 

patibus, regalibus, feodis , libertatibus ac 

aliis concessionibus et gratiis suis prede- 
30 cessores nostri divi auxerunt augusti, ut a 

tamquam gratitudinis filii exaltationis im- 

perii, ubi eorum status, honor et tranquil- 

litas procurantur, pro sua particulari sol- 

licitudine, quam ab eis fidelitatis debitum 
35 requirit et exigit, fructuosi promotores et 

eius servitores existerent, in istis nostre 

imperatorie dignitatis 1 ' primordiis, cuius 

sollempnia in nobis nuper sunt nutu divino 

completa 2 , esse deliberavimus convocandos, 
40 ut per eorum directionem, consilium et 

auxilium tam super rebellium nostrorum 

893. a ) et A. b ) super maiestatis delet. A. 

893a. a ) inscriptio in B 2: H. D. gr. R. i. s. a. pr. v. off. c. et c. Vie n(nensi), f. s. d. gr. s. 
et o. b.; in B 3: H. D. g. R. i. s. a. nobili viro Raymundo domino de Medull(ione) fideli suo 

45 dilecto gr. s. et o. b. b ) Lev. in circuitu oc. n. B2; in circuitu deest B 3. c ) magestatis similiter 

semper B 2. d ) interpellare male B 3. e ) nobilesque B 3. *) fideles et desunt B 3. S) comites, 

barones, nobiles, civitates ceterosque fideles ac vassallos B 2. h ) feodis, privilegiis, libertatibus 

B 2; pro feudis B 3. ») vero add. B 3. k ) deest BS; eorum status B 2. *) istis B 3. m ) maie- 
statis B 2. 3. °) deest B 2. °) Ytalie B 3. 

50 1) Apr. 23. 2) Cf. supra nr. 796-812. 



B. 

Henricus 3, Dei gratia Romanorum impe- 
rator semper augustus prudentibus viris 
officialibus, consilio et comuni Bisuntinen(si), 
fidelibus suis dilectis gratiam suam et 
omne bonum a . 

(1) Levantes oculos nostros in circuitu b 
et videntes guerrarum turbines, dissensiones 
et scandala, quibus humani generis inimicus 
sacrum imperium et subditos sibi populos 
per varias mundi partes turbat et vexat, 
post diversas nostre diligencie curas, que 
pro ipsorum procuranda quiete ac optate 
pacis commodis promovendis, prout ad pre- 
celsum cesaree maiestatis c officium pertinet, 
nos assidue interpellant d , principes, mar- 
chiones, comites ceterosque barones, nobi- 
les e , fideles et f vassallos g nostros etimperii, 
quos ad hoc pheodis b , concessionibus et 
aliis graciis suis predecessores nostri divi 
auxerunt augusti, ut tamquam gratitudinis 
filii exaltationis imperii, ubi 1 status eorum k , 
honor et tranquillitas procurantur, pro sua 
particulari sollicitudine, quam ab eis fide- 
litatis debitum requirit et exigit, fructuosi 
promotores et eius servitores existerent, 
in hiis 1 nostre imperatorie dignitatis" 1 prim- 
ordiis, cuius sollempnia in nobis sunt nuper u 
nutu divino completa 2 , esse deliberavimus 
convocandos, ut per eorum directionem, 
consilium et auxilium tam super rebellium 
nostrorum de Italie partibus insolentiis 



908 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. 1313. Nr. 893. 893 a. 894. 



de Italie partibus insolenciis propulsandis 
et imperii recuperandis iuribus, quam super 
nonnullis aliis et arduis tractandis et ordi- 
nandis negotiis statum imperii, christiani- 
tatis et orbis tangentibus, ad quorum ordi- 
nationem presentia ipsorum requiritur, 
salubriter procedere valeamus. 

(2) Sinceritatem tuam igitur rogamus, 
requirimus et c hac una pro omnibus per- 
emtoria monitione d monemus et nichilomi- 
nus per imperiales apices sub pena priva- 
tionis regalium, feodorum et omnium aliorum 
que ab imperio tenes districte precipiendo 
mandamus, quatinus fidem, quam ad maie- 
statem nostram, prosperitatem imperii sta- 
tumque christianitatis et mundi pacificum 
geris, hac vice per effectum ostendens, prima 

Mai. i. die mensis Maii venturi proxime, quam 
tibi et aliis quos ad hoc vocari fecimus 
pro peremptorio termino assignamus, cum 
armatorum decenti comitiva personaliter 
presentiam nostram accedas, nobis in pre- 
missis debitum obsequium et iuxta datam 
tibi a Deo gratiam salubre tuum consilium 
et auxilium impensurus. 

(3) Has autem litteras ad cautelam in 
registris curie nostre registrari fecimus, de 
quarum presentatione exhibitori earum nun- 
tio nostro iurato dabimus plenam fidem. 

Datum apud Sanctum Cassianum in castris 
super Florentiam, XY. Kal. Ianuarii, regni 
nostri anno IIII, imperii vero primo e . 



propulsandis et imperii recuperandis iuribus 
quam super nonnullis aliis arduis p , trac- 
tandis et ordinandis negociis statum imperii, 
christianitatis et orbis tangentibus, ad quo- 
rum ordinationem presencia ipsorum requiri- & 
tur, salubriter procedere valeamus. 

(2) Quocirca fidelitatem vestram <l roga- 
mus, requirimus et hac una r pro omnibus 
peremptoria monitione monemus, vobis 8 io 
nichilominus per imperiales apices sub pena 
privationis* pheodorum u vestrorum v ac om- 
nium aliorum que tenetis w ab imperio 
districte precipiendo mandantes, quatinus 
fidem, quam ad maiestatem nostram, pro- n 
speritatem imperii statumque christianitatis 
et mundi pacificum geritis x , hac vice per 
etfectum ostendentes y , in z Kalendis 8 Maii 
proxime venturi, quas vobis 8 et aliis quos 
ad hoc vocari fecimus pro termino per- 20 
hemptorio assignamus, cum decenti arma- 
torum comitiva et z ambaxatores ac syn- 
dicos vestros ydoneos et honestos ad nos- 
tram presenciam transmittatis z , nobis im- 
premissis b debitum obsequium per c eosdem 25 
et salubre consilium et auxilium impensuri . 

(3) Has autem litteras ad cautelam in 
registris d curie nostre e registrari fecimus, 
de quorum presentatione exhibitori earum 
nuncio nostro iurato dabimus plenam fidem. 3» 

Datum f apud Sanctum Cassianum g Flo- 
rentin. dyoc. , regni nostri anno quarto, 
imperii vero primo. 



894. LITTERAE ITERATAE EPISCOPO ARGENTINENSI DIRECTAE. 

(1313. Ian. 22). 
Proponimus denuo collatas ad codicem Vindobonensem, quem iam supra nr. 893 sub A. 
adhibuimus, fol. 8 nr. 59. Notatur rubrum fol. 21 : Item super eodem implicans litteram 



893. c ) sequitur in A. 



d ) excidit A. e ) sequitur etc. A. 



893 a. P) deest B 3. <i)tuam/i3. r ) loco hac una B 2: una; B 3: in hac parte una. s)tibii>3. ' 
t) ois corr. ex o£ B 3. ") feudorum B 3; pri vilegior um, libertatum, concessionum et gra- 40 

tiarum add. B 2. v ) dcest J12; tuorum B 3. w ) tenes B 3. x ) geris B 3. y) osten- 

dens B 3. z ) loco in Kalendis — transmittatis B 2: decentem armatorum comitivam , ambaxiatores et 

sindicos vestros idoneos et honestos ad nostrara presentiam transmittatis, ita quod in Kalend. Maii proxime 
venturi, quas vobis et aliis quos ad hoc vocari facimus pro termino peremptorio assignamus, nostro con- 
spectui se presentent; loco et — transmittatis B 3: personaliter presentiam nostram accedas. 45 
a ) Kal. B 3. b ) in preraissis B 2. 3. c ) loco per— inipensuri B 3; et iuxta datam a Deo gratiam 

Balubre tuum consilium et auxilium impensurus. d ) regestris B 3. e ) nostre curie 5 3. f)DatU3. 
8) loco Florentin. dyoc. B 2: in oastris supra Florentiam, decimo quinto Kalend. Ianoarii. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 894. 895. 909 

credentie. Edidit Chmel l. c. II, 326 nr. 15. De tempore statuendo itemgue de magistro 
Hermanno ab imperatore in Alamanniam misso cf. infra nr. 912. Cf. Bbhmer, Beg. 
Heinr. 514. (P. decst.) 

Henricus a Romanorum imperator et cet. venerabili Iohanni et cet. 
5 Licet per alias nostras patentes litteras te moneri et vocari fecerimus, ut cum 

armatis ad nostrum obsequium et parlamentum, prout ratione regalium feodorum tuorum 
tenueris, super festum beate Walpurgis venias, tamen ut congnoscas plenius, quod tuum Mai. i. 
adventum desideramus ex intimis, honorabilem virum magistrum Her(mannum) ad te 
fiducialiter duximus transmittendum. Sinceritatem tuam rogantes ethortantes b attente, 

io quatinus iuxta providentiam tibi concessam a Domino diligenter considerans, quod non 
parcentes laboribus, periculis et e[x]pensis ad aliud non intendimus 1 quam ad negotia 
reipublice, ad reformationem boni status eiusdem et imperii, in quo tua et aliorum 
principum nostrorum honor et utilitas multipliciter procuratur et quem in primo nostro 
ingressu in Italiam heu miserabiliter disturbatum invenimus, nunc quoque divina favente 

15 clementia pro maiori parte reformavimus , te ad obsequendum nobis hac vice non tar- 
dum exhibeas, set potius promtum ac per omnia liberalem, ut ob hoc imperialis 
maiestas te et ecclesiam tuam condignis debeat prevenire favoribus ac honoribus. 
premiis et remunerationibus prosequi gratiosis. Super premissis autem prefato notario 
nostro credas plenarie in dicendis. 

20 Dat. etc. 



895. 896. LITTEBAE AI) ABBATES 1)E AULA BEGIA ET 
BE SEBLITZ. 1313. Ian, 25.— 31. 

895. LITTEBAE PBIOBES. Ian. 25. 

Servatae sunt in Chronico Aulae regiae, quas ad editionem a Loserth 'Fontes rerum 
25 Austriacarum. Scriptores' VIII, pag. 349 paratam hic repetimus. Codicum B Iglaviensis 
saec. XIV. ex. et C Fucrstenbergensis saec. XV. cx. Jectiones adnotavimus. — Bbhmer, 
Beg. Heinr. 518. (P. deest.) 

Henricus [Dei gratia] Romanorum imperator a semper augustus honorabili et reli- 
gioso viro abbati monasterii Aule regie, devoto suo dilecto gratiam suam et omne bonum. 

30 Cum inter alios nostros imperii principes. comites, barones et nobiles, quos ad 

parlamentum, quod in Kalendis Maii venturi proxime habebimus, per litteras et nuntios Mai. i. 
vocavimus, in illustris Johannis regis Bohemie primogeniti et principis nostri carissimi 
delectemur specialiter personali presentia recreari, devotionem tuam attente requirimus 
et rogamus, quatinus eundem regem Bobemie tuis salutaribus monitis et exhortationibus 

35 ac persuasivis inductionibus inducere studeas cum effectu, ut ad dictum terminum, prout 
melius, laudabilius et decentius poterit, veniat cum armatis. Adhuc petimus etiam 
te consilium, auxilium et b subventionem, quatenus c applicare poteris, adhibere, in eo 
nostro culmini plurimum placiturus. 

Datum in castris apud Montem imperialem supra Florentiam, octavo Kalendas 

40 Februarii, regni nostri anno quinto, imperii vero primo. 

894. a ) Heinricus c. b ) sequilur attend delet. c. 

895. a ) Heinricus imp. Rom. B. C. b ) deest B. c ) quos C. 
1) Abhinc cf. similia rerba infra nr. 912 cap. 4. 



910 HEINRlCI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 896. 897. 

890. LITTEBAE ALTEBAE. Ian. 31. 

Ex eadem editione VIII, pag. 350. — Bohmer, Beg. Heinr. 520. (P. deest.) 

Henricus" Dei gratia Romanorum imperator semper augustus honorabilibus viris in 
Scedlicz et in Aula regia abbatibus, devotis suis dilectis gratiam suam et omne bonum. 

Quod circa status et honoris exaltationem illustris Iohannis regis Bohemie primo- 5 
geniti et principis nostri carissimi ipsi regi, prout relatio strenui viri Iohannis de Ossen 
nos instruxit, astatis fideliter et constanter, devotionem vestram dignis laudibus com- 
mendamus, rogantes attente, quatinus eidem regi more solito, ut accessus eius ad nos 
in proximo felix existat et salubris, assistatis auxiliis et favoribus opportunis. Ceterum 
adicimus, ut prefatum Iohannem habentes pro imperialis reverentia maiestatis propensius 10 
recommissum in omnibus suis agendis favorabiliter promovere curetis, gratum in hoc 
nobis obsequium prebituri. 

Datum apud Montem imperialem in castris super Florentiam, pridie Kalendas 
Februarii, regni nostri anno quinto, imperii vero primo. 

897. PBOCUBATOBIUM NUNTII IMPEBIALIS. 1313. Ian. 28. u 

Servatur 1) in instrumento Bogerii de Macerata notarii, de quo v. supra in pro- 
oemio; nos ipsi denuo descripsimus. 

Contulimus etiam 2) fraymentum huius procuratorii, quod ex apographo ut videtur 
tabularii Gratianopolitani vulgavit Chevalier loco ad nr. 893 sub B 2 citato VI, 2 pag. 95 
not. ad nr. 32, ab 1 parum diversum. 20 

Cap. 1 concordat fere omnino cum nr. 893 cap. 1. (P. deest.) 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus provido viro magistro 
Petro de Bona medico ac familiari suo dilecto gratiam suam et omne bonum. 

(1) Levantes in circuitu oculos nostros et videntes guerrarum turbines, discensiones 
et scandala, quibus humani generis inimicus sacrum imperium et subditos sibi populos 25 
per varias mundi partes turbat et vexat, post diversas nostre diligentie curas, que pro 
ipsorum procuranda quiete a ac obtate pacis comodis promovendis, prout ad precelsum 
cesaree maiestatis officium pertinet, nos assidue interpellant, principes, marchiones, 
comites, barones, nobiles, civitates, fideles ac vassallos nostros et imperii, quos ad hoc 
principatibus, regalibus, feudis, privilegiis, concessionibus et aliis gratiis suis predeces- 30 
sores nostri divi auxerunt augusti, ut tanquam gratitudinis filii exaltationis imperii, ubi 
eorum status, honor et tranquilitas procurantur, pro sua particulari solicitudine, ad quam 
ipsos fidelitatis astringit debitum, fructuosi promotores et eius servitores existerent, in 
istis nostre imperatorie dignitatis primordiis, cuius solempnia in nobis sunt divino nutu 
conpleta 1 , esse deliberavimus convocandos, ut per eorum directionem, consilium et auxi- 35 
lium tam super rebellium nostrorum de Ytalie partibus insolentiis propulsandis et imperii 
recuperandis bonis et iuribus, quam super nonnullis aliis tractandis et ordinandis negotiis 
statum impcrii, christianitatis et orbis tangentibus, ad quorum ordinationem presentia 
eorum requiritur, salubriter procedere valeamus. 

(2) Habentes igitur de fide tua b fidutiam.-specialem , te in Burgundiam et c Pro- 40 
vintiam duximus transmittendum, facientes te procuratorem et nuntium nostrum specialem, 
committentes tibi pariter et mandantes, quatinus ad dictas terras seu provintias accedas 
et per te vcl alium scu alios quos ad hoc expedire videris, universos principes ecclesia- 

896. ll ) Heimicus B. C. 

897. a ) corr. ex quieta 1. b ) Ilabentes — tua in loco raso 1. c ) deest 1. ib 
1) Cf. swpra nr. 796—812. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 897. 898. 9| l 

sticos et seculares, duces, marchiones, comites, barones, nobiles, civitates et quoscunque 
alios fideles et d vassallos nostros et imperii in dictis terris provintiis et etiam in ipsis 
terris contiguis constitutos ex parte nostra roges in fidei debito, quo e nobis et imperio 
astringuntur, requiras et peremptorie moneas et cites, ipsis nichilominus et cuilibet 

5 ipsorum auctoritate nostra imperiali sub pena privationis principatuum, regalium, feu- 
dorum, ducatuum, marchionatuum, comitatuum, privilegiorum , gratiarum, concessionum 
et aliorum omnium, que a nobis et imperio mediate vel inmediate tenere dinoscuntur, 
mandes et precipias, quatinus zelum, quem ad magestatem nostram, prosperitatem 
imperii statumque christianitatis et mundi pacificum gerunt, hac f vice per effectum 

io ostendentes in prima die mensis Maii venturi proximo, quam ipsis et aliis quos ad Mai. i. 
hoc vocari fecimus pro termino peremptorio assignamus, cuilibet ipsorum cum decenti 
armatorum comitiva, prout statum eorum et celsitudinem nostram imperialem decebit, 
ac civitates per suos sindicos et nuntios honestos similiter cum decenti armatorum 
comitiva se nostro conspectui representent. nobis in premissis debitum obsequium et 

15 salubre consilium et auxilium i.mpensuri. Concedentes nichilominus g plenam potestatem 
ordinandi, tractandi et concordandi cum ipsis et etiam cum aliis, qui nobis et imperio 
non sunt astricti, de qualitate et quantitate servitii et de personis mittendis pro illis, 
qui ex causis legittimis impediti personaliter venire non possunt. Ratum et gratum 
habituri, quicquid in hoc h per te vel tuum substitu[tu]m rationabiliter actum fuerit in 

20 premissis. 

(3) De presentatione nostrarum litterarum, monitione, requisitione et citatione 
predictis, quo die 1 , loco et termino et quibus presentibus facta fuerint, tibi tamquam 
nuntio nostro iurato, qui ut omnia et singula tractare supradicta et exequi debeas, fide- 
liter sacramentum nobis prestitisti, dabimus plenam fidem, contra non venientes seu 

25 non mittentes, si saltem infra alium mensem predictum Maii mensem et k inmediate 
sequentem, quem ipsis prorogare possis, si secundum locorum distantiam 1 [et] brevi- 
tatem temporis videris expedire, non venient, ad penam legitimam processuri. Presen- 
tium testimonio litterarum nostre magestatis sigilli robore signatarum. 

Datum apud Montem Imperialem in castris super Florentiam, V. Kal. Febr., anno 

so Domini MCCCXIII, inditione XI, regni nostri anno V, imperii vero primo. 

898. RESPONSUM CIVITATIS BISUNTINAE. 1313. (post Apr. 23) \ 
Item ex Begistro antiquissimo civitatis Bisuntinae fol. 161' ut iam supra nr. 893 
B l publicavimus l. c. XXVII, 729 nr. 27. Mandatum imperiale responsio statim sequi- 
tur, praecedentc lemmate: En ceste page ci apres ast li responsse que l'on fist sour 
35 ceste latre. (P. deest.) 

Serenissiino ac sacratissimo principi, domino suo verissimo et diu desiderato, domino 

Henrico Dei gratia invicto Romanorum imperatori et semper augusto humilis et 

obediens universitas sue et sibi immediate subiecte civitatis Bisunt(ine) salutem in 

Christo et a Christo regi et constanter per eum regem in eius etiam regno feliciter 

40 conregnare et tam debitum quam devotum ad sua beneplacita famulatum. 

(1) Ecce sicut oculi servorum in a manibus dominorum suorum et sicut oculi ancille 
in manibus domine sue, ita oculi nostri ad dominum imperatorem nostrum, donec mise- 
reatur nostri, quia multum repleti sumus clespectione 2 . Quam dilecta et fidelis civitas 

897. d ) deest 1. e ) q> 1. f ) corr. ex ac 1. 8) tibi supplendum esse videtur 1. h ) o corr. 
45 ex a 1. ') corr. ex de 1. k ) sic 1. !) corr. ex instant. 1. 

898. a ) im in fine lineae c. 

1) Cf. supra pag. 907 lin. 1. 2) Cf. Ps. 122, 2. 3. 



912 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 898. 899. 

vestra Bisunt(ina), excellentissime domine, suis dominis divis imperatoribus pro suis 
inribus olim extiterit, credimus quod fama aliqualis recolit, cronice referunt, testantur 
privilegia et libertates b , quibus a suis dominis imperatoribus Romanis meruit pro sua 
fidelitate et obediencia magnifice decorari. Propter quod nos non degeneres filii, sed 
parentum nostrorum fidem et probitatem emulantes, prompti et parati sumus carissimi 5 
imperatoris nostri et domini negociis opem ferre animo volenti et corde perfecto, nos 
et nostra c pro bono statu et prosperitate imperii ressertiendis pro viribus exponere, 
quia in pace et prosperitate imperii nostram pacem et prosperitatem consideramus 
reformari. (2) Verumtamen postquam Romanum vacavit imperium, civitatem vestram 
Bisunt(inam) tamquam viduam et desolatam circumdederunt 1 ' mala *, quorum non est 10 
numerus. Et nulla nos tuente iusticia impugnaverunt nos inimici nostri ferocissimi, 
volentes civitatem vestram, que nulli unquam servivit nisi Deo et Romanorum impera- 
tori, in suam redigere servitutem. A quibus sumus multipliciter oppressi et gravati, 
coangustati undique, prohibiti ingredi et egredi, mercationes et agriculturas exercere, 
vinee etiam et arbores excisse, predati, spoliati et etiam crudeliter debellati et capti- 15 
vati, tamquam si dicerent hostes quam plurimi: 'Deus dereliquit eum. Prosequimini et 
conprehendite eum, quia non est qui eripiat"" 2 . Quasi essent de illis, quos describit e 
sapiens 3 sic dicentes: 'Insidiemus f sanguini, ascondamus tendiculas contra insumptem 
frustra, degluciamus eum sicut infernus viventem, omnem preciosam sustanciam reperie- 
mus, implebimus domus nostras spoliis'. Propter que populus vester est imminutns, 20 
depa[u]peratus et status civitatis vestre deterioratus et collapsus et communitas civitatis 
maximis debitis mercatoribus publicis obligata, adeo ut si cognosceretis, posset veri- 
ficari de vestra pietate et clemencia illud quod de Christo dicitur: 'Videns dominus 
civitatem flevit super eam' 4 . (3) Propter quod maiestatem imperatoriam et ingenitam 
vobis a Deo clemenciam g , quam bonus h odor fame vestre longe lateque diffundit, 25 
humiliter deprecamur, quod' nos habeatis quo ad presens de mittendo vobis auxilio 
excusatos, quia nobis etiam non sufficimus nos et civitatem vestram deffendere, sed 
confidimus et requirimus per vestram virtutem, providenciam et strenuitatem a p[re|- 
dictis gravaminibus k relevari 1 . Nam dicimus inter nos congaudendo: 'Noli timere Syon 
filia, ecce rex tuus tibi veniet mansuetus et iustus 5 , qui omnem a te tribulationem 30 
auferet omnemque molestiam extirpabit m '. Et sicut poteritis informari per eos, qui de 
nostra vicinia" in vestra sunt comitiva, civitas vestra Bisunt(ina) talis est et in tali parte 
imperii vestri situata, quod si per vos ad feliciorem statum fuerit reducta, utiliorem 
vobis et magis necessariam pro imminentibus negociis eam poteritis invenire, absque 
hoc quod in Italia contra rebelles et inimicos iusticie pacis et concordie emulatores 35 
peregrinum auxilium transmitamus, cum nec sumptus nec vires nobis ad hec sufficiant, 
sicut verissime novit ille, qui nichil ignorat [et] extitit superius declaratum p . 

(4) Dominus autem omnipotens contra[dat] q satanam et omnem adversariam natio- 
nem sub pedibus vestris et ita pax et victoria vobis de celo administretur, quod populus 
christianus sub vestro regimine diucius pacifice et quiete se gaudeat gubernari, amen. 40 

899. SCRIPTUM NUNTII IMPERIALIS SUBDITIS DIRECTUM. 1313. Mal 5. 

Superest in solo instrumento Rogerii de Macerata notarii, de quo v. supra in 

prooemio; nos ipsi denuo conhdimus. Ubi statim sequuntur haec verba: Quibus omnibus 

898. b ) libertes c. c ) nostram e. (1 ) circumderunt c. e ) b corr. ex p c. f ) Insidiamus c. 

8) clemacia c. h ) sequitur fame delet. c. ') qq c. k ) gravamibua c. !) dubium, an eu vel ;ix 45 

eorr. c. m ) exturpabit c. n ) v corr. ex 9 c. °) nichl corr. super mi c. p) extitit — declaratum 

tnutato duclu m fine lineae ut videtur post addita c. 1) sic conieci: contra c. 

1) Pa. 39, 12. 2) Ps. 70, 11. 3) Pwk. 1, 11. 4) Luc. 19, 41. 5) Joh. 12, 15. Uatih. 21, ■',. 
Zach. 9, 9. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. 1312. Nr. 899. 900. y 1 ;} 

supradictis litteris presentatis dicto Raymundo Medullionis domino, ipsas cum reverentia 
qua decuit recipiens dicto nuntio respondit, quod super predictis deliberare volebat cum 
sapientibus suis et deliberatione habita dicto nuntio daret responsionem , quam de iure 
debet l . (P. deest.) 

5 Reverendis in Christo patribus dominis archiepiscopis Lugdunensi et Vien(nensi) 

et dominis episcopis a Valentin(ensi), Vivariensi, Grrationopolitano, de Oreng(ia) 2 , Avi- 
nionensi necnon nobilibus viris comitibus, baronibus, nobilibus, vassallis ac prudenti- 
bus viris offic(iali), comuni et consilio civitatum predictarum Petrus de Bona medicus 
imperatoris ac nuntius specialis ad requirendum subditos imperii cum reverentia et 

io recommendatione sui se paratum ad sue beneplacita voluntatis. 

Licet cum reverentia qua decet litteras domini imperatoris vobis libentius presen- 
tarem, tamen propter negotiorum multitudinem, guerrarum turbines apparentes, latronum 
pericula, aquarum inundantias excusatus ipsas per nuntium vobis mitto. Scientes quod 
duo paria litterarum mittit dominus imperator, speciales arduis et illustribus personis et 

15 generales eisdem et omnibus aliis imperii subditis, et generale rescriptum retinens 
propter predicta pericula transcriptum sub sigillo domini officialis Grebennen(sis) vobis 
mitto. Scientes quod fui bis in via, semel apud Morenc et semel apud Sasellum, ut 
saltim cum conductu transirem ad vos, quod nunquam potui propter guerras, et ydeo 
super notificatione necessitatis et propter mare tardavi. Terminum prorogare et alia 

20 que pro vobis facere potero sum paratus secundum posse michi traditum , quod in 
mangnis litteris poteritis intueri, de quarum originalibus paratus sum facere cuilibet 
plenam fidem. Quare vos omnes et singulos rogo, requiro et moneo et cito, ut secun- 
dum formam litterarum vos conspectui imperatorie maiestatis quam citius poteritis cum 
decenti armatorum comitiva et civitates per suos syndicos presentetis, scientes quod 

25 de tarditate termini per me poteritis excusari b . Si vero cum deliberatione maiori ad 
predicta volueritis respondere per litteras vel missum, me Gebennis XX. die Maii pote- Mai 20. 
ritis invenire. Rogans vos humiliter, ut in singnum litterarum receptarum huic cedule 
dignemini ponere singnum vestrum. 

Dat. Greben(nis), III. Non. Maii, anno Domini MCCCXIII. 



900. DONATIO PECUNIAE A CIVITATE 
PISANA FACTA. 

1312. Dec. 26. 

Superest in duabus formis: 

A ab Iohanne de Urbino notario scripta et signata, a Bernardo de Mercato item sig- 
35 nata, tamen a Bemardo postea subscriptionibus notariorum cancellatis cassata et in diversis 

899. a ) corr. ex archiep. tr. b ) excusare tr. 

1) In adnotatione ponimus notitiam mandati cuiusdam iam deperditi, quam ad has res ut videtur 
spectantem edidit Ghifflet 'Vesontio civitas imperii libera' (1650) I, 238: ' Henricus imperator octavus guber- 
natores Bisontinos literis suis ad conventum sollemnem totius imperii vocavit et invitavit, ut cum suis 
40 militaribus copiis ipsum in Italiam proficiscentem comitarentur una cum aliis principibus et imperii civi- 
tatibus. Ex autographo dato octava Maii , 1313, signato Petrus de Alba rosa.' Cf. Bohmer, Regesten 
1246—1313 pag. XXI (Addit. I). 2) Id est Aurasicen. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 115 



914 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 900. 



textus locis correcta; olim inter Acta Bemardi in archivo comitum Sabaudiae existens, 
iam servatur in tabidario Gratianopolitano 'Serie B. 3566\ quo quomodo venerit, indicatum 
est 'Neues ArcMv' XXX, 439, ubi etiam pag. 441 sq. tcxtum iam publicavimus; in verso 
manu Bernardi scripta sunt: Copia obligationis comunis Pis(ani) de II C railibus flor., 
itemque manu saec. XV: Non registratur, quia ut infra cancellatum est, eciam quia origi- 
nale habetur nec tangit dominum ; 

B autographon, quod exstat Taurini in tabulario regio 'Diplomi imperiali Mazzo 5" 
nr. 8; in verso leguntur manu Iohannis de Urbino scripta: Donatio facta per Pisanos 
domino imperatori de ducentis millibus florenis de Florentia; edidit Doenniges 'Acta 
Henrici VII.' II, 191 nr. 52; nos denuo contulimus. — Bohmer, Reg. Heinr. 515. 

(P. deest.) 



A. 

In nomine Domini amen. 

(I) Notum sit omnibus, quod dominus 
Iohannes Fazellus legum doctor civis Pisa- 
nus ac syndicus, procurator et nuntius spe- 
cialis nobilium et prudentum virorum . . 
vicarii, anzianorum, consilii et comunis Pi- 
san(i), habens ab eis ad infrascripta 3 , prout 
patet instrumento publico x per Thomasum 
quondam Lamberti de Castello Anselmi 
notarium publicum et cancellarie dicti co- 
munis scribam confecto et eiusdem comunis 
sigillo munito, plenariam potestatem", se 
vice et nomine dictorum vicarii, anzianorum, 
consilii et comunis et pro ipsis coram illu- 
strissimo et b victoriosissimo principe do- 
mino Henrico Dei gratia Romanorum impe- 
ratore semper augusto personaliter presen- 
tavit et eidem principi hoc mandanti, 
requirenti ac stipulanti concessit et pro- 
misit vice et nomine quibus supra, causa 
et titulo mere donationis in subsidium solu- 
tionis stipendiorum gentium ipsius domini 
et aliorum negotiorum suorum et imperii, 
quod ipse syndicus sive iidem vicarius, an- 
ziani, consilium et comune dicto domino 
imperatori vel eius camere, seu cui et qui- 
bus personis et in loco vel locis, ubi idem d 
imperator solvi mandaverit, ducenta milia 
florenorum de Florentia boni et puri auri 
et legitimi ponderis modo et terminis infra- 
scriptis et ex causa predicta persolvent. 
Videlicet quod de dicta summa sibi vel 
dicte camere et e cui vel quibus personis 



B. 

In nomini Domini amen. 

(I) Notum sit omnibus, quod dominus 
lohannes Fazellus legum doctor civis Pisa- i& 
nus ac syndicus , procurator et nuntius 
specialis nobilium et prudentum virorum . . 
vicarii, anzianorum, consilii et comunis Pi- 
sani, habens ab eis ad infrascripta, prout 
patet instrumento publico per Thomasum 20 
quondam Lamberti de Castello Anselmi 
notarium publicum et cancellarie dicti comu- 
nis scribam confecto et eiusdem comunis 
sigillo munito, plenariam potestatem, se 
vice et nomine dictorum vicarii, anzianorum, 25 
consilii et comunis et pro ipsis coram vic- 
toriosissimo et illustrissimo principe domino 
Henrico Dei gratia Romanorum imperatore 
semper augusto personaliter presentavit et 
eidem principi hoc mandanti, requirenti et 30 
stipulanti , concessit et promisit vice et 
nomine quibus supra, causa et titulo mere 
donationis in subsidium solutionis stipen- 
diorum gentium ipsius domini et aliorum 
negotiorum suorum et imperii, quod ipse 35 
syndicus sive iidem vicarius, anziani, consi- 
lium et comune dicto domino imperatori 
vel eius camere, seu cui et quibus personis 
et in loco vel locis, ubi idem dominus impe- 
rator solvi mandaverit, ducenta milia flore- 40 
norum de Florentia boni et puri auri et 
legitimi ponderis modo et terminis infra- 
scriptis et ex causa predicta persolvent. 
Videlicet quod de dicta summa sibi vel 
dicte camere aut cui vel quibus personis 4f> 



900. A. a ) habens — infrascripta et post plenariam potestatem in loco raso a Iohanne scripta A. 
b ) illustrissimo et cancellata A. c ) et illustrissimo hic a Bernardo addita A. d ) dominus a Bernardo 

supra, lineam additum A. e ) cancellatum, loco cuius aut supra lineam a Bernardo additum A. 

1) Quod servatum non est. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 900. 



915 



et in loco seu locis, ubi dictus f dominus 

imperator solvi mandaverit, sexaginta milia 

in lanuario, triginta milia in Februario et 

triginta milia florenorum in Martio proxime 
5 venturis ac residuum ad beneplacitum et 

requisitionem eiusdem domini imperatoris 

facient simul et separatim, prout per ipsum 

principem mandatum fuerit, numerari et 

integraliter exhiberi g . 
io (2) Obligans prefato principi stipulanti 

dictis vice et nomine ad hec omnia et sin- 

gula et alia, que ad predicta pertinere 

noscuntur, vicarium, anzianos, consilium et 

comune predictos et omnia et singula bona 
15 mobilia et immobilia ipsius comunis in qui- 

buscumque castris, villis, terris, bonis et 

rebus aliis consistentia, que constituit pre- 

fatos vicarium, anzianos, consilium et comune 

pro eodem principe precario possidere us- 
20 que ad integram solutionem dictorum du- 

centorum milium florenorum dictis . modo 

et terminis faciendam et ad observationem 

omnium et singulorum predictorum ac h 

refectionem dampnorum et interesse, que 
25 dictus princeps ac ille vel illi quibus solvi 

mandaverit ut est dictum substinuerint, 

et expensarum, que pro parte ipsius domini 

vel aliorum predictorum facte fuerint, 

propter defectum solutionum huiusmodi vel 
30 alicuius earum faciendarum, sicut superius 

est expressum. Ac renuntians vice et 

nomine quibus supra exceptioni doli mali, 

vis metusve causa, conditioni indebiti, sine 

causa vel ex iniusta causa, in factum ac- 
35 tioni 1 , omni privilegio, statuto seu k con- 

suetudini et privilegio 1 fori spetialiter ac 

etiam omni 1 iuris auxilio, per quod m dictus 

syndicus vel iidem vicarius, anziani, con- 

silium et comune possent contra premissa 
40 vel aliquod premissorum seu ab eis vel 

eorum aliquo dependentia aliquatenus se 

tueri necnon et iuri dicenti generalem re- 

nuntiationem non valere. 

(3) Insuper 11 prefatus syndicus vice ac 
45 nomine quibus supra iuravit ad sancta Dei 

900. A. f ) cancellatum, loco cuius idem supra lineam a Bernardo additutn A. 8) sub pena 

tlupli a Bernardo supra lineam addita A. h ) cancellatum, loco cuius et supra lineam a Bemardo addi- 

tum A. i) privilegio fori hic supra lineam a Bernardo addita A. k ) cancellatum A. *) privi- 

legio — omni cancellata A. m ) seu quam supra lineam a Bemardo addila A. n ) Insuper — adimpleri 

50 cancellata A. 

B. a ) sic B. D ) mali doli signo transponendi posito B. 



et in loco seu locis, ubi idem dominus impe- 
rator solvi mandaverit, sexaginta milia in 
Ianuario , triginta milia in Februario et pe,; r> 
triginta milia florenorum in Martio proxime \i.ut. 
venturis ac residuum ad beneplacitum et 
requisitionem eiusdem domini imperatoris 
facient simul et separatim, prout per ipsum 
principem mandatum fuerit, numerari et 
integraliter exhiberi sub pena dupli. 

(2) Obligans prefato principi stipulanti 
dictis vice et nomine ad hec omnia et sin- 
gula et alia, que ad predicta pertinere nos- 
cuntur, vicarium, anzianos, consilium et 
comune predictos et omnia et singula bona 
mobilia et immobilia ipsius comunis in qui- 
buscumque castris, villis, terris, bonis et 
rebus aliis consistentia, que constituit pre- 
fatos vicarium, anzianos, consilium et co- 
mune pro eodem principe precario possi- 
dere usque ad integram solutionem dictorum 
ducentorum milium florenorum dictis modo 
et terminis faciendam ac observationem 
omnium et singulorum predictorum et refec- 
tionem dampnorum et interesse, que dictus 
princeps ac ille vel illi quibus solvi man- 
daverit ut est dictum substinuerint, et ex- 
pensarum, que pro parte ipsius domini vel 
aliorum predictorum facte fuerant a , propter 
defectum solutionum huiusmodi vel alicuius 
earum faciendarum, sicut superius est ex- 
pressum. Ac renuntians vice et nomine 
quibus supra exceptioni doli mali b , vis 
metusve causa, conditioni indebiti, sine 
causa vel ex iniusta causa, in factum actioni, 
privilegio fori, omni privilegio, statuto. 
consuetudini et iuris auxilio, per quod seu 
quam dictus syndicus vel iidem vicarius, 
anziani, consilium et comune possent contra 
premissa vel aliquod premissorum seu ab 
eis vel eorum aliquo dependentia aliqua- 
tenus se tueri necnon et iuri dicenti gene- 
ralem renuntiationem non valere. 



916 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 900. 



euangelia in animas dictorum vicarii, anzia- 
norum, consilii et comunis corporaliter tacto 
libro, predicta omnia et singula observare 
et totaliter adimplere ac observari sine 
defectu facere ac totaliter adimpleri". 

Actum in domo que dicitur de Bonfil- 
lazis prope Sanctum Cassianum Florentin. 
dioc, ubi tunc prefatus dominus imperator 
castra tenebat, sub anno nativitatis Domini 
millesimo trecentesimo tertiodecimo, in- 
dict. XI, regni eiusdem domini imperatoris 
anno quarto, imperii vero primo, die 
XXYI. Decembr. In presentia mei et 
magistrorum Bernardi de Mercato de Yenna 
et Pardi de Pisis notariorum p ad hec una 
mecum rogatorum q necnon et horum tes- 
tium, videlicet venerabilium in Christo 
patrum dominorum Henrici Tridentin(i) et 
fratris Nicolai Botrontin(i) episcoporum et 
etiam illustrium dominorum Amedei Sa- 
baudie et Iohannis Poresii comitum et pru- 
dentum virorum domini Egidii thesaurarii 
eiusdem principis et dominorum Iohannis 
de Yestino ac Bartholi de Spoleto iuris- 
peritorum ac horum civium Pisanorum 
Bandutii Boncontis, Petri eius filii, Ranerii 
Gualterotti, Cole Thomasii et domini Io- 
hannis Rossi militis ad hec vocatorum et 
rogatorum. 

(S. N.) r Et ego lohannes quondam Petri 
de Urbino publicus apostolica et imperiali 
auctoritate notarius huiusmodi concessioni, 
promissioni, obligationi, renuntiationi, iura- 
menti prestationi s et aliis premissis una cum 
prefatis magistris Bernardo et Pardo ° nota- 
riis* interfui ipsaque in hanc publicam formam 
redegi et scripsi rogatus, me una cum pre- 
fatis magistris Bernardo et Pardo .eubscri- 
bendo et meum signum solitum apponendo. 

(S. N.) r Et ego Bernardus de Mercato 
de Yanna Bellicen. dyoc. sacrosancte Ro- 
mane ecclesie ac sacri imperii auctoritate 
publicus notarius supradictis concessioni, 
promissioni, obligationi, renunciationi, iura- 
menti prestationi s et aliis premissis omni- 
bus una cum prefatis magistris Iohanni et 
Pardo u notariis interfui et huic presenti 



Actum in domo que dicitur de Bonfil- 
lazis prope Sanctum Cassianum Florentin. 
dioc, ubi tunc prefatus dominus imperator 
castra tenebat, sub anno nativitatis Domini 
millesimo trecentesimo tertiodecimo, in- io 
dict. XI, regni eiusdem domini imperatoris 
anno quarto , imperii vero primo, die 
XXYI. Decembr. In presentia mei et 
magistrorum Bernardi de Mercato de Yenna 
et Leopardi de Pisis ad hec una mecum 15 
rogatorum notariorum necnon et horum 
testium, videlicet venerabilium in Christo 
patrum dominorum Henrici Tridentin(i) et 
fratris Nicolai Botrontin(i) episcoporum et 
etiam illustrium dominorum Amedei Sa- ^o 
baudie et Iohannis Foresii comitum et pru- 
dentum virorum domini Egidii thesaurarii 
eiusdem principis et dominorum Iohannis 
de Yestino ac Bartholi de Spoleto iuris- 
peritorum ac horum civium Pisanorum Ban- 25 
dutii Boncontis, Petri eius filii, Ranerii 
Gualterotti, Cole Thomasii et domini Io- 
hannis Rossi militis ad hec vocatorum et 
rogatorum. 

(S. N.) Et ego Iohannes quondam Petri ao 
de Urbino publicus apostolica et imperiali 
auctoritate notarius, huiusmodi concessioni, 
promissioni, obligationi, renuntiationi et 
aliis suprascriptis una cum prefatis Ber- 
nardo et Leopardo notariis presens interfui 35 
ipsaque in hanc publicam formam redegi 
et scripsi rogatus, me una cum prefatis 
magistris Bernardo et Leopardo subscri- 
bendo et meum signum solitum apponendo. 

(S. N.) Et ego Bernardus de Mercato 40 
de Yanna Bellicen. dyoces. sacrosancte Ro- 
mane ecclesie ac sacri imperii auctoritate 
publicus notarius supradictis concessioni, 
promissioni, obligationi, renunciationi, iura- 
menti prestationi et aliis premissis omnibus 45 
una cum prefatis magistris Iohanne et Leo- 
pardo notariis interfui et huic presenti pu- 



\\ 






1)00. A. °) Leop super P a Bernardo correctum A. p) caneellatwm A. ( i) notariorum hie a 

Bernardo supra lineam additum A. r ) subscripiiones notariorum cancellis pluries deletae A. s ) iuramenti 

prestationi cancellata A. ') presens a Bernardo supra lineam additum A. «) Leo prae voce Pardo « 

Bernardo supra lineam adiectum A. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 900. 901. 



917 



publico instrumento manu predicti magistri 
Iohannis de Urbino conscripti me subscripsi 
ipsumque signo meo consueto una cum 
signo ipsius magistri Iohannis signavi ro- 
gatus. 



blico instrumento manu predicti magistri 
lohannis de Urbino conscripti me subscripsi 
ipsumque signo meo consueto una cum 
signo ipsius magistri Iohannis signavi ro- 
gatus. 

(8. N.) Ego Leopardus filius Orlandi 
notarii de Morrona de Pisis autoritate im- 
pcriali iudex ordinarius et notarius supra- 
dictis concessioni, promissioni, obligationi, 
renuntiactioni et aliis supradictis omnibus 
una cum prefatis magistris Iohanne et Ber- 
nardo notariis interfui et huic presenti pu- 
blico instrumento manu predicti magistri 
Iohannis de Urbino conscripti me subscripsi 
ipsumque singno meo consueto una cum 
singnis ipsorum magistrorum lohannis et 
Bernardi singnavi rogatus. 



901. SCRIPTUM PRO NOBILIBUS DE 
WEINSBERG. 

20 1312. Dec. 29. 

Denuo contulimus autographon tabularii Hohenlohensis, quod est in villa Oehringen, 
benivolenter nobis transmissum. Pendet sigittum parum laesum loro membranaceo. In 
verso nihil exaratum est. In cancettaria regis scriptum non esse videtur. Edidit etiam 
Winkelmann 'Acta imperii ineditd' II, 263 nr. 411. Cf. iam supra nr. 758 — 760. 
25 (P. deest.) 

Heinricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus universis sacri 
imperii fidelibus gratiam suam et omne bonum. 

Imperatorie maiestatis condecet eminenciam, fidelium suorum devocionem discreta 
deliberacione perpendere et ferventibus eorum obsequiis liberali munificencia respon- 
:w dere. Quapropter pie consideracionis gratia benignius intuentes approbate fidei merita 
et grata servicia, que nobiles viri Conradus de Winsperg senior advocatus provincialis 
et Conradus de Winsperg ipsius filius fideles nostri dilecti hactenus nobis et imperio in 
partibus Alamanie ac Ytalie exhibuerunt et adhuc exhibere poterunt in futurum, ipsis 
ex liberalitate imperiali specialiter dedimus et donamus ducentas marcas puri argenti, 
35 ut eo melius et commodius cornua superbie ac malicie, que inimici nostri contra nos 
et imperium iam dudum turbacione sancte pacis generalis erexerunt, comminui valeant 
et elidi. Pro quibus vero ducentis marcis argenti nos eisdem nobilibus Conrado ct 
Conrado de Winsperg ac suis heredibus villam dictam Burkhein sitam prope opidum 
Mosebach necnon omnes redditus, proventus, obvenciones, possessiones et sturas ipsius 
40 ville cum omnibus suis pertinenciis et iuribus, que ad nos et imperium spectant seu 
spectare dinoscuntur, legittime concessimus et obligavimus necnon presentibus concedi- 
mus et obligamus habendam et habendos, utendos, utendas et possidendas et possi- 
denda pacifice ac quiete per se ac eorum heredes et successores tam diu, quousque 
per nos aut nostros in imperio successores prefatis nobilibus Conrado et Conrado de 




91 g HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. 1313. Nr. 901. 902. 903. 

Winsperg vel suis heredibus aut successoribus de predictis ducentis marcis puri argenti 
fuerit totaliter satisfactum, de perceptis medio tempore in sortem principalem minime 
computandis. In quorum omnium testimonium et debitam firmitatem presentes litteras 
conscribi et nostre maiestatis sigillo mandavimus consignari. 

Dat. apud Sanctum Cassianum in castris supra Florenciam, quarto Kalend. Ianuarii, 
anno Domini millesimo trecentesimo terciodecimo , indictione XI, regni nostri anno 
quarto, imperii vero primo. 



902-906. MANDATA DE PECUNIA SOLVENDA 
TUDERTIMS MISSA. 

1312. Dec. 30.— 1313. Febr. 23. 10 

Quae omnia inedita iam publici iuris fecimus 'Neues Archiv 1 XXX, 423 sqq. ex 
R 'Libro Reformationum a. 1313. XI. ind.' tabularii civitatis Tudertinae 1 a nobis de- 
scripta. Editionem nostram hic repetimus. 

902. MANDATUM PRIMUM. 1312. Dec. 30. 
Ex R fol. 14, ubi die 24. m. Ian. advenisse notatur. (P. deest.J n 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus devotis suis . . 
potestati, consilio et comuni Tuderti gratiam suam et omne bonum. 

Miramur non modicum, quod licet in vobis grate devotionis promtitudinem debere- 
mus per effectum operum invenire, vos tamen per cuiusdam inreverentie lubricum circa 
ea, que facere nostre maiestati tenemini, videmini fieri tepidi et remissi, solutionem 20 
debiti VIIP 1 flor(enorum), in quo per vestram spontaneam promissionem vos efficaciter 
obligare curastis 2 , elapsis terminis ad id statutis et obauditis requisitionibus nostris, quas 
super hoc per nostras licteras pluries vobis facere dingnati sumus, non solum pro- 
traxistis et protrahitis, verum etiam ipsam, sicut audivimus, vos velle facere contuma- 
citer denegatis. Cum autem nos quantitatem predictam, sicut nobis promissa extitit, 25 
penitus velimus et intendamus a habere, vobis districte mandamus, quatinus omni diffi- 
cultate ac dilatione cessante ordinare taliter studeatis, quod eam nuntio nostro, quem 
propter hoc in brevi ad vos intendimus mictere, conputatis CCCL flor(enis), quos 
Rustico tradidistis et aliis solutionibus , si quas de mandato nostro fecistis, infallibiliter 
et integraliter persolvatis. 30 

Dat. apud Sanctum Cassianum Florent. dioc, tertio Kalen. b Ianuarii, rengni nostri 
anno quarto, imperii vero primo. 

903. MANDATUM SECUNDUM. 1313. Ian. 16. 
Ex R fol. 35', ubi die 2. m. Febr. advenisse notatur z . (P. deest.) 

902. a ) iutendinius B. b ) kian semper II. 35 

1) Cf. Mazzatinti 'Gli Archiri della storia d'Italia' III, 147 sqq. et ea quac nos ipsi notavimus 1. c. 
XXX, 422 «/. 2) A. 1312. m. Aug. ex. Cf. etiam ea quae narrat Nicolaus Botrontinensis (ed. Heyck) 

pag. 66. 3) Quo die provisum est, quod debitum . . . ad quod ipsum comune tenetur eidem domino 

imperatori iuxta promissionem factam eidem per dictum comune Tuderti solveretur Quorum 

flor(enorum) solutio fienda dicto Anselmo seu legitime persone pro eo recipienti preferatur omnibus 40 
inposterum venientibus cum licteris ipsius domini imperatoris et ex parte ipsius domini imperatoris. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 903. 904. 905. 906. 919 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus clilectis suis . . 
potestati, consilio et comuni Tuderti gratiam suam et omne bonum. 

Volumus et presentium vobis tenore mandamus, quatinus de illa peccunie summa, 

quam nobis debetis, studeatis sublato cuiuslibet dilationis obstaculo Anselmo de Todi 

5 vel eius nuntio has licteras deferenti mille trecentos et viginti flor(enos) auri, in quibus 

sibi tenemur, effectualiter exhibere. Nos enim de huiusmodi quantitate, quam sibi 

dederitis, vos quietos et solutos esse volumus. Presentium testimonio licterarum. 

Dat. in castris apud Montem Imperialem Florentin. dioc, XVII. Kalen. Febr., 
rengni nostri anno quinto, imperii vero primo. 

10 904. MANBATUM TERTIUM. 1313. Ian. 24. 

Ex R fol. 55', ubi die 18. m. Febr. advenisse notatur l . (P. deest.) 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus dilectis suis potes- 
tati, consilio et comuni Tuderti gratiam suam et omne bonum. 

Volumus et presentium vobis tenore mandamus, quatinus de illa peccunie summa, 
15 in qua nobis tenemini, tradatis Buctio a Nini de Urbeveteri hostiario nostro vel eius 
certo nuntio ducentos sexaginta et quinque flor(enos), in quibus sibi tenemur, prout per 
alias imperatorias licteras nostro pendenti sigillo munitas patet. Retinentes vobis pre- 
sentes et alias predictas nostras licteras, quas habet de huiusmodi debito, ut est dictum, 
et eas exhibituri in conputatione, quam cum nostris gentibus facietis de hiis, que sibi 
*o servata huiusmodi nostri mandati forma duxeritis exhibenda. De quibus harum testi- 
monio vos quietos esse volumus et solutos. 

Dat. in castris apud Montem Imperialem Florentin. dioc, IX. Kalen. Febr., rengni 
nostri anno quinto, imperii vero primo. 

905. MANDATUM QUARTUM. 1313. Febr. 15. 

25 Ex R fol. 81'. Cf. ad nr. 906. (P. deest.) 

Heinricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus dilectis Jevotis 
suis . . potestati, consilio et comuni Tuderti gratiam suam et omne bonum. 

Cum nos dilectum fidelem nostrum Ghinum Lapi de Ubertis exhibitorem presen- 
tium ad vos presentialiter pro quibusdam nostris agendis destinemus, devotionem vestram 
30 requirimus et hortamur actente, quatinus eidem super hiis, que de parte nostra vobis 
retulerit, fidem studeatis credulam adhibere. Ceterum volumus, ut de peccunia per 
vos nobis debita iuxta ordinationem dicti Ghini disponatis. Cui super hoc plenarie 
exposuimus votum nostrum. 

Dat. apud Montem Imperialem in castris supra Florentiam, XV. Kalen. Martii, 
35 rengni nostri anno quinto, imperii vero primo. 

906. MANDATUM QUINTUM. 1313. Febr. 23. 

Ex R fol. 82. Mandata quartum et quintum die 23. m. Mart. per nobilem virum 
Ghinum domini Lapi de Ubertis de Florentia nuntium et ambaxiatorem serenissimi 

904. a) Bouctio? R. 

40 Et in solutione dictorum flor(enoruin) servetur et servari debeat illa solempnitas , que actenus et in 

aliis solutionibus factis mandato dicti domini imperatoris de peccunia ipsius domini imperatoris, quam 

idem dominus imperator recipere tenetur et debet a dicto comuni Tuderti, servata et adbibita fuerit. 

1) Die 25. m. Febr. %yrovisum est, quod inponatur (scil. ad solvendum residuum debiti IIII^ flor(e- 

norum) non solut(i) domino imperatori) et pro inposita babeatur data decem s(olidorum) per cente- 

45 narium in comitatu Tud(erti) occasione dicti debiti persolvendi. 



920 HEINRICI VII. CONSTIT UTIONES. 1313. Nr. 906. 907. 

principis domini Henrici Romanorum imperatoris traduntur. Cf. I. c. XXX, 425 sq. 
Be debito Tudertinorum v. etiam Doenniges l Acta Henrici VII.' I, 58 nr. 25. 

(P. deest.) 

Heinricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus dilectis fidelibus 
suis . . potestati, consilio et comuni Tuderti gratiam suam et omne bonum. 5 

Volumus et presentium vobis tenore mandamus, quatinus de illa peccunie summa, 
in qua nobis tenemini, tradatis dilecto hostiario nostro Butio de Urbeveteri CXXXVIII 
flor(enos) et octo Turonenses a , in quibus causa duorum equorum perditorum sibi tene- 
mur. Presentes vobis licteras in testimonium retinentes et eas exhibituri in conputa- 
tione, quam cum nostris gentibus facietis de hiis, que sibi per huiusmodi nostrum io 
mandatum duxeritis exhibenda. De quibus harum testimonio vos quietos esse volumus 
et solutos. 

Dat. in castris apud Montem Imperialem Florent. dioc, VII. Kalen. Martii, rengni 
nostri anno quinto, imperii vero primo. 



907. MANDATUM TELONEARIIS RHENI » 

DIRECTUM. 

1313. Ian. 1. 

Supersunt duo exemplaria teloneariis in Ludesdorf et in Bopardia missa hucusque 
inedita. Quorum autographa quamvis variis vicibus quaerentes investigare non potuimus. 
Itaque proponimus ex apographis 1 et 1 ab Alexandro Wiltheim ad autographa tunc 20 
archivi marchionis Hermanni a Baden confectis bibliothecae Bruxellensis nr. 6740. 6741 
saec. XVII. med., quae benivolentissime nobiscum communicavit vir cl. N. van Werveke. 
De teloneo in Ludesdorf cf. iam supra nr. 275. 447. 747. (P. deest.) 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus dilectis fidelibus 
et officialibus suis theloneariis in Ludensdorf gratiam suam et omne bonum a . 35 

Cum nos per alias nostras litteras 1 strennuis viris Egidio de Rodemacre b et Hen- 
rico de Beafort dapifero Luzzelinburgensi c necnon discreto viro Adam de Duren clerico, 
familiaribus et fidelibus nostris dilectis, pro instanti anno inveniendi nobis nobiles, 
milites et armigeros, qui ad nostrum et imperii servicium in Italiam veniant cum armatis, 
et eosdem conducendi ipsisque stipendia et emendaciones equorum secundum consue- 30 
tudinem curie nostre assignandi d plenam et liberam concesserimus potestatem, fidelitati 
vestre precipimus et mandamus firmiter per presentes e , quatinus illas pecunie quantitates, 
quas omnes vel duo ex eis nobilibus, militibus et armigeris armatis, qui ad nostrum 
et f imperii servicium veniunt f-g , super theloneum, quod nostro tenetis nomine, pro- 
miserint et assignaverint, expediatis et secundum eorundem disposicionem seu ordi- m 

90(5. a ) Turenenses li. 

5)07. a ) inscriptio sic in 2: Nos Henricus Dei gratia Komanorum imperator seraper augustus dilectis 
fidelibus et officialibus suis theloneariis in Bopardia gratiam suam et omne bonum. b ) Eodemaco 1. 

c ) Lutzelinburgensi 2. d ) et nostri nomine promittendi add. 2. e ) volentes add. 2. f ) loco 

et — veniunt 2: veniunt servicium. 8) et add. 2. 40 

1) Quas serratas non esse dolemus. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 907. 908. \))\ 

nacionem sine clifficultate qualibet exsolvatis. De quibus quantitatibus pecunie, quas 
taliter ipsis armatis exsolveritis ac super eo litteras predictorum vel saltem h duorum 
ex eis habueritis, vos tenore presentium reddimus quittos, liberos et solutos. Presentium 
testimonio litterarum nostre maiestatis sigilli robore signatarum. 

Datum apud Sanctum Cassianum in castris supra' Florentiam, Kalen. Ianuar., 
anno Domini MCCCXIIP, indictione XI, regni nostri anno quarto, imperii vero primo. 



908. DONATIO WERNHERO DE HOMBERG 

FACTA. 

1313. Ian. 21. 

10 Conftrmationem Karoli IV. imperatoris a. 1360. Iid. 25. datam (Beg. imp. VIII, 3248) 

in Begistri Karoli IV. fragmento servatam tabidarii regii Dresdensis denao conhdit vir 
d. W. Lippert. Ad quam omnes redeunt editiones. — Bohmer, Beg. Ileinr. 517. 

(P. deest.) 
Henricus a divina favente clemencia Romanorum imperator semper augustus nobili 

15 viro Wernhero comiti de HSmberg fideli suo dilecto graciam suam et omne bonum. 

Exaltat potenciam principum digna remuneracio subiectorum, quia recipiencium 

fides crescit ex premio et alii ad obsequendum devocius animantur exemplo. Consi- 

derantes itaque sincere devocionis constanciam multeque probitatis indicia necnon vere 

fidei argumenta, quibus te nobis et imperio multipliciter ostendisti paratum ad exhiben- 

20 dum obsequium, quod nobis et eidem imperio in tota Italia et specialiter in Lombardie 
partibus, ubi sicut vir nobilis, sed virtute et armorum strennuitate nobilior capitaneatus 
pro nobis geris et gessisti officium, multum honoris et comodi fructum attulit ct pro- 
fectum , et non minus diligencius attendentes, quod immensos labores et expensas graves, 
prout dictum officium, exigebat et exigit, pro nostro et eiusdem honore imperii libera- 

25 liter et intrepide subire curasti, nostre liberalitatis affectus afficitur et ad hoc attractus 
favorabiliter invitatur, ut tibi pro meritis dignis beneficiorum premiis valeat respondere, 
per que tua crescat devocio tuaque maiorentur merita probitatis. Ut igitur tu et 
heredes tui legitime descendentes de te nostris et imperii predicti serviciis inantea 
forcius astringantur , quo maioris senseritis vos per nos honorari prerogativa favoris et 

30 gracie specialis, mille marcas argenti, quas tibi et eisdem pro nobis et successoribus 
nostris in imperio promittimus exolvendas, cum quibus vos in vasallos et homines 
imperii conquirimus, de largiflua manu nostra donamus. Volentes et eciam concedentes 
presencium per tenorem, ut in theloneo nostro aput Flulon singulis annis in redditibus 
centum marcas argenti, si secundum legittimam et consuetam colleccionem, quam propter 

35 huiusmodi obligacionem augmentari vel immutari nolumus, colligi poterunt et haberi, 
residuo quod [ex] ipsis centum marcis secundum eandem colleccionem supererit nobis et 
imperio totaliter reservato, tu et heredes tui predicti recipiatis et colligatis et tam 
diu pacifice et quiete dictos redditus possideatis tytulo feodali, quousque per nos vel 
nostros in imperio successores vobis de prefata summa pecunie mille marcarum argenti 

40 5)07. h ) saltim 1. 2. *) apud 1. k ) millesimo CCC terciodecimo 2. 

908. a ) Heinricus c. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 116 



922 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 908. 909. 910. 

plenarie fuerit satisfactum. Qua habita tu Wernhere vel heredes tui predicti statim 
valorem ipsius super unum castrum vel alia bona vestra propria demonstrabitis et 
assignabitis imperio vel saltem predia de novo comparabitis cum eadem, que a nobis 
et imperio predicto in feodum, de quo te Wernherum tuo et dictorum heredum tuorum 
nomine virga nostra, ut moris est, sollempniter investivimus et presentibus investimus, 5 
tenebitis et possidebitis et pro ipso debita servicia facietis, recepto super hoc a te 
fidelitatis et homagii debito sacramento. In cuius rei testimonium presentes litteras 
conscribi et maiestatis nostre sigillo iussimus communiri. 

Datum apud Montem Imperialem in castris supra Florenciam, XII. Kalendas 
Februarii, anno Domini MCCCXIII, indiccione XI, regni nostri anno quinto, imperii io 
vero primo. 



909-911. SCRIPTA PRO EPISCOPO CURIENSI. 

1313. Ian. 21. 

909. SCRIPTUM PRIMUM. 
Ex confirmatione Karoli IV. imperatoris a. 1356. Dec. 17 data tabularii regii Mar- 15 
burgensis vulgavit Reimer 'Hessisches UrhundenbucN II, 2 pag. 115 nr. 118. Cuius edi- 
tionem hic repetimus. (P. deest.) 

Heinricus divina favente clemencia Romanorum imperator semper augustus vene- 
rabili Syfrido episcopo Curiensi principi suo dilecto graciam suam et omne bonum. 

Personam tuam utpote virtutum titulis multiplicium redimitam sinceris affectibus 20 
prosequentes libenter in hiis, que digne postulas, votis tuis libenter annuimus et quanto 
illa pie mentis et integre devocionis signa clariora pretendunt, tanto facilius ad graciam 
clemenciam nostram inclinant. Tuis igitur supplicacionibus benignius inclinati, quod in 
Ubenhusen prope Geilnhusen monasterium sanctimonialium sub regula ordinis Cister- 
cien(sis) in fundo proprio pro tue et tuorum remedio animarum erigere valeas et edi- 25 
ficare, liberam tibi concedimus auctoritate presencium facultatem. Et ut nos tam pii 
operis clemencia divina non sinat a expertes, eidem monasterio et personis, quas ibidem 
Domino famulare contigerit, omnem usum aquarum, silvarum et pascuorum, sicut cives 
Geilinhusenses utuntur, de nostre liberalitatis munificencia indulgemus. Harum testimonio 
litterarum. 30 

Datum apud Montem Imperialem in castris supra Florenciam, XII. Kalend. Feb- 
ruarii , anno Domini millesimo trecentesimo decimo tercio , regni nostri anno quinto, 
imperii vero primo. 

910. SCRIPTUM SECUNDUM. 

Ex cadem confirmatione l. c. pag. 116 nr. 119 editum hic repetimus. ^ 

(P. deest.) 

Heinricus divina favente clemencia Romanorum imperator semper augustus vene- 
rabili Syfrido episcopo Curiensi principi suo dilecto graciam suam et omne bonum. 

Omnipotenti gratum offere olocaustum arbitramur et illius graciam facilius prome- 
reri credimus, dum terrenam substanciam locorum subsidiis divino cultui deputatorum 40 

909. a ) eic c; an pro sentiat? 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 910. 911. 912. 923 

imperialis munificencia liberaliter elargitur. Cum itaque tu in Ubenhusen prope Geilin- 
husen quoddam monasterium sanctimonialium in fundo proprio sub regula ordinis Cister- 
cien(sis) Domino inspirante erigere seu edificare proponas, nobis humiliter supplicasti, 
ut fossatum, in quod influit fons Tilie in suburbiis Geilenhusensibus, ipsi monasterio ut 

5 plurimum utile et accomodum ad vivarium piscium preparandum concedere dignaremur. 
Nos igitur tam pio operi cupientes adesse propicii, tuis supplicacionibus inclinati fossa- 
tum ipsum eidem monasterio, dummodo in ipsius opidi Geilenhusen intollerabilem 
lesionem notabilemque iacturam id non redundet, tenore presencium concedimus et 
donamus. Harum testimonio litterarum. 

10 Datum apud Montem Imperialem in castris supra Florenciam, XII. Kalend. Fe- 

bruarii, anno Domini millesimo trecentesimo decimo tercio, regni nostri anno quinto, 
imperii vero primo. 

911. SCRIPTUM TERTIUM. 

Denuo contulimus autographon eiusdem tabularii 'Hanauer UrJcunden. Kloster 
15 Himmelari. Sigillum deest, foramina fdis sericis adaptata relicta sunt. In dorso inverso 
ordine, quo membrana ipsa conscripta est, manu cancellariae regiae exaratum est:. 
fy (= Registrat.). Edidit Reimer l. c. pag. 116 nr. 120 , itemque Bbhmer 'Acta imperii 
selectd pag. 458 nr. 654 ex confirmatione Ludewici IV. imperatoris a. 1339. Mart. 12. 
data tabularii Darmstadiensis. — Bbhmer, Reg. Heinr. 596 (Addit. I). (P. deest.) 

20 Henricus divina favente clementia Romanorum imperator semper augustus vene- 

rabili Syfrido episcopo Curiensi principi suo dilecto gratiam suam et omne bonum. 

Omnipotenti gratum offerre holocaustum arbitramur et illius gratiam facilius credi- 

mus promereri, dum terrenam substantiam locorum subsidiis divino cultui deputatorum 

imperialis munificentia liberaliter elargitur. Cum itaque tu quoddam monasterium 

25 sanctimonialium in Ubenhusen prope Gelinhusen sub regula ordinis Cisterciensis erigere 
Domino inspirante ac edificare proponas, nobis humiliter supplicasti, ut terram incultam 
et cultam a cultoribus derelictam, quam asseris modici valoris seu utilitatis et in nullius 
grave dampnum redundare, que summam trium librarum Wederben(sium) iuxta quod 
concedi consuevit ascendat, inter marcham et vineas Geylinh(usenses) pro alodio ibidem 

30 construendo ad agros excollendos et pascendos greges ipsi monasterio accomodam 
plurimum et oportunum absque ullius census exhibitione concedere dignaremur. Nos 
igitur huic pio operi cupientes adesse propitii, tuis supplicationibus annuentes terram 
ipsam, incultam videlicet et cultam derelictam, consuetam pro tribus libris monete 
predicte concedi libere absque ullius census exhibitione ipsi monasterio tenore presentium 

35 concedimus et donamus. Harum testimonio litterarum. 

Dat. apud Montem Imperialem in castris supra Florentiam, XII. Kalen. Februar.,, 
anno Domini millesimo CCCXIII, regni nostri anno quinto, imperii vero primo. 



912. MANDATUM DE STURA SOLVENDA. 

1313. Ian. 22. 

40 Documentum grave hucusque ineditum descripsimus ex autographo Karlsruhae in 

tabidario generali 'Select der Kaiser- und Konigsurlamderi nr. 171 asservato. Pendet 
sigillum laesum loro membranaceo. In verso manu cancellariae regiae nihil exaratum est. 

116* 



924 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 912. 

Cf. supra mandata similia nr. 571. 693. 740. Be magistro Hermanno v. iam sapra 
ad nr. 894. (P- deest.) 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus prudentibus viris 
in Constantia, in Thurego, in Scafusa et in Sancto Gallo ac in ceteris civitatibus, locis 
et oppidis in advocatia nobilis viri Eberhardi de Burgelon constitutis scultetis, ministris, 5 
magistris civium, consulibus, civibus et hominibus universis, fidelibus suis dilectis, necnon 
Kawercinis et Iudeis in dicta advocatia, civitatibus et oppidis commorantibus gratiam 
suam et omne bonum. 

(1) De fide experta et circumspectionis industria honorabilis viri magistri Hermani 
de Stoka canonici Constanciensis notarii nostri karissimi plenam obtinentes fiduciam, io 
ipsum ad vos duximus transmittendum, dantes sibi per se vel per alium et dicto 
advocato nostro plenam et liberam potestatem recipiendi racionem a de sturis et reddi- 
tibus nostris preteritis, postquam partes Italie intravimus, ac petendi, requirendi et 
imponendi vobis et cuilibet vestrum sturas tam super festum beati Martini preteritum b 

N i3i3 n ' proxime quam super festum beati Martini venturum proxime nobis dandis et huiusmodi 15 
Nov. ii. s t ur as exigendi, colligendi, recipiendi ac personis aliis assignandi et in utilitatem nostram 
et imperii, prout ipsos informavimus et sibi imposuimus, convertendi ac vos quitandi 
et liberos et solutos a sturis sibi vel ei, cui ipsas deputaverint, per vos datis et assig- 
natis dicendi et pronunciandi, de quibus et nos vos et civitatem quamlibet presentibus 
quitamus et dicimus liberos et solutos. Ratum et gratum habituri, quicquid iidem in 20 
hac parte vobiscum tractaverint, concordaverint et duxerint faciendum. Promittentes 
vobis et cuilibet vestrum, quod super solutione et libertatione sturarum, ad quemcumque 
terminum vos litteras eorundem habere contigerit una cum tenore presentium, hoc 
ratum habebimus atque firmum nec ultra hoc sturas aliquas interim exigemus. 

(2) Quapropter fidelitati vestre sub obtentu nostri favoris et gratie ac sub pena 2, r > 
revocationis omnium iurium, privilegiorum et gratiarum vobis ab imperio concessarum 
precipimus et mandamus, quatinus ipsis in premissis et quolibet premissorum obediatis 
et efficaciter intendatis. Specialiter autem vobis universis civitatibus in dicta advocatia 
constitutis sub pena predicta imponimus, ut Kawercinos et Iudeos vobiscum morantes 
ad predicta per arestationem personarum et rerum arceatis et imperiali auctoritate 20 
efficaciter compellatis. (3) Super predictis enim vel aliquo predictorum nuntios vel 
litteras vestras seu excusationes aliquas audire, videre vel admittere nullatenus volumus, 
quia cum predictis sturis servitores et gentem armatam nobis transmittere facimus et 

Mai. 1. mandamus, qui super festum beate Walpurgis, in quo generalem exercitum indiximus, 
nobiscum debent esse certitudinaliter constituti. Qui si non venirent, de hoc omnem 35 
culpam vobis imponere nos oportet. Qualiter hoc vobis conveniat, provide cogitetis. 
(4) Pensare etiam et considerare vos volumus, quod predictas sturas ad aliud 
convertere non disponimus preterquam ad necessitates imperii et ad reformationem boni 
status eiusdem et rei publice, in quo vester honor, profectus et utilitas multipliciter 
procurantur. Quem quidem statum quamvis in primo nostro ingressu in Italiam heu 40 
miserabiliter disturbatum invenimus, tamen nobis divina favente clementia pro maiori 
parte reformavimus. Quo plenius reformato libenter vobis in sturis et aliis plus solito 
parcere disponimus et vos in omnibus favorabiliter pertractare. Unde omnino credimus, 
quod devotio vcstra sit prompta et obediens ad predicta, super qua promptitudine vel 
tarditate, si eam quod non credimus facere contingeret, prefato magistro Hermano in « 

912. a ) acio in loco raso or. b ) alia ui videtur mauu in loco raso scriptum or. 

lj Ad cap. 4 cf. iam snpra nr, 894. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 912. 913. 925 

suo reditu vel antea suis litteris adhibebimus plenam fidem. Presentium testimonio 
litterarum. 

Dat. apud Montem Imperialem in castris supra Florentiam , XI. Kalen. Februar., 
anno Domini MCCCXIII, regni nostri anno quinto, imperii vero primo. 



* 913. INTERLOCUTIO CONTRA ROBERTUM 

REGEM SICILIAE. 

1313. Febr. 12. 

Denuo accuratissimc contulimus autographon , quod Taurini servatur in tabulario 
regio 'Diplomi imperiali Masso 4' nr. 19 signatum. Edidit Doenniges 'Acta Henrici VII. ,' 
io II, 193 nr. 53. Cf. supra nr. 821 et 848. — Bolimer, Reg. Heinr. 521. (P. deest.) 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator senper augustus ad certitudinem 
presentium et memoriam futurorum. 

(1) Throni cesarei sublime tribunal opera subditorum equitatis libramine ponderans 
et ea a multa deliberatione considerans, illos qui ex eorum obstinata malitia scienter per 

15 malorum devia oberrantes ad viam veritatis [debent] b reduci, debet in virga ferrea regere 
et in camo et freno constringere, qui nostram non adproximant c maiestatem 1 . Ad nostrum 
quidem auditum iam pridem, antequam pro imperialis diadematis susceptione accedere- 
mus ad Urbem, publica fama deduxit, quod licet rex Robertus natus felicis recordationis 
Karoli secundi Sicilie regis per suas speciales licteras pluries culmini nostro scripsisset, 

20 quod ipse, sicut ratione pheudorum et honorum que habebat ab imperio tenebatur et 
nos etiam, qui nec verbo nec opere quod sciremus gravaveramus nec gravare, set potius 
gratiose tractare intendebamus eundem, et ex puritate conscientie credebamus, ad exi- 
bendum nobis debitam obedientiam et honorem tam in dicta coronatione quam alias 
intendebat et ad id pro viribus se parabat, confederationes tamen ac conspirationes ad 

25 ofensam et inpedimentum progressus cesarei una cum rebellibus nostris Ytalie fraudu- 
ienter et clandestino fecerat et facere procurabat, ac Iohannem fratrem et stipendiarios 
suos Romam ea videlicet intentione transmiserat, ut Urbe si posset sue dictioni dolose 
subiecta vel saltim in eius populo seditione concitata nefanda, dicte coronationis solempnia 
impediret. Quod dicti Iohannes et stipendiarii in accessu nostro ad Urbem ct quam 

30 diu ibi moram traximus eficaci operum argumento probarunt, una cum dictis aliis 
nostris rebellibus, qui simul ibi cum eis ad exercendam preexcogitatam malitiam con- 
venerunt, contra nos et gentes nostras hostiliter ponendo insidias, faciendo insultus. 
spoliationes, violentias et homicidia perpetrando et vias publicas et loca, per que ad 
reverendam basilicam principis appostolorum de Urbe omnibus religionem profitentibus 

35 christianam liber aditus patere debebat, claudendo et bellicosis apparatibus muniendo, 
nobisque ac nostris gentibus basilicam ipsam. ne ibi dicta coronatio celebrari valeret, 
accessum totis viribus prohibendo et alias omni modo quo poterant maiestatem nostram 
offendere procurando. (2) Xos autem de Urbe postmodum recedentes, quamvis hec 
adeo notoria essent quod nulla possent tergiversatione celari et nos qui legibus subiecti 

40 non sumus contra dictum Robertum propter premissa ipso inrequisito possemus pro- 

913. a ) corr. ex eam or. b ) sic fere addendum; deest or. c ) d in linea post add. or. 

1) Cf. Ps. 31, 9. 



026 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 913. 

cedere, tamen augusti clementia ex superhabundanti volens ex offitio inquiri facere 
super hiis et super eo, quod gentes eiusdem Roberti eius fulti favoribus sue nequitie 
conscii et ministri nonnullas civitates et castra provincie Lonbardie et specialiter civi- 
tatem Astensem et castra Valencie et Casalis Sancti Euagii, que mandata nostra iura- 
verant et sub nostra obedientia consistebant, fraudulentcr occuparunt, nostros exinde o 
officiales expellendo, quas terras nostras in rebellione detinet et detineri facit continuo 
occupatas et nobis et imperio sunt rebellcs sua opera et mandato, et super nonnullis 
aliis excessibus, quos idem Robertus contra nos cotidie comictere dicebatur, Robertum 
predictum citari leg(itime) fecimus, ut coram nobis conparere curaret suam si posset 
inocentiam ostensurus. Verum idem Robertus obstinatus in dolis nedum in terminis ad 10 
hoc sibi prcfixis vel eorum aliquo coram nobis comparere contumaciter non curavit, set 
etiam mala malis addendo et peiora cotidie comitendo, dum contra rebelles nostros de 
Tuscia direxissemus signa cesarea, rebellibus ipsis, sicut vox publica docet et rei evidentia 
manifestat, subsidium armatorum misit, ut eosdem rebelles nostros in rebellionis errori- 
bus foveat et diutius faciat oberrare. (3) Ipsius igitur Roberti absentiam Dei replente 15 
presentia super premissis fidedignis et subficientibus receptis et examinatis testibus et 
eorum dictis in scripta redactis d et solepniter publicatis et cum diligentia recensitis et 
facta nobis de ipsis per peritos nostri palatii relatione fideli, per ea que vidimus et 
audivimus et ex certa scientia, predicta omnia et singula publica et notoria esse et 
contra dictum Robertum tanquam contra publicum imperii hostem procedendum fore, 20 
interloquendo pronunptiamus et declaramus sententialiter in hiis scriptis. 

Lata et pronuptiata fuit dicta sententia a dicto serenissimo principe et domino 
domino Henrico Romanorum imperatore senper augusto in Monte Imperiali Florentin. 
dioc. in platea ipsius terre, ipso tunc pro tribunali sedente, sub annis Domini millesimo 
CCCXII, indit. XI, die XII. Februarii. Et lecta et publicata presentibus venerabilibus 25 
patribus et dominis domino Bauduino archiepiscopo e Triverensi, domino He[n]rico epi- 
scopo Tridentino cancellario eiusdem domini imperatoris, domino Amadeo comite Sa- 
baudie, domino fratre Nieholao episcopo Botrontino, domino Henrico de Flandria maris- 
calco, domino Aimo de Blancomonte, domino Thoma de Septemfontibus, domino Toma 
de Belvedere, domino Egidio thesaurario eiusdem domini, domino Balduino de Mon- 30 
cornetto, domino Iohanne de Sancto Laurentio, domino Ansaldo de Gondrecorte prin- 
cipibus et baronibus eiusdem domini imperatoris et comite Bindo de Sancta Flora, 
domino Uguiccione comite de Marciano, Nerio lannis de Pisis comite de Donoratico, 
domino Ugolino de Vichio, domino Vanne Qeno de Lanfranchis de Pisis, domino Giano, 
domino Torigiano et Carbone de Cerchiis, Tadeo de Ubertis, Baschiera de la Tosa et 35 
Baldinaccio de Adimaribus et aliis multis testibus. 

(S. N.) Ego Paulus condam domini Ranuccini de Monte Imperiali auctoritate 
imperiali iudex ordinarius et notarius publicus et nunc notarius et offitialis camere dicti 
serenissimi domini Romanorum imperatoris predicte sententie et pronunptiationi interfui 
et suprascripta omnia mandato dicti domini scripssi et publicavi. 40 

913. d ) redaptis or. e ) corr. ex epo or. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 914. 927 

914. INFEUDATIO COMITIS SABAUDIAE DE 
CIVITATE ET COMITATU ASTENSIBUS. 

1313. Febr. 22. 

Autographon Taurini in tabulario regio 'Diplomi imperiali Mazzo 4' nr. 17 asser- 
5 vatum clenuo accuratissime contulimus. Bulla aurea , quae olim filis sericis x pendebat, 
iam deest; cf. Doenniges 'Acta Henrici VII.' II, 197 not. 1. In verso legitur manu 
Bernardi de Mercato exaratum: lra donationis civitatis Astensis et tocius comitatus. 
Edidit Doenniges l. c. II, 194 nr. 54. Cf. infra ad Iun. 3 sqq. et lul. 10. — Bblimer, 
Reg. Heinr. 522. (P. deest.) 

io i\ Henricus septimus divina favente clementia Romanorum imperator semper 

augustus ad perpetuam rei memoriam. ii 

(1) Dum in circuitu throni cesarei nostre mentis aciem et considerationis intuitum 
ad principes et barones imperii, qui ab eo nobilitatum et dignitatum radiis illustrantur, 
diligenter convertimus dumque merita cuiuscumque ipsorum discernimus, illos augusti 

15 clementia sincerioris dilectionis et gratie recompensatione prosequitur, qui ante sue 
maiestatis conspectum per clare fidei studia et devotionis pure constantiam se gratos 
faciunt et exhibent fructuosos. Attendentes itaque magna et multiplicia merita specta- 
bilis viri Amedei principis et comitis Sabaudie a fidelis et affinis nostri karissimi a , qui 
tamquam sidus b prefulgidum circa illustre imperii solium, postquam ad illud nos dis- 

20 positio divina vocavit, semper absque intermissione a dextris nostris assistens et sincerum 
sue fidelitatis affectum evidenter ostendens nos, qui vocati sumus a Deo in potestatis 
plenitudinem, pro sua particulari sollicitudine salubribus consiliis et laudabilibus servitiis 
continue relevare studuit et semper pro viribus nobis obsequi non desistit, et confidentes 
quod de virtute in virtutem conscendens tanto erga Romanum imperium fide ac devo- 

25 tione concrescat, quanto se ab eo maioribus largitionibus et retributionibus communitum 
agnoverit, eidem comiti, cuius honorem et prosperitatem affectamus ex corde, libenti 
desiderio munificentie nostre dexteram aperimus. Cupientes itaque personam suam 
specialibus prevenire favoribus et gratiosis muneribus honorare, dicto comiti et eius 
legitiinis heredibus de suo corpore per masculinam lineam ex Maria uxore sua et c 

30 sorore nostra predilecta nascituris vel si ex ea ipse liberos masculos non haberet, aliis 
eiusdem comitis legitimis liberis civitatem et comitatum Astensem cum universis et 
singulis castris, villis, casalibus, possessionibus, terris cultis et incultis, districtibus, terri- 
toriis, iuribus, iurisdictionibus et pertinentiis civitatis et comitatus predictorum et cuius- 
libet eorum in pheodum tenore presentium concedimus et largimur. (2) Conditiones 

35 infrascriptas in concessione et largitione huiusmodi adicientes expresse, videlicet quod 
si eum dicte Marie forsan premori contingeret, ipsa Maria sola civitatem et comitatum 
predictos cum castris, villis, casalibus, possessionibus, terris, territoriis, districtibus, 
iuribus, iurisdictionibus et pertinentiis supradictis quam diu vixerit habere debeat et 
tenere. Post cuius mortem ad liberos masculos ipsius Marie ex dicto comite d natos 

40 vel eis non extantibus ad alios dicti comitis legitimos liberos pheodum huiusmodi 
devolvatur. Verumtamen si postquam ipse comes fuerit rebus humanis exemptus, 

914. a ) Sabaudie — karissimi in loco raso artius scripta or. b ) s in loco raso or. c ) in linea 

post add. or. d ) x — comite in loco raso artius scripta or.; et dicti comitis ed. Guichenoniana. 

1) ciricei ruffi et rubei in iranssumto dicuntur; v. Doenniges loco supra citato. 



928 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 914. 

nos vel aliquis successorum nostrorum imperatorum et regum Romanorum civitatem et 
comitatum predictos vellemus redimere et ad manum nostram reducere, Maria, liberi 
et heredes prenominati et quilibet eorum per modum superius expressum nobis et 
cuicumque successorum nostrorum predictorum pro ducentis milibus florenorum auri 
dictos civitatem et comitatum cum castris, villis, terris, possessionibus, territoriis, 5 
districtibus, iuribus, iurisdictionibus et pertinentiis predictis libere ac expedite resti- 
tuant, ipsaque ducenta milia florenorum extra comitatum Sabaudie, quem propter supra 
vel infra scripta a servitiis de ipso imperiali culmini debitis in nullo penitus exonerare 
intendimus, in emptionem terrarum et locorum aliorum ascendentium ad valorem 
annuum viginti milium florenorum auri totaliter convertant, et easdem terras et loca io 
prefati comitissa, liberi et heredes modo prelibato in pheodum perpetuis temporibus ab 
imperio recognoscant. Et predicta comitissa dictas res emptas ex dicta pecunia teneat 
in vita sua et post mortem ipsius ad dictos liberos devolvantur per modum de dicta 
civitate et comitatu in presentibus enarratum. Et tam iidem comes et Maria quam 
heredes et liberi eorum predicti causa premissorum cum ducentis sufficientibus equis is 
armorum, videlicet ad rationem cuiuslibet centenarii de dictis viginti milibus florenorum 
cum uno equo, servient aliaque servitia facient, et per tres menses integros ubicunque 
locorum Italie singulis annis in expensis propriis predicta et alia servitia in registro 
camere nostre contenta faciant et facere teneantur. Expresse retinentes et reservantes 
exnunc nobis et eisdem successoribus nostris talia servitia, iura, servitutes et dominia 20 
in predictis civitate, comitatu, castris, terris, casalibus, possessionibus, territoriis, villis, 
districtibus, iuribus, iurisdictionibus et pertinentiis supradictis, ac postquam eos, eas et 
ea ut dictum est nos vel successores predicti redemerimus pro predicta pecunie summa, 
in terris, locis et annuo redditu, qui et que de ipsa ut dictum est empti, empte ac 
empta fuerint, qualia in registro ipso continentur. Et memoratum comitem nobis reci- 25 
pientibus pro nobis et successoribus nostris predictis et Romano imperio de civitate, 
comitatu, castris, villis, casalibus, possessionibus, terris, territoriis, iuribus, iurisdictio- 
nibus et pertinentiis supradictis homagium facientem et fidelitatis iuramentum prestan- 
tem et per iuramentum ipsum nobis et successoribus nostris predictis Romanoque 
imperio fidelitatem et obedientiam debitam ac etiam omnia alia, que in forma fideli- 30 
tatis nova et veteri continentur, perpetuo fideliter facere et observare servitiaque supra- 
dicta impendere, iura, servitutes et dominia nostra pretacta, in quantum spectabit ad 
eum et Mariam ac heredes suos predictos, integraliter reddere et conservare ac ea vel 
corum aliquod per se vel alium seu alios publice vel occulte nullatenus impedire pro- 
mittentcm, de civitate, comitatu, castris, villis, casalibus, terris, possessionibus. territoriis, 35 
districtibus, iuribus, iurisdictionibus et pertinentiis supradictis tamquam de pheodo 
nobili per baculum, quem manu gestamus, presentialiter investimus. (3) Preterea 
comiti ac post eius decessum Marie, heredibus et liberis suis predictis in eisdem 
civitate, comitatu, castris, villis, terris, iuribus, iurisdictionibus et pertinentiis supradictis 
merum et mixtum imperium et simplicem iurisdictionem per se et suos officiales 40 
exercendam ibidem usque ad nostrum et successorum predictorum nostrorum bene- 
placitum per presentes damus et concedimus et ipsos ordinarios facimus in premissis. 
Mandantes et precipientes harum serie, obedientiam et servitium debitum a civibus, 
incolis et habitatoribus civitatis e , comitatus, castrorum, villarum, casalium, territoriorum, 
districtuum, terrarum et pertinentiarum predictorum prefato comiti tanquam eorum 45 
domino exhibcri et de iuribus et redditibus spectantibus ad dominium civitatis, comi- 
tatus, castrorum, villarum, casalium, territoriorum, districtuum terrarumque predictorum 
absque difficultate qualibet integraliter responderi, et super liiis ab eisdem civibus, 

914. e ) is corr. ex us or. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 914. 929 

incolis et habitatoribus, salvo sempor et reservato prime fidelitatis clebito in quo nostre 
maiestati teneutur, cum promptitudine iuramentum prestari, sicut indignationem nostram 
cupiunt cvitare. (4) Demum per premissa vel aliquod premissorum non intendimus 
neque volumus, quod prefatus comes dictis Astensibus rebellibus nostris vel alicui 

5 eorum de excessibus, quos contra f nos et imperium commiserunt, indulgere seu senten- 
tias, penas vel banna, quas et que predicti rebelles causa rebellionis contra nos et 
imperium attemptate incurrerint^, relaxare quoquomodo valeat absque nostra licentia 
speciali. N/ulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrarum concessionum, 
investiture ac constitutionis infringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem 

io hoc attemptare presumpserit, indignationem nostram et penam mille librarum auri pro 
dimidia parte camere nostre et pro reliqua dimidia passo iniuriam solvendarum se 
noverit incursurum. 

Huius autem rei testes sunt: venerabiles Balduinus Treverensis archiepiscopus 
germanus et princeps noster karissimus et frater Nicolaus Botrontin(us) episcopus ac 

15 spectabiles et nobiles viri Iohannes Foresii et Fredericus Montisferetri comites, Henricus 
de Flandria marscalcus curie imperialis consanguineus noster, Thomas de Septemfontibus, 
Neapoleo de Mangone comes, Huguicio de Fagiola, Hugo comes de Buheke, Grothifridus 
de Hohenloch, Tancredus de Mutiliana et Binducius de Sancta Flora comites et plures 
alii nobiles fidedigni. 

20 | Signum domini Henrici septimi (M.) Romanorum imperatoris invictissimi. |j 

In cuius testimonium presentes litteras exinde conscribi et maiestatis nostre bulla 
aurea iussimus communiri. 

Dat. apud Montem Imperialem in castris supra Florentiam, VIII. Kalen. Martii, 
indictione undecima. anno Domini millesimo trecentesimo tertiodecimo, regni nostri 
25 anno quinto, imperii vero primo. 

Et ego frater Henricus Tridentinus episcopus sacre imperialis aule cancellarius 
vice domini Henrici Coloniensis archiepiscopi per Italiam archicancellarii recognovi. 



915. 916. SENTENTIAE CONTRA REBELLES 

TUSCIAE. 

30 1313. Febr. 23. 

Cf. iam snpra nr. 715. 716. 890. In adnotatione ponere liceat quae generaliter de 
imperatoris sententiis his temporibus emissis Nicolaus Botrontinensis (ed. Heyck) pag. 68 sq. 
narrat x . 

914. f ) sequltur rasura unius Utterae or. 8) incimreriiu or. 

35 1) Ante Florentiam et apud Sanctum Cassianum ubi diu fuimus et in Monte Imperiali diutius 

facte sunt multe declarationes et dilationes et talia huiusmodi necessaria, que ego ignoro, cum de 
iure nunquam lectionem audiverim, de quo doleo multum. In civitate Pisana regis Roberti et bonorum 
suorum et civitatum multarum rebellium imperii necnon comitum, baronum et multarum singularum 
persocarum imperii et civitatum ecclesie , qui fuerunt personaliter in Roma , in Lumbardia et in 

4o Tuscia contra imperatorem, sententie diffinitive sunt date secundum qualitatem personarum et locorum 
et quantitatem culparum. Et omnia ista scripta publice et ab omnibus possunt videri. In pro- 

cessibus predictorum, diu antequam sententia daretur, voluit imperator, quod sui clerici ista tractantes 

LL. CON3T1TUTIONES IV. 117 



930 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 915. 

915. SENTENTIA CONTRA CLERUM ET VASSALLOS. 
Sententiae hucusque ineditae 1 ) transsumtum a. 1316. Oct. 4 confectum l in tabulario 
civitatis Sarmnae nr. 15 inventum descripsimus 2 . Item invenimus 2) fragmentum imbrevia- 
turae inde a pag. 931 lin. 44 possit superbie in Registro Leopardi Frenetti notarii, 
cuius apographi fragmentum bibliothecae nationalis Florentinae laudavimus iam supra 5 
nr. 470, fol. 17. (P. deest.) 

Henricus septimus divina favente clementia Romanorum imperator et semper 
augustus ad perpetuam rei memoriam. 

1. Ad a conterendas perversorum insolertias et bonorum preconia extollenda pro- 
spiciens desuper iustitia regnorum solia erexit in populis et diversorum principum io 

915. a ) et ad 1. 

et in Bononiam et alibi in Tusciam, ubi litterati viri reperiuntur, mitterent ad videndum et exami- 
nandum, si [inj predictis vel in aliquo predictorum esset aliquis defectus. Quia si defectus propter 
negligentiam eorum qui talia ordiuabant fuisset inventus, promisit eis, quod de vita et quod de honore 
eorum non essent securi. Aute seutentiam assecuraverunt imperatorem, quod in processibus nullus 15 
esset defectus et boc vellent secundum iura ante omnes clericos mundi sustinere. Dominus, qui alias 
viderat eorum opinionem de coronatione sui possibili alibi quam in Sancto Petro bonam, prout in 
litteris vestris continetur, quod licuit atque licet, liced plures clerici dominorum cardinalium sentirent 
contrarium, non dubitavit quod in processibus esset defectus, ex quo per tantos et cum tanta diligentia 
erant examinati et cum tanto periculo eorum eis noto et certo, si in eis defectus aliquis inveniretur. 20 

Post hoc ipse motu iustitie, sicut in mea conscientia credo, sententiam protulit, sed non simul 
de omnibus nec in eodem die, licet in eadem civitate, prout michi videtur ad presens. Et in mea 
conscientia adhuc sentio, quod audaccius de maiori et magnis executionem sententie fecisset si 
potuisset, quam scripto et verbo protulerit, in hoc Deo credens placere. De minoribus et multitudine 
non creclo propter suam maximam compassionem et misericordiam , quod de ipsis quantum ad omnia 25 
si potuisset, executionem iustitie fecisset, sed quantum ad aliqua credo. 

1) Cuius verba sunt haec: 

Hoc est exemplum cuiusdam imperialis sententie, cuius tenor inferius declaratur: 

'Henricus septimus — et publicavi'. 

In nomine Domini amen. 30 

Anno a nativitate eius millesimo CCCXVI, indict. XIIII, die IIII. Octubris. Dominus Puccius 
Chicholus de Lanfranchis potestas Sercane suprascriptum exemplum sententie imperialis insinuatum, 
leetum et ascultatum coram eo et testibus infrascriptis , ad hoc ut ex eo possit fides plena exhiberi, 
approbavit et confirmavit et concessit michi et infrascriptis notariis licentiam et auctoritatem sub- 
scribendi in testes suam et dicti comunis Sercane auctoritatem interponendo atque decretum, sedendo 35 
ad banchum pro tribunali in dicta terra sub palatio dicti comunis. Presentibus ser Manno not(ario) 
condam Guccii de Sancto Miniate, Bonucio condam Baynerii, magistro Moroello condam Amati de 
Sereana testibus ad hec rogatis et vocatis. 

(S. N.) a Ego Iachopus filius Iohannis Bonapartis de Serzana imperiali auctoritate iudex ordi- 
narius et not(arius) suprascriptum exsemplum, quia lectuni et ascultatum fuit per me b cum infra- 40 
scriptis not(ariis) ad originale et quia inventum fuit concordare cum eodem, ideo de licentia supra- 
scripti potestatis me in testem subscripsi, signum et nomen proprium apponendo. 

(S. N.) c Ego Thomaxinus condam Parentis de Sercana imperiali auctoritate notarius et iudex 
ordinarius suprascriptum exemplum, quia lectum et ascu[l]tatum fuit per me cum suprascripto et infra- 
scripto notariis ad originale et quia inventum fuit concordare cum eodem, ideo de licentia suprascripti 4$ 
potestatis me in testem subscripxi, signum et nomen proprium apponendo. 

(S. N.) d Ego Bonfante dictus e Fantonello de Bononia imperiali auctoritate notarius suprascriptum 
exemplum imperialis sententie insinuatum , lectum et ascultatum coram suprascripto domino potestate 
per me dictum notarium cum suprascriptis notariis ad origiuale scripsi et exemplavi et quia inventum 
fuit coucordare cum originali de mandato siiprascripti domini potestatis, ad hoc ut ex eo possit 50 
haberi plena fides, me subscripsi, signum et nomen proprium apponendo. 

2) Cf. 'Indice delle pw importanti Pergamene storiche . . . che si conservano nelVArchivio comttnale 
di Sarzana' (Sarzana 1904) pag. 7. Servatur etiam apographon in Begistro reteri eiusdem tabnlarii fol. 2ii. 

a ) abhinc alia manus 1. i>) tequitur per me snbpunctum 1. c ) iterum alia manus 1. *) manus 
principalis 1. e ) dicto 1. , r i5 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 915. 931 

potestates, inter que Romanum imperram, cui disponcnte Domino licct immeriti pve- 
sidemus, obtinere voluit principatum, cum enim ex Deo regnent reges 1 et omnes 
principcs dominentur in terris sitque iubente apostolo 2 omnis anima sublimiori potestati 
subdita, qui[cun]que potestati resistit, dispositioni divine contraire videtur. Profecto 
5 fideles singuli mandatum apostoli b necesse est adimpleant et eorum superioris colla 
iugo submictant opportet ac serviat iudicio libertatis quodque circa exibenda iura sua 
et grate devotionis ac debite subiectionis obsequia nostri mandato pareant Redemptoris, 
qui visa figura numismatis reddi que sunt cesaris cesari et que sunt Dei Deo 3 statuit 
et precepit. 

io 2. Sane post nostrum Ytalie felicem ingressum dum magnificentia nostra pro 

suscipiendis imperialibus infulis properaret ad Urbem, nonnullos nobiles, vassallos et 
fideles imperii per nostras litteras 4 perhemptorie fecimus evocari, eis nichilominus sub 
pena privationis feudorum, privilegiorum et omnium aliorum que ab imperio obtinebant 
districtius iniungentes, ut infra certum spatium temporis personaliter cum decenti arma- 

15 torum comitiva presentiam nostram accederent, comitaturi latera nostra tunc regia ad 
coronam, demum per edictum publice propositum tam ipsos quam episcopos, abbates, 
canonicos et capitulum ac alios nobiles et vassallos eiusdem imperii, quorum omnium 
nomina inferius annotantur, ut cum decenti armatorum comitiva tam equitum quam 
peditum nostro se conspectui in castris supra Florentiam in nostra et imperii rebellione 

20 persistentem infra certum perhemptorium terminum conpetentem personaliter presen- 
tarent, nobis et ipsi imperio adversus rebelles nostros et precipue civitatem predictam 
obsequium debitum impensuri. Et ipsi, quos veluti gratitudinis filios pro benefitiis, 
quibus predecessores nostri divi auxere augusti, innate fidei et prompte devotionis et 
omnimode reverentie pretendere clariora signa credidimus, nedum quod venire superbe 

25 contempserint, verum etiam eorum nonnulli rebellium nostrorum venenosis subiectio- 
nibus et iniquis factionibus temere adheserunt et fidei nostre cultu exorbitantes et 
semitis tamquam servi delicate nutriti 5 in nos summum d mundi principem proterviunt 
inconsulte, reddentes nobis pro gratia contumeliam, pro benefitio contemptum e ac illa 
stipendia, que mus in pera, serpens in gremio et ignis in sinu suis hospitibus iuxta. 

so vulgare proverbium largiuntur 6 . Equidem illa consuevit ingratitudinis species, qua 
benefitia percepta negantur, aliquid turbationis afferre, hec autem maioris doloris habet 
aculeos f , qua in bono malum colligitur et odium in dilectione notatur. 

3. Set [temeri]tatem g eorum imperialis mansuetudo dissimulans patienter et cupiens 
errantes ab invio ad viam rectitudinis revocare, [ipsos] g iterato ad omnem eorum mali- 

35 ciam convincendam per aliud edictum 7 publice propositum requiri et moneri fecimus et 
citari, ut infra alium terminum perhemptorium competentem coram nobis seu audientia 
nostra leg(iptime) comparerent ad eorum defens(iones) et excusationes faciendas si quas 
haberent legiptimas et de iure admictendas. Obferentes nos paratos eos audire benigne 
et quantum honeste fieri posset et illorum excusationes et deffensiones admictere ac 

40 ipsos favorabiliter pertractare ac pollicentes eis in personis, familiaribus ac rebus eorum 
accessum, moram et reditum liberum et securum ad eorum liberam voluntatem. 

4. Yerum sicut nec profec[er]imus apud eos nec g * ipsi orrorem deposuerint ncc per 
se vel responsales aliquos studuerint comparere, trahentes [locum] h a potentia, set potius 
ins[i]pientia, quasi non sit qui eorum possit' superbie cornua incurvare, porro iidem k 

45 015. b ) appostoli 1. c ) fere illegibile 1. d ) suinpmum 1 e ) contentum 1. f ) acculeos 1. 

8) uncis inclusa evanuerunt 1. 8*) et 1. h ) omnino evanidum 1; ita in Begistro legituv, l ) abhinc 2. 

k ) idem 1. 

1) Prov. 8, 15. 2) Eom. 13, 1. 3) Matth. 22, 21. Mare. 12, 17. Luc. 20, 25. 4) Cf. supra 

nr. 695. 5) Cf. Prov. 29, 21. 6) Cf. eadem fere verba iam supra pag. 654 lin. 18 — 20 et not. 5. 

50 7) Servatum non est; cf. etiam Citatiouem civitatis Florcntinae supra pag- 700. 

117* 



932 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 915. 

tam cpiscopi, abbatcs, canonici et 1 capitulum quam nobiles, vassalli et fideles feudorum 
suorum que ipsi ab imperio detinebant investituram infra tempus a iure prefixum petere 
et iuramcntum pollicere fidelitatis debite non curarunt. 

5. Quibus onmibus in libra 111 iustitie preponderatis diligenter, ex quo beneficia 
nostra non prosunt et ipsi ad Deum vel singularem eorum 11 principem noluere habere & 
rcspcctum, eligentes potius gradi per devia quam per viam rectam, semperque eorum 
ascendit iniquitas, donec exurgens iustitia pro iudice sedeat adipes" quos p ipsa prodire 
vidit abscissura, ipsis absentibus et contumacibus, leg(iptime) tamen monitis et citatis 
ad hanc declarationem et privationis sententiam audiendam, habita q cum principibus et r 
proceribus nostris et aliis iurisperitis super premissis, que adeo sunt notoria quod in- io 
fitiationi non est locus, examinatione diligenti, Christi nomine invocato dicimus et antiqui 
iuris verbis inherentes declarando pronumptiamus s episcopos, abbates, canonicos, capitu- 
lum, qui nunc insunt ecclesiis, nobiles, vassallos et fideles eosdem ac heredes et 
successores 1 nobilium, vassallorum et fidelium ipsorum in perpetuum omnibus feudis, 
privilegiis, bonis, honoribus, iuribus et r iurisdictionibus et gratiis" quibuscunque que v 15 
ab imperio detinebant esse privatos et etiam destitutos, ac w in hiis scriptis pro tribunali 

in maiestate nostra sedentes sententialiter privamus eosdem eaque x omnia tamquam ab 
ingratis revocamus et applicamus fisco nostro disponenda pro nostre y libito voluntatis. 
Hanc nostram declarationem et privationis sententiam ex certa nostra scientia robur 
firmitatis perpetue obtinere z volentes et supplentes omnem defectum, si quis fortassis se 
est habitus in processu ob aliquam iuris solempnitatem obmissam, de imperialis plenitu- 
dine potestatis, lege aliqua, consuetudine vel dissuetudine a non obstantibus, quas pro 
nominatis haberi volumus et expressis. 

6. Nomina vero episcoporum, abbatum, canonicorum, capituli h seu ecclesiarum ipso- 
rum ac nobilium, vassallorum et fidelium eorundem sunt hec: 2 & 

Episcopus Florentinus etc. 
Episcopus Lunensis etc. c>1 

Data et pronumptiata fuit dicta sententia per dictum dominum imperatorem pro 
tribunali sedentem et lecta et publicata mandato et in presentia ipsius domini impera- 
toris per Anthonium d Petri de Mediolano notarium et in presentia e Leopardi Frenecti :o 
de Pisis' et s magistri Iohannis de Urbino^ et mei' 1 Pauli de Monte Imperiali notariorum 
camere dicte maiestatis 1 , quibus et michi notariis supradictis idem dominus imperator 
precepit, quod de predictis faciant et dent et faciam et dem publica instrumenta, in 
castris apud Montem Imperialem supra Florentiam. Et hec omnia ibidem acta 

fuerunt convocata inibi et congregata mandato imperiali multitudine copiosa tam nobi- 35 
lium quam popularium de partibus Ytalie et ultramontanis et aliunde. Presentibus k 
magnificis viris dominis Amadeo comite Sabaudie, Iohanne comite Foresi, Manfredo de 
Claramonte comite Moac, Henrico de Flandria mariscalco dicti domini imperatoris, 
Tancredo comite de Mudiglana, Frederico comite Montis Feretri, Conte comite de Ilcio, 
Spinetto marchione Malaspine et dominis Egidio 1 thesaurario domini imperatoris, Fran- -10 
cisco Tani do Ubaldinis, Nich(olao) de Cauro de Ianua, Baldinaccio de Adimaribus de 

915. *) dcest 1. n») Hbro 1. n ) terrenum 2. °) ad ipsos male 1. P) ex quibus 1. 

<i) babito 1. ' deest 2. s) pronuntiarous 2. *) subcessores 1. ») gratiarum 1. v ) quo 1. 

w ) liac 1. *■) que 1. y) nostro 1. z ) optinere 1. a ) vel dissuetudine deest 1. b ) captm 2. 

c ) loco Episcopus Luuensis etc. 2: et alii etc. et singulares etc. d ) Antonium 2. <i mei add. 2. 45 

f ) notarii cainere imperialis add. 2. 8) et — Urbino post Imperiali 2. h ) m e i deest 2. ') loco 
camere dicte maiestatis 2: ipsius domini imperatoris. - k ) loco Presentibus — rogatis 2: Presentibus 
testibus quibus supra. 'i Egidido 1. 

1) Nomina huius sententiae in 1 et 2 omissa esse valde dolemns. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 915. 916. 933 

Florentia, Baschiera de Tosinghis de Florentia. Alexandro de Ogi, Simone Phy(lippi) 
de Pistorio, Nicholao de Bonsignoribus de Senis, Iohanne Qeno de Pisis, Tebaldo de 
Belloviso, Baldovino de Montecornecto, Ran(erio) de Casulis, Giano de Cerchis de 
Flor(entia), Pauloco de Faggiola et Ran(erio) Iannis comite de Donoratico et quam 
5 pluribus aliis fidedignis testibus ad hec vocatis et rogatis k . Dominice nativitatis anno 
millesimo" 1 CCCXIIf, indict. XI, die XXIII. mensis Febr., ac regni ipsius domini im- 
peratoris anno quinto, imperii vero primo". 

(S. N.) Ego Paulus olim ser Ranuccini de Monte Imperiali, qui olim Podium 
Bonici vocabatur, auctoritate imperiali iudex et notarius publicus et nunc notarius 
10 camere sacre imperatorie maiestatis predictis pronuntiationi, prolationi et declarationi 
et sententie interfui et suprascripta omnia rogatus scripsi et publicavi. 



91G. BANNITIO CIVITATUM ALTEBA. 

Codicem C bibliothecae Biccardianae Florentinae nr. 786 (31 II nr. III) chart. fol. 

saec.XV. in. fol.24lbis denuo contulit vir cl. Holder-Egger. Pronuntiationem supra nr. 890 

15 statim in codice sequitur. Edidit a. 1740. Lamius loco supra ad nr. 715 citato pag. 216 sqq. 

Orthographiac Italicac vestigia non semper adnotavimus. Textum haud omnino sanarc 

potuimus. 

Post Lamium edidit etiam a. 1778. Frater Ildefonsus 'Deli.de degli Eruditi Tos- 
cani 1 XI, 114 sqq. ex aliis codicibus castigatam, quorum cognitionem non habemus. Sed 
20 cum ad textus verba cmcndanda nihil faciat illa editio, nominum potiores tantum lectioncs 
varias sub sigla J adnotavimus. 

Cf. iam supra bannitiones civitatis Florentiac nr. 716 ct civitatum Lucae, Senarum etc. 
nr. 768. — Bohmer, Beg. Heinr. 523. (P. 537.) 

In a eterni Dei nomine amen. 
25 Henricus Dei gratia a Romanorum imperator semper augustus ad certitudinem 

presentium et b memoriam futurorum. 

1. Confundantur superbe agentes et iniqui conturbentur et erubescant 1 , dum pre- 
ponderantia eorum peccata, quibus iram meruerunt, appensa in statera iusticie ipsos 
trahunt in maledictionis profundum et faciunt gentibus in derisum 2 . Sicut cera fluit a 

30 facie ignis, sic pereant peccatores pertinaces in malo, exultent iusti in conspectu Dei et 
in letitia delectentur 3 , habentibus virtute premium et culpa supplicium transiens posteris 
in exemplum ex ore sedentis in throno iusto iudicio procedente. 

2. Sane dum conatus ncfandos et opera detestanda comunium et universitatum 
civitatum Pistorii, Vulterrarum, Grosseti' 1 , Clusii necnon et castrorum Prati e , Sancti 

35 Miniatis, Sancti Geminiani, Collis vallis Else, Montis Puliciani et Castri Plebis necnon 
et infrascriptarum singularum personarum, quarum alique de civitatibus et castris pre- 
dictis, alie vero de Florentia, Luca, Pisis, Senis, Eugubio, Monte Imperiali, qui olim 
Podium Bonici dicebatur, et aliis terris et locis existunt et inferius pro ordine descri- 
buntur, rebellium cesaree maiestatis diligenter attendimus, venit patenter in lucem, 

40 quod ipsi, qui ex imperialium libertatum et honorum adipe impinguati et dilatati existunt, 
antiquorum beneficiorum, que patres eorum ab imperio recepisse noscuntur, immemores 
et obtuso gratitudinis intellectu facti degeneres et in reprobum sensum 4 elati, contra 

5)15. m ) M 2. n ) hic desinit 2. 

916. a ) |j In — gratia \i C. b ) praecedit ac subpitnctum V. c ) corr. e;c conatos C. d ) liros- 

45 setti hic C. e ) Pratri C. 

1) Cf. Ps. 118, 78. 6, 11. 2) Cf. Thren. 3, 14. 3) Ps. 67, 3. 4. 4) Cf. Eom. 1, 28. 



934 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 916. 

imperatoriam maicstatem corum dominam et magistram ipsorum et aliorum fidelium 
quietem commodam procurantem, quam cum omni subiectione revereri cuique humiliato 
spiritu obedire tene[n]tur, erigentes superbie cornua et se in aliorum foveam demer- 
gentes, maiestatem ipsam, postquam provincie Tuscie fines intravimus, contumeliis et 
iniuriis provocarunt et provocare continuatione temeraria et temeritate presumptuosa 5 
non cessarunt postmodum neque cessant, tamquam qui videntur elegisse f pro gloria 
confusionis obprobrium et inreparabili[s] ruine periculum pro tutela. 

3. jNam licet nos antequam pro imperialis dyadematis suscepcione profi[cis]cere- 
mur ad Urbem, comunia et universitates easdem singulariter et legittime requiri fecimus 
ct moneri, ut coram 8 nobis per suos sindicos sufficienter comparere curarent, prestituri 10 
nobis ut tenebantur et tenentur debite fidelitatis iuramentum et nostris mandatis et 
beneplacitis parituri, tamen ipsa comunia et universitates a semitis mandatorum Do- 
mini oberrantes et obturantes more aspidis aures suas 1 , dictos sindicos ad presentiam 
nostram mittere dictumque iuramentum prestare contumaciter obmiserunt. Et nichilo- 
minus [tam] eadem comunia et universitates quam nonnulle de infrascriptis privatis 15 
personis, sicut ad nostrum auditum publica fama deduxit et fide dignorum testimonia 
et rei experientia oculate probarunt nosque cottidie clarius experimur, una cum Floren- 
tinis, Lucanis et Senensibus imperii hostibus et reipublice turbatoribus manifestis, facta 
cum eis coniuracione in predicte maiestatis offensam, Romam adveniente nostre im- 
perialis coronacionis tempore ad exercendam preexcogitatam maliciam, videlicet ut si b 20 
possent coronacionis sollempnia perturbarent, et ipsorum iniquitate nequeunte ibi per 
Dei gratiam prevalere nobisque postmodum contra Florentiam et alios hostes prefatos 
nostra signa felicia dirigentibus, Florentiam, ut j pro posse suo Florentinos diutius in 
rebellione foverent, gentes 1 armatas sue ministros nequicie transmisisse ac aliqui de 
ipsis personis singularibus personaliter accessisse noscuntur. Et ipsorum quidam per se, 25 
quidam per alios primo in Urbe vias publicas et loca, per que ad reverendam k basili- 
cam principis apostolorum de dicta Urbe non solum nobis, sed etiam omnibus religionem 
profitentibus 1 christianam [liber aditus patere debebat]" 1 , munire ac nobis et ipsis genti- 
bus nostris ad dictam basilicam, ne ibi dicta coronatio celebrari posset, aditum totis 
prohibere viribus presumpserunt et tam in Urbe ipsa partibusque vicinis quam post- 30 
modum in Tuscia simul cum aliis hostibus nostris predictis et sine ipsis insidias posue- 
runt, obstacula paraverunt, spoliaciones, violentias, incendia, homicidia et alios enormes 
excessus in nostre maiestatis offensam , reipublice perturbacionem ac pacis et tranquil- 
litatis dicte provincie impedimentum nequiter perpetrarunt. Infrascripteque persone 
singule pro sua singulari iusticia 11 et calliditate civitates, castra et alia loca dicte pro- 35 
vincie, que nobis debitam obedientiam denegant, ad rebellionem et ad predictos et 
alios contra nos committendos excessus pro sue malignitatis instigacione nequiter conci- 
tarunt ipsasque civitates, castra et loca in rebellione tenuerunt et tenent, dando eisdem 
civitatibus castris et locis ad id auxilium, consilium et iuvamen. 

4. Nos autem, licet hec adeo notoria essent, quod nulla tergiversacione celari +o 
valerent, et nos qui legibus subiecti non sumus contra comunia et universitates pre- 
dictas et ipsas singulares personas possemus ipsis inrequisitis procedere, tamen ex 
augusti clementia, que libentius emendat in subditos peccata quam puniat nec exerit 
ferrum precisionis in morbos, quos sanare potest mulcebris lenitatis medicine, ut ex- 

010. f ) eligisse C. S) bis scriptum, in fine paginae deletum C. h > ut si corr. ex nisi C. 45 

>) ut — gentes in margine alia manu suppleta C. k ) reverendum C. l ) proficiscentibus C. m ) uncu 

inclusa exciderunt C; sed posuimus ex Interloculione supra pag. 925 lin. 35. n ) sic C; an pro astucia ? 

°) terguisacione C 

1) Cf. Ps. 57, 5. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 916. 935 

periremur, utrum aliquis obedientie spiritus remansisset in eis, volentes super liiis ex 
officio inquiri facere contra eos, comunia, universitates et singulares personas prefatas 
singulariter et legittime citari x fecimus, ut coram nobis ad suam si possent innocentiam 
ostendendum comparere curarent, alioquin super hi[i]s etiam ad sententiam non obstante 
5 ipsorum et cuiuslibet eorum absentia procedere curaremus. Verum eadem comunia et 
universitates et singulares persone in malicia ac contumacia obstinata nec ipsi? nec 
ipsorum aliquis in terminis ad hoc eis prefixis q vel quivis eorum etiam post ipsos 
terminos expectati comparere coram nobis aliquatenus curaverunt , propter quod nos 
ipsos contumaces esse reputamus ac super his pronunciamus fore non obstante ipsorum 

10 contumacia procedendum. 

5. In ipsorum igitur absentia, quam Dei replet presentia, receptis et examinatis 
testibus supradictis et eorum dictis r in scriptis redactis et per peritos nostri pallatii 
sollempniter publicatis et cum diligentia recensitis factaque nobis de ipsis per eosdem 
peritos relatione fideli et s super hiis omnibus procerum, principum et aliorum baronum 

15 nostrorum comunicato consilio, postquam apud eos nec requisitiones nec monita nec 
mansuetudo nec benignitas proficere possunt, ut ipsorum temeritas elidatur, Christi 
nomine invocato, in presentia dictorum nostrorum procerum, principum et baronum et 
populi multitudinis copiose 

(I) in hi[i]s scriptis sentenciamus , decernimus et pronunciamus , quod muri, 
20 murorum turres et porte civitatum predictarum Pistorii, Vulterrarum, Grosseti, Clusii 

ac etiam predictorum castrorum Prati, Sancti Miniatis, Sancti Geminiani, Collis vallis 
Else*, Montis Puliciani et Castri Plebis, sumptibus [et] expensis" hominum civitatum 
et castrorum predictorum totaliter diruantur et funditus destruantur, eisdem sumptibus 
et expensis u omnia fossata et valla in ambitu ipsarum civitatum et castrorum facta 
25 explanentur v et devastentur et impleantur, et dictorum murorum et vallorum et fos- 
satorum solum aratrum paciatur w et numquam muri, fossata et valla predicta reficiantur 
absque cesarefe] celsitudinis licentia speciali. 

(II) Eadem etiam comunia et universitates earundem civitatum Pistorii, Vul- 
terrarum, Grosseti, Clusii, castrorum Prati, Sancti [Miniatis, Sancti] x Geminiani, Collis 

30 vallis Else*, Montis Puliciani et Castri Plebis, omnibus privilegiis, libertatibus et 
immunitatibus a nobis vel predecessoribus nostris imperatoribus vel regibus Roma- 
norum vel eorum vicariis concessis eisdem necnon et statutis, consuetudinibus , quo- 
cumque y iure vel titulo eis competant vel sint quesita, et mero et mixto imperio, si 
quod actenus consueverunt exercere vel facere exerceri, et omni iurisdictione in civi- 

35 tatibus et castris predictis et quodlibet ex eis et earum ac eorum burgis necnon et 
quibuscumque aliis castris et villis perpetuo privamus, iustitia suadente. 

(III) Ac etiam omnia pedagia, theolonea 2 , gabellas, redditus, proventus et cetera 
bona mobilia et immobilia, que ipsa comunia et universitates et quo[d]libet et que- 
libet" ex eis habent, tenent vel possident vel quasi seu alii eorum vel earum nomine 

40 percipere vel habere consueverunt temporibus retroactis, necnon et castra, burgos et 
villas, municiones, fortellicias, redditus et proventus et quecumque alia bona, que 
comunia et universitates prcdicte et quodlibet seu quelibet ex eis intus et extra 
civitates et castra ipsa habent vel possident aut quasi, cum ipsorum iuribus, iuris- 
dictionibus, mero et mixto imperio nobis et nostre camere confiscamus. 

45 (IV) Et nichilominus comunia [et] universitates civitatis Pistorii in mille libris 

auri, Vulterrarum in sexcentis libris auri, Grosseti, Clusii, Prati, Sancti Miniatis. 

916. P) ipsius C. i) prefissis C. r ) dicta C. s ) sequitur in delet. C. *) Helse C. 

u ) corr. ex ex lpls C. v ) corr. ex explanantur C. w ) paciantur C. x ) exciderunt C. v ) corr. 

ex quoquocumque C. z ) corr. ex theoloneura C. a ) corr. ex quelibet C. 

50 1) Citatio serrata non est ; cf. pag. 931 not. 7. 



936 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 916. 

Sancti Geminiani, Collis vallis Else b , Montis Puliciani et Castri Plebis et cuiuslibet 
eorumdem in quingentis libris auri puri dicte nostre camere applicandis et persol- 
vendis condempnamus et sentencialiter in hi[i]s scriptis pronunciamus. 

(V) Et omnes et singulos infrascriptos de civitate et castris predictis et infra- 
scriptis terris et locis, ut infra per ordinem apponuntur, et qui singuli pro posse suo 5 
fautores existunt et auctores rebellionum et excessuum predictorum fuisse et esse 
noscuntur aliis nostris hostibus afsjsistendo continue, ut superius continetur, tamquam 
rebelles et proditores imperii et lese maiestatis crimine reos de toto Romano imperio 
exbannimus ct diffidamus et eorum omnium et singulorum bona omnia mobilia et 
cf. nr. 716 immobilia, iura et actiones in quibuscumque rebus et ubicumque in imperio com- io 
°np. 7 7§P petant, nostre camere adnotamus et confiscamus, privantes eos omnes et singulos 
cap. 4 (])• omn } honore et dignitate, inmunitatibus et privilegiis, franchisiis et libertatibus a 
nobis vel predecessoribus [nostris] imperatoribus vel regibus Romanorum et a quibus- 
cumque principibus, nobilibus et personis aliis eis concessis seu quocumque titulo 
acquisitis. Et eos et quemlibet eorum perpetua dampnamus infamia, ita quod sint 15 
intestabiles et ad nullum actum legittimum de cetero admittantur. Et si quo tempore 
aliquis ipsorum in imperii forciam devenerit, sibi extremum furcis supplicium inferatur. 
(VI) Dictarum quoque civitatum et castrorum et cuiuslibet ipsorum et locorum, 
que sub earum et eorum districtu hactenus exstiterunt, omnes et singulos peritos 
iudicandi et assidendi, advocatos advocandi et tabelliones tabellionatus officio priva- 20 

mus et perpetue volumus infamie subiacere. 

nr. 716 r r 

Ca nr. 7 763 '" ( ViI ) Potestates d et iudices ac notarios, qui predicte rebellionis tempore vel in 

cap.4 f\ i. futurum de predictis offensis obnoxii fuerint et quivis ipsorum absque nostra vel 
successorum nostrorum licentia ad regimen dictarum civitatum et castrorum vel 
alicuius earum aut eorum exercendum accesserint, omni assidendi et iudicandi et 25 
notariatus et cuiuslibet magistratus officio, dignitate et auctoritate omnibusque privi- 
legiis, inmunitatibus, honoribus et iuribus eis a nobis vel predecessoribus nostris con- 
cessis vel alio modo quesitis omnino privamus et tamquam rebelles imperii exbanni- 
mus et diffidamus, ut a cunctis nostris et imperii fidelibus impune personaliter et 
realiter offendantur. :*o 

nr. 716 

ca nr.\is ) (Vm) Preterea mandamus, quod nullus princeps vel alius nobilis seu quecumque 

cap.4(Vit. persona, etiam cuiuscumque status seu condicionis existat, nullaque civitas, castrum 
vel villa seu quecumque universitas deinceps dictis comunibus vel universitatibus 
Pistorii, Vulterrarum, Grosseti, Clusii, Prati, Sancti Miniatis, Sancti Greminiani, Collis 
vallis Else b , Montis Puliciani et Castri Plebis ac dictis singularibus personis per nos 35 
ut patet superius condempnatis et diffidatis vel alicui eorum seu earum det vel 
prestet in aliquo auxilium, consilium vel favorem, nec personas ipsas vel aliquam 
Mart. 28. earum post unius mensis spacium ab hodie computandum quoquo modo receptet, sub 
pena quinquaginta librarum auri pro qualibet civitate, principe vel alio nobili et 
viginti libris auri pro quolibet castro et decem libris auri pro qualibet persona 40 
privata, quotiens contra factum fuerit, et plus et minus ad nostrum arbitrium et 
nostre camere persolvendis. 

nr. 716 

oap.7(Vi). (IX) Decernentes quod unicuique inpunc liceat supradictas personas per nos 

cap.*4(Vn. taliter condempnatas et earum singulas necnon incolas et habitatores civitatum et 

eastrorum superius condempnatorum et terrarum, que olim de districtibus fuerint « 
ipsorum, personaliter ct realiter capere et detinere, nostre curie de bonis ipsorum 
que cepcrit duas partes assignando ct sibi terciam rctinendo e . In[h]ibentes expressc. 
ut sepe dictorum communium vel universitatum scu ipsarum singularium pcrsonarum 

'.)W. b) Ilelse C c ) corr. ex tabellionatos C. ' corr. ex potestas 0. e ) retineiuli C. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 916. 937 

vel alicuius ipsarum debitores de debitis, in quibus tenentur eisdem, ipsis nullatenus 
satisfaciant neque presumant quomodolibet respondere, alioquin tantumdem nostre 
camere persolvant et ad id sine strepitu vel figura iudicii compellantur. 

nr. 716 

6. Ab huiusmodi tamen sententiis, condempnationibus, diffidamentis et bannimentis nr. P 768 
5 et aliis_omnibus et singulis processibus supradictis omnes illos qui sunt de nostra familia cap ' 5 

et qui ab eisdem comunibus vel universitatibus exulant quacumque racione vel causa, 
qui castra nostra f secuntur, et qui venerint vel infra quindecim dies futuros ab hodie 
computandos accedent, videlicet post et non ante quam accesserint ad mandata nostra, 
volumus et declaramus cum eorum familiis et bonis exceptos et exemptos esse ac sub 
10 nostre protectionis clipeo permanere. Quos omnes et singulos cum eorum familiis et 
bomVcontra premissa sub protectione nostra et imperii reservamus. 

7. Has nostras sententias et alia omnia supradicta ex certa scientia robur firmitatis 
perpetue obtinere volentes et supplentes omnem defectum, si quis forsan est habitus 
in processibus ob aliquam iuris sollempnitatem omissam g , de imperialis plenitudine 

15 potestatis, aliqua lege, consuetudine vel dissuetudine non obstantibus, quas haberi 
volumus pro expressis. 

8. Nomina vero illorum, qui de predictis publice inculpantur et contra quos pro- 
cessum est et reperti sunt culpabiles de predictis, sunt infrascripti: 

(I) In primis de civitate Plorentie sextu Ultraarni 
20 Lappus 

\ condam Iacobi de Bardis de Florentia 
Iohannes et 

Gualterius 

Anastasius de Bardis 

25 Simon condam Geri de Bardis 

Cecchinus h condam Geri de Bardis 

Cece 



et 1 
}ius ' j 



omnes condam Ncpi de Bardis de Florentia 



. Iuliani de Florentia 
Terucius ' 

Bartholomeus k condam Rede 
30 Ricchardus 

Tomasus 

Ciampus et 

Nepus 

Bandellinus Iannis Bonaguide 
35 Coltus Bonaguide 

Gerrardinus 1 filius Colti 

Masinus condam Simonis Iacobi 

Macinus del' Acerano m 

Nerius 
40 Gerius ct condam Simonis Iacobi 

Nellus 

Francischus et | , T .. , „ ,. , „. 

„ ,. } condam Ianuccn de Bardis de Morentia 

Bertmus j 

Lapuccinus Guernieri et 1 , ~ ,. 
T . ,. „ T .. ( de Bardis 

*5 Bandinellus lannuccn J 

916. f) supra Uneam add. C. S) obmissam C. h ) al. Teghinus adnotat J. J ) Tuccius /. 

k ) Bartholus /. !) Gherardus /. m ) delacerano C. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 118 



938 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 916. 

Iohannes Pini de Rossis 

Bandinus Liscii 

Stoldus et I . „... 
__,. , > eius filii 

Bianchus J 

Stoldus condam Coppi Stoldi '" 

Guccius condam Tinghi Bandini 

Manfredus n Stoldi 

Berlingherius condam Albigi Baldesis 

Tinghus eius frater 

Guidus condam Gerrardi della Fede 10 

Pela et | ,, . . 
„ ,. > Macmi 
Bandinus ) 

Forparius et | - , ~ 
_ , > del Kosso 

lacobus J 

Tribaldus de Rossis 15 

Guido Rigatelli 

Silvester et 



) 



\ de Fornariis 



de Aglionis 



, eius filii 
Bartholus 

Torellinus et 

Binguccius 20 

Squalsa Lapi del Bocchaccio 

Barone de Rossis 

Niccholuccius de Belfredellis 

Aghius Gione de Alumis p 

Banchus de Allionis 25 

Cioninus 

Ciandinus 

Yanni et 

Bancheronus 

Coppus Cotenna 30 

Lapus eius frater 

Noffus Guidi 

^ . [ de Frescobaldis de Florentia 

Gerius 

Guido Panicce 

Cione Benintendi 

^ \ Bellioti de Florentia 

Cenne ) 

Cassinus Sassini 

Nerius Corsini 

Iustus Benci 

Iacobus de Certaldo dictus Iudex 

Bcccha et I . _, , . _ _ 

-, } condam Cecchi de Quarata et 

Simon eius filius 45 

Loctuco de Quarata 

Rinuccius et ) „ . _.. ... 

■yr ■. [ tratres de Piano qui dicuntur Notarii 

Albiginus Ughi 

916. n ) Manfredinus /. °) Cionellinus J. P) Aglionis /. so 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 916. 939 



} eius fratre, 



Prior Bartholi 

Banchus et 

Lapus 

Francischus della Scorta 
5 Goccia de Nerlisi 

Nerlus de Nerlis 

Barone Bellagonella 

Mannetus eius filius 

Bancherinus Blettoldi 
10 Gerius eius frater 

T . . \ condam Iacobi de Varagano 

Vanni condam Chiari de Varacano 

Gerius Bonsi Siguli 

15 Bindus et | , „ . . . 

•r. } de Camgiams 

Dacuccius j ° 

Cere r de Canigianis 

Huricus 8 condam Sarelli* 

Albigus de Corbinellis qui dicitur Iudex 

20 Boninsegna Angeluccii u 

Paccinus et 1 , ,„. , . . „. 
-r» , f de Malchiavelhs 

Paglace j 

Vanni de Guicciardinis 

Bencinus Sanne Benci 
25 Donatus frater dicti Sanne 

Feus Gueri 

Pierus Compangni 

Guadangnius eius frater 

Lapus Raynerii 
30 Bindus 

Lottus et eius fratres 

Guiduccius 

Ugo Ugolini Benevieni 

Iohannes Lapi Ugolini 

35 Tottus et 

t,. , . } condam Kaynaldi v 
Bindaccius J J 

Guccius de w Pongano x 

Tuccius Ferruccii 

Taddeus Rannucci de Munitolis 

40 Ceppus magistri Lamberti 

Binellus Guicciardi qui dicitur Notarius 

Iohannes Mazza 

p. ? condam Chiavicelle de Tigliamocchis 

45 Bellinccione de Chacciaforis 

Lapaccius Chacciaforis y 

916. 1) hic add. J: et Guccius et Foresinus eius filii Cantinus et Coppus qjuondam] 

Nerli Goccia Gherardi. r ) Cece J. B ) Chericus J. *) al. Sassori adnotat J. u ) Angio- 

lini de Angiolieris /. v ) de Panzano add. J. w ) ponte sevio add., sed delet. C. x ) Panzano /. 

50 y) Lap. Chac. alia manu post suppl. C. 

118* 



940 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 916. 

Bensus z Pagnoccha 

Quccharus de Sodarinis 

Guerra de Soderinis 

Corsellus Bonacchursi 

Silvester eius filius s 

(II) De sextu Sancti Petri maioris de Florentia 
Bellinccione de Donatis 
Lore Scolaris 
Donatus Gerii 

10 



Aipardus et I .. „ , . . 

x r , { condam Taddei 

lacobus J 



condam Chursi de Donatis 

15 



filii Bellinccionis de Donatis de Florentia 



Sinibaldus Simonis 

Americhus 

Iohannes et 

Thomasius 

Masus de Donatis 

Ursus Biccichochy 

Maruccius 

Donatus et condam Martelli de Donatis de Florentia 

Lappus j 20 

Donatus qui dicitur Iudex de Donatis 

„ , \ filii Loris Scolaris a 

Curla J 

Taddeus Buosi de Donatis 

Lapus 

Iohannes 

Scalore et 

Dongellus 

k ,, , \ condam Pepi de Adimaribus 
Albertus J r 30 

Allamannus condam Bocchaccii 

Talannus condam Bocchaccii 

^ , f condam Guerre de Cavicciulis de Florentia 

Caroius j 

Guidus Bensi 35 

Doffus et ] , T . ... 

-r, . } condam Lapi Allamanni 

raganinus J . r 

Guidus Didagi b eorum nepos 

Gerrardus Sgrane 

m , \ Boccaci de Cavicciulis de Florentia 

Talanus J 

Iohannes Andree et 

Nerius Chinca 

Rusticus 

Riccardus 

Ardinghus et 

Bartholus qui dicitur Iudex et 

lacobus qui dicitur Iudex 

916. 2 ) Bencivenni /. a ) corr. ex Scaloris C. b ) Bindaccii /. c ) Sghizza (al. Chiuzza) /. 

d ) corr. ex Kiccis C. 50 



\ de Riccis de Florentia 



omnes de Riccis d de Florentia 



1IKINRICI VII. C0NSTITUTI0NE8. i::i:;. ffr. 916. 94J 

[ohannea <lc Gnignia dv Florentia 

Falcus ot 1 . 

P; f Cambl deGhu «™ 



Ugolinus ct 1 . 

p ,. ? CdiHlaiii Zampe de Guignis 



Neriua Clerici de Pacia 
Simon cius filius 
lachinottus de Paeis 
Clericus et 



! 



1 eius filii 
Antonius 

Francischus condam Pacjni 

Ghigus Iacobini de Pacjs 

Rottinus 6 et 1 

*„. . f condam lacobini dc Pacis de Florentia 

Accon 1 

Lapus et 



! 



r condam Gerii Balestrerii 
Cambius j 

Baldus de Agullione qui dicitur Iudex f 

Chele et } . 

Nicolo } ems neuotes 
20 Truffa de Agullione 

Betto Ptistori 

Arrighus Rocchi qui dicitur Notarius 

Chellus Baldovini qui dicitur Notarius 

Baldovinus eius frater 
25 Bertus Baldovini pater predictorum 

Maceus condam Miglioris Guadagni 

Perogius olim Perocji condam Guadagni 

Megliorocus condam Cati Guadagni 

Lottus Miglioris Pange 

30 Bartolus condam Bcnedicti 

Iohannes et ( 

AT . ( cius fratres 

Nenus 

Gerrardus condam Uberti 

Canciocus condam Tcrii 
35 Simon condam Guidonis 

Tuccius condam Cierriti» 

Laurencius Banchi Cicrritie 

Albicus qui dicitur Notarius 

Lapus h Brachi 1 
40 Lottus condam Bindi Aliotti 

Naddus Cedicis de Aliottis 

Passa Cati Passavantis 

Simon et 

Catus 
45 Belluctus Tornabelli 

Francischus et 

Bengus 1 



de Vicedominis 



} Gatti k Passavantis 



t eius filii 



916. e) Bettinus 3. OTertiusBonegli add. J. B) Terrici /. h ) hic add. J: quondam 

Gioie Nerius (Bruchi). >) Bruchi /. k) Colti J. !) Kcnzus ■/. 



942 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 916. 



Pannocchia Manni Richomanni 

Lapus Rainaldi ot 1 n ... „ , 
~ , . „ } Dnttafede 

Salvinus Grassus j 

Durante Bonfantini 



„ . ,, ~" r" Drittafede 
Druci 

Cionettus Giovenchi de Bastariis 

Thommasinus et , 

„. . „ } de Bastanis 

Giacchettus 

Guidus Orlandi Rustichelli io 

Lapus Davan§ati 

Cambius magistri Salvi 

Lapus Covoni 



Autus et I x , . ,. 
T , > Vermigh 

Loctus J 

Ricchus de Albigis m 

Lippaccius et 1 ^^. 

Girrardus J 

Aldobrandus et 1 , . ,. ,. , „... . 
t condam Spighati de Jmicaia 



15 



_. . } Rustichi 11 Bonifacii 

Franciscus I 20 



Iacobus 

,. , „ . . \ condam Spigliati de Filicaia 
lohannes dictus JNotanus J 

Albertus et 1 „ ,. . , „... . S5 

._. f Bandmi de Fmcaia 

Pierus J 

(III) De sextu Sancti Petri Scaradii 
Naddus de Filicaia 
Chiaramontese 
Masus eius filius 

Cinus / de° Uccellinis 

Dominicus et 
Bindus 

Ruggerius ct I ^ . n . . 
~ .„ f Bencimedici 

Spilla I 35 

Rainaldus^et | _. 

~ " > Scarpe p 

Scarpa J r 

Iannes Alfani | 

Beliottus et 1 condam Foresis Alphani 

Sandrus 

Landus et 1 ^, .. ,,. 
p > Beliotti 

Tcgghia della Vitella 
Cione de Mangnale 
Gianotte et | , ,, . 

Guidus J dc Ma "S nalc 

Duccius Risalicti 

J)l<>. !*) Duti J. m ) Vannes Benintendi de Albizzis add. J. n ) Rustichini ./. °) prae~ 

cedit omnes delet. C. p) Rainaldus et Scarpa Scarpe C. 






40 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 916. 943 

Cione del Canella 

Iohannes Rustichelli 

Miglinus Magaldi 

Lapus Talenti 

Iannocchus Buocelli 

Rustichus de Sancto Apollinari dictus Notarius 

Bellus Cullacci 

Ciones et condam Gerardi notarii 

Perogus 

Duccius et I , r , ... 

Cione* / Magal0ttl 

Lippus de Mancinis 

Lottus et I _, . , .-,«-11 i 
_ . f Guidoms Malabocche 
Duccinus J 

Nerius Margha de Mancinis 

Catellinus 

Calcina et \ de Rassatanis r 

Gregorius 

Lappus Qaffa 

Guccius de Maneriis 

Ceffus de Maneriis 

Bartolinus Cienni Alberti 

Donatus dell' Antella 

Cenninus Orifex 

Lapus Arnolfi 

lacobinus Morelli de Tebalduccis 

Lapus de Compio[m]bensibus 

Bertinus s de Rimbertinis 

Gallinus Cionis et | . _ . , .. . 
TT1 .,. m . .. ( de oacchettis 1 
Ubaldmus ladocn J 

~. . ,. \ condam Gerii de Cavalcantibus 
Giambertinus J 

Lorencius Turagli de Vertine 

Mettus Bianchi de Pulcis 

Laius et 

Ghinuccius u eius filius v 

Lamus 



Pucci Corbinelli 
Sinibaldi 



1 Sini 



Fiorenginus et 

Albicinus 
40 Cantinus et 

Bertuccius 

Lotterius TJberti w 

Bettus 

Baldus et } condam Guelffi de Pulcis 
45 Pulce J 

Francischus condam Pocciardi : 

Berttus 

Doginus 

916. 1) corr. ex Ciones C. r ) Raffacanis J. s ) al. Bencinus adnotat J. *) Vanni Iam- 

50 berti de Cavalcantibus add. J. u ) Ghin in corr. C. v ) filii /. w ) Ruggierii /. x ) Ponzardi /. 



etl 

} olim Dogii de Pulcis 

1 J 



944 



HEINRICI VII. CONSTTTUTIONES. 1313. Nr. 916. 



ido Pieri et 1 
ggieri j 



de Pulcis v 



delU Antelhr 1 



et 



Gui( 

Ruggi 

Banchellus 2 et 

lohannes Lamberti 

Lambertus Masii de Antella 

Gruidus Betti del Bene populi Sancti Romuli 

(IV) De sextu Burgi 
CollenQanus h Gentilis et 
Pepus Rainerius et 
Manente Rossi b * 
Raynerius Maringnani et 
Bindus Stancherius c 
Bondelmonte condam Benghi 
Lottus condam Bondelmontis 
Monte condam Gerrarducci 
Venturella condam Benghi 
Vannes eius filius et 
Fantones Giotti 
Bernardus Paccini dicti Giotti 
Francischus Ohaccie Boncciani 
Bardus condam Masi Guernerii 
Caccinus et 
Giannottus 

Brandallus condam Bartoli 
Dardanus et 
Leonus 

Monte Manni et 
Acciaiuolus 
Tile 
Bindus 
Ugho et 
Pierus 

Lapus Rinovantis g 
Tuccius Scambrilla 
Guccius Batis Tornabelli 
Nerius condam h Bellinccionis 
Bellinccione eius filius 
Ser Iannes Simonetti 
Aculinus de Bustichis 
Alexander Fortebraccii 
Andreas de Bus[ti]chis 
Corteccione de Bostichis 
Bertus et 
Pace 
Banchus Nepi de Bustichis 



omnes de Bondelmontibus |de Florentia] 



ts 



condam Cienni Boncciani 



fratres de Acciaiuolis 



35 



condam Niccoli 6 de Acciaiuolis f 



Oddi de Acciaiuolis 



so 



35 



«0 



condam Cortcccionis de Bustichis 



?)1(>. 7) Guido — Pulcis in maryine post alia mauu supplet. C. z ) corr. ex Bianch. 0. a ) An- 

tilla C. b ) al. Calenzanus adnotat J. h *) Kossi Manente C. c ) al. Bancherius adnotat J; in jine 

paginae ctiam hic add. omnes de Bondelmontibus de Florentia C. £l ) cf. not. c. e ) illegibile C. 

f) Monte — Acciaiuolis in margine post supplet. C. S) bis scriptnm, semel deletum C. h ) Iudex /. 



HEINKIOl VII. CONSTTf UTIONES. 1313. Nr. 916. 945 

Rainerius de Bustichis' qui dicitur Iudex 
Simon et 



, de Arrussatis k 
Sengna 

Gerius 



condam Mannetti de Spinis 1 
condam Ugoni [dej Spinis 



Gugliclminus 

Pierus et 

Vannes 

Philippus et 

Spina 

Doftus Lapi Ugoni Spine 

Simon Gerrardi et 

Advocatus eius frater 

Vannes et 1 _ . - _,. _ .. . 
_,. } Kossi de Gianhghacis 

Nicolaus Telli de Gianfigliacjs 

Gerius de Gianfigliagis 

Stoldus et j , .. , ... 

_, , > de Arainghelhs 

Cantes j ° 

Francischus Ubaldini et | ,. . .. , „. 

T t. .. r etiam de Ardinghellis 

Lapus Donati ) 

Russus de Giandonatis 

Scolaius et 

Uguiccione 

Malignus et I - T 

AT _, } de lamdonatis 

JNosus m j 

Coppus Steffani 

Pacmus et 1 , _. . _ 

■n . f condam Gusci Pesci 

Pescinus J 

Cecchus et I - _ .. , . . ... 

— , , f condam Kusticlu Armaiuoh 
Bartolus J 

Fatius" de Sengna qui dicitur Iudex 

Iohannes et | ... __ 

— . ? qui dicuntur JNotarn 

Cecchus et 1 , «•'.-,- 

■r.. ( condam Corsi p ionarn 

Dinus J 

Donatus Tucci Busi 

Vannes Colti 

Medicus Aliotti 

Sagnia Filippi 

Bernardus et 



!■ condam Rudolffi 



, condam Paccini Botticini 
1 egghia J 

Rinuccius condam Cecchi 

Iohannes et Tuccius Compangni 

Bartolus et | - __ . _, 
., tvt • r condam Mei Compagm 

45 Nerocms J l b 

Meglius et I _, ... 
— ° r Faggioh 

Firence J && 

Buonus Calligharius 

916. i) Forese J. k ) Abruciatis J. l ) de Florentia add. sed delet. C. m ) Noffus /. 

50 n ) praecedit post add. .d. C. °) Sengna post corr. Singna C, i') al, Ciuffi adnotat J. 

L_ CONSTITUTIONES IV. 119 



946 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 916. 

Gianni ct I ,., . T . .. 
, r ? Bonci Lanaiuoh 

JVlasus j 

(V) Ue sextu Sancti Branchacii 
Chele Pagnini Bordoni 

Anshelmus Palle 5 

Duccius Palle 

Yannes Puccii qui fuit de Forli 
Vannes Marsilii de Vechiettis 
Cenni Nanni Oricellarii 

Spinellus de Monsciano w 

Paghanus et Lapus de Strocciis 
Ubertinus qui dicitur Iudex 
Lapus Lucoli 
Ranierius del Forese 

Landus Marini 15 

Salvinus Albici 01iandolo q 
Gerrardus condam Ugolini Vcntraia 
Ugolinus Cardinalis dictus Iudex de Tornaquincciis 
Cardinale Girolami 

Lottus Ardinghi 20 

Accore Belchari 
Magister Iohannes Medicus 
Ceffus Becchennugi 1- 
Bernardus et 



!•■• 



~e Bordonibus 
r eruccius s j 25 

Lapus de Mongnone* 

Baldus Borghi 

Terius Orlandi 

Mannus Attaviani 

Achori Beliardi 30 

Dolcinus Aurifex 

Guatanus de Pilis 

Feus Mini Alberti 

Francischus Cuchonis 

Chcchus Miniati 35 

Cecchus Corsi Fornarii 

Nerius Vianaterii 

Iohannes Incontri 

Lippocus Gerrardini Gianni 

Bindus dictus Bindaccara u 40 

Bettinus 

Cette et condam Ormanni de Foraboschis 

Alticri 

Cucharus Magistri Iulii 

Giannus eius frater 45 

Mascius ^uchari 

Lapus Marie 

i)l(>. 1) Oliand alia manu in loco rano C. r ) in corr. C. *>) al. Franciacua adnutat J. l ) Mug- 
none vel Magnone /. u ) Bindacchora vel Bindoschera J. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 916. 947 

(VI) De sextu Porte Domus 

Nepus Nepi della Tosa 
Clericus eius filius 
Gottefredus et 



, condam Rossi 
Simon 

Tannuccius de Matriola 

Pinus condam Vannis 

Iohannes Saxus condam Rainerii 

Rosselinus condam Henrici 

Odaldus della Tosa 

Vegla de Ameriis 

Verius Rondinelli 

Rustichus et 



. Consigli 
Lappuccms 

Falcoccius Rondinelli 

Nicolus et 



, de Cerretto 
Taddeus 



Donatus et ( T . Tr . . . 
t- , j ( Lapi Viviani 

h alcardus ) r 

Butus et 1 „. . . 
-^. . > Richi 

Davancinus J 

Bartolinus et | T . , „, ,. 

~,. , , ( Lapi de Galiano v 

Gmnchta j 



Tercius de Bonellis 

25 Gerius Cardinalis 

Alexius de Crimario w 

Amadore Lanaiuolus 

Albertus Rosone qui dicitur Iudex 

Gerius Rosone qui dicitur Notarius 

30 Becolinus et j , „ ,. „ ,. 

T > condam Jjortis Becoli 

Lapus J 

Bindus de Brunelischis 

Martellinus Richi 

Bartolus de Anchionibus x 
35 Steffanus Toscanelli 

Cambius Malabocche 

Tuccius Ciapi 

Cambius Capellarius 

Andreas Spinelli 
40 Cenninus eius frater 

Lippus Bongie 

Lapus et Ardingus de Medicis 

Bone Bensi qui dicitur Notarius 

Iacobus de Maring-nolis 
45 Banehus et 



, Falchi Bonacorsi 
Cassinus 

Dominicus Bencivennis 

Pratese Beccharius 

916. v ) Garliano J. w ) al. de Cremamano adnolat J. x ) Aglionibus /. 

119* 



948 



HEINRICI VII. CONSTITUTTONES. 1313. Nr. 916. 



Bendi del Nero de Ambrosiis 



Neruccius et 

Tieri 

Scolaius de Iamdonatis 

Orsachius Tubaldi de Iamdonatis 

lacobus Mangnoli 

Iannes Pucci Mangnoli 

Donatus et Lapus Benci de Mangnolis 

(VII) De sextu Porte Sancti Petri 
Durante Vinaterius 
Tomasius 
Henriguccius 
Ugolottus et 
Maruccius 

Nerius et VencinusJ Ghinuccii Bonfantini 
Ciones Salimbeni 
Ghigus 

Ruggerii Campanarii 



filii Allionis de Aglis 



15 



Bonfantini 



Fini 



Lapus et 

Francischus 

Lapus et 1 

Durante j 

Corbigus MaQochi 

Berccius Arrighi 

Durancogius Bonfantini. 

9. Nomina vero comitatinorum Floren(tie), qui de predictis publice inculpantur 
ot diffamantur, contra quos iam processum est. Et sunt isti infrascripti : 25 

Baldus et 
Rainerius 
Schiaccinus 

Tile et , de Bong.is z de Fighini vallis Arni superioris 

Scalga 

Braccius Gentilis de Palmeriis 
Paulus Arrighi qui dicitur Iudex 
Macola Vite 
Lappus Citti 
Bufaca Cittadini 
Maga Citugi 
Bonacoltus et 
Ghiarruccius 
Tanus Landi 
Angelus Bochineri 
Magna Giunchi" 
Sesta Dochi 
Duti | 

Giaffa et Vite 
Komanus J 

Iohannes Sartoris qui dicitur Notarius b 
Vannes vocatus Asoianicus 
Tonus Landi 

916. 7) Bencinus J. «) corr. px Bonchis C. *) in fine columnae sequitur iam liic qui omnes 

smit <1«' Casci[a] vallis Arni Buperioris C, b ) Ventura de Madricis Albertiuus et Geruccius 50 

Baldese [acobus Raynerii notarius 'uhl. .1. c) rel Ascianus adnotot .1. 



Monis 



qui omnes sunt de Cascia vallis 
Arni superioris 



is 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 916. 



<)4<) 



to 



15 



as 



BQ 



ss 



|0 



Nicola de Francesis 

Francischus Arrighi de Mannettis de Fighini 

Macuolus de Francesis 

lohannes Neapoleonis de Mannettis do Fighini 

Bindus 

Pancgiera et \ Uffi de Ricasoli 

Bindaccius 

Faggiolus 

Bertus et 

Qeppa 

Rossus de Viella de Chianti 



Pannochinus Ruggerii 1 



Iacobus Alberti d 

Ugolinus de Vertine 

Nuccius 

Lapus 

Alexander et 

Guccius 

Guccius 

Toctus et 

Bindaccius 



Ugonis de Cachiano 

;anti 

de Broglio 



filii Tocti de Uzano 



Bindus Ciampoli et 1 



Raynaldi de Pancano 
de Poncano 
Balduvinetti de Gerrardinis 



Fredi eius filius 

Vannes 

Tinghinus et 

Bettus 

Bettus 

Duccius 

Massus et 

Naldus 

Vannes 

Noldus et 

Gerrardus 

Berna 

Mamfred 

Guidus Impiccia 

Nicoluccius et 

Fonochtus e 

Gualtieri et 

Tanus et 

Armaleus 

Sarsinus Lupi f Squarccialupi 

Monaldus Squarccialupi 

Ciumpus eius filius 

Gerrardus Roggerii della Fiorina 8 

Tone Ricchardi 

Guarnerius Vangi 11 et 

Vangus h Righetti 

Braccinus condam Bonensisrne de Avcna 



' Lotteringhi de Gerardinis de Monte Corbolini 

condam Berrardini de Gerardinis de Monte Corbolini 

,. !• condam Bernardi Orlandi 
redi ) 

)n.y. I omnes de Squarccialupis de Mon- 

tenano 

filii Bernardi predicti 



de Ciparello 



91(1. d ) ALbati J. e )^Forattus J. f) Corsintis Ughi J. s) Fioraia J. h )Bengi /. >)AdenaG 



950 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 916. 



eius filii k 



Quercus 

Fede et 

Sengna et 

Orlandus 

Bernardus 1 de Monte Rinaldi 5 

Bindus Teghie 

Folinus eius filius 

Massus et I . n ,.. 

_, , . } etiam eius nln 

Teghia J 

CC1 s \ condam Tribaldi dicti Fuobe'" de Monte Ranaldi" 

Tribaldus dictus Panciera j 

Luca et Masus Tribaldi de Stinchis 

Scolaius de Gangalandis 

Bernarduccius 

Sangallus 

Cignus Marucci ^ de Signa 

Facius Garulla p et 

Bartaldus q 

Robba de Rinaldis 

Bernardus 

Guiduccius et , 

T . } eius hln 

lacobus 

Yintoctus et 

Binduccius 

Guccius 

Gualterius et 

Francischus 



■ 



condam Gualterii 

condam Ranaldi, omnes de Rinaldis r de Sen(is) comitatini et 25 
cives Flor(entie). 



Data, lata et pronunciata fuit dicta sententia per dictum dominum imperatorem 
pro tribunali sedentem et lecta et publicata mandato et in presentia ipsius domini 
imperatoris per Paulum Ranuccii de Monte Imperiali notarium et eius officialem et in 30 
presentia mei Leopardi Frenetti de Pisis notarii camere imperialis et magistri Iohannis 
de Urbino notariis ipsius domini imperatoris, quibus et michi notariis supradictis idem 
dominus imperator precepit, quod de predictis omnibus et singulis faciant et dent et 
faciam et dem publica instrumenta, in castris apud Montem Imperialem predictum Floren- 
tijn]e dioc. supra Florentiam. Et hec omnia ibidem acta fuerunt [congregata] s et con- 35 
vocata ibi ad audiendum dictam sententiam legi imperiali mandato multitudine copiosa tam 
nobilium quam popularium de partibus ultramontanis et Italie ac etiam aliunde. Pre- 
sentibus magnificis et potentibus viris et dominis Amideo comite Sabaudie, Iohanne 
comite Foresii, Manfredo de Claramonte comite Mohac, Henrico de Flandria maris- 
chalco dicti domini imperatoris, Tancredo comite de Muttigliana, Federico comite 40 
Montis Feltri, Conte comite de Ilccio, Spinetta marchione Malaspine et dominis Egidio 
thezaurerio domini imperatoris, Francischo Tani de Ubaldinis, Nicolao de Cauro de 
Ianua, Baldinaccio de Adimaribus de Florentia, Bascheria de Thosinghis de Florentia. 
Allexandro de Oisi, Simone Filippi de Pistorio, Nicolao de Bonsengnoribus de Senis, 
Iohannc Zcno de Pisis, Theoballdo de Belloviso, Baldovino de Montecornetto, Raincrio 45 
de Casulis, Giano de Cerchis de Florentia, Pauloccio* de Faggiola et Ranierio Iannis 

916. k ) Anselmus Comitis Anselmi de Capraria add. J. *) Brandus /. m ) Suole J. 

n ) Tribaldus dictus Guglione quondam Tribaldi add. J. °) al. Ciprianus adnotat J. P) al. Ba- 

rulla adnotat J. 1) Brandus J. r ) Rainaldinis J. s ) deest C. J; sic addendum esse videtur. 

*) Paulonlo C; Paulo J. 50 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 916. 917. 



951 



comite dc Donnoratico et quam pluribus aliis fidedignis testibus ad hec rogatis et 
vocatis. Dominicc nativitatis anno millesimo trecentesimo tertiodecimo, indictione 

undecima, die XXIII. mensis Februarii, ac regni ipsius domini imperatoris anno quinto, 
imperii vero primo 1 . 



• 917. RECEPTIO IN PROTECTIONEM IMPERIL 

1313. Mart. 1. 

Eepetimus editionem, quam ex autographo ut videtur tabularii Hospitalis Sanctae 
Mariae Senensis (vulgo 'della Scala' dictae) paravit Bonaini 'Acta Henrici VII.' I, 270 
nr. 170. (T. deest.) 

io Henricus a Dei gratia Romanorum imperator semper augustus universis et sin- 

gulis sacri imperii fidelibus gratiam suam et omne bonum. 

Licet semper in mentis desideriis habeamus, ut loca misericordie deputata operi- 
bus et pietatis offitiis ordinata preserventur a noxiis, tunc tamen ad eorum deffensionem 
diligentiorem habemus affectum, cum ipsa esse inter guerrarum constituta discrimina ct 

i5 infra procellosos bellorum turbines intuemur. Volentes igitur hospitale Sancte Marie de 
Senis, quod in pelago tribulationum et correctionum , quibus Senenses et alios rebelles 
nostros de Tuscia exigentibus nephariis excessibus ipsorum plecti condigne cesaris 
celsitudo decrevit 2 , fore dignoscitur, intuitu magnorum ministeriorum caritatis et aliorum 
servitiorum Dei, que in eo et suis membris, prout declarat fama laudabilis, exercentur, 

20 et etiam consideratione nobilis viri Nicholai de Bonsegnoribus militis fidelis nostri dilecti 
nobis super hoc supplicantis, de profundo dicti pelagi, ne in excidio contumatie rebel- 
lium prefatorum naufragium vel oppressionem forsitan patiatur, erigere, hospitale 
predictum una cum omnibus et singulis membris, personis, rebus, bonis mobilibus et 
immobilibus ipsius ubicumque consistentibus, presentibus et futuris, sub nostra et imperii 

25 protectione suscipimus et huius scripti patrocinio communimus. Vobis universis et sin- 
gulis sub nostre indignationis et qualibet alia pena, qua vos punire vellemus, districte 
precipiendo mandantes, ne dictum hospitale vel membra eius in personis, rebus et bonis 
predictis presumatis in aliquo molestare. 

Datum in castris apud Montem Imperialcm Florentine diocesis, Kalendis Martii, 

30 regni nostri anno quinto, imperii vero primo. 



917. a ) Heinricus ed. 

1) Subscriptiones notariorum desiderantur. Authenticationem vero quae non levis est momenti ex C 
et J hic ponimus: 

Ego Rainerius a filius condam Leopardi Frenetti notarii et Pisanus cives imperatoria maiestate 
35 iudex ordinarius atque notarius publicus predicta b omnia, ut in actis supraseripti Leopardi olim patris 
mei tunc teinporis ut supra notarii camere supradicti domini imperatoris inveni, ita scripsi et publi- 
cavi ac meum nomen et signum apposui. Et c hec est subscriptio ipsius Rainerii notarii et cetA 

Quam authenticationem non solum ad nr. 916, sed ad omnia quae in codicibus praecedunt documenta 
spectare itaque sententias contra Florentinos nr. 715. 716. 890. 916 omnes ex Begistro Leopardi Frenetti 
4o notarii ad nos pervcnisse, nemo est quin videat. 

2) Cf. supra nr. 916. 

d ) subscriplio Bainerii deest C. 



a ) Raynerius J. 



b ) predictus C. c ) Et— cet. desunt J. 







()52 HEINRICI VU. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 918. 919. 

918. LITTERAE CLEMENTIS V. LEGATO 

DIRECTAE. 

1313. Mart. 1. 

Bepetimus editionem nostram, quam iam paravimus 'Neues Archiv' XXV, 724 nr. 3 
eX autographo tabularii secreti Vaticani inter 'Instrumcnta Miscellanea' asservato. Pendet 
bulla plumbea filo cannabis. In plica scriptum est: R LXX. de cuf .JN". Raynulf.; 
in verso leguntur: Littera dirigenda domino legato | Missa fuit similis et ista retenta 
pro custodia. Ex Registro editae sunt apud Theiner 'Codex diplomaticus dominii tem- 
poralis s. sedis' I, 469 nr. 634 et 'Begestum Clementis F.' sub nr. 9980. In Catalogo 
a. 1366. desideratur. (P. deest.) 

Clemens episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Arnaldo episcopo Sabi- 
ncnsi apostolice sedis legato salutem et apostolicam benedictionem. 

Certis ex causis, quas in aliis nostris Ktteris tibi directis expressas poteris dili- 
gentius intueri, volentes te de tenore litterarum nobis dudum per carissimum in Christo 
filium nostrum Henricum imperatorem tunc regem Romanorum illustrem semper augustum 
directarum, per quas certos procuratores suos super iuramento fidelitatis nobis prestando 
et aliis certis articulis constitucrat, reddere certiorem, ecce quod tcnorcm ipsum de verbo 
ad verbum presentibus inseri fecimus. Qui talis est: 

'Sanctissimo in Christo — anno primo'. supra nr. 293. 

Dat. Avinion., Kal. Martii, pontificatus nostri anno octavo. 



1)11). DONATIO ALTERA CARDINALI 
EPISCOPO OSTIENSI FACTA. 

1313. Mart. 17. 

Dcnuo contulimus autographon, quod servatur Florcntiac in tabidario rcgio 'S. Maria 
Novella Domcnicani^. Sigillum iam desideratur. Scriptum est manu cancellariac pa- 25 
palis. In verso leguntur (an manu Bernardi de Mercato scripta?): detur vicario Med(io- 
lani) | pro dnb Ostien. Edidit etiam Bonaini 'Acta Henrici VII" I, 387 nr. 206. Cf. 
iam supra nr. 845, ubi addere licet, Nicolaum fuisse gentis comitum de Prato. 

(P. deest.) 

sHenricus» divina favente clementia Romanorum imperator semper augustus venc- 30 
rabili in Christo patri domino Nicolao Ostiensi et Velletrensi episcopo, amico caris- 
eimo salutcm ct sincere dilcctionis affectum. 

Grandia vcstrc patcrnitatis merita, que ante cesarei throni clementiam preclara 
patent et prerogativam bonoris ct gratie sibi digne vendicasse noscuntur, sollicitc atten- 
(lcntcs ac ca, que pro honore nostro vos facturos in futuro speramus, meditationc pro- 35 
vi.la previdentes, dignum rcputamus et debitum, quod ad vos munificentie nostre dex- 
teram extendamus. Volentes igitur, quod vestra laudabilia studia penes nos vobis fructuosa 

1) Nicotaux rrat frater ordinis Pracdicatorum ipsias conrentxs S. Mariae NQvellac Florentini. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 919. 920. 953 

existant, duo milia quadringentos et vigintiquinque florenos auri annui redditus percipi- 
endos annuatim in festo Resurrectionis dominice a . . vicario nostro Mediolanensi, qui 
nunc est vel erit pro tempore, vobis quoad vixeritis ex mera liberalitate tenore presen- 
tium concedimus et donamus. Mandantes harum serie dicto vicario, qui nunc est et qui 

s pro tempore fuerit, quod annuatim in dicto termino absque alterius expectatione man- 
dati dicta duo milia quadringentos et vigintiquinque florenos auri vobis quoad vixeritis 
aut vestro certo nuntio de redditibus et proventibus quibuscunque civitatis et territorii 
Mediolanensis ad nos et Romanum imperium spectantibus integraliter numeret et per- 
solvat. Ipsum vicarium et quamcunque aliam personam, cuius interesse posset, de 

io omnibus et singulis, que de dicto annuo redditu vobis aut dicto vestro nuntio pro vobis 

, per huiusmodi nostrum mandatum annuatim tradiderit vel persolverit seu tradi aut solvi 
fecerit, harum serie absolventes. Preterea volumus quod quotiens et quando dictus 
vicarius in predicti redditus annui persolutione forsan deficeret, dicti redditus annui vobis 
seu nuntio vestro prefato de nostra camera plenarie persolva[n]tur. 

15 Dat. Pisis, XVI. Kal. Aprilis, regni nostri anno quinto, imperii vero primo. 



920. MANDATUM IN FAVOREM HISTRIONIS. 

1313. Mart. 18. 

Denuo contulimus autographon , quod inter reliquias archivi Heinrici VII. servatur 
Pisis in tabidario capituli maioris ecclesiae nr. 1382 signatum. Sigillum deest, foraminibus 
20 relictis. Scriptum est manu Italica. Edidit etiam Ficker loco supra ad nr. 237 citato 
pag. 98 nr. 83 (= W. SB. pag. 234). — Bohmer, Reg. Heinr. 657 (Addit. II). 

(P. deest.) 
Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus dilectis fidelibus 
suis . . magistro scabinorum, tredecim et probis viris Metensibus gratiam suam et 
25 omne bonum. 

Pro Iohanne a de Sancto Privato instrione et servitore nostro dilecto latore pre- 

sentium vos attente requirimus et rogamus, quatinus ei de victu et vestitu in aliquo 

certo loco ad vitam suam studeatis nostre maiestatis intuitu providere, in hoc taliter 

vos habentes, quod obinde vos et civitatem vestram condignis debeamus prevenire 

30 favoribus et honoribus prosequi gratiosis. 

Dat. Pisis, XV. Kal. April., regni nostri anno quinto, imperii vero primo. 



921-923. LEGATIO IN LOMBARDIAM 

MISSA. 

1313. Mart. 21. 

35 Libellus ipse, quo Relatio legatorum imperatori tradita in duas partes divisa con- 

tinetur, servatur Taurini in tabulario regio 'Biplomi imperiali Mazzo 5' nr. 9 (= Doen- 
niges Ms. III, de quo cf. eius 'Acta Henrici VII' I, praef. pag. XIII sq.). Intitulatus 

920, a ) ro Io in loco raso or„ 

LL. CONSTITUTIONES IV. 120 



954 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 920. 921. 922. 923. 

est: Infraseripte sunt requisitiones, litterarum presentationes , precepta et alie varie et 
diverse scripture de mandato et voluntate sapientum et nobilium virorum domini lohannis 
Rubei de Gualandis de Pisis militis et Vermillii de Alfanis de Florentia ambaxiatorum 
serenissimi principis domini Henrici Dei gratia Romanorum imperatoris semper augusti 
ad civitatem Verone et quasdam alias civitates, scripte per me Lapum Fatii de Gal- 5 
ciana notarium, scil. inde ab a. 1313. Apr. 12. In verso manu ccmcellariae cxarata sunt: 
Papirus inquisitionum factarum pro parte imperatoris Henrici in partibus Italie. 

Edidit Doenniges 1. c. I, 123 — 178. Nos mandata, quae ex Relationis parte priori 
R hic ponenda esse duximus, denuo contulimus. 

921. MANDATUM DE CONDUCTU PRAESTANDO. 10 

Ex R ad Apr. 18, quo die PJacentiae praesentabatur ; v. Doenniges l. c. I, 124. 

(P. deest.) 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus universis et singulis 
sacri imperii fidelibus, ad quos presentes pervenerint gratiam suam et omne bonum. 

Dilectos fideles et ambaxiatores nostros Iohannem* Rubeum de Gualandis de Pisis is 
militem et Vermillium Alfani de Florentia exibitores presentium ad partes Lombardie 
et loca circumposita presentialiter transmictentes, fidelitati vestre districte precipiendo 
mandamus, quatinus eos in eundo et redeundo nostre maiestatis intuitu efficaciter 
commendatos habentes, eis ac sotiis familiaribus suis cum rebus eorum, cum per vos 
transiverint, curetis de securo conductu et libero transitu providere, erga ipsos in hoc 20 
et aliis taliter vos habentes, quod nos id gratum merito reputemus. 

Dat. Pisis, XII. Kal. Aprilis, regni nostri anno quinto, imperii vero primo. 

922. LITTERAE CREDENTIALES. 

Ex R ad Apr. 30, ubi praeter hoc alia tria exemplaria inserta sunt, scil. ad Mai. 23 
et Mai. 28 (bis). Textus omnino inter se concordant. V. Doenniges 1. c. I, 127, 153, 25 
156, 157. — Bblimer, Reg. Heinr. 526. (P. deest.) 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus venerabilibus archi- 
episcopis, episcopis, abbatibus, prelatis aliisque imperii fidelibus universis et singulis 
per Lombardiam et loca circumposita constitutis, ad quos presentes pervenerint gratiam 
suam et omne bonum. s " 

Dilectos fideles nostros Iohannem Rubeum de Gualandis de Pisis militem et 
Vermillium Alfani de Florentia pro certis negociis honorem nostrum tangentibus ad vos , 
et quemlibet vestrum presentialiter transmictentes, fidelitati vestre mandamus, quatinus 
eis super hiis, que vobis ex parte nostra exponent, plenam fidem adhibeatis et ea 
efficaciter impleatis, in hoc taliter vos habentes, quod exinde nostre gratie plenitudinem 35 
uberius reportetis. 

Dat. Pisis, XII. Kal. Aprilis, regni nostri anno quinto, imperii vero primo. 

923. VOCATIO AD PARLAMENTUM ET GENERALEM EXERCITUM. 

Servantur in R quinque exemplaria, quorum quatuor fere omnino inter se concor- 
dant, quintum ad eandem minutam ab alio ingrossatore confectum esse videtur: 40 

1) cpiscopo Brixiensi directum l. c. ad Apr. 28, quo die litterae praesentabantur 
(Doenniges I. c. I, 125); 2) episcopo Veronensi missum item ad Mai. 7 (Doenniges 

I, 140); 3) episcopo Vicentino directum item ad Mai. 12 (cf. Doenniges I, 143); 

921. a ) m corr. ex s R. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 923. 



955- 



4) episcopo Mantuano missum item ad Mai. 23 (cf. Doenniges I, 152); 5) episcopo Muti- 
nensi directum item ad Mai. 28 (Doenniges I, 156). Nos omnia integra denuo contulimus. 
— Bbhmer, Reg. Heinr. 525. (P. deest.) 



J— 4. 

5 Henricus Dei gratia Romanorum impe- 
rator semper augustus ven(erabili) . . Bri- 
xiensi a episcopo principi suo dilecto gra- 
tiam suam et omne bonum. 

Cum super nonnullis arduis tractandis 

io et ordinandis negociis reipublice, christiani- 
tatis et iraperii precipue prosperum statum 
tangentibus b , ad que propter subscepti 
regiminis et officii debitum frequentis solli- 
citudinis cura nos admonet d et astringit, 

15 necnon super rebellium nostrorum deTuscia 
et aliis partibus insolenciis propulsandis ac 
nostris et eiusdem imperii recuperandis 
iuribus in Kal. e May f venturi proxime 
parlamentum celebrandum indixerimus et 

20 generalem exercitum g de universis imperii 
partibus diligenti deliberatione prehabita 
duxerimus convocandum, ad quorum ordi- 
nationem, tractatum et persecutionem feli- 
cem cum tua presentia requiratur, te 

25 specialiter alias citavimus et adhuc citamus 
ac h tenore presentium evocamus, sinceritati 
tue sub pena privationis privilegiorum, im- 
munitatum, gratiarum et 1 omnium aliorum 
que a nobis tenes et imperio districte pre- 

30 cipiendo mandantes, quatinus zelum, quem 
ad maiestatem nostram, prosperitatem im- 
perii statumque mundi pacificum geris, hac 
vice per effectum ostendens in prefatis 
Kal(endis) k , quas tibi et aliis quos ad hoc 

35 vocari facimus pro termino perhentorio 1 
assignamus m , cum decenti armatorum comi- 
tiva presentiam nostram accedas, nobis 
iuxta datam tibi a Deo gratiam salubre 
consilium et servitium impensurus. De 

40 presentatione vero presentium, quas in re- 
gistris curie nostre signari 11 fecimus ad 
cautelam , latori earum nuntio nostro iurato 
dabimus plenam fidem. 

Dat. Pysis, XII. Kal. Aprilis, regni 

15 nostri anno quinto, imperii vero primo. 



Henricus Dei gratia Romanorum impe- 
rator semper augustus venerabili . . Mu- 
tinensi episcopo principi suo dilecto gra- 
tiam suam et omne bonum. 

Cum super nonnullis arduis tractandis 
et ordinandis negotiis statum reipublice, 
christianitatis et imperii prosperum pre- 
cipue tangentibus, ad que nos sollicitat 
suscepti cura° regiminis, necnon super 
rebellium nostrorum de Tuscia et aliis 
partibus propulsandis ac nostris et eius- 
dem imperii recuperandis iuribus in Kalen- Mai. i. 
dis Maii venturi proxime parlamentum cele- 
brandum edixerimus et exercitum genera- 
lem ab universi imperii partibus diligenti 
deliberatione prehabita duxerimus convo- 
candum, ad quorum ordinationem, tracta- 
tum et persecutionem felicem cum tua 
requiratur presentia, te specialiter sicuf 
alias citavimus, sic nunc denuo tenore pre- 
sentium evocamus, sinceritati tue sub pena 
privationis privilegiorum, gratiarum et alio- 
rum omnium que tenes ab imperio districte 
precipiendo mandantes, quatinus zelum, 
quem ad maiestatem nostram, prosperita- 
tem imperii statumque mundi geris pacifi- 
cum, hac vice per operis effectum osten- 
dens in prefatis Kal. Maii, quem terminum 
tibi sicut aliis quos ad hoc vocari facimus 
assignamus pro perhentorio, cum arma- 
torum comitiva decenti nostram accedas 
presentiam, iuxta datam a Deo tibi gratiam 
in premissis nobis salubre consilium et 
obsequium impensurus. De presentatione 
vero presentium, quas ad cautelam regi- 
strari fecimus, earum latori nuntio nostro 
iurato dabimus plenam fidem. 



Dat. Pisis, XII. Kal. Aprilis, regni nostri 
anno quinto, imperii vero primo. 



923. a ) Veronensi 2; Vincentino 3; episcopo Mantuano 4. b ) sequilur tangentibus delet. 2. 

c ) sequitur g delet. 5. d ) ammonet 2. e ) Kalendis 2. 4. f ) Maii 2 — 4. g) exerc. gener. 2 — 4. 

h ) sequitur te delet. 1. j ) ac 2 — 4. k ) Kalendis 2 — 4. !) peremtorio 2; peremptorio 3; perhemp- 

torio 4. m ) asignamus 4. n ) registrari 2. °) . . add. 2. 3. 



120* 



956 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312 Nr. 924. 

«24—928. PETITIONES CIVITATIS IANUENSIS 
ET PRIVILEGIA CONCESSA. 

(ante et post 1313. Mart. 27). 1313. Mart. 27. 

Petitiones Ianuensium, quae signo chronologieo carent, quamvis priores iam ineunte 
anno 1312. conscriptae sint, et responsionem legatorum tamen hic coniunctim proponere 5 
liceat, additis privilegiis ab imperatore concessis. De quibus omnibus cf. ea quae narrat 
Nicolaus Botrontinensis (ed. Heyck) pag. 83: Item in Pisis privilegia Ianuensium confir- 
mavit, que in Ianua confirmare noluit, salvo tamen iure imperii et omnium aliorum. 
Ianuenses non fuerunt contempti de huiusmodi confirmatione. Aliam tamen confirma- 
tionem non habuerunt per eum. Cf. etiam Samanek loco statim citando XXVII, 580 sqq. 10 
et infra nr. 934 — 936. 



924—926. PETITIONES ET RESPONSIO LEGATORUM. 

(ante et post 1313. Mart, 27). 

Servantur in fasciculo J tabularii Taurinensis, quem iam supra ad nr. 703 — 712 
descripsimus , fol. 24 — 29 b. Fol. 29b' manu Bernardi de Mercato scripta sunt: Petita 15 
per coue laii (= comune Ianue) l . De quo primus disseruit V. Samanek 'Mittheilungen 
des Instituts' XXVII, 237 sqq.; tum nos ipsi m. Maio a. 1906. Taurini degentes documenta 
haec inedita exemplavimus. Interim edidit etiam Samanek l. c. XXVII, 621 sqq., com- 
mentario fuso adiecto; sed non omnia recte legit. 

924. PETITIONES PBIORES. (1312. in.). 20 

Ex J fol. 24 — 25'. De tempore cf. Samanek 1, c. XXVII, 585 sqq. 
In margine posuimus numeros capitum Privilegii infra nr. 927. (P. deest.) 

Petita per Ian(uam). 
^•^ 27 I. Primo dictus dominus rex confirmat omnes emptiones, donationes et acquisi- 

tiones sine vicio per comune Ianue scu alium nomine ipsius comunis factas, non 25 
obstante quod res ipse feudales sint et quod sint sine consensu principis acquisite. 
Ita tamen quod si qua feudalia sunt acquisita per dictum comune, que sine consensu 
principis alienari non potuerint, quod comune teneatur de ipsis feudalibus domino 
principi fidolitatem prestare. 

c. 3. II- Item concedit 8 dictus dominus rex, quod in petendo et consequendo iura, 30 

que habet et habere consuevit comune lanue in rebus quibuscunque existentibus ultra 
mare, non obsit ipsi comuni aliqua prescriptio seu transcursus temporis cuiuscunque. 
In rebus autem existentibus citra mare computetur contra dictum comune solummodo 
centum annorum prescriptio, videlicet in prescriptionibus pendentibus et futturis, lege 
aliqua non obstante. ss 

c. 4. III. Item concedit et vult, quod per privilegium per ipsum dominum regem con- 

cessum Francischo marchioni Cravexane 2 nullum fiat nec fieri intelligatur preiudicium 

024. a ) supra lineam add. J. 

1) Minus recte legit Samanek 1. c. XXVII, 588 not. 3: concilium (concionem) Ianue. 2) A. 1311. 
Dec. 1. Bohmer, Reg. Heinr. 440. 40 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. Nr. 924. 957 

comuni Ianue seu aliquibus hominibus habitantibus in terris dicti comunis vel in quibus 
dictum comune habet exercitum et expeditionem, et quod ex ipso privilegio nullum 
sit nec intelligatur ius quesitum dicto Francischo in preiudicium dicti b comunis, terrarum 
vel hominum dicti comunis seu terrarum vel hominum, in quibus dictum comune habet 
5 exercitum vel expedictionem. 

IIII. Item quod per aliquod rescriptum vel privilegium per ipsum dominum regem c. 5. 
concessum vel confirmatum vel aliquam concessionem vel confirmationem alicui comuni- 
tati vel singulari persone non intelligatur nec sit factum preiudicium iuribus comunis 
Ianue seu hominibus terris vel locis que tenentur ab ipso comuni et quod iura ipsius 

10 comunis et hominum sint illesa a dictis privilegiis c , concessionibus et confirmationibus, 
quemadmodum erant tempore quo dictus dominus rex Italiam intravit. Ita quod ex 
aliquo privilegio concesso vel confirmato vel concedendo vel confirmando vel aliqua 
concessione vel confirmatione facta vel facienda per ipsum dominum principem non 
intelligatur alicui comunitati vel singulari persone aliquod ius quesitum in preiudicium 

15 dicti comunis vel terrarum vel alicuius eorum vel aliquorum hominum, que et qui sunt 
in obedientia dicti comunis. 

V. Item quod ei placeat revocare quecunque privilegia et rescripta cuicunque 
comunitati vel singulari persone concessa de concessione vel confirmatione terrarum et 
iurisdicionum, quas dictum comune tenet et possidet vel teneret vel possideret vel quasi 

20 tempore quo dominus princeps acccssit ad partes Italie vel in quibus ipsum comune 
habebat vel habere consuevit ex forma privilegiorum imperialium exercitum vel caval- 
catam. 

YI. Item non intendit dictus dominus rex, quod alique vicarie riperiarum velc. 6. 
alique potestarie d seu eciam castellanie quibuscunque concesse vel concedende durent e 

25 ultra tempus sex mensium vel unius anni ad plus. 

VII. Item dictus dominus rex cassat et irritat omnes laudes et sentencias latas c 7. 
per iudices sive auditores aule sue et omnes processus factos contra comune lanue, 
postquam dominus rex intravit Ianuam f usque ad presentem diem g occasione 
contumacie sive h quia dictum comune non fuit deffensum, restitutis expensis illis qui 

30 contra dictum comune dictas contumacias et processus habuerunt et obtinuerunt 

VIII. Item non intendit dictus dominus rex, quod aliquis mercator forensis, cuius c. 8. 
civitas vel terra sit in obedientia ipsius, possit vel debeat in civitate Ianue vel districtu 
realiter vel personaliter impediri, molestari vel detineri pro aliquo facto civitatis vel 
loci de quo vel qua sit, videlicet pro eo quod civitas ipsa vel locus teneretur vel teneri 

35 diceretur aliquid dare vel facere ipsi domino regi, eius curie vel officialibus vel alicui 

de familia vel sequentibus curiam ipsius domini nostri 1 regis. 

VIIII. Item ordinat et mandat dictus dominus rex, quod per quoscunque iudices c. 9. 

et magistratus unicuique lanuensi iustitia expedita reddatur et fiat et quod omnes strate 

et itinera secura teneantur. 
40 X. Item quod capitulum quod loquitur de raubariis integraliter observetur et quod c. 10. 

vicarius qui nunc est et qui pro tempore fuerit habeat specialem iudicem dicto officio 

deputatum. 

XI. Item quod omnes trac[ta]tores deputati dicto officio de raubariis et omnes qui c. u. 

voluerint exponere bonum civitatis Ianue et maxime super facto mercaturarum habeant 
45 liberum accessum quociens expedierit et eis videbitur ad dictum dominum regem, ubi- 

cumque sit. 

924. b ) sequitur franc delet. J. c ) sequitur \ delet. J. d ) potle J. e ) sequitur rasura 2 — S 

litterarum J. f ) super Italiam delei. J. 8) in fine lineae unius verbi, in initio lineae sequentis duorum 

verborum spatium vacuum relictum J. h ) sequitur dc delet. J. >) supra lineam add. J. 



958 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1312. 1313. Nr. 924. 925. 

c. 12. XII. Item super facto assignationis mutuorum, conpararum salis et aliarum similium 

conpararum seu cabellarum, quibus sunt aliqui redditus assignati per comune Ianue, 
quod dominus intendit, quod rata et firma permaneant omnia statuta et ordinamenta, 
nec intendit ipsa debilitare, set pocius corroborare et augmentare. 

c 13. XIII. Item donat, vult et concedit, quod omnes Ianuenses in eundo, stando et 5 

reddeundo sint ubique terrarum liberi et immunes in personis, mercationibus et rebus 
ab omnibus pedagiis, tholoneis, passagiis et drictis seu consuetudinibus, non obstantibus 
legibus vel constitutionibus, privilegiis seu consuetudinibus quibuscunque , se tamen 
abstineant in ducendo vel salvando res alienas sub eorum nominibus pedagia defrau- 
dando. Nori tamen predicta locum habeant in aliquibus pedagiis, tholoneis, passagiis, 10. 
drictis seu consuetudinibus impositis vel imponendis per comune Ianue seu ex ordi- 
natione ipsius comunis seu que solvuntur vel colliguntur ex ordinatione ipsius comunis. 

XIIII. Hec clausula, cuius tenor talis est: 'Predicta omnia vult et concedit dictus 
dominus rex salvo et reservato omni iuri sibi conpetenti ex vigore dominationis sibi 
concesse usque ad tempus vicennii per comune et populum Ianue' nullomodo in privi- 15 
legio apponatur, set separatim a privilegio. 

XV. Item ubicunque supra dicitur quod 'dominus rex non intendit' dicatur 'con- 
cedit et vult', et ubi supra dicitur 'usque in presentem diem 1 dicatur 'usque in diem 
privilegii', et ubi dicitur 'dominus rex' dicatur 'sacratissimus imperator\ 



925. PETITIONES POSTERIORES. (post 1313. Mart. 27). 20 

Ex J fol. 26 — 28', 29 b. Spatia in J verbis vel numeris inserendis relicta ita ser- 
vavimus. De tempore cf. ibidem. (P. deest.) 

In nomine domini nostri Iesu Christi et beatissime Marie semper virginis matris 
eius amen. 

(I) Sacratissime Roman(orum) imperatorie maiestati pro parte comunis lanue cum 25 
reverentia supplicatur, quatinus dignetur ipsi comuni concedere in feudum omnia iura 
et iurisdiciones, que et quas ipse dominus imperator seu imperium habet seu habere 
consuevit in omnibus et singulis terris, locis, hominibus et territoriis, que sunt a fuce 
Macre usque Monacum incluxive et a iugo infra versus mare. Ita tamen quod in ipsam 
concessionem non cedant nec cedere intelligantur iura vel iurisditiones, que vel quas 30 
imperium habet in aliquibus terris, locis vel territoriis, quas et que tenerent et possi- 
derent tempore quo dominus imperator intravit Italiam et hodie tenent vel possident 
aliqui cives originarii civitatis Ianue seu aliquis prelatus ecclesie, marchio, comes vel 
nobilis teneret in feudum a sacro imperio et possideret racionabiliter dicto tempore 
quo dominus imperator tunc rex accessit ad partes Italie, quod fuit tali anno et tali 35 
mense. In quibus que dicta sunt non cedere, comune Ianue habeat ostem et a caval- 
catam et alia que habere consuevit 1 . Et b predicta irrevocabiliter concedantur, salvo 

si dominus imperator restituerit comuni Ianue libras , pro quibus libris 

iura, que ipse dominus imperator seu imperium habet in predictis seu haberet in fut- 
turum, obligentur et obligata specialiter intelligantur, quousque dicto comuni Ianue 40 
dc dictis libris fuerit integre satisfactum. Qua quantitate peccunie restituta, 

sit in arbitrio dicti domini imperatoris, an velit revocare concessionem predictam, et eo 
casu quo revocaret, dictum comune habeat in predictis, que cedere debent in dictam 
concessionem, iura que habere consuevit secundum formam privilegiorum Romanorum 

925. a ) super ul delet. J. b) nova n nea ; n j C ) obligate /. 45 

1) Mmms apposita in margine. Cf infra pag. 962 not. 1. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 925. 959 

regum et imperatorum et conventionum initarum inter comune Ianue ex una parte et 
civitates seu loca riperiarum Ianue seu earum universitates ex altera, que conventiones 
per ipsum dominum imperatorem confirmentur. Et d sic fiat quod dominus imperator 
confiteatur peccuniam, que propterea dabitur ei, habuisse et recepisse pro utilitate imperii 
5 et pro necessitate magna ipsius pro recuperandis terris imperii et abrenunciet iuribus 
que circa hec renuncianda erunt. 

II. Item dignetur ipsa imperatoria maiestas comuni Ianue confirmare et ad caii- 
telam de gracia innovare privilegia et conventiones ipsi comuni concessa et concessas 
ab aliis regibus et imperatoribus Romanorum, exceptis articulis qui faciunt mencionem 

w de factis Sicilie, qui necessarii non videntur, et addendo dignetur in confirmatione ipsorum 
privilegiorum addere ubi dicitur 'a Portuveneris usque Monachum 1 , quod dicatur 'a fuce 
Macre usque Monachum inclusive'. 

III. Item dignetur concedere, quod in cognitione et diffinitione causarum civilium 
et peccuniariarum, que sunt et erunt in civitate lanue et districtu, et in quibuscunque aliis 

15 negociis comunis seu singularium personarum, exceptis causis criminalibus. statuta et 
consuetudines Ianue debeant observari et quod non possit appellari nec e supplicari in 
civilibus seu criminalibus nisi secundum formam statutorum Ianue. 

IIII. Item dignetur concedere per privilegium dicto comuni , quod nullus possit 
exercere publice vel privatim in civitate Ianue vel suburbiis f officium notarie nisi fuerit 

20 receptus et scriptus in matricula notariorum dicte civitatis , examinatus et approbatus 
secundum formam capitulorum et consuetudinem dicte civitatis, aliquo rescripto facto 
vel faciendo non obstante. 

V. Item dignetur eidem comuni concedere, quod dictum comune per se et quam- 
libet personam pro ipso comuni possit emere et quocunque alio iusto titulo acquirere 

25 quascunque terras et iurisditiones et quecunque loca et omagia g quorumcunque atque 
fidclitates et iura, sive sint feudales vel feudalia et de feudo imperii sive non, que sint 
prope mare per miliaria quadraginta, lege vel consuetudine aliqua non obstante vel 
aliquo privilegio vel rescripto concesso vel concedendo et specialiter non obst(ante) 
lege, statuto vel consuetudine, quo vel qua res feudales ali-enari prohibentur. Et pre- 

30 dicta concedantur salva semper fidelitate imperiali. 

VI. Item dignetur concedere ipsi comuni, quod possit capere et punire et capi 
et puniri facere per officiales et magistratus suos omnes cursales et depredatores et 
sediciosos habitantes a Monaco usque ad flumen Macre, qui infra dictos confines vel 
alibi ubicunque commiserint cursariam, rapinam seu sedicionem, et eciam omnes habi- 

35 tantes extra dictos confines, qui infra dictos confines commiserint predicta vel aliquod 
predictorum vel infra ipsos confines receptarentur, et receptatores ipsorum et cuiuslibet 
eorum. Et quod si aliqua discordia seu guerra emergeret inter aliquas civitates vel 
loca sive inter homines alicuius ipsorum civitatum vel locorum riperie Ianue infra pre- 
dictos confines, comune lanue possit ipsos universaliter et singulariter conpellere ad 

40 desistendum et recedendum ab ipsis guerris et discordiis et ipsos ad pacem et con- 
cordiam redducere. 

VII. Item dignetur concedere ipsi comuni, quod ipsum comune et singulares per- 
sone ipsius comunis possint uti represaliis seu laudibus represaliarum concessis hinc 
retro per ipsum comune seu officiales ipsius et etiam quod ipsum comune abhinc inantea 

45 possit laudes represaliarum concedere secundum formam capitulorum Ianue, non obstanti- 
bus aliquibus privilegiis vel rescriptis hinc retro concessis vel de cetero b concedendis 
alicui collegio, corpori vel universitati vel singulari personeV 

925. d ) nova linea in J. e ) super ut delet. J. f ) subburbiis J. 8) obmagia J. h ) sujora 

lineam add. J. i) in nova pagina seqtdtur spatium complurium linearum racuum relictum J. 



960 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 925. 

VIII. Item dignetur concedere ipsi comuni in feudum iura, que ipse dominus 
imperator seu imperium habet in castris seu locis Aymelie et Barbazane. 

IX. Item placeat ipsi domino imperatori, quod officiales comunis Ianue cum salario 
vel sine, sive eorum officia exerceri debeant in Ianua sive extra, eligantur et eligi et 
constitui debeant secundum quod debent ex forma capitulorum Ianue, non obstantibus 5 
aliquibus concessionibus privilegiorum vel rescriptis de ipsis officiis vel aliquo ipsorum 
factis vel faciendis, salvo quod predicta locum non habeant in officiis que iam incepta 
sunt exerceri, quominus possint ipsi officiales eorum officia k explicare, dummodo eorum 
tempus non prorogetur ultra annum unum a die, qua ipsa officia exercere inceperunt. 

X. Item quod vicarii riperiarum Ianue et ultra iugum, si videbitur comuni Ianue 10 
quod in dictis riperiis vel aliqua ipsarum seu ultra iugum aliquis vicarius constitui 
debeat, eligantur et creentur per ipsum comune. Qui vicarii sint cives et continui 
habitatores Ianue et subsint et subesse debeant domino vicario, qui pro tempore fuerit 
in civitate Ianue pro imperatoria maiestate et comuni Ianue, secundum quod subesse 
consueverunt vicarii riperiarum et de 1 ultra iugum potestati et comuni Ianue, et aliter 15 
seu alio ,n modo aliquis vicarius creari seu constitui non debeat in dictis riperiis seu 
aliqua earum seu etiam ultra iugum. 

XI. Item quod vicarius civitatis Ianue pro ipso domino imperatore omnia negocia 
comunis Ianue et que non pertineant ad iustitiam vel vindictam nec sint contra capitula 
civitatis lanue facere debeat de consilio ancianorum vel maioris partis ipsorum et si 20 
aliqua singularis persona, corpus, collegium vel universitas requireret aliqua a comuni 
Tanue, que similiter non pertineant ad iusticiam vel vindictam nec sint contra aliquod 
capitulum civitatis, exponantur consilio ancianorum, si videbitur vicario ipsius domini 
imperatoris et consilio ancianorum, quod exponi debeant ipsi consilio. In quo sint ad 
minus decem et octo anciani, quorum decem et octo vel plurium sint ad minus novem 25 
de populo et novem nobiles, et due partes ipsorum presentium in ipso consilio sint 
concordes et servata forma capituli de duodecim sapientibus constitutis super moneta 
comunis expendenda, et aliter non valeat quicquid consilium ancianorum D fecerit. Et in 
quolibet consilio ancianorum possit esse dominus abbas populi et vocem habere sicut 
unus ancianorum. Xon tamen possit ipse vicarius per se vel cum consilio ancianorum 30 
vel aliquo alio aliquid facere contra formam capitulorum Ianue vel alicuius eorum, 
excepto super malefficiis vel delictis. 

XII. Item quod omnes magistratus et officiales comunis Ianue qui sunt et pro 
tempore fuerint possint compellere omnes qui vel que solvere consueverunt mutua, 
dacitas, avarias, collectas et quascunque impositiones factas et faciendas per comune 35 
lanue ad solvendum ipsas avarias, dacitas, mutua , collectas et quascunque imposiciones, 
non obstantibus aliquibus privilegiis seu concessionibus immunitatum 1 vel aliis factis 
vel concessis vel concedendis per ipsum aliquibus personis, collegiis. corporibus vel 
universitatibus. 

XIII. Item placeat domino imperatori salarium vicarii , quem missurus est 40 
lanuam post istum presentem vicarium, moderare, ut habeat pro se et quatuor 
iudicibus suis et sociis quatuor et domicellis et cum equis armigeris 

et runcinis et alia sua familia libras tantum, et 

quod dictus vicarius ultra predictam familiam suam ducere debeat milites sive equites 

cum equis armigeris et runcinis . Qui habeant et habere 45 

debeant a comuni pro eorum soldo libras , quolibet mense pro quolibet, et 

servientes ducentos, qui similiter habeant a comuni pro eorum soldo solidos quadraginta 
Ian(uenses) pro quolibet ipsorum quolibet mense. Et que quantitates tam militum 

925. k ) sequitur exerc delet. J. 1) supra lineam add. J. ni ) aliquo J. n ) sequitur f 7 

delet. J. °) sequitur \ delet. J. P) sequitur coi delet. J. 50 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 925. 926. 961 

sive equitum quam servientium solvantur et solvi debeant ipsis militibus et servientibus, 
scilicet cuilibet eorum pro se et nulli alii persone pro eis vel aliquo eorum, quolibet 
mense per nuntium seu nuntios comunis Ianue, qui de ipsis militibus et servientibus 
faciant cercam et inquirant defectus, prout videbitur expedire. 
& XIIII. Item quod revocentur omnia privilegia et concessiones facta et facte per 

ipsum dominum alicui persone, corpori, collegio seu universitati de colligendis aliquibus 
pedagiis, toltis seu exactionibus in civitate Ianue vel a Monaco usque Macram vel eciam 
ultra iugum in districtu Ianue. 

XV. Item dignetur concedere, quod occasione seu ex vigore alicuius laudis repre- 
10 saliarum seu contracambiorum seu alicuius privilegii vel rescripti concessi seu concesse 

seu concedendi vel concedende aliqua persona impediri vel molestari non debeat in 
personis vel rebus in Ianua vel districtu, nisi ipsa laus seu rescriptum concessa seu 
concessum essent per comune Ianue et servata forma capitulorum Ianue. 

XVI. Item quod cum tempore, quo ipse dominus imperator tunc rex erat in Ianua, 
15 multe condempnationes, banna et forestationes facte et facta fuerint per dominum mare- 

schalchum seu iudicem ipsius et que condempnationes nunc requiruntur ab ipsis con- 
dempnatis et forestatis et fideiussoribus ipsorum, quod dignetur ipse dominus imperator 
ipsas condempnationes, forestationes et banna factas et facta in aliquem seu aliquos de 
Ianua seu districtu seu in aliquam universitatem de districtu Ianue cassare et irritare 
20 et mandare, quod occasione dictarum condempnationum, forestationum seu bannorum ipsi 
condempnati, forestati seu banniti seu aliquis eorum seu fideiussores eorum vel alicuius 
eorum abhinc inantea molestari seu inquietari non possint. 



926. RESPONSIO LEGATORUM. (post 1313. Mart. 27). 
Ex J fol. 29. Fol. 29 a' vacuo relicto inscriptum est: § primus articulus admitta- 
25 tur | §. Fdlia 29 et 29 a foliis 28 et 29b interposita sunt. Cf. nr. 925. Quae in J 
prius scripta deinde deleta sunt, in textu retinuimus uncis ( ) inclusa. 

De tempore cf. ibidem. V. etiam infra nr. 934 cap. 2. (P. deest.) 

(I) Deliberatio ambax(atorum). 

§ Primum capitulum concessum est iam in privilegio concesso per dominum impe- 
30 ratorem. 

§ Secundum capitulum etiam concessum est. 

§ Tertium capitulum (concedatur si non) a sicut b est concessum ita maneat . 

§ Quartum capitulum, videlicet quod non fiat preiudicium d iuribus comunis Ianue, 
concessum est. In quantum ad alia petitur vel exstenditur non est iustum. 
35 § Quintum capitulum non est iustum neque conveniens. f 

§ Sextum sicut concessum est maneat. 

§ Septimum concessum est. 

§ Octavum concessum est sicut stat. 

§ Nonum concessum est sicut stat. 
40 § Decimum concessum est sicut stat. 

§ Undecimum concessum est sicut petitur. 

§ Duodecimum capitulum admittatur, si statuta, de quibus fit mentio in eo, non , 
contineant iniquitatem vel peccatum. ' 

§ XIII. capitulum (concedatur) concessum in prima parte usque ad verbum 'non 
4s tamen', et ab illo verbo inantea videtur concedendum. 

926. a ) uncis ( ) inclusa deleta J. b ) supra lineam add. J. c ) ita maneat mutato ductu post 

add. J. d ) sequitur c delet. J. 

LL. CONSTITUTIONES IV. 121 



+ 



962 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 926. 927. 

§ XIIII. capitulum conceditur primo cautela adhibita, ne preiudicet domino in 
balia dominii et alias sibi a comuni Ianue concessa. 



-|- § XV. capitulum fiat in hiis que concedentur. 



(II) C Secunda pars capitulorum. 
§ Primum capitulum (non) e concedatur hoc modo, videlicet quod f que petita sunt 5 
f concedantur in feudum pro magna quantitate peccunie, ita quod restituta peccunia res 

sit in eodem statu in quo nunc est, et aliter non 1 . 
_j_ § Secundum capitulum non concedatur nisi videantur privileg[ia] ets conventiones. 

§ (Tertium non concedatur, quia iniquum per omnia.) e 

§ Tertium capitulum in prima parte servetur in statutis licitis, iuri et bonis h moribus io 
~r non contrariis, in secunda parte non videtur concedendum, quia domino derogatur. 

§ Quartum non est admittendum, quia contra honorem imperii et publicam uti- 

* litatem. 

§ Quintum capitulum non concedatur, quia magnum preiudicium inferret iuri 
imperii et honori. 15 

§ Sexstum capitulum non est concedendum nisi in quantum 1 includeretur ex con- 
""■" cessione primi. 

f § VII. non concedatur, quia contra omnia iura de mundo. 

f § VIII. capitulum fieri potest ex congruis conventionibus. Non fiat. 

f § VIIII. capitulum non concedatur, quia nimis derogatur iurisditioni et potestati 20 

et dominio domini ad vicen[n]ium. 
f § k X. capitulum non concedatur ut supra. 

§ XI. capitulum derogat balie et potestati domini, set bonum est quod servetur 
per vicarium, quando viderit expedire. 

§ XII. capitulum provisum est per dominum circa illud, quia suspense sunt omnes 25 
""■ immunitates concesse in Ianua et districtu 2 . 
f § XIII. capitulum videtur iustum. Remaneat domino. 

§ XIIII. capitulum (non concedatur in eo quod) e dicitur quod privilegia concessa 

* non revocentur sine causa. 

§ XV. capitulum non concedatur, quia nimis detraheretur honori et iurisditioni 30 
imperii. 

§ XVI. capitulum (ex primari 1 concedatur) e posset fieri et concedi, set detrahitur 
comodo marischalchi. 

Omnes signati per f sunt inpossibiles, per -\- ut iacent. 



927. 928. PRIVILEGIA AB IMPERATORE CONCESSA. 1313. Mart. 27. 35 

927. PRIVILEGIUM GENERALE. 

Servatur in solis codicibus Libri iurium Ianuensis, ubi transsumtum a. 1331. Aag. 1 
a Ricobono Iacopini de Pontremulo notario confectum inscrtum est. Editum est 'Historiae 
patriae monumenta. Liber iurium reipublicae Genuensis 1 II (Augustae Taurinorum 1857), 
pag. 459 nr. 168. Quam editionem hic repetimus. Numeros capitum arabicos adiecimus nos. m 
In margine posuimus numeros capitum Petitionis supra nr. 924. Cf. infra nr. 934 cap. 2. 

(P. deest.) 

926. c ) uncis ( ) inclusa delela J. f) sequitur ea delet. J. 8) sequitur \ vel I? delet. J. 

h ) supra Uneam add. J. >) sequitur co delet. J. k) sequitur p delet. J. ^) sic J. 

1) Manus huic capiUdo in manjine apposita. Cf. supra pag. 958 not. 1. 2) Cf. infra nr. 938. H 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 927. 963 

Henricus divina favente clemencia Romanorum imperator semper augustus uni- 
versis sacri Romani imperii fidelibus presentes litteras inspecturis graciam suam et 
omne bonum. 

1. Et virtutum premia benemerentibus tribui opportet et eos potissime decet 
5 gratiosioribus beneficiis illustrare, quos constat in puritate fidei et puritatis fide diucius 

et constantius permansisse. Sane non obduxit oblivio, sed continuacio omnibus pate- 
fecit, quanta per comune et homines Ianuenses erga Romanum imperium extitit fidei con- 
stancia, intime affectionis perseverancia nedum tranquillis, verum eciam temporibus nubi- 
losis. Racionabili ergo voluntate inducimur, ut eis larga manu gratias gratiosas de 
10 imperialis celsitudinis gremio largiamur. 

2. Firmiter igitur tenore presentium confirmamus omnes emptiones, donaciones et "* ^ 4 
aquisitiones sine vicio per comune Ianue seu alium nomine ipsius factas, non obstante 
quod res ipse sint feudales et quod sint sine consensu principis aquisite. Ita tamen 
quod comune Ianue teneatur nominatim requirere et accipere investituram a principe 

15 et facere ei fidelitatem pro ipsis rebus et quod teneatur ad servicia, ad que tenebantur 
illi, a quibus dictum comune Ianue causam habet. 

3. Yolumus eciam quod in petendo et consequendo iura, que habet et habere o. 2. 
consuevit comune Ianue in rebus quibuscumque existentibus ultra mare, non obsit ipsi 
comuni aliqua prescriptio seu transcursus temporis cuiuscumque. In rebus autem existenti- 

20 bus citra mare computetur contra dictum comune solummodo centum annorum pre- 
scriptio, videlicet in prescriptionibus peiidentibus et futuris. 

4. Item ordinamus quod privilegium per nos datum Francischo marchioni de c 3. 
Cravexana 1 nullum faciat preiudicium comuni Ianue seu hominibus districtus ipsius et 
quantum ad iura comunis Ianue et hominum districtus ipsius comunis sit in eo statu 

25 dictum privilegium, in quo erat tempore quo Italiam intravimus. 

5. Preterea decernimus quod per aliquod rescriptum vel privilegium per nos con- c. 4. 
cessum vel confirmatum vel aliquam concessionem vel aliquam confirmationem alicui 
comunitati vel singulari persone factam non intelligatur nec sit factum preiudicium 
iuribus comunis Ianue seu hominibus, terris vel locis que tenentur ab ipso comuni et 

30 quod iura ipsius comunis et hominum sint illesa a dictis privilegiis, concessionibus et 
confirmationibus, quemadmodum erant tempore quo Ytaliam intravimus, salvo omni 
iure imperii. 

6. Sane non intendimus quod infra tempus dominacionis vicennii nobis concesse a 
comuni et populo Ianue aliquis civis vel oriundus a Corvo usque Monachum sit vicarius 

35 in civitate Ianue pro nobis. Nec etiam intendimus quod alique vicarie seu potestarie c. e. 
riperiarum aut castellanie quibuscumque concesse vel concedende durent ultra tempus 
sex mensium vel unius anni ad plus. 

7. Cassamus autem et irritamus omnes laudes et sentencias latas per iudices seu c. 7. 
auditores aule nostre et omnes processus factos contra comune Ianue, postquam intra- 

40 vimus Ianuam usque ad undecimum diem Februarii occasione contumacie seu quia Febr. 11. 
dictum comune non fuit a defensum, restitutis expensis illis qui contra dictum comune 
dictas contumacias et processus habuerunt et obtinuerunt. 

8. Nec eciam intendimus quod aliquis mercator forensis, cuius civitas vel terra c. 8. 
sit in obedientia nostra, possit vel debeat in civitate Ianue realiter vel personaliter 

45 impediri, molestari vel detineri pro aliquo facto civitatis vel loci, de quo vel de qua 
sit, videlicet pro eo quod civitas ipsa vel locus teneatur vel teneri dicatur aliquid dare 
vel facere nobis vel nostre camere vel officialibus vel alicui de familia vel sequentibus 
curiam nostram. 



927. a ) fuerit ed. 

1) A. 1311. Dec. 1. JBohmer, Beg. Heinr. 440. 



121" 



964 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 927. 928. 

c 9. 9. Item ordinamus et mandamus quod per quoscumque iudices et magistratus 

unicuique Ianuensi iustitia expedita reddatur et fiat et quod omnes strate et itinera 

secura teneantur. 
c. 10. 10. Item quod capitulum quod loquitur de robariis integraliter observetur et quod 

vicarius qui nunc est et qui pro tempore fuerit habeat specialem iudicem dicto officio s 

deputatum. 
c. u . U. Decernimus etiam quod omnes tractatores deputati dicto officio de robariis et 

omnes qui voluerint exponere bonum comune civitatis Ianue et maxime super facto b 

mercaturarum habeant liberum accessum quociens expedierit et eis videbitur ad nos, 

ubicumque fuerimus. io 

c . 12 . 12. Super facto autem assignacionis mutuorum intendimus et volumus, quod rata 

et firma permaneant omnia statuta et ordinamenta nec intendimus ipsa debilitare, sed 

pocius corroborare et augmentare. 
c , 13 . 13, Insuper graciose donamus et volumus et concedimus, quod omnes Ianuenses 

in eundo, stando et redeundo sint ubique terrarum liberi et immunes in personis, mer- 15 

cacionibus et rebus ab omnibus pedagiis, theloneis, passagiis et dritis seu consuetudini- 

bus quibuscumque , se tamen abstineant in conducendo vel salvando res alienas sub 

eorum nominibus pedagia defraudando. 

14. Predicta omnia volumus et concedimus salvo et reservato omni iure nobis 

competenti ex vigore dominacionis nobis concesse usque ad tempus vicennii per comune 20 

et populum Ianuensem. 

In cuius rei testimonium presentes litteras exinde conscribi et maiestatis nostre 

sigillo iussimus communiri. 

Datum Pysis, sexto Kalendas Aprilis, indictione undecima, anno Domini millesimo 

trecentesimo tertio decimo, regni nostri anno quinto, imperii vero primo. 25 

928. REVOCATIO IMMUNITATUM. 
Autographon tdbularii regii Ianuensis 'Materie politiche Mazzo 8' servatum denuo 
contulimus. Sigillum, quod olim pendebat loro membranaceo, iam desideratur. In margine 
dextro eadem manu atramento paulo fusciori plicae inscriptum est nomen scriptoris: Johes. 
In verso alia manu tamen cancellariae scriptum est: fy (= Registrat.). Editum est loco 30 
supra ad nr. 927 citato pag. 458 nr. 167. Cf. supra nr. 926 (11) c. 12. (P. deest.) 

Henricus Dei gratia Romanorum imperator semper augustus universis sacri 
Romani imperii fidelibus presentes litteras inspecturis gratiam suam et omne bonum. 

Non ab re a sacratissimis predecessoribus nostris Roman(is) principibus est sanc- 
titum, ut sepius exasperetur vel relaxetur ad evitandum scandulum* iuris rigor, ibi tamen 35 
citius est fiendum, ubi facti ignorancia interveniente , que fallit prudentissimos , aliquid 
est concessum. Sane quasdam immunitates reales et personales quibusdam civibus 
Ianuensibus concessisse meminimus, quod non tenerentur ad onera vel prestaciones, ad 
que tenentur alii eorum concives, prout in litteris ipsarum immunitatum realium et 
personalium traditis x a nobis plenius continetur. Cum igitur ex hoc civitas Ianue. senciat 40 
se gravari, ex eo quod redditus civitatis ipsius ex gabellis, prestacionibus et contri- 
bucionibus dicuntur potissime provenire, nolentes nostra privilegia in aliorum iniuriam 
redundare, ne [quod uni] b conceditur, alteri detrahatur, dictas gracias, immunitates et 
privilegia cuiusvis tenoris existant ex certa sciencia tenore presencium suspendimus 
usque ad nostre bencplacitum voluntatis. Non obstante si de ipsis non fiat mencio 4-> 

927. b ) factis ed. 

928. a ) sic or. b ) ttncis hiclusa corrosa sunt or. 
1) Quae serratac non swnt. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 928. 929. 965 

specialis nec eciam obstantibus iuribus seu consuetudinibus quibuscunque. Damus autem 
. . vicario nostro Ianuensi qui nunc est vel pro tempore fuerit tenore presentium in 
mandatis, ne aliquos predictis graciis, immunitatibus seu privilegiis in iudicio vel extra 
uti sinat, quousque aliud super ipsis duxerimus ordinandum. In cuius rei testimonium 
5 presentes litteras exinde conscribi et maiestatis nostre sigillo iussimus communiri. 

Dat. Pysis, VI. Kalend. Aprilis, indic. XI, anno Domini millesimo trecentesimo 
terciodecimo, regni nostri anno quinto, imperii vero primo. 



929-932. CONSTITUTIONES PISANAE. 

1313. Apr. 2. 

io 929. 930. EBICTUM I)E CBIMINE LAESAE MAIESTATIS. 

929. FORMA LATINA. 

Praesto fuere codices: 1) Vatic. lat. 4265 saec. XIV. fol. 157, ubi rubrum Autentica 
ultimi imperatoris 1 ; nos ipsi descripsimus ; 2) bibliothecae nationalis Parisiensis Neer- 
land. 4' fol. 75', quem contulit v. d. Dopsch; 3) Vatic. lat. 3978 saec. XIV. — XV. 

15 fol. 13' ; contulit v. d. K. Schellhass 2 ; 4) Vatic. lat. 1437 saec. XV. fol. 67, quem contulit 
v. d. J. Haller; 5) Vindob. lat. 5035 (Iur. can. 14) fol. 296; contulimus nos ipsi. Potiores 
tantum varias lectiones ex 1 — 5 adnotavimus, orthographiae fere omnibus minutiis ab edi- 
tione nostra reiectis. Ceterorum etiam codicum vel editionum a Pertzio adhibitorum lec- 
tiones, quae minimi pretii sunt, hic ponere supersedimus. 

20 Constitutio nostra ad calcem Corporis iuris civilis recepta est. — Bbhmer, Beg. 

Heinr. 527. (P. 544.) 

Henricus a septimus divina favente clementia b Romanorum imperator senper d 
augustus ad e perpetuam rei memoriam d,e . 

Ad reprimenda multorum facinora, qui ruptis totius debite f fidelitatis g habenis 

25 adversus Romanum h imperium, in cuius tranquillitate totius orbis regularitas requiescit 1 , 
hostili animo animati conantur nedum humana, verum etiam divina precepta, quibus 
iubetur k quod omnis anima Romano 1 principi sit subiecta, seeleratissimis facinoribus m et 
assiduis rebellionibus demoliri, ne ex eorum absentia 11 in detestando lese maiestatis 
crimine processus et sententia retardentur et tanti sceleris p nephanda temeritas remaneat 

30 impunita, hac edictali Deo propitio perpetuo f valitura lege sanccimus -, ut in quocunque 
lese maiestatis crimine et maxime ubi r contra Romanorum imperatores 3 vel reges ali- 
quid 1 quod dictum crimen tangat asseratur commissum, possit procedi per accusationem 
vel u inquisitionem h seu v denuntiationem summarie et de plano sine strepitu et figura w 
iudicii, prout illi qui iurisdictioni preest videbitur expedire. Ad x hoc si qua com- 

35 munitas, corpus vel collegium vel alia quevis persona, cuiuscunque status, dignitatis 

929. a ) Heinricus 2. b ) gratia 2. 4. c ) et add. 3. d ) semper — inemoriam desunt 2. 

e ) ad — memoriam desunt 1. 3. 4. f ) deest 1. 8) fid. deb. 2. h ) deest 4. l ) conquiescit 1. 3; 

quiescit 4. k ) cavetur male 2. !) Romanorum 2. m ) factionibus 3. 4. 5. n ) amentia 4; 

deest 1. °) retardetur 1. 2. 3. p) loco tanti sceleris 2: scelerum. <l) sanximus 2. r ) ubi 

40 maxime 4. 8 ) principes 1. *) aliquos 1; ad quid 4. u ) deest 2—5. v ) et 2. w ) et figura 

desunt 1. x ) Vel ad 2. 

1) Cf. 'Archiv' XII, 243. 2) Gf. ibidem XII, 242. 



966 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 929. 930. 931. 

vel condicionis existat, super dicto y crimine per nuntium vel per litteras seu etiam per 
edictum publice propositum citata vel citatum neglexerit in termino personaliter vel 
legitime comparere. contra ipsam vel ipsum proinde z , acsi personaliter a omnibus inter- 
esset et b lis foret legitime contestata, tam ad recepcionem testium et eorum c publi- 
cacionem et sequentia quam ad diffinitivam sententiam et eius executionem procedatur, s 
legibus vel consuetudinibus non obstantibus quibuscunque d . Hanc autem generalem 
nostram legem e extendi iubemus f ad preterita, pendentia g et futura, quam exnunc absque 
alterius temporis h exspectatione transcursus suum integrum vigorem decernimus optinere 1 . 
Dat. Pisis, IIII. Nonas Aprilis k . 

930. FORMA GALLICE CONSCRIPTA. u 

Servatur in eadem membrana nitidissime exarata, quam iam supra ad nr. 800 
adhibuimus. Edidit Doenniges l. c. II, 226 nr. 3b. Nos denuo contulimus. Cf. Bohmer, 
Reg. Heinr. 527. (P. deest.) 

Henris etc. 

A corrigir les mauvasties de pluiseurs, li quel rompues les rennes de feaute dehue is 
a 1'empire de Rome, en la pais dou quel empire la regularite de tout le monde se 
repose, s'esforcent par corage d'anemis en mauvais faiz e en continueuz rebellions de 
deffaire les comandemenz non soulement humains, mais ceux a de Dieu, par les queux 
est commande que toute anme soit souzgite au Romain prince, pour ce que proces ou 
sentences ne soient retargies ou desloial crime de lese majeste e pour ce que de si 20 
grant meffait li desloyaux hardemenz ne remagne senz puniment, pour ceste loy a la 
ayde de Dieu perpetuelement durable fermement estaublissons, que en chascun crime 
de lese majeste e majourment la ou encontres les empereours ou rois des Romains 
aucune chose soit affermee estre commise qui toche le dit crime, puisse estre procehu 
par acusation ou par enquisition ou par denunciation summairement e de plain senz 25 
sollempnite e figure de jugement, einsinc come a celui qui sera justicieres semblera 
que bien soit. A cele fin que se aucune communite, aucuns cors, aucuns collieges ou 
quelcunques autre persone, de quelcunques estat, dignite ou condition que il soit b , sus 
le devant dit crime par message ou par letres ou par edict publiement propose sera 
citez e despisera a comparoir legitimement au terme a lui assigne, que il soit procehu 30 
encontres celui a reception de tesmoinz e publication e aus autres choses qui y afierent 
e a diffinitive sentence e a la execution de celi tout ausinc, come se il avoit este pre- 
senz a toutes ces choses e li plaiz legitimement este contestez, non nuisanz aucunes 
lois ou aucunes costumes. Ceste nostre loi general comandons estre extendue a les 
choses passees e a les choses pendenz e a les choses a venir, la quele nous volons e 35 
commandons deis a des avoir pleine vigour senz atendre autre parcours de tens. 



931. n%. DECLARATIO QUIS SIT REBELLIS. 

931. FORMA LATINA. 

Subsidiis uti licuit his: 1) libello Relationis legatorum Lombardiae tabtdarii 
Taurinensis , quem iam supra adhibuimus ad nr. 921 — 923, ubi ad diem 4. m. Maii w 
exemplar Brixiae promulgatum insertum est; habundat verbis aut aliis — impendendo 

929. y) edicto 1. z ) perinde 4. 5. a ) specialiter 2; presentialiter 4. b ) vel 4. c ) examinationem 
et add. 2. <J) quibusc. n. obst. 2. e) nostram gen. leg. 1. *) iub. ext. 5. s) presentia 1 — 3. 5. 
h ) deest 1. 4. •) amen add. 1. k ) Dat— Aprilis desunt 2. 3. 4. 5. 

930. a ) bumains— ceux supra lineam add. B. b ) in novo folio mutato ductu B. 45 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 931. 932. 967 

certe authenticis, quae tamen in codicibus 2 — 7 omnino desunt; nos ipsi contidimus; 
2) minuta ut videtur ab lohanne de Dyst exarata , quae in eodem tabidario exstat inter 
Collectanea Bernardi de Mercato 'Diplomi imperiali Mazzo 3 nr. 23' (= Doenniges Ms. IV, 
de quo v. supra ad nr. 563, sub nr. 23); item nos ipsi contulimus; 3) exemplar duci 

5 Venetorum directum in Librorum Commemorialium tom. I f. 200', Venetiae in tabulario 
regio asservato 1 ; ubi rubrum: Hoc est exemplum duarum litterarum (nr. 931 et infra 
nr. 983) domini imperatoris Eomanorum veris bullis cereis ipsius pendentibus bulla- 
tarum, presentatarum domino duci die XXIX. Iul., indict. XI, quarum tenor per omnia 
talis est; nos ipsi denuo contulimus ; 4) cod. bibliothecae nationalis Parisiensis 'Neer- 

10 land. 4' fol. 76, quem contulit Dopsch; 5) cod. Vatic. lat. 3978 saec. XIV. — XV. fol. 14; 
contidit Schellhass; 6) cod. Vatic. lat. 1437 saec. XV. fol. 71, quem contulit Haller; 
7) cod. Vindobonae in bibliotheca ministerii quod dicitur l des Innern' , olim ' Hofkanslei' 
asservato saec.XV. fol. 105', ubirubrum: Constitucio Heinrici imperatoris; descripsimus 
nos. Ceterorum codicum, etiam eorum quos adhibuit Perts lectiones varias omnes hic 

15 adnotare supersedimus. — Bbhmer, Reg. Heinr. 528. (P. 545.) 

Henricus septimus divina favente clementia Romanorum imperator semper augustus 
ad perpetuam rei memoriam a . 

Quoniam nuper est ad auditum nostrum b deductum, quod inter nonnullos fideles 
et c subditos d nostros provincie Lombardie aliorumque locorum Italie e disceptationes et 

20 dubia sepius oriuntur, an infidelis f et rebellis g imperii quisquam h reputari debeat, nisi 
prius per nostre maiestatis sententiam condempnatus appareat', nos k attendentes, quod 
acta prava 1 malorum potius quam verba sententiarum ipsos faciunt pena condignos m , 
et eo ipso n quod quis peccat, correctionem meretur et quanto plus differtur punitio, tanto 
magis culpa p crescit et gentibus in exemplum perniciosius transit, tenore presentium 

25 declaramus, decernimus et pronuntiamus, quod illi omnes et singuli sunt rebelles et 
infideles * nostri et imperii r , qui quomodocunque publice vel occulte contra nostrum 
honorem infidelitatis vel rebellionis opera 8 faciunt et in nostram seu* imperii prosperi- 
tatem aliquid machinantur contra nos u sive v nostros officiales w in hiis, que ad com- 
missum x eis offitium pertinent y , rebellando [aut aliis nostris rebellibus consilium vel 

30 favorem, per quod commodius in rebellione persistere valeant, impendendo] 2 . Nulli a 
ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre b declarationis , decreti b et pronun- 
tiationis infringere vel ei b ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attemptare 
presumpserit , indignationem nostram et penam mille c librarum auri b nostre camere 
solvendarum d se noverit incursurum. 

35 Dat. Pisis, IIII. Nonas Aprilis, regni nostri anno quinto, imperii vero primo e . 

932. FORMA GALLICE CONSCRIPTA. 

Poenae formida carens servatur in eadem membrana ut supra nr. 930, ubi statini 
sequitur. Edidit Doenniges l. c. II, 226 nr. 3c. Nos ipsi denuo contulimus. Cf. Bbhmer, 
Reg. Heinr. 528. (P. deest.) 

40 931. a ) protocollon desideratur in 4. 7; Henricus etc. ad p. r. m. 5; Idem ad p. r. m. 6. D ) loco 

aud. nostr. 7: audientiam. c ) deest 4. 7. d ) sudditos 1. e ) Ytalie 4. 6. 7. *) infideles 2; 

fidelis 4. 6; rebellis 7. s) rebelles 2; infidelis 4. 6. 7. h) qu i s 7. i) deest 7. k) autem add. 4. 

!) patrata 4. m ) dignos 4. n ) deest 5. 7. °) amplius 4. 6. p) sequitur in initio lineae culpa 

delet. 2. q) et infid. desunt 4. r ) et imperii desunt 6. s ) opera rebell. 6. x ) et 4. u ) contra 

45 nos desunt 5. v ) sive contra 5. w ) offic. nostr. 3—7. x ) commissum 2. y) spectant officium 4. 

z ) aut — impendendo m solo 1 ; desunt 2 — 7. a ) abJiinc formula z>lus minusve abbreviata 5. 7. b ) deest 

4. 6. 7. c) spatium vacuum relictum 4. d ) solvendarum deest 4. e ) linea dati in 3: Dat. IIII. 

Non. Aprilis Pis(is) r. n. a. q. i. v. p.; anno a nat. Domini MCCCXIII. post primo add. 5. 

1) Cf. 'Predelli' loco snpra ad nr. 361 citato I, 127 nr. 564. 



968 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 932. 933. 

Henris etc. 

Pour ce que novelement avons entendu, que entre pluiseurs nostres feaus e devoz 
e sougiz de la province de Lumbardie e des autres lues de Ytalie naissent pluiseurs 
fois doutances, se aucuns doit estre reputes infideuz e rebelles de 1'empire, se il pre- 
mierement par la sentence de nostre majeste n'est condempnez, nos consideranz, que 5 
les mauvaises huevres des maus pluis que les paroles de les sentences les font dignes 
de peine, e pour ce soulement que li homs peche, dessert il correction e com pluis 
la corrections est deslaye, en tant creist pluis la peine e passe en mauvais exemple 
aus genz, par ceste present escriture declarons e pronuncions, que tuit cil sunt infidel 
e rebelles de nous e de 1'empire, qui en quelque maniere que ce soit publiement ou 10 
priveement encontres nostre henour font huevres de infidelite ou de rebellion e en la 
prosperite de nous e de 1'empire aucune chose pourchacent encontres nous ou nostres 
officiaux, rebellanz en les choses qui apartienent a 1'office commis a eux. 



933. PRAEFATIO IN LIBRUM 

PROPOSITORUM ET EXPEDITORUM 

CONSILII IMPERATORIS. 

1313. Apr. 6. 

Mandati imperialis de Libro propositorum et expeditorum consilii imperatoris redi- 
gendo mentio fd in praefatione eiusdem Libri P a Bernardo de Mercato scripti, qui 
asservatur Taurini in tabulario regio '•Diplomi imperiali Mazzo 5' nr. 23 (fol. I— XXIII) 20 
et nr. 4 (fol. XXIIII — XL). Praecedunt folia duo non numerata, quorum priori Ber- 
nardus inscripsit textus Bibiiorum quosdam (Ioh. 1, 1 — 14 ; Luc. 11, 27. 28; Luc. 2, 21) 
et in verso: | Anno Domini millesimo III C XIII inditione XI imperii dhl imperatoris 
Henrici septimi anno primo. regni vero eius anno quinto mense Aprilis |, alteri notitiam 
rerum ut videtur adhuc proponendarum (Doenniges c Acta Henrici VII.' I, 49 nr. 2). 25 

Ea quae in P conscripta servantur, inde ab a. 1313. Apr. 6 usque ad Iul. 29 
consilio imperatoris proposita sunt. De supplemento Libri propositorum acta variarum 
legationum continenti v. infra ad nr. 934—941. Nos de his etiam codicibus alio loco 
fusius disseremus. 

Librum propositorum P integrum edidit Doenniges l c. I, 47—96. Nos ea, quae ex 30 
P in editione nostra recipienda esse decrevimus, denuo contulimus. 

Praefationem hic proponimus ex P fol. I. Edidit Doenniges l. c. I, 51 nr. 3. 

(P. deest.) 
In nomine Domini amen. 

Anno eiusdem millesimo tricentesimo terciodecimo, indicione undecima, die sexta 35 
mensis Aprilis fuit ordinatum per serenissimum dominum H. Dei gratia Roman(orum) 
imperatorem semper augustum et eius consilium, quod omnia negotia tam sua quam 
aliena, de quibus expedit habere maturam deliberationem, omni die proponantur in 
consilio usque ad finalem expeditionem eorum et eorum propositio et expeditio redi- 
guantur in scriptis. Et debet consilium domini congreguari quolibet die in mane ad 40 
curiam domini in aliquo a convenienti ad deliberandum ea que coram eis proponentur. 

J(.'{:{. a ) uddendum esse videtur loco. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 933. 934. 969 

Eapropter ego Bernardus de Mercato notarius eiusdem domini et camere sue de 
voluntate et mandato ipsius domini incepi predicta seriatim inserere in hoc libro in 
lingua Guallica sive Romana pro comoditate ipsius domini, ut ipse facilius intelligere 
possit ea que coram eo et dicto consilio proposita fuerint et etiam expedita. 



5 934-941. LEGATIONES AD DIVERSOS MISSAE. 

1313. Apr. 6.(— Iun. 1). 

Liber legationum sive de gestis per consilium imperatoris (L), supplementum Libri 
propositorum, de quo v. supra nr. 933, praebens eodemque die inceptus, item a Bernardo 
de Mercato exaratus servatur Taurini in tabulario regio 'Diplomi imperiali Mazzo 3 

io nr. 23\ Constat L 24 foliis, quorum primum non numeratum, fol. L — XVLL conscripta, 
fol. XVLII — XX numerata, sed haud conscripta, reliqua tria folia non numerata sunt. 
Folio quod praecedit non numerato inscripta leguntur : | Anno Domini millesimo III . 
XIII. inditione XI. mense Aprilis imperii serenissimi principis dm Henrici Dei gratia 
Romanorum semper augusti anno primo . regni vero eius anno quinto fuit inceptus liber 

15 iste per me Bernardum de Mercato notarium camere eiusdem principis de gestis per 
consilium eiusdem dnT imperatoris | (S. N.) Fol. I textus his verbis incipit : In nomine 
Domini amen. Anno eiusdem millesimo tricentesimo terciodecimo, inditione XI, die 
sexta mensis Aprilis, recesserunt de Pisis ambaxiatores infrascripti missi ad loca infra- 
scripta, portantes ambaxiatas infrascriptas. 

20 Librum legationum L integrum edidit Doenniges l. c. I, 98 — 120. Nos omnia, quae 

ex eodem posuimus in editione nostra, denuo contidimus vel inspeximus. 

934 — 936. LEGATLO AD CLVLTATEM LANUENSEM. Apr. 6.— 16. 

934. INSTRUCTIO LEGATORUM. Apr. 6. 
Ex L fol. 1, ubi in margine additur rubrum Ianue. .Edidit Doenniges l. c. I, 99 
25 nr. 1. Denuo inspeximus. Relationem ambassiatorum datam a. 1313. Mai. 4. — Mai. 14., 
quae in L sequitur fol. II— II' inscripta, hic inserere longum est; cf. Doenniges l. c. 
I, 100 sqq. (P. deest.) 

Apud Ianuam domini Raynerius abbas monasterii sancti Michaelis de Monte 
Imperiali, Philippus de Vergellensibus miles et Anthonius de Surdis de Placencia iudex. 

30 Et est eorum ambaxiata talis: 

l. Primo quomodo dominus confidens de fidelitate et prudentia hominum Ianue 
vult uti consilio et auxilio ipsorum in presenti guerra, quam habet contra rebelles 
suos. Et inter cetera que videntur sibi et consilio suo honorabilia et utilia est illud, 
quod ipse sit potens per mare, cum iam ordinaverit esse potentissimus per terram. Et 

35 propterea quia ipse dominus imperator cognoscit, quod prudentia et potentia lanuensis 
prevalet maxime in mari, petant dicti ambaxiatores ab ipso comuni Ianue auxilium 
XXV gualearum armandarum et muniendarum sufficienter et bene pro termino et tem- 
pore quatuor mensium ad servitium domini expensis dicti comunis Ianue ad custodiam 
maris et ad offensionem eorum, qui sunt vel fuerunt aut esse vellent contrarii impera- 

LL. CONSTITUTIONES IV. 122 



970 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 934. 

torie maiestatis. Et quas gualeas dominus vult habere armatas in eius servicio 
Mai. in. in introitu mensis Madii proxime venturi vel ad tardius usque ad medium dicti 
mensis. Et si ipsum comune lanue vellet eligere amiratum dictarum gualearum, 
respondeant quod dominus est inde contentus, dummodo subsit iurisdicioni amirati 
generalis domini et ipsi generali amirato teneatur obedire et respondere in omnibus. 5 

Si autem dicti ambaxiatores non possent obtinere de numero et quantitate viginti 
quinque gualearum, ad que obtinenda insistant, sicut viderint expedire, condescendant 
sicut melius et plus obtinere poterunt usque ad numerum quindecim gualearum. Et 
illud idem faciant et procurent de termino IIII mensium et infra, sicut melius pote- 
runt. Et si ipsum comune Ianue acceptaverit de ipsis gualeis concedendis ut supra io 
dicitur, remaneat dictus Anthonius cum notario ad procurandum et sollicitandum armatum 
istarum gualearum, taliter quod sint parate et munite in mari ad alterum dictorum 
terminorum. Alii vero duo ambaxiatores redeant. Si vero ipsum comune Ianue 
negaret tottaliter servicium gualearum predictarum, tunc habeant consilium super hoc 
domini Ostiensis et vicarii Ianue et rescribant domino. is 

2. Et si aliquid diceretur pro ipso comuni Ianue dictis ambaxiatoribus de graciis 
dicto comuni concessis et nundum ad effectum deductis, respondeant quod non stetit 
per dominum quin effectualiter traderentur. Et ut cognoscat ipsum comune Ianue 
benivolentiam, quam habet dominus erga ipsum comune, dicant quod dominus fecit 
dictas gratias compleri et sigillari per privilegium inde scriptum, quod dicto comuni 20 
debeant consignare. Et si aliquid ultra dictum comune Ianue velit pettere a domino 
super declarationibus aut additionibus dictarum gratiarum, dicant quod mittant ad 
dominum suos ambaxiatores et dominus in hiis que potterit cum honore suo dicto 
comuni Ianue gratiosus existet. Ex habundanti ipse dominus imperator omnes et 
singulas immunitates et franchesias concessas per eum singularibus personis Ianue sus- 25 
pendit ad beneplacitum suum, ex quo audivit graviosas esse comuni Ianue, et si a 
principio cognovisset inde gravari comune Ianue, abstinuisset a concessione ipsarum. Et 
super hoc ipsi ambaxiatores secum portant privilegium imperiale, quod ipsi comuni 
representent. 1 

3. Item expedito supradicto negocio gualearum requirant omnes singulares per- 30 
sonas de Ianua, quibus littere de credentia diriguntur, de ipsorum speciali adiutorio 
prestando domino. 

4. Item habeant consilium et colloquium cum domino Ostiensi et cum vicario 
Ianue, qualiter et quantum Florentini et alii Tusci morantes in Ianua dare debeant 
dominio auxilium. Et sicut eis videbitur dictus vicarius effectualiter exequatur. 35 

5. Item referant dicto vicario Ianuensi, quod secrete prudenter et caute procuret 
cum consilio bonorum et fidelium hominum civitatis Ianue remotis precio, precibus et 
amore, quod abbas futurus populi Ianue sit bonus, legalis et sufficiens et talis quod 
in omnibus persequatur voluntatem domini et ipsius vicarii. Et idem faciat de castel- 
lanis castrorum Monachi, Guavii, Portus Veneris et lllicis. Et quod dictus vicarius 40 
caveat et diligentiam apponat, ne ipse abbas aut aliquis de dictis castellanis eliguatur 
ad preces alicuius. 

6. Qui ambaxiatores antequam perveniant ad aliquod principium predictorum. 
esse debeant cum domino Ostiensi et vicario Ianue secrete et eis refferre omnia supra- 
dicta et ab eis pettere consilium de persecutione dicte ambaxiate et secundum eorum 45 
consilium debeant procedere, non discedendo a sententia predictorum. 

7. Et si dictis ambaxiatoribus aliquid diceretur ab aliquibus lanuensibus, quod 
ipsi vellent armare gualeas ad offensionem rebellium et condempnatorum domini impe- 

1) Cf. siijiru nr. U-J7—D28. 



HEINRICI VII. CONSTJTUTIONES. 1313. Nr. 934. 935. 936. 97 1, 

ratoris, respondeant quod placet domino sub ista cautela, quod ipsi debeant coram 
vicario Ianue prestare ydoneam caucionem de non offendendo nisi rebelles et condemp- 
natos domini. Et dominus vult, quod predicta fiant per dictum vicarium Ianue et ipsi 
ambaxiatores predicta committant ex parte domini ipsi vicario l . 
5 8. Item dicant ipsi vicario, quod totis viribus faciat, quod nullus vadat cum 

victualibus vel mercaturis ad montronem, ad hoc ut rebelles domini favorem non habeant 
de terris sibi subiectis. 

9. Item super eo quod petuntur represallie per quosdam Ianuenses contra quos- 
dam Sicilianos, dicant dicto vicario, quod concessionem ipsarum represalliarum impediat 
io quantum potest, cum hoc possit inducere impedimentum negociis domini. 

935. OBLATIO CIVIS IANUENSIS. Apr. 7. ' 
Ex P, de qno v. supra ad nr. 933, fol. II. Edidit Doenniges l. c. I, 53 nr. 7. 
Cf. supra nr. 934 cap. 7. Responsum consilii imperatoris post adiectum est. 

(P. deest.) 
15 Mcholas de Sou de Genua prie, que li sires vuellie mander e commander au 

vicaire de Genua, que il li laisse armer une gualie a Genua e aler offendre les rebelles 
dou segnour selonc la forme dou commendement e de la auctorite, que li sires li en 
a ja done par ses letres. 

Mande est au vicaire, que se il n'a juste cause de lui empeschier, que li 
laist armer la dite gualea. E se il crude avoir juste cause, si la mande 
au segnour. 



20 



936. INFORMATIO VICARII IMPERATORI PORRECTA. Apr. 16. 
Item ex P fol. IV ad diem 16. m. April. inscripta cum rubro in margine Ianua. 
Edidit Doenniges l. c. I, 54 nr. 17. Responsa consilii imperatoris post adiecta sunt. 
25 (P. deest.) 

Li vicaires de Genua mande e par messer Alixandre requiert e conseillie sus les 
besognes de Genes e pour le meillour dou segnour e dou cummunz: 

1. Premierement que equalite soit guardee entre les Doris sceux cVOire e de 
Spinola, E que les offices, quant il se donront soit em terre ou en mar, soient con- 

so venient dones entre eux a oster toute matiere de envie d'entre eux, quar ce est une 
chose par quey la cite a este en peril d'estre perdue. E orendroit piert que ele soit 
en seur estat pour la equalite que l'on y a encommencie a guarder. 

Placet domino. 

2. Item que il soit pourvehu se faire se puet comment aucuns del alberc de 
35 Spinula qui sont foruoye de la obedience dou segnour puissent ravoir e estre rapeles 

a la grace dou segnour. 

Placet quantum cum honore domini possit fieri. 

3. Item que aucuns dou dit ostel de Spinula, li quel ont este banni pour choses 
dont il n'ont coupes si come il dient e li quel non anuisent le bant, sont apparellie de 

4o venir devant le vicaires e faire raison a ce que se il ont meffait, si soient puniz selonc 
raison, que il soient recehu a faire raison non anusant le banniment dessus dit. 

Suspenditur tant que li vicaires ait vehu e rescrit au segnour, se faire se 
puet senz esclandre. 

1) Cf. nr. 935. 

122* 



972 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 936. 

4. Itera que a doner les offices soient esleves par le vicaire mehurement e non 
par autres les persones, a cui les offices se ballieront, senz prendre riens ne pour le 
office pourchacier ne doner ne pour sael ne pour autre chose par pluiseurs raisons etc. 

Placet. 

5. Item que en la riviere de Genes soient faiz vicaires e autres officiaux de la 5 
auctorite dou segnour e soient eslehu par le vicaire de Genes, ne tuit ne soient de 
Genes ne touz ne soient estranges, issi que se li vicaires est etranges, les juges soient 
de Genes, ou se li vicaires est de,Genes, les juges soient estranges. E soient pour 
III mois ou pour VI ou pour un ant, selonc ce que il plaira au segnour, quar par 
ceste maniere il avront salaire dou cumunz, e les granz en seront mieux content e 10 
pluis entendu au profit dou segnour e li mauvais estaz de la riviere s'en reformera 
plus tost. 

Placet domino, dummodo ipse dominus constituat vicarios predictos. 

6. Item que en la guerre de Lunisana ait un capitaine pour soi. E ait II C homes 
d'armes awec lui, si que il soit forz non soulement encontres les anemis, mais ausi is 
encontres les amis qui non sunt obeissant. E ait jurisdiction sus les marquis e seur 
touz autres e de condempner e de priver. 

Placet. Vult tamen dominus quod ille qui erit capitaneus dicte guerre sit 

vicarius ripparie Ianuensis ita prope Ianuam sicut vicario videbitur. 

Item de vicaire a Saona ordene est. 20 

7. Item que li sires tramete querir monser contra Doria. 

Fait est. 

8. Item que li sires commande c'en que lui plaira de recevoir serement e seurte 
de messer Barnabo Doria de guarder e sauver le chastel d'Amelia pour le segnour 

e a son honour e a son profit e de rendre le dit chastel a chascun commandement 25 
dou segnour e non a autrui, paiant au dit monser Barnabo M florins, les queux il dist 
que il a done au vicaire de la riviere pour le dit chastel. 

Plaist au segnour, mais que messer Barnabo re[n]de bon comp[t]e de yssues 
del chastel. 

9. Sus le fait de Phelippe de Negro, a cui li sires ballia ses monaies a faire 1 , 30 
dist il que il n'a riens fait, pour ce que il dist, que li diz Phelippes n'a riens oure. 

E dist le diz Phelipes, que il a certaines convenances au segnour, e ensuit la courz 
n'a riens pehu faire encontres lui, de ce que li sires li demande. 

Suspenditur. 

10. Item que li sires li vueillie declarer son salaire a florins e non a Ienuins 35 
selonc la forme de sa election, quar autrement li seroit il granz domages. 

Plaist que florins li soient paies ou autres monaies a la value. 

11. Item que li sires vueillie declarer le commencement dou tens de son salaire, 

quar les Genevois dient que il non li sont tenu for que deis le premier jour, que il 

vinst a Geines. E li vicaires entent, que ses termes encommence puis que il se parti « 

d'Arez venant vers Genes, que il commencza a tenir les genz que il devoit tenir en 

dit regiment. E il a fait sa mestre a Genes II foiz puis que il y vinst, si come faire 

se doit. 

Suspenditur*. 
936. a ) suppenditur 1\ , s 

1) Cf, sujrrn wr. 727 c«p. 10 et nr. 728. 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 936. 937. 973 

12. Item que li sires vueillie mander e commander au vicaire e au cumun de 
Melan e aus autres feauz de Lumbardie, que il entendent tant com il pourront a offendre 
e domagier ceux de Cremona, quar il a entendu par aucuns siens amis forissus de 
Cremona, que ce sera avancemenz de obedience. 

5 Placet. 

13. E ces choses se facent hastivement. 

14. Item dist que messer Opecins li a respondu, que le mariage qui estoit traities 
de la dame de Gallure ne vuelt ja faire ne entendre y senz le consentimant dou 
segnour. 

10 Seur toutes ces delivrances doit respondre au vicaires messer Alixandres. 



937. 938. LEGATIO AT) CIVITATEM VENETAM ALIOSQUE. 
Apr. 6. — Mai. 30. Iim. 1. 

937. INSTRUCTIO LEGATORUM. Apr. 6. 

Ex L fol. III, tibi in margine. rubrum Venetiis. Edidit Doenniges l. c. I, 103 
15 nr. 3. Denuo inspeximus. (P. deest.) 

Dominus Guillelmus abbas Locedi et Titius de Colle missi ambaxiatores ad 
Venetos, ad patriarcham Aquylee, ad comitem de Goricio, ad comitem Reymbaldum a , 
ad comune Trivisii et ad singulos prelatos et vassallos fideles imperii provincie 
Forungioli b . 

20 1. Primo ad comune Venitiarum debent recitare, quod dominus considerans fideli- 

tatem et pure dilectionis constantiam comunis et hominum civitatis Venetiarum, vult in 
presenti guerra uti auxilio et consilio eorundem. Et inter cetera que videntnr sibi 
et consilio suo honorabilia et utilia est illud, quod dominus sit potens per mare, cum 
iam ordinaverit esse potentissimus per terram. Et propterea quia dominus cognoscit 

25 prudentiam et potentiam Venetorum multum valere maxime in mari, petant dicti 
ambaxiatores ab ipso comuni Venetiarum auxilium XV gualearum armandarum et 
tenendarum in mari ad servitium domini tam ad custodiam maris quam ad offensionem 
rebellium suorum et eorum, qui sunt, fuerunt aut esse vellent contrarii domini , pro 
termino quatuor mensium. Ad que obtinenda sollicite intendant et insistant. Et sint 

30 armate dicte gualee in mari ad servitium domini in introitu Madii proxime venturi vel Mai. in. 
ad tardius in medio dicti mensis. 

Si vero ipsum comune Venitiarum excusaret se, quod predicta facere nollet vel 
non posset aliquo imminente impedimento, procurent in quantum poterunt obtinere de 
adiutorio decem gualearum , descendendo particulariter de quindecim ad decem. Et 

35 idem faciant pro tempore quatuor mensium. Et si dicerent, quod gualeas armare 
non possent, allegando exceptiones et causas, propter quas non possent armare gualeas, 
tunc dicti ambaxiatores procurent habere a dicto comuni adiutorium pecunie in tanta 
quantitate, quanta constarent ipse XV gualee vel ab inde infra usque in decem ut supra 
dictum est. Expectato prius, sicut eis videbitur, antequam veniant ad petitionem 

40 pecunie, insistendo solummodo de gualeis, quod ipsi Veneti a se ipsis moveantur offerre 

937. a ) Reymbarldum B. b ) gioli corr. ex giuoli B. c ) sequitur delet. ad que o B. 



974 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 937. 938. 

peccuniam. Et dicant in casu peccunie, quod dominus de ipsa peccunia faciet armari 
alias gualeas ad stipendia. 

2. Item dicti ambaxiatores requirant ex parte domini patriarcham Acquilee et 
comitem de Goricio, quod personaliter venire debeant ad servitium domini cum comi- 
tiva equitum, de qua expedire viderint pro honore domini et ipsorum, et d esse debeant '•> 

Mai. in. Pisi s in introitu Madii proxime venturi vel ad tardius ad medium dicti mensis. Et 
dictus comes veniat etiam pro faciendo fidelitatem domino. Et si ipsi personaliter 
venire non possent iusto inminente impedimento, requirant eos quod mittant de gente 
sua in quantitate sufficienti, que esse debeat Pisis in termino supradicto. Et quod 
dictus comes si venire non potest, mittat aliquem filium suum vel alium de latere suo io 
cum sufficienti mandato procurator(ii) ad faciendum fidelitatem. 

3. Item requirant consilium et comune Trevisii de adiutorio prestando domino in 
sufficienti quantitate equitum armatorum secundum potenciam dicti comunis, de qua 
informentur prudenter et caute, et dicant quod dominus vult habere dictum adiutorium 
in Pisis in termino supradicto. Et etiam informentur plenarie de statu et conditionibus is 
dicte terre et id referant vel significent domino. 

4. Item requirant comitem Reimbaldum et ei precipiant, quod ad predictum 
tempus personaliter veniat ad dominum cum comitiva equitum armatorum, prout ex- 
pedire viderit pro honore domini et suo, ad serviendum domino et ad faciendum ei 
fidelitatem. Et si esset infirmus vel aliter impeditus, quod e personaliter venire non 20 
possit, mittat unum de filiis suis vel aliquem de latere suo cum sufficienti mandato 
procuratorii ad faciendum fidelitatem predictam. 

5. Item requirant omnes et singulos prelatos et vassallos fideles imperii provincie 
Forungioli de adiutorio prestando domino et mittendo Pisas ad terminum supradictum. 

6. Item debent requirere, procurare et seriose sollicitare Tuscos fideles imperii 25 
morantes in Venetiis 1 et aliis locis superius nominatis ad hoc, ut serviant domino in 
guerra de Tuscia de gente equitum armatorum in bona quantitate si fieri poterit, alias 
serviant de pecunia taliter, quod dominus debeat contentari. Et prius informentur de 
posse et conditionibus ipsorum Tuscorum. 

938. CITATIO FLORENTINORUM VENETIAE EXISTENTIUM. 30 

Mai. 30. Iun. 1. 

Instrumentum de Citatione confectum servatur autograpJium Taurini in taoulario 
regio inter Collectanea Bernardi de Mercato 'Diplomi imperiali Mazzo 3 nr. 23' (= Doen- 
niges Ms. IV, de quo v. supra ad nr. 563) fol. 18. 19. Ediderunt tam Doenniges l. c. 
II, 85 nr. 34 quam Fr. Novati 'ArcJiivio storico Italiano. Serie IV.' XIX, 380. Nos 35 
ipsi denuo contulimus. Cf. supra nr. 937 cap. 6. (P. deest.) 

In nomine Domini amen. 

Anno nativitatis eiusdem millesimo trecentesimo terciodecimo, indictione undecima, 
tempore gloriosissimi principis domini Henrici Romanorum imperatoris semper augusti. 
Mai. 30. die trigesima mensis Maii. Venerabilis et religiosus vir dominus frater Guillelmus abbas 40 
monasterii de Locedio et Ticcius de Colle, ambaxiatores eiusdem gloriosissimi principis 
domini Henrici Romanorum imperatoris semper augusti, presentialiter Venetiis in claustro 
ecclesie sancti Salvatoris existentes ex speciali commissione ct mandato eisdem ab ipso 

037. d ) scjuitur delet. <j B. e ) sequitur delet. aliter B. 

1) Cf. infra wr. 938. « 



HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 938. 975 

principe factis elegerunt in eorum nuntium ad infrascripta exequenda et facienda Pierum 
domini Rovasii de Cagiole presentem et recipientem. Qui nuntius incontinenti in 
ipsorum ambaxiatorum presencia constitutus iuravit ad sancta Dei euangelia scripturis 
corporaliter manu tactis, omnia que sibi imponerent bene et legaliter facere et referre, 

5 remoto etc. 

Post que dicti ambaxiatores incontinenti imposuerunt, commiserunt et mandaverunt 
dicto Piero ipsorum iurato nuntio in ipsorum presentia constituto, quod vadat, citet et 
requirat omnes et singulos infrascriptos in persona vel ad domos habitationis ipsorum 
et cuiusque ipsorum, ubi nunc Venetiis habitant vel quisque ipsorum habitat, et eisdem 

10 et cuique a eorum in persona vel ad domos ut supra continetur ex ipsorum ambaxia- 
torum parte precipiat, quatinus infra terminum trium edomadarum inmediate sequentium 
vel hinc ad festum sancti Iohannis mensis Iunii ipsi et quilibet eorum per se vel per lun. 24. 
ydoneas personas cum equis eis et cuilibet eorum infra designatis et ascriptis coram 
dicto serenissimo principe ubicunque fuerit se presentent eiusdem principis parituri 

15 mandatis, pena perpetui banni imperii et alia pena eiusdem principis arbitrio auferenda. 

Nomina vero illorum quos citare debet et equi cum quibus se presentare debent 
sunt hii, videlicet: 

dominus b Franciscus de Barberino cum quinque equis inventus in persona 
Schiatta b de Macciis cum consortibus suis cum sex equis inventus in persona 
20 Lambertus 



Ubriacus \ fratres de Ubriachis cum sex equis inventi in personis 

Ugolinus j 

Tingus de Ubriachis cum tribus equis citatus ad domum 

Bandinus de Ubriachis cum uno equo citatus ad domum 

25 Cante de Somaia cum filio suo cum duobus equis citatus ad domum 

Guccius de Castroflorentino et I , ., . .,,.11 

„., . . „.. > cum tnbus equis citati ad domum 

Stephanus eius nhus J 

Vecchius de Castroflorentino et | , ., . ., ,. , , 

T , . „.. { cum tnbus equis citati ad domum 

lohannes eius nhus J l 

30 Neri Agolanti cum filiis suis cum tribus equis citatUs ad domum 

Maynectus Agolantis cum duobus equis citatus ad domum 
Donusdeus Agolantis cum tribus equis citatus ad domum 
Thomaxius Agolantis cum uno equo citatus ad domum 
Bartholomeus Agolantis cum uno equo citatus ad domum 

35 Ciprianus de Ciprianis cum fil(iis) cum tribus equis in persona 

Corsus Alberti cum filiis cum duobus equis in persona 
Ristorus 
Franciscus 
Andreas et 

40 Pierus 

Mone et ..•»•• 

,,. ~ ., , ,. \ cum tribus equis ln persona 

Micus Guidalocti J * r 

Neri Mazetti cum duobus equis in persona 

Guccius de comitibus de Collegalli cum duobus equis in persona 

45 Franciscus Thomaxii cum uno equo in persona 

Marinus Marini cum uno equo non fuit inventus 

Chele Broccardi et | ., ... , , 

~. , . „ ,, > cum uno equo citati ad domum 

Cinus del Volta J 

938. a ) cuiusq3 or. b ) signum paragraphi praecedit semper or. c ) sequitur delvolta clelet. or. 



de Carinis cum quattuor equis in persona 




976 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 938. 939. 

Albicus domini Guivenchi de Arrigucciis cum duobus equis in persona 

Bonus de Musignano cum uno equo in persona 

Dietisalvi Artinisii cum uno equo in persona 

Lambertus Lamberti cum uno equo in persona 

Laurentius Bonsignoris cum uno equo in persona 5 

Lippus Bonamichi cum uno equo in persona 

Iohannes ser Pini et frater eius cum uno equo in persona. 

Qui omnes sunt de Florentia et eius districtu et nunc habitant Yenetiis. 

iun. i. Eodem anno et indictione, die primo mensis Iunii sequentis. Pierus predictus 

nuntius iuratus retulit dictis ambaxiatoribus et michi notario infrascripto, se die XXX. w 

Mai. 30. mensis Maii citasse predictos Lambertum, Ubriacum, Ugolinum, Tingum et Bandinum 
de Ubriacis, Cantem de Somaia, Guccium de Castroflorentino et Stephanum eius filium, 
Vecchium de Castroflorentino, Iohannem eius filium et Nerium Agolanti et alios omnes 

Mai. 8i. die ultima mensis Maii, et predictis nunc supra nominatis, ut infra terminum trium 
edomadarum proxime sequentium, et aliis, ut hinc ad festum sancti lohannis mensis i& 

iun. 24. Iunii proxime futuri, ubi supra dicitur ad domum et ubi in persona personaliter eisdem 
et cuilibet eorum ex ipsorum ambaxiatorum parte precepisse in omnibus et per omnia, 
ut supra ab eisdem habuit in mandatis. 

(S. N.) Et ego Philippus Acconcii de Prato publicus imperiali auctoritate notarius 
predictis electioni nuntii, prestationi iuramenti, commissioni et relationi interfui una 20 
cum ambaxiatoribus predictis et ea omnia de ipsorum ambaxiatorum mandato publice 
scripsi. 

939. LEGATIO AD LOMBARDIAM SUPERIOREM. Apr. 6. 
Ex L fol. IIII, ubi rubrum Lumbardie. Edidit Doenniges l. c. I, 104 nr. 4. Denuo 
inspcximus. (P. deest.) 25 

Domini frater Ysnardus patriarcha Anthiochenus, Lelmus Bullie de Galandis miles, 
Iacobus Faselus iudex et.Pone Gluti de Perusio ambaxiatores missi Medyolanum, 
Placentiam, Cumas, Laudem, Pergamum, Novariam, Terdonam, Cremam, Yporigiam et 
Carium et ad dominum Philippum principem Achaye et ad marchiones Montisferrati 
et Saluciarum et ad alios vassallos et fideles imperii predictarum partium. Et est 30 
eorum ambaxiata talis: 

1 . Primo recitabunt supradictis particulariter, quod dominus in presenti guerra de 
Tuscia vult uti auxilio et consilio eorundem. Et inter cetera que videntur sibi et consilio 
suo honorabilia et utilia est illud, quod dominus sit potens per terram et iam ordinavit 
esse potens in mari. Et propterea debent pettere dicti ambaxiatores a dictis comitibus 35 
auxilium equitum armatorum secundum potenciam uniuscuiusque, de qua plenarie infor- 
mentur a comite Warnerio a et a domino Iohanne de Castellione. Et super hoc caveant 
dicti ambaxiatores, ne decipiantur aliqua occasione. Qui equites esse debeant in Pisis 
Mai. in. in principio mensis Madii vel ad tardius in medio dicti mensis. Nichilhominus tamen 
dicti ambaxiatores exequantur hec sibi commissa per se ipsos absque colloquio habendo *o 
cum dictis comite Warnerio et Iohanne de Castellione interim quod eos invenire con- 
tinguat. Cui comiti Warnerio precipiant ex parte domini, quod cum comitiva sua 
equitum ultramontanorum debeat venire personaliter ad dominum in civitate Pisana 
et esse in Pisis in dicto termino, proviso quod terre obedientes domino in partibus 
Lumbardie in tuto statu remaneant. 45 

931). a ) Vuarncrio stmiliter semper B. 



HEINRICI VII. CONSTJTUTIONES. 1313. 'Nr. 939. 977 

2. Item precipiant Matheo Vicecomiti vicario Medyolani, quod cum gente Medyo- 
lani, quam mittere debet ad dominum, mittat Gualeaczum filium suum et etiam ipsi 
Galeacio precipiant, quod veniat. 

3. Item precipiant dicto principi Achaye, quod personaliter veniat ad dominum 
5 cum comitiva equitum armatorum, de qua expedire viderit pro honore domini et suo. 

Et ducat secum obsides, quos penes se habet de Papia et Vercellis et de quibuscunque 
aliis partibus obsides haberet sub fida custodia, et esse debeat Pisis in termino supra- 
dicto. Si vero dictus princeps excusaret se, quod dictos obsides non posset secum 
ducere propter guerrarum discrimina, tunc dicant et precipiant ei, quod eos consignet 
ic et recommendet nomine domini vicario Medyolani vel comiti Warnerio, quibus in dicto 
casu precipiant, quod ipsos obsides ab eo recipiant et bene custodiant pro domino. 

4. Item requirant omnes prelatos et vassallos dictarum partium fideles imperii 
de adiutorio prestando domino per eos secundum potentiam uniuscuiusque, de qua sicut 
melius poterunt plenius informentur. Et presentent ipsis prelatis et vassallis litteras 

if, domini, que eis propterea diriguntur pro eisdem b . Si vero dicta comunia non offerrent 
adiutorium equitum armatorum secundum quod dictis ambaxiatoribus videretur iuxta 
posse cuiusque, tunc dicant quod dominus vult habere ab eis pro adiutorio quantitatem 
equitum secundum tallia[m] eis factam, quam secum portant. Nichilhominus denuo sint 
contenti de adiutorio cuiusque dictorum comunium secundum posse ipsorum, quod 

•io remaneat in discretione dictorum ambaxiatorum. 

5. Item debent requirere, procurare et seriose sollicitare Tuscos fideles imperii 
morantes in terris Lumbardie, ad quas se debent conferre, ad hoc ut serviant domino 
in guerra de Tuscia de gente equitum armatorum in bona quantitate si fieri potterit, 
alias serviant de pecunia taliter, quod dominus debeat contentari. Et prius informentur 

25 de posse et conditionibus ipsorum Tuscorum. 

6. Item debent inquirere de statu et conditionibus terrarum Lumbardie, ad quas 
mittuntur, et inde se plenius informare et significare domino festinanter illa, de quibus 
erit festinantia. 

7. Item requirant et procurent habere prout melius potterunt debita que debentur 
30 domino in Lumbardia, videlicet: 

a vicario Medyolani pro censu fructuum vicariatus Medyolani pro uno et dimidio 
preteritis XXXVII M V c flor. ad rationem viginti quinque milia flor. aur. per annum 

item a comuni Placentie VH M flor. 

item a comuni Laude VI M VII C flor. 
35 item a comuni Creme III M flor. 

Qui ambaxiatores procurent habere totam summam predictam si poterunt, insistendo 
sicut melius viderint expedire, alias recipiant denuo quantum de ipsa summa poterunt 
obtinere. Et secum portent propterea litteras procuratorias domini. 

8. Item dicti ambaxiatores ex parte domini respondeant vicario Medyolani et 
40 episcopo Cum(arum) super ambaxiata ipsorum relata domino per fratrem Danyelem de 

ordine Minorum. 

(I) Et primo super remissione dicte quantitatis florenorum, quam debet domino 

ipse vicarius Medyolani: quod dominus non intendit dictam remissionem facere, 

quia de ipsa pecunia indiget vehementer pro expeditione negociorum imperii. Et 

45 propterea mandavit dictis ambaxiatoribus, ut ipsam quantitatem florenorum petant 

et requirant ab eo. 

939. b ) per eosdein B. 

LL. CONSTITUTIONES IV. . 123 



978 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 939. 

(II) Item super facto civitatis Laude, quod dominus provideret super statu dicte 
civitatis, respondeant: quod dominus misit pro regimine dicte civitatis sufficientem 
et bonum vicarium, de quo dominus bene confidit. Verum dominus est contentus, 
quod ipse vicarius Medyolani et Medyolanenses sint ei favorabiles et assistant favoribus 
oportunis. & 

(III) Item super facto civitatis Cumarum, quod per comune Cumarum eligerentur 
ab uno usque in tres rectores, de quibus dominus imperator confirmaret unum quem 
vellet, respondeant: quod quando dominus erit in partibus Lumbardie, tunc super 
ista pettitione providebit taliter, quod poterunt contentari. 

(IV) Super facto vero relacxationis domini Fanonis de Laude et cassationis fide- 10 
iussionis per eum prestite comiti Warnerio, qui eum fecit capi, de ipso Maffeo Yice- 
comite et aliis sociis suis fideiussoribus ipsius Fanonis respondeant: quod ipsi sunt 
informati super hoc de intentione domini et secundum ipsam informationem procedent 
in negocio et propterea diligenter inquirant, si idem Fanone fuit culpabilis de eis, 
quorum occasione captus et detentus fuit vel non. Et si invenerint eum sine culpa, is 
dicant eis tunc, quod relacxatio facta de eo placet domino. Si autem invenerint 
eum culpabilem, tunc reprehendant eundem comitem Warnerium et Maffeum Vice- 
comitem de relacxatione eiusdem, dicentes quod non placet domino, ymo vult dominus 
quod fiat iusticia de eo. 

(V) Item super facto permutationis vicarii Pergami respondeant: quod ipsi sunt 20 
informati super hoc per dominum et secundum dictam informacionem procedent in 
negocio. Et propterea quia ipsi Maffeus et episcopus infamant eum et comune Per- 
gami per suum ambassiatorem excusat et comendat eundem, inquirant de regimine 
suo, si se habet bene vel male et secundum quod invenerint, significent domino per 
eorum litteras. 25 

(VI) Item super facto vicarii Tartone, quem ipsi accusant de malo regimine. 
respondeant: quod dominus informavit eosdem super hoc et secundum dictam informa- 
tionem procedent in negocio. Et propterea inquirant, si marchio Montisferrati est 
utilis vicarius in dicta terra et si facit pro domino et eius negociis et pro fidelibus 
dicte contrate. Et si cives contentabuntur et si sic invenerint, tradant eidem mar- 30 
chioni litteras dicti vicariatus, quas secum portant, alias sibi retineant dictas litteras 
et ipsum negocium teneant in secreto. 

(VII) Item dicti ambassiatores precipiant vicario et comuni Comarum, quod cum 
effectu faciant et procurent, quod homines de vicaria Burmii obediant et pareant 
Facino de Amberia de Cumis vicario pro domino imperatore ibidem et eidem super 35 
predictis prestent auxilium et favorem, ita quod omnino obediant eidem. 

9. Item dicti ambassiatores respondeant comuni Pergami super hiis, que nuper peti- 
verunt a domino per Tancredum de Vergellen(sibus) eorum nuncium et ambassiatorem. 
(I) Et primo super suplicatione facta, quod non deberent relaxari certi cives 
Pergami, qui sunt duo vel tres capti in Sonczino et quos dominus iam relaxari man- ^o 
davit ad petitionem cardinalis de Pergamo respondeant: quod ex quo dominus iam 
dictam gratiam fecit ad petitionem dicti cardinalis, vult ipse dominus, quod ipsi duo 
vel tres carcerati relacxentur omnino secundum conditionem iam mandatam, videlicet 
quod non debeant intrare Italiam nec ad dictam civitatem Pergami reverti sine 
licentia domini *, dando eis intelligere, quod dominus non intendit quod amplius aliqui « 

1) Acl quae melius illustranda hic subiungere iuvat litteras fideiussorias eiusdem cardinalis, quas 
inter reliquias archivi Henrici VII. Pisis invenimus in tabulario Roncioniano nr. 740 asservatas, hucits- 
que ineditas. Datae sunt a. 1313. lan. 11; in rerso restigia oblongi sigiUi impressi supersitvt. 

Pateat universis presentes litteras inspecturis, quod nos Guill(elmu)s miseratione divina Sancti 
Nicolai in carcere Tulliano diacouus cardinalis promittimus bona fide et specialiter [nos] obligamus, »o 



HEINRICl VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 939. 979 

alii relacxentur, sed bene custodiantur. Et hoc idem precipiant comiti Warnerio, 
quod nullum alium de dictis carceratis dimittat aliqua occasione sine speciali licentia 
domini. Et bene placuisset domino, quod fuisset facta iusticia de eis. 

(II) Item super petitione facta de concessione bonorum rebellium dicte civitatis 
5 facienda per dominum dicto comuni Pergami respondeant: quod dominus super 

dicta petitione concedenda vel neganda vult supersedere, donec fuerit in partibus 
Lombardie, quia dominus non est bene informatus de conditione ipsorum bonorum. 

(III) Item super appellacionibus, que fiunt apud comitem Warnerium a con- 
x dempnatis dicti comunis Pergami, respondeant: quod predicta non placent domino 

io neque vult, quod dicte appellationes fiant apud dictum comitem Warnerium et quod 
iam facte non teneant. Et propterea dicti ambassiatores districte precipiant dicto 
comiti Warnerio, quod de dictis appellationibus recipiendis vel iam receptis se non 
intromittat aliquo modo. 

10. Item super ambassiata facta per dictum ambassiatorem domino imperatori ex 

15 parte vicarii Pergamensis respondeant ut infra. 

(1) Et primo super ordinatione et declaratione sui salarii respondeant ei: quod 
dominus comisit eis concordare eum cum comuni Pergami de dicto salario. Et 
propterea dicti ambassiatores prudenter et caute procurent concordare et concordent 
dictum vicarium cum dicto comuni Pergami de dicto salario. 

20 (II) Item super facto robarie sibi facte in ripparia Ianue respondeant: quod 

dominus intendit predicta committere vicario suo Ianuensi. 

(III) Item super responsione facta per eum magistro Henrico de Geldonya 
officiali domini super bonis rebellium inquirendis transmisso ad partes Lombardie 
respondeant: quod de tali responsione dominus male contentus est et de ea ipsi 

25 ambassiatores multum debeant increpare dictum vicarium, quia ipse portat regimen 
dicte civitatis Pergami pro domino et nomine suo et ipse vicarius ex suo officio 
debet scire, qui sunt rebelles et que sunt bona ipsorum. Et propterea precipiant ei 
ex parte domini sub certa pena, quod ipsos rebelles et eorum bona redigi faciat in 
scriptis et mittat domino vel tradat ipsis ambassiatoribus. 

30 11. Item cum marchio Montisferrati requirat a domino, quod ipse mandet comiti 

Warnerio et Maffeo Vicecomiti vicario Medyolani et aliis vicariis Comarum, Pergami et 
Novarie, Yporrigie, Karii et comunitatibus Canapicii et de Maysino, quod eidem marchioni 
debeant prestare adiutorium ducentorum hominum armatorum quocienscunque expedient 
ad requisitionem dicti marchionis pro faciendo guerram contra rebelles domini illarum 

35 partium, dicti ambassiatores precipiant supradictis ex parte domini, quod predictum 
adiutorium et maius si poterunt prebeant dicto marchioni ad eius requisitionem. Et 
respondeant dicto marchioni, quod intentio domini est quod ita fiat. 

Item cum dictus marchio petiverit a domino vicariatum Tartone, Yporrigie et 
Canapicii, ad hoc quod ipse marchio possit facere guerram contra illos de Alexandria, 

40 quod nobiles viri Georgius de Soppo, Guill(elmu)s de Rivola et Ubertinus de Bengis cives Pergatnenses, 
cum fuerint a carceribus liberati de mandato excellentissimi principis domini Henrici Dei gratia 
Romanorurn imperatoris et semper augusti, non movebunt nec moveri facient per se vel per alios 
publice vel occulte, directe vel indirecte gueram contra ipsum dominum imperatorem vel eius offi- 
ciales aut contra Romanum imperium, et subiectos eidem non offendent nec nocebunt nec ad nocen- 

45 dum dabunt auxilium vel conscilium ullo modo, et quod infra quinclenam, postquam fuerint liberati 

et poterunt bono modo, recedent de Lombardia et quam cicius comode poterunt, se nobis presentare 

curabunt in nostra custodia permansuri et non recedent ad partes Italie sine raandato et licencia 

speciali eiusdem domini imperatoris. Et hec omnia nos facturos et curaturos promittimus bona fide. 

Dat. et actum Avinion(e), anno Domini millesimo trecentesimo tertiodecimo, indictione undecima, 

so die undecimo mensis Ianuarii, pontificatus domini Clementis pape quinti anno octavo. 

123* 



980 HEINRICI VII. CONSTITUTIONES. 1313. Nr. 939. 940. 

Papia, Vercellis rebelles domini, quia dicit dictas civitates Tartone et Yporrigie esse 
continue in casu perdendi, et propterea inquirant dicti ambassiatores, si est utile pro 
domino et eius negociis et facit pro salute et deffensione fidelium et offensione rebellium 
predictorum. Et si gentes dictarum terrarum contentarentur, quod dominus marchio 
Montisferrati sit vicarius dictorum locorum, et si sic invenerint, tradant ei litteras de 5 
dictis vicariatibus, quas secum portant, et confortent eum ad offensionem inimicorum 
viriliter faciendam. Et si contrarium invenirent, dictas litteras retineant penes se et 
negocium habeant in secreto. 

1 2. Item dicti ambassiatores inquirant, si est utile pro domino et eius negociis et 
facit pro salute et deffensione fidelium et offensione rebellium, quod marchio Saluciarum 10 
sit vicarius Karii. Et si de hoc sunt contenti homines dicte terre et si sic invenerint, 
exhibeant ei litteram de vicariatu predicto, alias eam sibi retineant et negocium teneant 
in secreto. 

13. Item dicti ambassiatores secrete, prudenter et caute inquirant contra dictos 
comitem Warnerium et Iohannem de Castellione procuratorem fisci, qualiter se habuerunt is 
in officiis suis, et de gestu et administratione ipsorum plenius informentur et sicut in- 
venerint, referant vel significent domino imperatori *. 

14. Item inquirant de gestu et administratione domini Huguicionis de Pistorio 
olim iudicis domini imperatoris super bonis rebellium et bannitorum in civitate Medio- 
lani. Et si invenerint ipsum se bene et legaliter gessisse in dicto officio, faciant eum 20 
relaxari et ei restitui sibi ablata. Si autem male, faciant arrestari pro domino impera- 
tore dicta sibi ablata. Et in omni casu faciant ipsum venire Pisas ad faciendum com- 
putum suum coram domino imperatore. 

15. Tallia facta infrascriptis vicariis et comunibus Lombardie de infrascripta quanti- 
tate equitum, quos mittere debent ad servicium domini imperatoris: 25 

vicario et comuni Medyolani equites III 1 ' 

vicario et comuni Pergami equites C 

vicario et comuni Comarum equites L 

vicario et comuni Placencie equites L. 

Ab aliis autem comunibus non talliatis recipiant, quod commode habere poterunt. 30 

16. Qui ambassiatores secum deferant patentes imperiales litteras, qualiter dominus 
imperator de plenitudine potestatis pronunciavit omnes et singulos de civitatibus et terris 
provincie Lombardie et qualibet earum, qui fuerunt, sunt et inantea erunt inobedientes 
domino vel eius vicariis, pro rebellibus et tamquam rebelles suos et imperii -. Et ante- 
quam dictas litteras publicent in qualibet terrarum, ad quas mittuntur, secrete, prudenter 35 
et caute procurent habere et habeant in scriptis nomina et pronomina omnium rebel- 
lium domini de dictis terris et qualibet earum, re